মহাভারত · অধ্যায় 1.198
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.198.1
पुनश्चैव महातेजा विश्वामित्रजिघांसया ।
अग्निं संभृतवान्घोरं शाक्तेयः सुमहातपाः ॥ १.१९८.१ ॥
আবার মহাতেজা ও মহাতপা শক্তির পুত্র বিশ্বামিত্রকে হত্যা করার ইচ্ছায় এক ভয়ংকর অগ্নি প্রস্তুত করলেন।
1.198.2
वासिष्ठसंभृतश्चाग्निर्विश्वामित्रहितैषिणा ।
तेजसा वह्नितुल्येन ग्रस्तः स्कन्देन धीमता ॥ १.१९८.२ ॥
বিশ্বামিত্রের হিত কামনাকারী বুদ্ধিমান স্কন্দ অগ্নিতুল্য তেজে বশিষ্ঠপুত্র প্রস্তুত সেই অগ্নিকে গ্রাস করলেন।
1.198.3
राज्ञा कल्माषपादेन गुरौ ब्रह्मविदां वरे ।
कारणं किं पुरस्कृत्य भार्या वै सन्नियोजिता ॥ १.१९८.३ ॥
ব্রহ্মজ্ঞানীদের শ্রেষ্ঠ গুরুর কাছে রাজা কল্মাষপাদ কোন কারণ সামনে রেখে ভার্যাকে প্রেরণ করেছিলেন?
1.198.4
जानता वै परं धर्मं वसिष्ठेन महात्मना ।
अगम्यागमनं कस्मात्कृतं तेन महर्षिणा ॥ १.१९८.४ ॥
পরম ধর্ম জানা মহাত্মা বশিষ্ঠ মহর্ষি কেন অগম্যগমন করলেন?
1.198.5
अधर्मिष्ठं वसिष्ठेन कृतं चापि पुरा सखे ।
एतन्मे संशयं सर्वं छेत्तुमर्हसि पृच्छतः ॥ १.१९८.५ ॥
হে সখা, পূর্বে বশিষ্ঠ অত্যন্ত অধর্মের কাজও করেছিলেন; আমার এই জিজ্ঞাসায় আমার সব সংশয় তুমি নিরসন করতে পারো।
1.198.6
धनञ्जय निबोधेयं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
वसिष्ठं प्रति दुर्धर्ष तथा मित्रसहं नृपम् ॥ १.१९८.६ ॥
হে ধনঞ্জয়, তুমি আমাকে যা জিজ্ঞাসা করছ তা আমি ব্যাখ্যা করব — বশিষ্ঠের বিষয়ে, হে দুর্ধর্ষ, এবং রাজা মিত্রসহের বিষয়েও।
1.198.7
कथितं ते मया सर्वं यथा शप्तः स पार्थिवः ।
शक्तिना भरतश्रेष्ठ वासिष्ठेन महात्मना ॥ १.१९८.७ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, মহাত্মা বশিষ্ঠের পুত্র শক্তির দ্বারা সেই রাজা কীভাবে শাপগ্রস্ত হয়েছিলেন, সবই আমি তোমাকে বলেছি।
1.198.8
स तु शापवशं प्राप्तः क्रोधपर्याकुलेक्षणः ।
निर्जगाम पुराद्राजा सहदारः परन्तपः ॥ १.१९८.८ ॥
শাপের বশে পড়া সেই রাজা, ক্রোধে বিচলিত চোখে, শত্রুদের দহনকারী, স্ত্রীর সঙ্গে নগর থেকে বেরিয়ে গেলেন।
1.198.9
अरण्यं निर्जनं गत्वा सदारः परिचक्रमे ।
नानामृगगणाकीर्णं नानासत्वसमाकुलम् ॥ १.१९८.९ ॥
জনমানবশূন্য অরণ্যে গিয়ে তিনি স্ত্রীর সঙ্গে ঘুরে বেড়াতে লাগলেন; সেই অরণ্য নানা মৃগদলে পূর্ণ, নানা প্রাণীতে সমাকুল।
1.198.10
नानागुल्मलताच्छन्नं नानाद्रुमसमावृतम् ।
अरण्यं घोरसन्नादं शापग्रस्तः परिभ्रमन् ॥ १.१९८.१० ॥
নানা ঝোপ ও লতায় আচ্ছন্ন, নানা বৃক্ষে ঘেরা, ভয়ংকর গর্জনে পূর্ণ সেই অরণ্যে শাপগ্রস্ত হয়ে তিনি ঘুরে বেড়াতে লাগলেন।
1.198.11
स कदाचित्क्षुधाविष्टो मृगयन्भक्ष्यमात्मनः ।
ददर्श सुपरिक्लिष्टः कस्मिंश्चिन्निर्जने वने ॥ १.१९८.११ ॥
একবার ক্ষুধায় আক্রান্ত হয়ে, নিজের জন্য খাবার খুঁজতে খুঁজতে, অত্যন্ত ক্লিষ্ট হয়ে, কোনো এক জনমানবশূন্য অরণ্যে তিনি দেখলেন।
1.198.12
ब्राह्मणं ब्राह्मणीं चैव मिथुनायोपसंगतौ ।
तौ तं वीक्ष्य सुवित्रस्तावकृतार्थौ प्रधावितौ ॥ १.१९८.१२ ॥
এক ব্রাহ্মণ ও এক ব্রাহ্মণী, দম্পতি হিসেবে একসঙ্গে ছিলেন; তাঁরা তাঁকে দেখে অত্যন্ত ভীত হয়ে, উদ্দেশ্য সফল না করেই পালিয়ে গেলেন।
1.198.13
तयोः प्रद्रवतोर्विप्रं जग्राह नृपतिर्बलात् ।
दृष्ट्वा गृहीतं भर्तारमथ ब्राह्मण्यभाषत ॥ १.१९८.१३ ॥
তারা দুজন পালানোর সময় রাজা বলপূর্বক সেই ব্রাহ্মণকে ধরলেন। স্বামীকে ধরা পড়তে দেখে ব্রাহ্মণী বললেন।
1.198.14
शृणु राजन्मम वचो यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रत ।
आदित्यवंशप्रभवस्त्वं हि लोके परिश्रुतः ॥ १.१९८.१४ ॥
হে রাজন, সুব্রত, আমি তোমাকে যা বলব সেই কথা শোনো। তুমি সূর্যবংশে জাত এবং জগতে সুপরিচিত।
1.198.15
अप्रमत्तः स्थि धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतः ।
शापोपहत दुर्धर्ष न पापं कर्तुमर्हसि ॥ १.१९८.१५ ॥
তুমি ধর্মে অপ্রমত্ত, গুরুসেবায় নিবিষ্ট। হে শাপাহত, দুর্ধর্ষ, তোমার পাপ করা উচিত নয়।
1.198.16
ऋतुकाले तु संप्राप्ते भर्तृव्यसनकर्शिता ।
अकृतार्था ह्यहं भर्त्रा प्रसवार्थं समागता ॥ १.१९८.१६ ॥
কিন্তু ঋতুকাল উপস্থিত হলে, স্বামীর বিপদে ক্ষীণ হয়ে আমি সন্তানলাভের জন্য স্বামীর সঙ্গে মিলিত হতে এসেছি; আমার মনোবাসনা এখনও পূর্ণ হয়নি।
1.198.17
प्रसीद नृपतिश्रेष्ठ भर्ताऽयं मे विसृज्यताम् ।
एवं विक्रोशमानायास्तस्यास्तु न नृशंसवत् ॥ १.१९८.१७ ॥
হে নৃপশ্রেষ্ঠ, দয়া করো; আমার এই স্বামীকে মুক্তি দাও। এভাবে বিলাপরত তার প্রতি তিনি নিষ্ঠুরের মতো আচরণ করেননি।
1.198.18
भर्तारं भक्षयामास व्याघ्रो मृगमिवेप्सितम् ।
तस्याः क्रोधाभिभूताया यान्यश्रूण्यपतन्भुवि ॥ १.१९८.१८ ॥
বাঘ যেমন ইচ্ছিত হরিণকে খেয়ে ফেলে, তেমনি তিনি স্বামীকে গ্রাস করলেন। ক্রোধে অভিভূতা তার যে অশ্রু মাটিতে পড়ল।
1.198.19
सोऽग्निः समभवद्दीप्तस्तं च देशं व्यदीपयत् ।
ततः सा शोकसंतप्ता भर्तृव्यसनकर्शिता ॥ १.१९८.१९ ॥
সেই অগ্নি প্রজ্বলিত হয়ে সেই স্থানটিকেও দগ্ধ করল। তখন শোকে সন্তপ্তা ও স্বামীর বিপর্যয়ে ক্ষীণা সে।
1.198.20
कल्माषपादं राजर्षिमशपद्ब्राह्मणी रुषा ।
यस्मान्ममाकृतार्थायास्त्वया क्षुद्र नृशंसवत् ॥ १.१९८.२० ॥
ব্রাহ্মণী ক্রোধে রাজর্ষি কল্মাষপাদকে অভিশাপ দিল: "হে ক্ষুদ্র, অপূর্ণ কামনাসম্পন্না আমার প্রতি তুমি নৃশংসের মতো আচরণ করেছ বলে।"
1.198.21
प्रेक्षन्त्या भक्षितो मेऽद्य प्रियो भर्ता महायशाः ।
तस्मात्त्वमपि दुर्बुद्धे मच्छापपरिविक्षतः ॥ १.१९८.२१ ॥
আজ আমার চোখের সামনেই আমার প্রিয়, মহাযশা স্বামী ভক্ষিত হলেন। তাই, হে দুর্বুদ্ধি, তুমিও আমার অভিশাপে বিদ্ধ হয়ে...
1.198.22
पत्नीमृतावनुप्राप्य सद्यस्त्यक्ष्यसि जीवितम् ।
तेन प्रसाद्यमाना सा प्रसादमकरोत्तदा।
यस्य चर्षेर्वसिष्ठस्य त्वया पुत्रा विनाशिताः ॥ १.१९८.२२ ॥
"ঋতুকালে পত্নীর কাছে গেলেই তুমি তৎক্ষণাৎ প্রাণ ত্যাগ করবে।" তাঁর দ্বারা অনুনীত হয়ে সে তখন প্রসন্ন হল। আর ঋষি বশিষ্ঠের যে পুত্রদের তুমি বিনাশ করেছিলে...
1.198.23
तेन संगम्य ते भार्या तनयं जनयिष्यति ।
सते वंशकरः पुत्रो भविष्यति नृपाधम ॥ १.१९८.२३ ॥
"তাঁর সঙ্গে মিলিত হয়ে তোমার ভার্যা একটি পুত্র প্রসব করবে। সেই পুত্রই বংশরক্ষাকারী হবে, হে অধম রাজা।"
1.198.24
एवं शप्त्वा तु राजानं सा तमाङ्गिरसी शुभा ।
तस्यैव सन्निधौ दीप्तं प्रविवेश हुताशनम् ॥ १.१९८.२४ ॥
এভাবে রাজাকে অভিশাপ দিয়ে সেই শুভা আঙ্গিরসী তাঁরই সামনে প্রজ্বলিত অগ্নিতে প্রবেশ করল।
1.198.25
वसिष्ठश्च महाभागः सर्वमेतदवैक्षत ।
ज्ञानयोगेन महता तपसा च परन्तप ॥ १.१९८.२५ ॥
মহাভাগ বশিষ্ঠ এই সবকিছু জানতে পারলেন; মহান জ্ঞানযোগ ও তপস্যার দ্বারা। হে পরন্তপ!
1.198.26
मुक्तशापश्च राजर्षिः कालेन महता ततः ।
ऋतुकालेऽभिपतितो मदयन्त्या निवारितः ॥ १.१९८.२६ ॥
রাজর্ষি শাপমুক্ত হলেন; দীর্ঘ সময় পর ঋতুকালে তিনি মদয়ন্তীর কাছে গেলেন, কিন্তু মদয়ন্তী তাঁকে নিবৃত্ত করলেন।
1.198.27
न हि सस्मार स नृपस्तं शापं काममोहितः ।
देव्याः सोऽथ वचः श्रुत्वा संभ्रान्तो नृपसत्तमः ॥ १.१९८.२७ ॥
কামমোহিত সেই রাজা সেই শাপ স্মরণ করতে পারলেন না। পরে রানীর কথা শুনে সেই নৃপশ্রেষ্ঠ বিভ্রান্ত হলেন।
1.198.28
तं शापमनुसंस्मृत्य पर्यतप्यद्भृशं तदा ।
एतस्मात्कारणाद्राजा वसिष्ठं सन्ययोजयत्।
स्वदारेषु नरश्रेष्ठ शापदोषसमन्वितः ॥ १.१९८.२८ ॥
সেই শাপ স্মরণ করে তিনি তখন অত্যন্ত অনুতপ্ত হলেন। এই কারণে রাজা বশিষ্ঠকে নিয়োগ করলেন; হে নরশ্রেষ্ঠ, তিনি শাপদোষে যুক্ত ছিলেন।