มหาภารตะ · อัธยายะ 1.191
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.191.1
किंनिमित्तमभूद्वैरं विश्वामित्रवसिष्ठयोः ।
वसतोराश्रमे दिव्ये शंस नः सर्वमेव तत् ॥ १.१९१.१ ॥
เหตุใดความเป็นศัตรูจึงเกิดขึ้นระหว่างพระวิศวามิตรกับพระวสิษฐ์ ขณะที่ทั้งสองพำนักอยู่ในอาศรมทิพย์ จงเล่าเรื่องทั้งหมดให้เราฟังเถิด
1.191.2
इदं वासिष्ठमाख्यानं पुराणं परिचक्षते ।
पार्थ सर्वेषु लोकेषु यथावत्तन्निबोध मे ॥ १.१९१.२ ॥
อรชุนเอ๋ย เรื่องเล่าโบราณเกี่ยวกับพระวสิษฐ์นี้ถูกกล่าวขานอยู่ในทุกโลก จงฟังจากเราให้ถูกต้องตามที่เป็นจริงเถิด
1.191.3
कान्यकुब्जे महानासीत्पार्थिवो भरतर्षभ ।
गाधीति विश्रुतो लोके कुशिकस्यात्मसंभवः ॥ १.१९१.३ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ ในกานยากุพชะมีกษัตริย์องค์หนึ่งยิ่งใหญ่ พระนามว่าคาธี เป็นที่เลื่องลือในโลก ผู้เกิดจากตนเองเป็นโอรสของกุศิกะ
1.191.4
तस्य धर्मात्मनः पुत्रः समृद्धबलवाहनः ।
विश्वामित्र इति ख्यतो बभूव रिपुमर्दनः ॥ १.१९१.४ ॥
โอรสผู้มีจิตประกอบด้วยธรรมของพระองค์มีนามเลื่องชื่อว่าพระวิศวามิตร ผู้มั่งคั่งด้วยกองทัพและยานพาหนะ เป็นผู้ปราบศัตรู
1.191.5
स चचार सहामात्यो मृगयां गहने वने ।
मृगान्विध्यन्वराहांश्च रम्येषु मरुधन्वसु ॥ १.१९१.५ ॥
พระองค์เสด็จไปล่าสัตว์ในป่าทึบพร้อมด้วยอำมาตย์ ยิงเนื้อและหมูป่าด้วยลูกธนูในที่ราบทะเลทรายอันงดงาม
1.191.6
व्यायामकर्शितः सोऽथ मृगलिप्सुः पिपासितः ।
आजगाम नरश्रेष्ठ वसिष्ठस्याश्रमं प्रति ॥ १.१९१.६ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งมนุษย์ พระองค์ทรงอ่อนล้าด้วยการออกกำลังและกระหายน้ำ ทรงปรารถนาจะได้เนื้อ จึงเสด็จมุ่งไปยังอาศรมของพระวสิษฐ์
1.191.7
तमागतमभिप्रेक्ष्य वसिष्ठः श्रेष्ठभागृषिः ।
विश्वामित्रं नरश्रेष्ठं प्रतिजग्राह पूजया ॥ १.१९१.७ ॥
เมื่อพระวสิษฐ์ผู้เป็นฤๅษีเอกในหมู่ผู้รับส่วนบูชาทอดพระเนตรเห็นพระวิศวามิตรผู้ประเสริฐแห่งมนุษย์เสด็จมาถึง ก็ทรงต้อนรับด้วยความเคารพ
1.191.8
पाद्यार्घ्याचमनीचैस्तं स्वागतेन च भारत ।
तथैव परिजग्राह वन्येन हविषा तदा ॥ १.१९१.८ ॥
ข้าแต่ภรตะ พระองค์ทรงถวายน้ำล้างพระบาท น้ำถวายอรฆ์ และน้ำชำระพระโอษฐ์ พร้อมด้วยถ้อยคำต้อนรับ แล้วทรงเลี้ยงรับรองด้วยเครื่องบูชาจากป่า
1.191.9
तस्याथ कामधुग्धेनुर्वसिष्ठस्य महात्मनः ।
उक्ता कामान्प्रयच्छेति सा कामान्दुदुहे ततः ॥ १.१९१.९ ॥
จากนั้น เมื่อวสิษฐผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่บอกแก่โคกามธุกผู้ให้สิ่งที่ปรารถนาว่า "จงประทานสิ่งที่ปรารถนาเถิด" โคนั้นก็ให้สิ่งที่ปรารถนาออกมา
1.191.10
बाष्पाढ्यस्योदनस्यैव राशयः पर्वतोपमाः ।
निष्ठानानि च सूपांश्च दधिकुल्यास्तथैव च ॥ १.१९१.१० ॥
กองข้าวสุกที่มีไอร้อนพวยพุ่งขึ้นดั่งภูเขา และอาหารปรุงรสกับแกงทั้งหลายก็เช่นกัน พร้อมทั้งสายน้ำนมส้มที่ไหลเป็นคลอง
1.191.11
कूपांश्च घृतसंपूर्णान्गौड्यान्नानि सहस्रशः ।
इक्षून्मधूनि लाजांश्च मैरेयांश्च वरासवान् ॥ १.१९१.११ ॥
บ่อน้ำเต็มด้วยเนยใส อาหารทำจากน้ำตาลอ้อยนับพัน อ้อย น้ำผึ้ง ข้าวตอก เมไรยะ และสุราชั้นเลิศ
1.191.12
ग्राम्यारण्याश्चौषधीश्च दुदुहे पय एव च ।
षड्रसं चामृतनिभं रसायनमनुत्तमम् ॥ १.१९१.१२ ॥
นางยังรีดออกมาซึ่งสมุนไพรจากหมู่บ้านและจากป่า และน้ำนม รวมทั้งรสอาหารหกรสอันเปรียบดั่งน้ำอมฤต คือรสายนะอันยอดเยี่ยม
1.191.13
भोजनीयानि पेयानि भक्ष्याणि विविधानि च ।
लेह्यान्यमृतकल्पानि चोष्याणि च तथार्जुना ॥ १.१९१.१३ ॥
ข้าแต่อรชุน มีอาหารควรกิน เครื่องดื่มควรดื่ม ของกินหลายชนิด ของเลียที่เปรียบดั่งน้ำอมฤต และของที่ควรจิบด้วย
1.191.14
रत्नानि च महार्हाणि वासांसि विविधानि च ।
तैः कामैः सर्वसंपूर्णैः पूजितश्च महिपतिः ॥ १.१९१.१४ ॥
ทั้งอัญมณีอันล้ำค่ามาก และผ้านุ่งห่มหลากหลาย เมื่อได้รับการต้อนรับด้วยสิ่งปรารถนาเหล่านั้นครบถ้วนทุกประการ กษัตริย์จึงทรงได้รับการยกย่อง
1.191.15
सामात्यः सबलश्चैव तुतोष स भृशं तदा ।
षडुन्नतां सुपार्श्वोरुं पृथुपञ्चसमावृताम् ॥ १.१९१.१५ ॥
กษัตริย์พร้อมด้วยอำมาตย์และกองทัพจึงทรงพอพระทัยยิ่งนัก โคนั้นมีอวัยวะนูนสูงหกแห่ง มีสีข้างและขาอ่อนงาม และล้อมรอบด้วยส่วนกว้างห้าแห่ง
1.191.16
मण्डूकनेत्रां स्वाकारां पीनोधसमनिन्दिताम् ।
सुवालघिं शङ्कुकर्णां चारुशृङ्गां मनोरमाम् ॥ १.१९१.१६ ॥
มีดวงตาดั่งกบ มีรูปร่างงดงาม มีเต้านมอวบอิ่ม ไร้ที่ติ มีหางงาม มีหูแหลม มีเขาสวยงาม น่ารื่นรมย์ใจ
1.191.17
पुष्टायतशिरोग्रीवां विस्मितः सोऽभिवीक्ष्यताम् ।
अभिनन्द्य स तां राजा नन्दिनीं गाधिनन्दनः ॥ १.१९१.१७ ॥
มีศีรษะและลำคอสมส่วนยาวสง่า กษัตริย์ผู้เป็นโอรสของคาธีทรงตะลึงเมื่อทอดพระเนตรนาง ครั้นทรงสรรเสริญนันทินีแล้ว
1.191.18
अब्रवीच्च भृशं तुष्टः स राजा तमृषिं तदा ।
अर्बुदेन गवां ब्रह्मन्मम राज्येन वा पुनः ॥ १.१९१.१८ ॥
กษัตริย์ผู้ทรงพอพระทัยยิ่งนักจึงตรัสกับฤๅษีองค์นั้นว่า “ข้าแต่พราหมณ์ ขอท่านจงให้นางแก่เราแลกกับโคหนึ่งร้อยล้านตัว หรือแลกกับราชอาณาจักรของเรา”
1.191.19
नन्दिनीं संप्रयच्छस्व भुङ्क्ष्व राज्यं महामुने ।
देवतातिथिपित्रर्थं याज्यार्थं च पयस्विनी ॥ १.१९१.१९ ॥
ข้าแต่มหาฤๅษี ขอท่านจงมอบนันทินีให้ แล้วรับราชอาณาจักรไปเสวยเถิด เพราะโคนมนี้มีไว้สำหรับเทพเจ้า แขกผู้มาเยือน บรรพบุรุษ และพิธียัญ
1.191.20
अदेया नन्दिनीयं वै राज्येनापि तवानघ ।
रत्नं हि भगवन्नेतद्रत्नहारी च पार्थिवः।
क्षत्रियोऽहं भवान्विप्रस्तपःस्वाध्यायसाधनः ॥ १.१९१.२० ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป นันทินีนี้แม้แลกกับราชอาณาจักรของท่านก็มอบให้ไม่ได้ ข้าแต่ผู้เจริญ นี่เป็นอัญมณี และกษัตริย์คือผู้ลักอัญมณี ข้าเป็นกษัตริย์ ส่วนท่านเป็นพราหมณ์ผู้มีตบะและการศึกษาพระเวทเป็นเครื่องมือ
1.191.21
ब्राह्णेषु कुतो वीर्यं प्रशान्तेषु धृतात्मसु ।
अर्बुदेन गवां यस्त्वं न ददासि ममेप्सितम् ॥ १.१९१.२१ ॥
พราหมณ์ผู้สงบและสำรวมตนแล้ว จะมีพลังอำนาจเช่นนี้ได้อย่างไร แม้จะแลกด้วยโคนับร้อยล้านตัว ท่านก็ไม่ยอมให้สิ่งที่ข้าปรารถนา
1.191.22
स्वधर्मं न प्रहास्यामि नेष्यामि च बलेन गाम् ।
बलस्थश्चासि राजा च बाहुवीर्यश्च क्षत्रियः ॥ १.१९१.२२ ॥
ข้าจะไม่ละทิ้งหน้าที่ของตน และข้าจะนำโคไปด้วยกำลัง ท่านเป็นพระราชาผู้มีอำนาจ และเป็นกษัตริย์ผู้มีแขนแข็งแกร่ง
1.191.23
यथेच्छसि तथा क्षिप्रं कुरु मा त्वं विचारय ।
एवमुक्तस्तथा पार्थ विश्वामित्रो बलादिव ॥ १.१९१.२३ ॥
ท่านจะทำอย่างไรตามใจปรารถนา ก็จงรีบทำเถิด อย่าครุ่นคิดให้มากความ โอ ปารถ เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้นแล้ว วิศวามิตรก็เข้าแย่งโคด้วยกำลัง
1.191.24
हंसचन्द्रप्रतीकाशां नन्दिनीं तां जहार गाम् ।
सा तदा ह्रियमाणा च विश्वामित्रबलैर्बलात्।
कशादण्डप्रणुदिता काल्यमाना इतस्ततः ॥ १.१९१.२४ ॥
เขาฉุดนันทินีผู้งดงามดุจหงส์หรือดุจจันทร์ไปด้วยกำลัง ครั้นนั้น นางถูกกองทัพของวิศวามิตรฉุดลากไปด้วยกำลัง ถูกไล่ต้อนด้วยแส้และไม้ท่อน ถูกลากไปมาอยู่ทุกทิศทาง
1.191.25
हंभायमाना कल्याणी वसिष्ठस्याथ नन्दिनी ।
आगम्याभिमुखी पार्थ तस्थौ भगवदुन्मुखी ॥ १.१९१.२५ ॥
โอ ปารถ นันทินีผู้เป็นมงคลของวสิษฐะ ร้องครวญอยู่ ได้มาเผชิญหน้ากับท่าน แล้วยืนหันหน้าไปหาฤๅษีผู้ประเสริฐ
1.191.26
भृशं च ताड्यमाना वै न जगामाश्रमात्ततः ।
शृणोमि ते रवं भद्रे विनदन्त्याः पुनः पुनः ॥ १.१९१.२६ ॥
ถึงจะถูกตีอย่างหนัก นางก็ไม่ยอมออกจากอาศรม โอ ผู้เป็นมงคล ข้าได้ยินเสียงร้องของเจ้า ร้องซ้ำแล้วซ้ำอีก
1.191.27
ह्रियसे त्वं बलाद्भद्रे विश्वामित्रेण नन्दिनि ।
किं कर्तव्यं मया तत्र क्षमावान्ब्राह्मणो ह्यहम्। ॥ १.१९१.२७ ॥
โอ นันทินีผู้เป็นมงคล เจ้าถูกวิศวามิตรฉุดไปด้วยกำลัง ข้าจะทำอะไรได้ในที่นั้น ข้าเป็นพราหมณ์ผู้อดทนอดกลั้น
1.191.28
सा भयान्नन्दिनी तेषां बलानां भरतर्षभ ।
विश्वामित्रभयोद्विग्ना वसिष्ठं समुपागमत् ॥ १.१९१.२८ ॥
นันทินีหวาดกลัวกองทัพเหล่านั้น และตกใจกลัววิศวามิตร โอ ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ นางจึงมาหาวสิษฐะ
1.191.29
कशाग्रदण्डाभिहतां क्रोशन्तीं मामनाथवत् ।
विश्वामित्रबलैर्घोरैर्भगवन् किमुपेक्षसे ॥ १.१९१.२९ ॥
ถูกปลายแส้ฟาดตีและร้องครวญดุจคนไร้ที่พึ่ง ข้ากำลังถูกกองทัพอันดุร้ายของวิศวามิตรทำร้าย ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า เหตุใดท่านจึงนิ่งดูดาย
1.191.30
एवं तस्यां तदा पार्थ धर्षितायां महामुनिः ।
न चुक्षुभे तदा धैर्यान्न चचाल धृतव्रतः ॥ १.१९१.३० ॥
โอ ปารถ เมื่อนางถูกทำร้ายเช่นนั้น มหาฤๅษีก็ไม่หวั่นไหวในขณะนั้น ด้วยความอดทน และรักษาวัตรของตนไว้มั่น ท่านมิได้ขยับเขยื้อน
1.191.31
क्षत्रियाणां बलं तेजो ब्राह्मणानां क्षमा बलम् ।
क्षमा मां भजते यस्माद्गम्यतां यदि रोचते ॥ १.१९१.३१ ॥
พลังของกษัตริย์คือเดชานุภาพ พลังของพราหมณ์คือความอดทน เพราะความอดทนเป็นของข้า หากท่านพอใจ ก็จงไปเถิด
1.191.32
किं नु त्यक्ताऽस्मि भगवन्यदेवं त्वं प्रभाषसे ।
अत्यक्ताऽहं त्वया ब्रह्मन्नेतुं शक्या न वै बलात् ॥ १.१९१.३२ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ข้าถูกละทิ้งแล้วหรือ เหตุใดท่านจึงกล่าวเช่นนี้ ข้าแต่พราหมณ์ ท่านมิได้ละทิ้งข้า และข้าก็ไม่อาจถูกนำไปด้วยกำลังได้
1.191.33
न त्वां त्यजामि कल्याणि स्थीयतां यदि शक्यते ।
दृढेन दाम्ना बद्ध्वैष वत्सस्ते हियते बलात् ॥ १.१९१.३३ ॥
ข้าจะไม่ละทิ้งเจ้า โอ ผู้เป็นมงคล จงอยู่ต่อไปเถิด หากทำได้ ลูกโคของเจ้ากำลังถูกฉุดไปด้วยกำลัง ถูกมัดด้วยเชือกที่เหนียวแน่น
1.191.34
स्थीयतामिति तच्छ्रुत्वा वसिष्ठस्य पयस्विनी ।
ऊर्ध्वाञ्चितशिरोग्रीवा प्रबभौ रौद्रदर्शना ॥ १.१९१.३४ ॥
เมื่อได้ยินคำของวสิษฐะว่า จงอยู่เถิด แม่โคนมก็เงยศีรษะและลำคอขึ้นสูง ปรากฏงามสง่า รูปลักษณ์น่าเกรงขาม
1.191.35
क्रोधरक्तेक्षणा सा गौर्हंभारवघनस्वना ।
विश्वामित्रस्य तत्सैन्यं व्यद्रावयत सर्वशः ॥ १.१९१.३५ ॥
โคตัวนั้น ดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ ร้องคำรามดุจเสียงฟ้าคำราม ทำให้กองทัพของวิศวามิตรแตกกระเจิงไปทุกทิศ
1.191.36
कशाग्रदण्डाभिहता काल्यमाना ततस्ततः ।
क्रोधरक्तेक्षणा क्रोधं भूय एव समाददे ॥ १.१९१.३६ ॥
ถูกปลายแส้และไม้ท่อนฟาดตีและไล่ต้อนไปมา ดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ โคจึงก่อความโกรธขึ้นอีกครั้ง
1.191.37
आदित्य इव मध्याह्ने क्रोधदीप्तवपुर्बभौ ।
अङ्गारवर्षं मुञ्चन्ती मुहुर्वालधितो महत् ॥ १.१९१.३७ ॥
ดุจดวงอาทิตย์ยามเที่ยงวัน กายของนางรุ่งโรจน์ด้วยความโกรธ นางสาดประกายไฟอย่างใหญ่หลวงจากหางของตนซ้ำแล้วซ้ำอีก
1.191.38
असृजत्पह्लवान्पुच्छात्प्रस्रवाद्द्राविडाञ्छकान् ।
योनिदेशाच्च यवानाञ्शकृतः शबरान्बहून् ॥ १.१९१.३८ ॥
จากหางของนางนางสร้างชนเผ่าปหัลวะ จากเต้านมสร้างชนเผ่าทราวิฑะและศกะ จากบริเวณช่องกำเนิดสร้างชนเผ่ายวนะ และจากมูลของนางสร้างชนเผ่าศพระจำนวนมาก
1.191.39
मूत्रतश्चासृजत्कांश्चिच्छबरांश्चैव पार्श्वतः ।
पौण्ड्रान्किरातान्यवनान्सिंहलान्बर्बरान्खसान् ॥ १.१९१.३९ ॥
จากปัสสาวะของนางสร้างชนเผ่าศพระบางพวก และจากสีข้างของนางสร้างชนเผ่าเปาณฑระ กิราตะ ยวนะ สิงหละ พรรพระ และขสะ
1.191.40
चिबुकांश्च पुलिन्दांश्च चीनान्हूणान्सकेरलान् ।
ससर्ज फेनतः सा गौर्म्लेच्छान्बहुविधानपि ॥ १.१९१.४० ॥
ชนเผ่าจิพุกะ ปุลินทะ จีน ฮูณะ และเกรละ และจากฟองของนาง โคนั้นได้สร้างชนเผ่าม्लेच्छะ (คนป่าเถื่อน) จำนวนมากหลายประเภท
1.191.41
तैर्विसृष्टैर्महासैन्यैर्नानाम्लेच्छगणैस्तदा ।
नानावरणसंछन्नैर्नानायुधधरैस्तथा ॥ १.१९१.४१ ॥
จากนั้น กองทัพใหญ่ที่ถูกปล่อยออกมาโดยพวกนั้น พร้อมด้วยฝูงมเลจฉะหลากหลาย สวมเกราะต่าง ๆ และถืออาวุธนานาชนิด ก็เต็มไปทั่วสนามรบ
1.191.42
अवाकीर्यत संरब्धैर्विश्वामित्रस्य पश्यतः ।
एकैकश्च तदा योधः पञ्चभिः सप्तभिर्वृतः ॥ १.१९१.४२ ॥
ต่อหน้าต่อตาพระวิศวามิตร นักรบผู้โกรธจัดได้โปรยปรายลงมาทั่วสนาม และนักรบแต่ละคนก็ถูกล้อมไว้โดยห้าคนหรือเจ็ดคน
1.191.43
अस्त्रवर्षेण महता वध्यमानं बलं तदा ।
प्रभग्नं सर्वतस्त्रस्तं विश्वामित्रस्य पश्यतः ॥ १.१९१.४३ ॥
จากนั้น กองทัพถูกห่าอาวุธอันใหญ่หลวงถล่มซ้ำ ก็แตกกระจายและหวาดกลัวไปทุกทิศ ขณะที่พระวิศวามิตรเฝ้าดูอยู่
1.191.44
तस्य तच्चतुरङ्गं वै बलं परमदुःसहम् ।
प्रभग्नं सर्वतो घोरं पयस्विन्या विनिर्जितम् ॥ १.१९१.४४ ॥
กองทัพสี่เหล่าของพระองค์ซึ่งทานทนได้ยากยิ่ง ถูกทำลายแตกพ่ายไปทุกด้านอย่างน่าสยดสยอง และถูกพ่ายแพ้ยับเยินโดยโคนมผู้ให้น้ำนม
1.191.45
न च प्राणैर्वियुज्यन्ते केचित्तत्रास्य सैनिकाः ।
विश्वामित्रस्य संक्रुद्धैर्वासिष्ठैर्भरतर्षभ ॥ १.१९१.४५ ॥
แต่ทหารของพระองค์ที่นั่นไม่มีผู้ใดต้องสูญเสียชีวิต โอ วีรบุรุษแห่งภรตวงศ์ เพราะถูกศิษย์ของพระวสิษฐะผู้เดือดดาลตอบโต้
1.191.46
सा गौस्तत्सकलं सैन्यं कालयामास दूरतः ।
विश्वामित्रस्य तत्सैन्यं काल्यमानं त्रियोजनम् ॥ १.१९१.४६ ॥
โคนั้นไล่กองทัพทั้งหมดให้แตกกระจัดกระจายจากระยะไกล กองทัพของพระวิศวามิตรถูกไล่ต้อนไปไกลถึงสามโยชน์
1.191.47
क्रोशमानं भयोद्विग्नं त्रातारं नाध्यगच्छत ।
विश्वामित्रस्ततो दृष्ट्वा क्रोधाविष्टः स रोदसी ॥ १.१९१.४७ ॥
ร้องโหยหวนด้วยความหวาดหวั่น หาผู้คุ้มครองไม่พบ ครั้นพระวิศวามิตรเห็นดังนั้น ก็เต็มด้วยความโกรธจนฟ้าและดินสั่นสะเทือน
1.191.48
ववर्ष शरवर्षाणि वसिष्ठे मुनिसत्तमे ।
घोररूपांश्च नाराचान्क्षुरान्भल्लान्महामुनिः ॥ १.१९१.४८ ॥
มหาฤๅษีได้ระดมห่าลูกศรลงใส่พระวสิษฐะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี ทั้งลูกศรนาราจะรูปร่างน่าสะพรึง ลูกศรคมดุจมีดโกนและลูกศรปลายแหลมภัลละ
1.191.49
विश्वामित्रप्रयुक्तांस्तान्वैणवेन व्यमोचयत् ।
वसिष्ठस्य तदा दृष्ट्वा कर्मकौशलमाहवे ॥ १.१९१.४९ ॥
พระวสิษฐะปัดป้องอาวุธที่พระวิศวามิตรส่งมาเหล่านั้นด้วยไม้เท้าไม้ไผ่ เมื่อเห็นความชำนาญในการรบของพระวสิษฐะ
1.191.50
विश्वामित्रोऽपि कोपेन भूयः शत्रुनिपातनः ।
दिव्यास्त्रवर्षं तस्मै स प्राहिणोन्मुनये रुषा ॥ १.१९१.५० ॥
พระวิศวามิตรผู้ทำลายศัตรูก็ด้วยความโกรธ จึงระดมห่าทิพยาวุธใส่ฤๅษีนั้นอีกครั้งด้วยความกริ้ว
1.191.51
आग्नेयं वारुणं चैन्द्रं याम्यं वायव्यमेव च ।
विससर्ज महाभागे वसिष्ठे ब्रह्मणः सुते ॥ १.१९१.५१ ॥
ทั้งอาคเนยาวุธ วารุณาวุธ ไอนทรัสตร์ ยามยาวุธ และวายวยาวุธ พระองค์ก็ปล่อยใส่พระวสิษฐะ โอ ผู้มีโชคยิ่ง บุตรแห่งพระพรหม
1.191.52
अस्त्राणि सर्वतो ज्वालां विसृजन्ति प्रपेदिरे ।
युगान्तसमये घोराः पतङ्गस्येव रश्मयः ॥ १.१९१.५२ ॥
อาวุธเหล่านั้นพ่นเปลวเพลิงไปทุกทิศ พุ่งเข้าใส่ดุจรัศมีอันน่ากลัวของดวงอาทิตย์ในวาระสิ้นยุค
1.191.53
वसिष्ठोऽपि महातेजा ब्रह्मशक्तिप्रयुक्तया ।
यष्ट्या निवारयामास सर्वाण्यस्त्राणि स स्मयन् ॥ १.१९१.५३ ॥
พระวสิษฐะผู้มีเดชรุ่งโรจน์ ก็ปัดป้องอาวุธทั้งปวงด้วยไม้เท้าที่ถูกส่งไปด้วยพรหมศักติ พลางยิ้มขณะกระทำเช่นนั้น
1.191.54
ततस्ते भस्मसाद्भूताः पतन्ति स्म महीतले ।
अपोह्य दिव्यान्यस्त्राणि वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१९१.५४ ॥
ครั้นแล้วอาวุธเหล่านั้นก็กลายเป็นเถ้าถ่านร่วงลงสู่พื้นดิน แล้วพระวสิษฐะเมื่อปัดทิพยาวุธเสียได้ จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
1.191.55
निर्जितोऽसि महाराज दुरात्मन्गाधिनन्दन ।
यदि तेऽस्ति परं शौर्यं तद्दर्शय मयि स्थिते ॥ १.१९१.५५ ॥
ท่านมหาราช โอ โอรสแห่งคาธิผู้มีจิตชั่วร้าย ท่านพ่ายแพ้แล้ว หากท่านยังมีความกล้าหาญอย่างสูงสุด จงแสดงมันออกมาในขณะที่ข้าพเจ้ายืนอยู่ตรงหน้าท่านนี้
1.191.56
विश्वामित्रस्तथा चोक्तो वसिष्ठेन नराधिपः ।
नोवाच किंचिद्व्रीडाढ्यो विद्रावितमहाबलः ॥ १.१९१.५६ ॥
พระวิศวามิตรผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ แม้ถูกพระวสิษฐะกล่าวเช่นนั้น ก็เต็มไปด้วยความอับอาย กำลังอันยิ่งใหญ่ของพระองค์ถูกทำลายแตกพ่ายไป จึงไม่ตรัสสิ่งใด
1.191.57
दृष्ट्वा तन्महदाश्चर्यं ब्रह्मतेजोभवं तदा ।
विश्वामित्रः क्षत्रभावान्निर्विण्णो वाक्यमब्रवीत्।
धिग्बलं क्षत्रियबलं ब्रह्मतेजोबलं बलम् ॥ १.१९१.५७ ॥
เมื่อเห็นปาฏิหาริย์อันยิ่งใหญ่นั้นซึ่งเกิดจากเดชแห่งพรหม พระวิศวามิตรผู้ท้อแท้ด้วยธรรมชาติแห่งกษัตริย์ จึงตรัสถ้อยคำว่า น่าสังเวชกำลังของกษัตริย์ กำลังที่แท้จริงคือกำลังแห่งเดชพรหมเท่านั้น
1.191.58
बलाबले विनिश्चित्य तप एव परं बलम् ।
स राज्यं स्फीतमुत्सृज्य तां च दीप्तां नृपश्रियम् ॥ १.१९१.५८ ॥
เมื่อพิจารณาชั่งน้ำหนักระหว่างกำลังกับความอ่อนแอแล้ว ทรงตัดสินว่าตบะเท่านั้นคือกำลังอันสูงสุด ครั้นแล้วพระองค์ก็ละทิ้งแผ่นดินอันรุ่งเรือง และสิริแห่งกษัตริย์อันแจ่มจรัสนั้น
1.191.59
भोगांश्च पृष्ठतः कृत्वा तपस्येव मनो दधे ।
स गत्वा तपसा सिद्धिं लोकान्विष्टभ्य तेजसा ॥ १.१९१.५९ ॥
ทรงวางความสุขสบายไว้เบื้องหลัง แล้วตั้งจิตมั่นอยู่ในตบะเท่านั้น เมื่อบรรลุความสำเร็จด้วยตบะ และค้ำจุนโลกทั้งหลายด้วยเดชของพระองค์
1.191.60
तताप सर्वान्दीप्तौजा ब्राह्मणत्वमवाप्तवान् ।
अपिबच्च ततः सोममिन्द्रेण सह कौशिकः ॥ १.१९१.६० ॥
ด้วยพลังอันรุ่งโรจน์ พระองค์แผดเผาสรรพสัตว์ทั้งปวง และบรรลุความเป็นพราหมณ์ จากนั้นพระเกาศิกะได้ดื่มโสมร่วมกับพระอินทร์
1.191.61
एवंवीर्यस्तु राजर्षिर्विप्रर्षिः संबभूव ह ॥ १.१९१.६१ ॥
ราชฤๅษีผู้มีพลานุภาพเช่นนี้ได้กลายเป็นพราหมณ์ฤๅษีเช่นนั้นแล