महाभारत · अध्याय 1.180
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.180.1
गङ्गाद्वारं प्रति महान्बभूवर्षिर्महातपाः ।
भरद्वाजो महाप्राज्ञः सततं संशितव्रतः ॥ १.१८०.१ ॥
गंगाद्वाराकडे एक महान तपस्वी ऋषी होते, भरद्वाज, अत्यंत प्रज्ञावान आणि सदैव कठोर व्रत पाळणारे.
1.180.2
सोऽभिषेक्तुं गतो गङ्गां पूर्वमेवागतां सतीम् ।
ददर्शाप्सरसं तत्र घृताचीमाप्लुतामृषिः ॥ १.१८०.२ ॥
ते स्नानासाठी गंगेकडे गेले; तेथे आधीच आलेली आणि स्नान करत असलेली घृताची नावाची अप्सरा ऋषींनी पाहिली.
1.180.3
तस्या वायुर्नदीतीरे वसनं व्यहरत्तदा ।
अपकृष्टाम्बरां दृष्ट्वा तामृषिश्चकमे तदा ॥ १.१८०.३ ॥
तेव्हा नदीकाठी वाऱ्याने तिचे वस्त्र उडवले; वस्त्र ढळलेले पाहून ऋषी तिची इच्छा करू लागले.
1.180.4
तस्यां संसक्तमनसः कौमारब्रह्मचारिणः ।
चिरस्य रेतश्चस्कन्द तदृषिर्द्रोण आदधे ॥ १.१८०.४ ॥
तिच्यात मन गुंतलेल्या, बालपणापासून ब्रह्मचारी असलेल्या त्या ऋषींचे वीर्य बऱ्याच वेळाने स्खलित झाले; ऋषींनी ते एका पात्रात ठेवले.
1.180.5
ततः समभवद्द्रोणः कुमारस्तस्य धीमतः ।
अध्यगीष्ट स वेदांश्च वेदाङ्गानि च सर्वशः ॥ १.१८०.५ ॥
तेव्हा त्या बुद्धिमान ऋषींना द्रोण नावाचा पुत्र झाला; त्याने वेद आणि वेदांग सर्वतः अध्ययन केले.
1.180.6
भरद्वाजस्य तु सखा पृषतो नाम पार्थिवः ।
तस्यापि द्रुपदो नाम तदा समभवत्सुतः ॥ १.१८०.६ ॥
भरद्वाजाचा पृषत नावाचा राजा मित्र होता; त्यालाही तेव्हा द्रुपद नावाचा पुत्र झाला.
1.180.7
स नित्यमाश्रमं गत्वा द्रोणेन सह पार्षतः ।
चिक्रीडाध्ययनं चैव चकार क्षत्रियर्षभः ॥ १.१८०.७ ॥
तो नित्य आश्रमात जाऊन द्रोणासह खेळत व अध्ययन करत असे; क्षत्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पार्षताने असेच केले.
1.180.8
ततस्तु पृषतेऽतीते स राजा द्रुपदोऽभवत् ।
द्रोणोऽपि रामं शुश्राव दित्सन्तं वसु सर्वशः ॥ १.१८०.८ ॥
पुढे पृषत मरण पावल्यावर तो द्रुपद राजा झाला. द्रोणानेही ऐकले की राम सर्व संपत्ती दान करू इच्छितो.
1.180.9
वनं तु प्रस्थितं रामं भरद्वाजसुतोऽब्रवीत् ।
आगतं वित्तकामं मां विद्धि द्रोणं द्विजोत्तम ॥ १.१८०.९ ॥
वनाकडे निघालेल्या रामाला भरद्वाजपुत्र म्हणाला — "हे द्विजोत्तमा, धनाच्या इच्छेने आलेला द्रोण मला जाणा."
1.180.10
शरीरमात्रमेवाद्य मया समवशेषितम् ।
अस्त्राणि वा शरीरं वा ब्रह्मन्नेकतमं वृणु ॥ १.१८०.१० ॥
आज माझ्याजवळ केवळ शरीरच उरले आहे. हे ब्रह्मन्, अस्त्रे किंवा शरीर — यापैकी एक निवडा.
1.180.11
अस्त्राणि चैव सर्वाणि तेषां संहारमेव च ।
प्रयोगं चैव सर्वेषां दातुमर्हति मे भवान् ॥ १.१८०.११ ॥
सर्व अस्त्रे, त्यांचे संहारण आणि सर्वांचा प्रयोग मला देण्यास आपण योग्य आहात.
1.180.12
तथेत्युक्त्वा ततस्तस्मै प्रददौ भृगुनन्दनः ।
प्रतिगृह्य तदा द्रोणः कृतकृत्योऽभवत्तदा ॥ १.१८०.१२ ॥
"तसेच होवो" असे म्हणून भृगुनंदनाने ते त्याला दिले. ते स्वीकारून तेव्हाच द्रोण कृतकृत्य झाला.
1.180.13
संप्रहृष्टमना द्रोणो रामात्परमसम्मतम् ।
ब्रह्मास्त्रं समनुज्ञाप्य नरेष्वभ्यधिकोऽभवत् ॥ १.१८०.१३ ॥
आनंदित मनाने द्रोण परशुरामाकडून अत्यंत मान्य ब्रह्मास्त्र अनुज्ञेने मिळवून मनुष्यांत श्रेष्ठ झाले.
1.180.14
ततो द्रुपदमासाद्य भारद्वाजः प्रतापवान् ।
अब्रवीत्पुरुषव्याघ्रः सखायं विद्धि मामिति ॥ १.१८०.१४ ॥
नंतर पराक्रमी भारद्वाज द्रुपदाजवळ जाऊन, तो पुरुषव्याघ्र म्हणाला, "मला आपला मित्र समज."
1.180.15
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा ।
नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किमिष्यते ॥ १.१८०.१५ ॥
श्रोत्रिय नसलेला श्रोत्रियाचा, रथी नसलेला रथीचा, राजा नसलेला राजाचा मित्र होत नाही; मग पूर्वीची मैत्री कशी इच्छिली जाते?
1.180.16
स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चाल्यं प्रति बुद्धिमान् ।
जगाम कुरुमुख्यानां नगरं नागसाह्वयम् ॥ १.१८०.१६ ॥
बुद्धिमान द्रोणाने मनाशी निश्चय करून पांचालराजाविषयी कुरुप्रमुखांच्या नागसाह्वय (हस्तिनापूर) नगराकडे प्रयाण केले.
1.180.17
तस्मै पौत्रान्समादाय वसूनि विविधानि च ।
प्राप्ताय प्रददौ भीष्मः शिष्यान्द्रोणाय धीमते ॥ १.१८०.१७ ॥
आलेल्या त्या बुद्धिमान द्रोणाला भीष्माने नातवंडे आणि विविध धन घेऊन शिष्य दिले.
1.180.18
द्रोणः शिष्यांस्ततः पार्थानिदं वचनमब्रवीत् ।
समानीय तु ताञ्शिष्यान्द्रुपदस्यासुखाय वै ॥ १.१८०.१८ ॥
नंतर द्रोणाने पृथेच्या पुत्रांना, शिष्यांना एकत्र करून हे वचन सांगितले; द्रुपदाला दुःख देण्यासाठीच ते एकत्र करून.
1.180.19
आचार्यवेतनं किंचिद्धृदि यद्वर्तते मम ।
कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं स्यात्तदृतं वदतानघाः।
सोऽर्जुनप्रमुखैरुक्तस्तथाऽस्त्विति गुरुस्तदा ॥ १.१८०.१९ ॥
आचार्यांचे वेतन माझ्या हृदयात जे आहे ते काहीतरी आहे. शस्त्रविद्येत निपुण झालेल्या तुम्ही ते द्यावे; खरे सांगा, हे निष्पापांनो." अर्जुनप्रमुखांनी असे विचारल्यावर गुरू तेव्हा म्हणाले, "असेच होवो.
1.180.20
यदा च पाण्डवाः सर्वे कृतास्त्राः कृतनिश्चयाः ।
ततो द्रोणोऽब्रवीद्भूयो वेतनार्थमिदं वचः ॥ १.१८०.२० ॥
जेव्हा सर्व पाण्डव शस्त्रविद्येत निपुण आणि निश्चयी झाले, तेव्हा द्रोण वेतनासाठी पुन्हा हे वचन बोलला.
1.180.21
पार्षतो द्रुपदो नाम छत्रवत्यां नरेश्वरः ।
तस्मादाकृष्य तद्राज्यं मम शीघ्रं प्रदीयताम् ॥ १.१८०.२१ ॥
छत्रवतीत पृषताचा पुत्र द्रुपद नावाचा नरेश आहे. त्याच्यापासून ते राज्य हिसकावून माझ्याकडे लवकर सोपवा.
1.180.22
धार्तराष्ट्राश्च ते भीताः पाञ्चालान्पाण्डवादयः ।
धार्तराष्ट्रैश्च सहिताः पुनर्द्रोणेन चोदिताः ॥ १.१८०.२२ ॥
धृतराष्ट्राचे पुत्र भयभीत झाले; पाण्डव इत्यादी पांचालांना घाबरले. पुन्हा धृतराष्ट्रपुत्रांसह एकत्र होऊन द्रोणाने प्रेरित केले.
1.180.23
यज्ञसेनेन संगम्य कर्णदुर्योधनादयः ।
निर्जिताः संन्यवर्तन्त तथा ते क्षत्रियर्षभाः ॥ १.१८०.२३ ॥
यज्ञसेनाशी (द्रुपदाशी) भिडून कर्ण, दुर्योधन इत्यादी पराजित झाले आणि ते क्षत्रियश्रेष्ठ परत फिरले.
1.180.24
ततः पाण्डुसुताः पञ्च निर्जित्य द्रुपदं युधि ।
द्रोणाय दर्शयामासुर्बद्ध्वा ससचिवं तदा ॥ १.१८०.२४ ॥
तेव्हा पाण्डूचे पाच पुत्र युद्धात द्रुपदाला जिंकून, त्याला मंत्र्यासह बांधून द्रोणाला दाखवते झाले.
1.180.25
महेन्द्र इव दुर्धर्षो महेन्द्र इव दानवम् ।
महेन्द्रपुत्रः पाञ्चालं जितवानर्जुनस्तदा ॥ १.१८०.२५ ॥
इंद्राप्रमाणे दुर्धर्ष, जसा इंद्र दानवाला जिंकतो, तसाच इंद्रपुत्र अर्जुनाने तेव्हा पांचालाला जिंकले.
1.180.26
तद्दृष्ट्वा तु महावीर्यं फल्गुनस्य महौजसः ।
व्यस्मयन्त जनाः सर्वे यज्ञसेनस्य बान्धवाः। ॥ १.१८०.२६ ॥
महाबलशाली फाल्गुनाचे ते महापराक्रम पाहून यज्ञसेनाचे सर्व बांधव विस्मयचकित झाले.
1.180.27
प्रार्थयामि त्वया सख्यं पुनरेव नराधिप ।
अराजा किल नो राज्ञः सखा भवितुमर्हति ॥ १.१८०.२७ ॥
हे नराधिपा, मी तुझ्याकडे पुन्हा मैत्रीची याचना करतो. जो राजा नाही, तो राजाचा मित्र होण्यास योग्य नाही.
1.180.28
अतः प्रयतितं राज्ये यज्ञसेन त्वया सह ।
राजाऽसि दक्षिणे कूले भागीरथ्याहमुत्तरे ॥ १.१८०.२८ ॥
म्हणून, हे यज्ञसेना, तुझ्यासह राज्यात प्रयत्न होवो. तू गंगेच्या दक्षिण तीराचा राजा आहेस, आणि मी उत्तर तीरावर.
1.180.29
एवमुक्तो हि पाञ्चाल्यो भारद्वाजेन धीमता ।
उवाचास्त्रविदां श्रेष्ठं द्रोणं ब्राह्मणसत्तमम् ॥ १.१८०.२९ ॥
बुद्धिमान भारद्वाजाने असे सांगितल्यावर पांचालराजा अस्त्रविदांत श्रेष्ठ, ब्राह्मणश्रेष्ठ द्रोणाला म्हणाला.
1.180.30
एवं भवतु भद्रं ते भारद्वाज महामते ।
सख्यं तदेव भवतु शश्वद्यदभिमन्यसे ॥ १.१८०.३० ॥
तसेच होवो. तुझे कल्याण होवो, हे महामते भारद्वाजा. तू इच्छिलेली मैत्री सदैव तशीच राहो.
1.180.31
एवमन्योन्यमुक्त्वा तौ कृत्वा सख्यमनुत्तमम् ।
जग्मतुर्द्रोणपाञ्चाल्यौ यथागतमरिन्दमौ ॥ १.१८०.३१ ॥
अशा प्रकारे एकमेकांशी बोलून, अतुलनीय मैत्री करून, शत्रूंचे दमन करणारे ते दोघे—द्रोण आणि पांचाल राजा—जसे आले होते तसेच परत गेले.
1.180.32
असत्कारः स तु महान्मुहूर्तमपि तस्य तु ।
नापैति हृदयाद्राज्ञो दुर्मनाः स कृशोऽभवत् ॥ १.१८०.३२ ॥
ती मोठी अवहेलना राजाच्या हृदयातून क्षणभरही गेली नाही; तो खिन्न मनाने कृश झाला.