महाभारत · अध्याय 1.198
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.198.1
पुनश्चैव महातेजा विश्वामित्रजिघांसया ।
अग्निं संभृतवान्घोरं शाक्तेयः सुमहातपाः ॥ १.१९८.१ ॥
पुन्हा महातेजस्वी आणि अत्यंत तपस्वी शक्तीचा पुत्र विश्वामित्राला मारण्याच्या इच्छेने एक भयंकर अग्नी सिद्ध करता झाला.
1.198.2
वासिष्ठसंभृतश्चाग्निर्विश्वामित्रहितैषिणा ।
तेजसा वह्नितुल्येन ग्रस्तः स्कन्देन धीमता ॥ १.१९८.२ ॥
विश्वामित्राचे हित इच्छिणाऱ्या बुद्धिमान स्कंदाने वसिष्ठपुत्राने सिद्ध केलेल्या त्या अग्नीला अग्नीसारख्या तेजाने गिळून टाकले.
1.198.3
राज्ञा कल्माषपादेन गुरौ ब्रह्मविदां वरे ।
कारणं किं पुरस्कृत्य भार्या वै सन्नियोजिता ॥ १.१९८.३ ॥
ब्रह्मज्ञान्यांत श्रेष्ठ गुरूंकडे राजा कल्माषपादाने कोणते कारण पुढे करून पत्नीला पाठवले?
1.198.4
जानता वै परं धर्मं वसिष्ठेन महात्मना ।
अगम्यागमनं कस्मात्कृतं तेन महर्षिणा ॥ १.१९८.४ ॥
परम धर्म जाणणाऱ्या महात्मा वसिष्ठांनी त्या महर्षींनी अगम्यागमन का केले?
1.198.5
अधर्मिष्ठं वसिष्ठेन कृतं चापि पुरा सखे ।
एतन्मे संशयं सर्वं छेत्तुमर्हसि पृच्छतः ॥ १.१९८.५ ॥
हे सख्या, पूर्वी वसिष्ठांनीही अत्यंत अधर्माचे कृत्य केले होते; मी विचारत असलेला माझा हा सर्व संशय तू दूर करण्यास योग्य आहेस.
1.198.6
धनञ्जय निबोधेयं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
वसिष्ठं प्रति दुर्धर्ष तथा मित्रसहं नृपम् ॥ १.१९८.६ ॥
हे धनंजया, तू मला जे विचारत आहेस ते मी सांगतो — वसिष्ठांविषयी, हे दुर्धर्ष, आणि राजा मित्रसहाविषयीही.
1.198.7
कथितं ते मया सर्वं यथा शप्तः स पार्थिवः ।
शक्तिना भरतश्रेष्ठ वासिष्ठेन महात्मना ॥ १.१९८.७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, महात्मा वसिष्ठांचा पुत्र शक्ती याने तो राजा कसा शापित झाला, हे सर्व मी तुला सांगितले आहे.
1.198.8
स तु शापवशं प्राप्तः क्रोधपर्याकुलेक्षणः ।
निर्जगाम पुराद्राजा सहदारः परन्तपः ॥ १.१९८.८ ॥
शापाच्या वशात सापडलेला तो राजा, क्रोधाने व्याकूळ नेत्रांचा, शत्रूंना तापविणारा, पत्नीसह नगरातून बाहेर पडला.
1.198.9
अरण्यं निर्जनं गत्वा सदारः परिचक्रमे ।
नानामृगगणाकीर्णं नानासत्वसमाकुलम् ॥ १.१९८.९ ॥
निर्जन अरण्यात जाऊन तो पत्नीसह भटकू लागला; ते अरण्य विविध हरिणांच्या कळपांनी भरलेले आणि नाना प्राण्यांनी व्याप्त होते.
1.198.10
नानागुल्मलताच्छन्नं नानाद्रुमसमावृतम् ।
अरण्यं घोरसन्नादं शापग्रस्तः परिभ्रमन् ॥ १.१९८.१० ॥
नाना झुडपे आणि वेलींनी आच्छादलेल्या, नाना वृक्षांनी वेढलेल्या, भयंकर गर्जनांनी भरलेल्या त्या अरण्यात शापग्रस्त होऊन तो भटकत राहिला.
1.198.11
स कदाचित्क्षुधाविष्टो मृगयन्भक्ष्यमात्मनः ।
ददर्श सुपरिक्लिष्टः कस्मिंश्चिन्निर्जने वने ॥ १.१९८.११ ॥
एकदा भुकेने पीडित होऊन, स्वतःसाठी अन्न शोधत असताना, अत्यंत क्लेशग्रस्त होऊन, एका निर्जन अरण्यात त्याला दिसले.
1.198.12
ब्राह्मणं ब्राह्मणीं चैव मिथुनायोपसंगतौ ।
तौ तं वीक्ष्य सुवित्रस्तावकृतार्थौ प्रधावितौ ॥ १.१९८.१२ ॥
एक ब्राह्मण आणि एक ब्राह्मणी, दाम्पत्य म्हणून एकत्र असलेले, त्याला पाहून अत्यंत घाबरून, उद्देश अपूर्ण ठेवून पळून गेले.
1.198.13
तयोः प्रद्रवतोर्विप्रं जग्राह नृपतिर्बलात् ।
दृष्ट्वा गृहीतं भर्तारमथ ब्राह्मण्यभाषत ॥ १.१९८.१३ ॥
ते दोघे पळत असताना राजाने बळाने त्या ब्राह्मणाला पकडले. पतीला पकडलेले पाहून ब्राह्मणी म्हणाली.
1.198.14
शृणु राजन्मम वचो यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रत ।
आदित्यवंशप्रभवस्त्वं हि लोके परिश्रुतः ॥ १.१९८.१४ ॥
हे राजा, सुव्रता, मी तुला जे सांगणार आहे ते माझे बोलणे ऐक. तू सूर्यवंशात जन्मलेला आहेस आणि जगात प्रसिद्ध आहेस.
1.198.15
अप्रमत्तः स्थि धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतः ।
शापोपहत दुर्धर्ष न पापं कर्तुमर्हसि ॥ १.१९८.१५ ॥
तू धर्मात सावध आहेस आणि गुरुसेवेत रत आहेस. हे शापाने पीडित, दुर्धर्ष, तुला पाप करणे योग्य नाही.
1.198.16
ऋतुकाले तु संप्राप्ते भर्तृव्यसनकर्शिता ।
अकृतार्था ह्यहं भर्त्रा प्रसवार्थं समागता ॥ १.१९८.१६ ॥
परंतु ऋतुकाल आला असताना, पतीच्या संकटाने कृश झालेली मी संतानासाठी पतीशी मिलनास आले होते; अजून माझा हेतू पूर्ण झालेला नाही.
1.198.17
प्रसीद नृपतिश्रेष्ठ भर्ताऽयं मे विसृज्यताम् ।
एवं विक्रोशमानायास्तस्यास्तु न नृशंसवत् ॥ १.१९८.१७ ॥
हे नृपश्रेष्ठा, कृपा कर; माझ्या या पतीला सोडून दे. असा आक्रोश करणाऱ्या तिच्याशी तो क्रूरासारखा वागला नाही.
1.198.18
भर्तारं भक्षयामास व्याघ्रो मृगमिवेप्सितम् ।
तस्याः क्रोधाभिभूताया यान्यश्रूण्यपतन्भुवि ॥ १.१९८.१८ ॥
वाघ आवडत्या हरणाला खातो तसे त्याने पतीला खाल्ले. क्रोधाने व्याकुळ झालेल्या तिचे जे अश्रू भूमीवर पडले.
1.198.19
सोऽग्निः समभवद्दीप्तस्तं च देशं व्यदीपयत् ।
ततः सा शोकसंतप्ता भर्तृव्यसनकर्शिता ॥ १.१९८.१९ ॥
तो अग्नी प्रज्वलित झाला आणि त्याने त्या स्थानालाही पेटवले. तेव्हा शोकाने संतप्त आणि पतीच्या संकटाने कृश झालेली ती.
1.198.20
कल्माषपादं राजर्षिमशपद्ब्राह्मणी रुषा ।
यस्मान्ममाकृतार्थायास्त्वया क्षुद्र नृशंसवत् ॥ १.१९८.२० ॥
ब्राह्मणी क्रोधाने राजर्षी कल्माषपादाला शाप देती झाली: "क्षुद्रा, माझी अपूर्ण इच्छा असताना तू क्रूरासारखा वागलास म्हणून."
1.198.21
प्रेक्षन्त्या भक्षितो मेऽद्य प्रियो भर्ता महायशाः ।
तस्मात्त्वमपि दुर्बुद्धे मच्छापपरिविक्षतः ॥ १.१९८.२१ ॥
आज माझ्या डोळ्यांदेखत माझा प्रिय, महायशस्वी पती भक्षिला गेला. म्हणून, हे दुर्बुद्धे, तूही माझ्या शापाने विद्ध होऊन...
1.198.22
पत्नीमृतावनुप्राप्य सद्यस्त्यक्ष्यसि जीवितम् ।
तेन प्रसाद्यमाना सा प्रसादमकरोत्तदा।
यस्य चर्षेर्वसिष्ठस्य त्वया पुत्रा विनाशिताः ॥ १.१९८.२२ ॥
"ऋतुकाळी पत्नीजवळ जाताच तू तत्काळ प्राण त्यागशील." त्याने प्रार्थना केल्यावर ती प्रसन्न झाली. आणि वसिष्ठ ऋषींचे जे पुत्र तू नष्ट केलेस...
1.198.23
तेन संगम्य ते भार्या तनयं जनयिष्यति ।
सते वंशकरः पुत्रो भविष्यति नृपाधम ॥ १.१९८.२३ ॥
"त्याच्याशी समागम करून तुझी पत्नी एका पुत्राला जन्म देईल. तोच वंश चालवणारा पुत्र होईल, हे अधम राजा."
1.198.24
एवं शप्त्वा तु राजानं सा तमाङ्गिरसी शुभा ।
तस्यैव सन्निधौ दीप्तं प्रविवेश हुताशनम् ॥ १.१९८.२४ ॥
असा राजाला शाप देऊन ती शुभ आंगिरसी त्याच्याच समोर पेटलेल्या अग्नीत शिरली.
1.198.25
वसिष्ठश्च महाभागः सर्वमेतदवैक्षत ।
ज्ञानयोगेन महता तपसा च परन्तप ॥ १.१९८.२५ ॥
महाभाग वसिष्ठांनी हे सर्व जाणले; महान ज्ञानयोग आणि तपाने. हे परंतप!
1.198.26
मुक्तशापश्च राजर्षिः कालेन महता ततः ।
ऋतुकालेऽभिपतितो मदयन्त्या निवारितः ॥ १.१९८.२६ ॥
राजर्षी शापमुक्त झाले; बऱ्याच काळानंतर ऋतुकाली ते मदयंतीवर झेपावले, पण मदयंतीने त्यांना अडवले.
1.198.27
न हि सस्मार स नृपस्तं शापं काममोहितः ।
देव्याः सोऽथ वचः श्रुत्वा संभ्रान्तो नृपसत्तमः ॥ १.१९८.२७ ॥
कामाने मोहित झालेला तो राजा त्या शापाचे स्मरण करू शकला नाही. मग राणीचे शब्द ऐकून तो नृपश्रेष्ठ गोंधळला.
1.198.28
तं शापमनुसंस्मृत्य पर्यतप्यद्भृशं तदा ।
एतस्मात्कारणाद्राजा वसिष्ठं सन्ययोजयत्।
स्वदारेषु नरश्रेष्ठ शापदोषसमन्वितः ॥ १.१९८.२८ ॥
तो शाप पुन्हा आठवून तो फार शोकाकुल झाला. या कारणामुळे राजाने वसिष्ठांना नियुक्त केले; हे नरश्रेष्ठा, तो शापदोषाने युक्त होता.