મહાભારત · અધ્યાય 1.191
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.191.1
किंनिमित्तमभूद्वैरं विश्वामित्रवसिष्ठयोः ।
वसतोराश्रमे दिव्ये शंस नः सर्वमेव तत् ॥ १.१९१.१ ॥
દિવ્ય આશ્રમમાં રહેતા વિશ્વામિત્ર અને વસિષ્ઠ વચ્ચે કયા કારણે વૈર થયું? બધું અમને કહો.
1.191.2
इदं वासिष्ठमाख्यानं पुराणं परिचक्षते ।
पार्थ सर्वेषु लोकेषु यथावत्तन्निबोध मे ॥ १.१९१.२ ॥
હે પાર્થ, વસિષ્ઠ વિશેની આ પ્રાચીન કથા સર્વ લોકોમાં કહેવાય છે. તે મારી પાસેથી યથાવત સાંભળ.
1.191.3
कान्यकुब्जे महानासीत्पार्थिवो भरतर्षभ ।
गाधीति विश्रुतो लोके कुशिकस्यात्मसंभवः ॥ १.१९१.३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કાન્યકુબ્જમાં ગાધિ નામે મહાન રાજા હતો. જગતમાં વિખ્યાત એવો તે કુશિકનો આત્મજ હતો.
1.191.4
तस्य धर्मात्मनः पुत्रः समृद्धबलवाहनः ।
विश्वामित्र इति ख्यतो बभूव रिपुमर्दनः ॥ १.१९१.४ ॥
તે ધર્માત્માનો પુત્ર વિશ્વામિત્ર નામે પ્રસિદ્ધ થયો. સમૃદ્ધ સેના અને વાહનોવાળો તે શત્રુઓનો નાશ કરનાર હતો.
1.191.5
स चचार सहामात्यो मृगयां गहने वने ।
मृगान्विध्यन्वराहांश्च रम्येषु मरुधन्वसु ॥ १.१९१.५ ॥
તે મંત્રીઓ સાથે ગાઢ વનમાં શિકાર માટે ફરતો. રમણીય મરુભૂમિઓમાં તે મૃગો અને ભૂંડોને બાણથી વીંધતો.
1.191.6
व्यायामकर्शितः सोऽथ मृगलिप्सुः पिपासितः ।
आजगाम नरश्रेष्ठ वसिष्ठस्याश्रमं प्रति ॥ १.१९१.६ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, પરિશ્રમથી થાકેલો અને તરસ્યો તે મૃગોની શોધમાં વસિષ્ઠના આશ્રમ તરફ આવ્યો.
1.191.7
तमागतमभिप्रेक्ष्य वसिष्ठः श्रेष्ठभागृषिः ।
विश्वामित्रं नरश्रेष्ठं प्रतिजग्राह पूजया ॥ १.१९१.७ ॥
તેને આવેલો જોઈને શ્રેષ્ઠભાગ ઋષિ વસિષ્ઠે નરશ્રેષ્ઠ વિશ્વામિત્રનો આદરપૂર્વક સત્કાર કર્યો.
1.191.8
पाद्यार्घ्याचमनीचैस्तं स्वागतेन च भारत ।
तथैव परिजग्राह वन्येन हविषा तदा ॥ १.१९१.८ ॥
હે ભારત, પાદ્ય, અર્ઘ્ય અને આચમનીય જળ તથા સ્વાગતવચનોથી તેનો સત્કાર કર્યો; તેવી જ રીતે તે સમયે વન્ય હવિષ્યથી પણ આતિથ્ય કર્યું.
1.191.9
तस्याथ कामधुग्धेनुर्वसिष्ठस्य महात्मनः ।
उक्ता कामान्प्रयच्छेति सा कामान्दुदुहे ततः ॥ १.१९१.९ ॥
પછી મહાત્મા વસિષ્ઠની કામધેનુને, 'ઇચ્છાઓ આપ' એમ કહેવાતાં, તેણે ઇચ્છાઓ દોહી.
1.191.10
बाष्पाढ्यस्योदनस्यैव राशयः पर्वतोपमाः ।
निष्ठानानि च सूपांश्च दधिकुल्यास्तथैव च ॥ १.१९१.१० ॥
વરાળ છોડતા ભાતના ઢગલા પર્વતો જેવા થયા; તૈયાર વાનગીઓ, દાળ-શાક અને દહીંની નદીઓ પણ તેવી જ થઈ.
1.191.11
कूपांश्च घृतसंपूर्णान्गौड्यान्नानि सहस्रशः ।
इक्षून्मधूनि लाजांश्च मैरेयांश्च वरासवान् ॥ १.१९१.११ ॥
ઘીથી ભરેલા કૂવા, ગોળમાંથી બનાવેલા હજારો ખાદ્યપદાર્થો, શેરડી, મધ, લાજ, મૈરેય અને ઉત્તમ આસવ.
1.191.12
ग्राम्यारण्याश्चौषधीश्च दुदुहे पय एव च ।
षड्रसं चामृतनिभं रसायनमनुत्तमम् ॥ १.१९१.१२ ॥
ગ્રામ્ય અને આરણ્ય ઔષધિઓ તથા દૂધ પણ તેણે દોહ્યાં; અમૃત સમાન ષડ્રસ અને ઉત્તમ રસાયન પણ દોહ્યાં.
1.191.13
भोजनीयानि पेयानि भक्ष्याणि विविधानि च ।
लेह्यान्यमृतकल्पानि चोष्याणि च तथार्जुना ॥ १.१९१.१३ ॥
ભોજન યોગ્ય, પેય, વિવિધ ભક્ષ્ય પદાર્થો, અમૃત સમાન ચાટવા યોગ્ય, અને ચૂસવા યોગ્ય વસ્તુઓ પણ, હે અર્જુન.
1.191.14
रत्नानि च महार्हाणि वासांसि विविधानि च ।
तैः कामैः सर्वसंपूर्णैः पूजितश्च महिपतिः ॥ १.१९१.१४ ॥
અતિ મૂલ્યવાન રત્નો અને વિવિધ વસ્ત્રો પણ. સર્વ રીતે સંપૂર્ણ એવી તે ઇચ્છિત વસ્તુઓથી રાજા સન્માનિત થયો.
1.191.15
सामात्यः सबलश्चैव तुतोष स भृशं तदा ।
षडुन्नतां सुपार्श्वोरुं पृथुपञ्चसमावृताम् ॥ १.१९१.१५ ॥
અમાત્યો અને સેના સહિત તે રાજા ત્યારે અત્યંત સંતુષ્ટ થયો. છ ઊંચા અંગો, સુંદર પડખાં અને જાંઘોવાળી, પાંચ વિશાળ અંગોથી ઘેરાયેલી (ગાય).
1.191.16
मण्डूकनेत्रां स्वाकारां पीनोधसमनिन्दिताम् ।
सुवालघिं शङ्कुकर्णां चारुशृङ्गां मनोरमाम् ॥ १.१९१.१६ ॥
દેડકા જેવી આંખોવાળી, સુંદર આકૃતિવાળી, ભરેલા આંચળવાળી, નિર્દોષ, સુંદર પૂંછડીવાળી, અણીદાર કાનવાળી, સુંદર શિંગડાંવાળી, મનોહર.
1.191.17
पुष्टायतशिरोग्रीवां विस्मितः सोऽभिवीक्ष्यताम् ।
अभिनन्द्य स तां राजा नन्दिनीं गाधिनन्दनः ॥ १.१९१.१७ ॥
પુષ્ટ, લાંબા માથા અને ગરદનવાળી તેને જોઈને તે આશ્ચર્યચકિત થયો. ગાધિના પુત્ર તે રાજાએ નંદિનીની પ્રશંસા કરીને.
1.191.18
अब्रवीच्च भृशं तुष्टः स राजा तमृषिं तदा ।
अर्बुदेन गवां ब्रह्मन्मम राज्येन वा पुनः ॥ १.१९१.१८ ॥
ત્યારે અત્યંત સંતુષ્ટ થયેલો તે રાજા તે ઋષિને બોલ્યો: "હે બ્રાહ્મણ, એક અબજ ગાયોના બદલામાં, અથવા મારા રાજ્યના બદલામાં ફરીથી (આને મને આપો)."
1.191.19
नन्दिनीं संप्रयच्छस्व भुङ्क्ष्व राज्यं महामुने ।
देवतातिथिपित्रर्थं याज्यार्थं च पयस्विनी ॥ १.१९१.१९ ॥
હે મહામુનિ, નંદિનીને આપો અને રાજ્યનો ઉપભોગ કરો. દેવતાઓ, અતિથિઓ, પિતૃઓ અને યજ્ઞ માટે આ દૂધ આપતી ગાય છે.
1.191.20
अदेया नन्दिनीयं वै राज्येनापि तवानघ ।
रत्नं हि भगवन्नेतद्रत्नहारी च पार्थिवः।
क्षत्रियोऽहं भवान्विप्रस्तपःस्वाध्यायसाधनः ॥ १.१९१.२० ॥
હે નિષ્પાપ, નંદિની રાજ્યના બદલામાં પણ આપી શકાય નહીં. હે ભગવન્, આ રત્ન છે, અને રાજા રત્ન ચોરનાર છે. હું ક્ષત્રિય છું, અને આપ તપ તથા સ્વાધ્યાયને સાધન બનાવનાર બ્રાહ્મણ છો.
1.191.21
ब्राह्णेषु कुतो वीर्यं प्रशान्तेषु धृतात्मसु ।
अर्बुदेन गवां यस्त्वं न ददासि ममेप्सितम् ॥ १.१९१.२१ ॥
શાંત અને આત્મસંયમી બ્રાહ્મણોમાં બળ ક્યાંથી હોય? અર્બુદ ગાયોના બદલામાં પણ તું મને ઈચ્છિત વસ્તુ આપતો નથી.
1.191.22
स्वधर्मं न प्रहास्यामि नेष्यामि च बलेन गाम् ।
बलस्थश्चासि राजा च बाहुवीर्यश्च क्षत्रियः ॥ १.१९१.२२ ॥
હું મારો સ્વધર્મ નહીં છોડું; બળથી ગાયને લઈ જઈશ. તું બળમાં સ્થિત રાજા છે અને બાહુબળવાળો ક્ષત્રિય છે.
1.191.23
यथेच्छसि तथा क्षिप्रं कुरु मा त्वं विचारय ।
एवमुक्तस्तथा पार्थ विश्वामित्रो बलादिव ॥ १.१९१.२३ ॥
તને જેમ ઈચ્છા હોય તેમ જલદી કર; વિચાર ન કર. હે પાર્થ, આમ કહેવાતાં વિશ્વામિત્ર જાણે બળથી (ગાયને લઈ જવા) તત્પર થયા.
1.191.24
हंसचन्द्रप्रतीकाशां नन्दिनीं तां जहार गाम् ।
सा तदा ह्रियमाणा च विश्वामित्रबलैर्बलात्।
कशादण्डप्रणुदिता काल्यमाना इतस्ततः ॥ १.१९१.२४ ॥
હંસ અને ચંદ્ર જેવી ઉજ્જવળ એ નંદિની ગાયને તેણે બળથી હરી લીધી. ત્યારે વિશ્વામિત્રના સૈનિકો બળથી લઈ જતાં, ચાબુક અને દંડાઓથી હાંકાતી તે આમતેમ ખેંચાઈ.
1.191.25
हंभायमाना कल्याणी वसिष्ठस्याथ नन्दिनी ।
आगम्याभिमुखी पार्थ तस्थौ भगवदुन्मुखी ॥ १.१९१.२५ ॥
વસિષ્ઠની કલ્યાણી નંદિની ભાંભરતી તેમની પાસે આવી, હે પાર્થ, ભગવાન તરફ મુખ કરીને ઊભી રહી.
1.191.26
भृशं च ताड्यमाना वै न जगामाश्रमात्ततः ।
शृणोमि ते रवं भद्रे विनदन्त्याः पुनः पुनः ॥ १.१९१.२६ ॥
અત્યંત મારવામાં આવવા છતાં તે આશ્રમમાંથી ગઈ નહીં. હે ભદ્રે, તારો રુદન-સ્વર હું વારંવાર સાંભળું છું.
1.191.27
ह्रियसे त्वं बलाद्भद्रे विश्वामित्रेण नन्दिनि ।
किं कर्तव्यं मया तत्र क्षमावान्ब्राह्मणो ह्यहम्। ॥ १.१९१.२७ ॥
હે ભદ્રે નંદિની, વિશ્વામિત્ર તને બળપૂર્વક લઈ જાય છે. ત્યાં હું શું કરું? હું ક્ષમાશીલ બ્રાહ્મણ છું.
1.191.28
सा भयान्नन्दिनी तेषां बलानां भरतर्षभ ।
विश्वामित्रभयोद्विग्ना वसिष्ठं समुपागमत् ॥ १.१९१.२८ ॥
હે ભરતર્ષભ, એ સેનાઓના ભયથી, વિશ્વામિત્રના ભયથી ઉદ્વિગ્ન થયેલી નંદિની વસિષ્ઠ પાસે આવી.
1.191.29
कशाग्रदण्डाभिहतां क्रोशन्तीं मामनाथवत् ।
विश्वामित्रबलैर्घोरैर्भगवन् किमुपेक्षसे ॥ १.१९१.२९ ॥
ચાબુકના છેડાથી માર ખાતી, અનાથની જેમ ચીસો પાડતી મને, હે ભગવન્, વિશ્વામિત્રની ભયાનક સેનાઓ મારે છે; આપ કેમ ઉપેક્ષા કરો છો?
1.191.30
एवं तस्यां तदा पार्थ धर्षितायां महामुनिः ।
न चुक्षुभे तदा धैर्यान्न चचाल धृतव्रतः ॥ १.१९१.३० ॥
હે પાર્થ, તેને આ રીતે હેરાન કરવામાં આવી ત્યારે પણ મહામુનિ વિચલિત થયા નહીં; ધૈર્યથી, વ્રતનિષ્ઠાથી તેઓ ડગ્યા નહીં.
1.191.31
क्षत्रियाणां बलं तेजो ब्राह्मणानां क्षमा बलम् ।
क्षमा मां भजते यस्माद्गम्यतां यदि रोचते ॥ १.१९१.३१ ॥
ક્ષત્રિયોનું બળ તેજ છે, બ્રાહ્મણોનું બળ ક્ષમા છે. ક્ષમા મને આશ્રિત છે, તેથી જો તને ગમે તો તું જઈ શકે છે.
1.191.32
किं नु त्यक्ताऽस्मि भगवन्यदेवं त्वं प्रभाषसे ।
अत्यक्ताऽहं त्वया ब्रह्मन्नेतुं शक्या न वै बलात् ॥ १.१९१.३२ ॥
હે ભગવન્! તમે આવું કહો છો તો શું હું ત્યજાઈ ગઈ છું? હે બ્રહ્મન્, તમે મને ત્યજી નથી; બળથી મને લઈ જઈ શકાય નહીં.
1.191.33
न त्वां त्यजामि कल्याणि स्थीयतां यदि शक्यते ।
दृढेन दाम्ना बद्ध्वैष वत्सस्ते हियते बलात् ॥ १.१९१.३३ ॥
હે કલ્યાણી! હું તને ત્યજતો નથી; શક્ય હોય તો રહે. મજબૂત દોરડાથી બાંધીને તારા આ વાછરડાને બળપૂર્વક લઈ જવાય છે.
1.191.34
स्थीयतामिति तच्छ्रुत्वा वसिष्ठस्य पयस्विनी ।
ऊर्ध्वाञ्चितशिरोग्रीवा प्रबभौ रौद्रदर्शना ॥ १.१९१.३४ ॥
"રહે" એવું વસિષ્ઠનું વચન સાંભળીને તે દૂધાળી ગાય માથું અને ગરદન ઊંચાં કરીને ભયંકર રૂપે ઝળહળી ઊઠી.
1.191.35
क्रोधरक्तेक्षणा सा गौर्हंभारवघनस्वना ।
विश्वामित्रस्य तत्सैन्यं व्यद्रावयत सर्वशः ॥ १.१९१.३५ ॥
ક્રોધથી લાલ આંખોવાળી તે ગાય હંબારવના મેઘગર્જન સાથે વિશ્વામિત્રની તે સેનાને ચારેબાજુ ભગાડી મૂકી.
1.191.36
कशाग्रदण्डाभिहता काल्यमाना ततस्ततः ।
क्रोधरक्तेक्षणा क्रोधं भूय एव समाददे ॥ १.१९१.३६ ॥
ચાબુકના છેડા અને દંડથી મારવામાં આવીને ત્યાં-ત્યાં હાંકાતી તે ક્રોધથી લાલ આંખોવાળી ગાય ફરી વધારે ક્રોધ ધારણ કર્યો.
1.191.37
आदित्य इव मध्याह्ने क्रोधदीप्तवपुर्बभौ ।
अङ्गारवर्षं मुञ्चन्ती मुहुर्वालधितो महत् ॥ १.१९१.३७ ॥
મધ્યાહ્નના સૂર્યની જેમ ક્રોધથી દીપ્ત શરીર સાથે તે પોતાની પૂંછડીમાંથી વારંવાર મોટા પ્રમાણમાં અંગારાની વર્ષા કરતી ચમકી ઊઠી.
1.191.38
असृजत्पह्लवान्पुच्छात्प्रस्रवाद्द्राविडाञ्छकान् ।
योनिदेशाच्च यवानाञ्शकृतः शबरान्बहून् ॥ १.१९१.३८ ॥
તેણે પૂંછડીમાંથી પહલવોને, આંચળમાંથી દ્રવિડો અને શકોને, યોનિપ્રદેશમાંથી યવનોને અને છાણમાંથી ઘણા શબરોને સર્જ્યા.
1.191.39
मूत्रतश्चासृजत्कांश्चिच्छबरांश्चैव पार्श्वतः ।
पौण्ड्रान्किरातान्यवनान्सिंहलान्बर्बरान्खसान् ॥ १.१९१.३९ ॥
તેણે મૂત્રમાંથી કેટલાક શબરોને અને બાજુઓમાંથી પૌંડ્રો, કિરાતો, યવનો, સિંહલો, બર્બરો અને ખસોને સર્જ્યા.
1.191.40
चिबुकांश्च पुलिन्दांश्च चीनान्हूणान्सकेरलान् ।
ससर्ज फेनतः सा गौर्म्लेच्छान्बहुविधानपि ॥ १.१९१.४० ॥
ચિબુકો, પુલિંદો, ચીનો, હૂણો અને કેરળોને, અને ફીણમાંથી તે ગાયે ઘણા પ્રકારના મ્લેચ્છોને પણ સર્જ્યા.
1.191.41
तैर्विसृष्टैर्महासैन्यैर्नानाम्लेच्छगणैस्तदा ।
नानावरणसंछन्नैर्नानायुधधरैस्तथा ॥ १.१९१.४१ ॥
ત્યારે તેમણે છોડેલાં મહાસૈન્યો, નાનાવિધ મ્લેચ્છ-ગણો, વિવિધ કવચોથી ઢંકાયેલા અને વિવિધ આયુધો ધારણ કરનારા (રણભૂમિ ભરાઈ ગઈ).
1.191.42
अवाकीर्यत संरब्धैर्विश्वामित्रस्य पश्यतः ।
एकैकश्च तदा योधः पञ्चभिः सप्तभिर्वृतः ॥ १.१९१.४२ ॥
વિશ્વામિત્ર જોતા હતા ત્યારે ક્રોધિત યોદ્ધાઓએ (ભૂમિને) ઢાંકી દીધી; ત્યારે દરેક યોદ્ધો પાંચ કે સાત યોદ્ધાઓથી ઘેરાયેલો હતો.
1.191.43
अस्त्रवर्षेण महता वध्यमानं बलं तदा ।
प्रभग्नं सर्वतस्त्रस्तं विश्वामित्रस्य पश्यतः ॥ १.१९१.४३ ॥
ત્યારે મહાન અસ્ત્રવર્ષાથી આઘાત પામેલું સૈન્ય, વિશ્વામિત્ર જોતા હતા ત્યારે, ચારે બાજુ વિખેરાઈ ભયભીત થયું.
1.191.44
तस्य तच्चतुरङ्गं वै बलं परमदुःसहम् ।
प्रभग्नं सर्वतो घोरं पयस्विन्या विनिर्जितम् ॥ १.१९१.४४ ॥
તેનું તે ચતુરંગી સૈન્ય, અત્યંત દુઃસહ, ચારે બાજુ ભયંકર રીતે વિખેરાયું; દૂધાળી ગાયે તેને સંપૂર્ણપણે હરાવ્યું.
1.191.45
न च प्राणैर्वियुज्यन्ते केचित्तत्रास्य सैनिकाः ।
विश्वामित्रस्य संक्रुद्धैर्वासिष्ठैर्भरतर्षभ ॥ १.१९१.४५ ॥
ત્યાં તેના સૈનિકોમાંથી કોઈના પ્રાણ ગયા નહીં; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, વસિષ્ઠના ક્રોધિત અનુયાયીઓથી.
1.191.46
सा गौस्तत्सकलं सैन्यं कालयामास दूरतः ।
विश्वामित्रस्य तत्सैन्यं काल्यमानं त्रियोजनम् ॥ १.१९१.४६ ॥
તે ગાયે તે સમગ્ર સૈન્યને દૂરથી જ ભગાડી મૂક્યું; વિશ્વામિત્રનું તે સૈન્ય ત્રણ યોજન સુધી ભગાડાયું.
1.191.47
क्रोशमानं भयोद्विग्नं त्रातारं नाध्यगच्छत ।
विश्वामित्रस्ततो दृष्ट्वा क्रोधाविष्टः स रोदसी ॥ १.१९१.४७ ॥
ચીસો પાડતા, ભયથી વ્યાકુળ, તેમને કોઈ રક્ષક મળ્યો નહીં; ત્યારે વિશ્વામિત્ર જોઈને ક્રોધથી ભરાઈ ગયા, આકાશ-પૃથ્વીને ગજાવતા.
1.191.48
ववर्ष शरवर्षाणि वसिष्ठे मुनिसत्तमे ।
घोररूपांश्च नाराचान्क्षुरान्भल्लान्महामुनिः ॥ १.१९१.४८ ॥
તે મહામુનિએ મુનિશ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠ પર બાણોની વર્ષા કરી; ભયંકર રૂપવાળા નારાચ, ક્ષુર અને ભલ્લ બાણો.
1.191.49
विश्वामित्रप्रयुक्तांस्तान्वैणवेन व्यमोचयत् ।
वसिष्ठस्य तदा दृष्ट्वा कर्मकौशलमाहवे ॥ १.१९१.४९ ॥
વિશ્વામિત્રે છોડેલાં તે અસ્ત્રોને વસિષ્ઠે વાંસની લાકડીથી નિવારી દીધાં. યુદ્ધમાં વસિષ્ઠનું એ કૌશલ્ય જોઈને.
1.191.50
विश्वामित्रोऽपि कोपेन भूयः शत्रुनिपातनः ।
दिव्यास्त्रवर्षं तस्मै स प्राहिणोन्मुनये रुषा ॥ १.१९१.५० ॥
વિશ્વામિત્રે પણ ક્રોધથી ફરી શત્રુઓનો સંહાર કરનારા થઈને, તે મુનિ પર રોષથી દિવ્ય અસ્ત્રોનો વરસાદ વરસાવ્યો.
1.191.51
आग्नेयं वारुणं चैन्द्रं याम्यं वायव्यमेव च ।
विससर्ज महाभागे वसिष्ठे ब्रह्मणः सुते ॥ १.१९१.५१ ॥
આગ્નેય, વારુણ, ઐન્દ્ર, યામ્ય અને વાયવ્ય અસ્ત્રો પણ, હે મહાભાગ, બ્રહ્માના પુત્ર વસિષ્ઠ પર તેમણે છોડ્યાં.
1.191.52
अस्त्राणि सर्वतो ज्वालां विसृजन्ति प्रपेदिरे ।
युगान्तसमये घोराः पतङ्गस्येव रश्मयः ॥ १.१९१.५२ ॥
અસ્ત્રો ચારેબાજુ જ્વાળા ફેંકતાં દોડી ગયાં, યુગાંતના સમયે સૂર્યનાં ભયંકર કિરણોની જેમ.
1.191.53
वसिष्ठोऽपि महातेजा ब्रह्मशक्तिप्रयुक्तया ।
यष्ट्या निवारयामास सर्वाण्यस्त्राणि स स्मयन् ॥ १.१९१.५३ ॥
મહાતેજસ્વી વસિષ્ઠે પણ બ્રહ્મશક્તિથી પ્રેરિત પોતાની લાકડીથી હસતાં હસતાં સર્વ અસ્ત્રોનું નિવારણ કર્યું.
1.191.54
ततस्ते भस्मसाद्भूताः पतन्ति स्म महीतले ।
अपोह्य दिव्यान्यस्त्राणि वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१९१.५४ ॥
ત્યારે તે અસ્ત્રો ભસ્મ થઈને પૃથ્વી પર પડ્યાં. દિવ્ય અસ્ત્રોનું નિવારણ કરીને વસિષ્ઠે આ વચનો કહ્યાં.
1.191.55
निर्जितोऽसि महाराज दुरात्मन्गाधिनन्दन ।
यदि तेऽस्ति परं शौर्यं तद्दर्शय मयि स्थिते ॥ १.१९१.५५ ॥
હે મહારાજ, દુરાત્મા ગાધિપુત્ર, તું પરાજિત થયો છે. જો તારી પાસે શ્રેષ્ઠ પરાક્રમ હોય, તો હું ઊભો છું ત્યારે તે બતાવ.
1.191.56
विश्वामित्रस्तथा चोक्तो वसिष्ठेन नराधिपः ।
नोवाच किंचिद्व्रीडाढ्यो विद्रावितमहाबलः ॥ १.१९१.५६ ॥
વસિષ્ઠ દ્વારા આમ કહેવાયા છતાં નરાધિપ વિશ્વામિત્ર લજ્જાથી ભરેલા, જેમનું મહાબળ વિખેરાઈ ગયું હતું, કંઈ બોલ્યા નહીં.
1.191.57
दृष्ट्वा तन्महदाश्चर्यं ब्रह्मतेजोभवं तदा ।
विश्वामित्रः क्षत्रभावान्निर्विण्णो वाक्यमब्रवीत्।
धिग्बलं क्षत्रियबलं ब्रह्मतेजोबलं बलम् ॥ १.१९१.५७ ॥
ત્યારે બ્રહ્મતેજથી ઉત્પન્ન થયેલા તે મહાન આશ્ચર્યને જોઈને, ક્ષત્રિય સ્વભાવને કારણે ખિન્ન થયેલા વિશ્વામિત્રે કહ્યું: ક્ષત્રિયબળને ધિક્કાર; બ્રહ્મતેજનું બળ જ સાચું બળ છે.
1.191.58
बलाबले विनिश्चित्य तप एव परं बलम् ।
स राज्यं स्फीतमुत्सृज्य तां च दीप्तां नृपश्रियम् ॥ १.१९१.५८ ॥
બળ અને નિર્બળતાનો વિચાર કરીને, તપ જ પરમ બળ છે એવો નિશ્ચય કરી, તેમણે સમૃદ્ધ રાજ્ય અને તે દીપ્ત રાજલક્ષ્મીનો ત્યાગ કર્યો.
1.191.59
भोगांश्च पृष्ठतः कृत्वा तपस्येव मनो दधे ।
स गत्वा तपसा सिद्धिं लोकान्विष्टभ्य तेजसा ॥ १.१९१.५९ ॥
ભોગોને પાછળ મૂકીને તેમણે મન તપમાં જ સ્થિર કર્યું; તપથી સિદ્ધિ મેળવી, પોતાના તેજથી લોકોને ધારણ કરીને,
1.191.60
तताप सर्वान्दीप्तौजा ब्राह्मणत्वमवाप्तवान् ।
अपिबच्च ततः सोममिन्द्रेण सह कौशिकः ॥ १.१९१.६० ॥
દીપ્ત ઓજથી તેમણે સૌને તપાવ્યા અને બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત કર્યું. પછી કૌશિકે ઇન્દ્ર સાથે સોમ પીધો.
1.191.61
एवंवीर्यस्तु राजर्षिर्विप्रर्षिः संबभूव ह ॥ १.१९१.६१ ॥
આવા બળવાન તે રાજર્ષિ બ્રાહ્મણ ઋષિ બની ગયા.