महाभारत · अध्याय 1.206

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

शब्दार्थांसह वाचा

1.206.1

गत्वा तु तां भार्गवकर्मशालां ।
पार्थौ पृथां प्राप्य महानुभावौ।
तां याज्ञसेनीं परमप्रतीतौ ।
भिक्षेत्यथावेदयतां नराग्र्यौ ॥ १.२०६.१ ॥

ते दोघे महानुभाव पार्थ भार्गवाच्या कुंभारशाळेत जाऊन पृथेजवळ पोहोचले आणि अत्यंत प्रसन्न होऊन, त्या नरश्रेष्ठांनी याज्ञसेनीविषयी 'ही भिक्षा आहे' असे सांगितले.

1.206.2

कुटीगता सा त्वनवेक्ष्य पुत्रौ ।
प्रोवाच भुङ्क्तेति समेत्य सर्वे।
पश्चाच्च कुन्ती प्रसमीक्ष्य कृष्णां ।
कष्टं मया भाषितमित्युवाच ॥ १.२०६.२ ॥

कुटीत असलेली ती पुत्रांकडे न पाहताच म्हणाली, 'सर्वांनी एकत्र जेवा.' नंतर कुंती कृष्णेकडे पाहून म्हणाली, 'माझे बोलणे चुकीचे झाले.'

1.206.3

साऽधर्मभीता परिचिन्तयन्ती ।
तां याज्ञसेनीं परमप्रतीताम्।
पाणौ गृहीत्वोपजगाम कुन्ती ।
युधिष्ठिरं वाक्यमुवाच चेदम् ॥ १.२०६.३ ॥

अधर्माला भिऊन विचार करणारी कुंती, अत्यंत प्रसन्न असलेल्या त्या याज्ञसेनीचा हात धरून युधिष्ठिराजवळ गेली आणि हे वचन बोलली.

1.206.4

इयं तु कन्या द्रुपदस्य राज्ञ-
स्तवानुजाभ्यां मयि संनिसृष्टा।
यथोचितं पुत्र मयाऽपि चोक्तं ।
समेत्य भुङ्क्तेति नृप प्रमादात् ॥ १.२०६.४ ॥

ही कन्या द्रुपद राजाची आहे; तुझ्या दोन धाकट्या भावांनी ती मला सोपवली आहे. हे पुत्रा, मीही यथोचित 'एकत्र जेवा' असे म्हटले होते; हे राजा, ते चुकीने बोलले गेले.

1.206.5

मया कथं नानृतमुक्तमद्य ।
भवेत्कुरूणामृषभ ब्रवीहि।
पञ्चालराजस्य सुतामधर्मो ।
न चोपवर्तेत न विभ्रमेच्च ॥ १.२०६.५ ॥

आज माझ्याकडून असत्य कसे बोलले गेले नाही? हे कुरुश्रेष्ठा, सांग. पांचाल राजाच्या कन्येला अधर्म न लागो आणि ती भ्रमात न पडो, असे सांग.

1.206.6

स एवमुक्तो मतिमान्नृवीरो ।
मात्रा मुहूर्तं तु विचिन्त्य राजा।
कुन्तीं समाश्वास्य कुरुप्रवीरो ।
धनञ्जयं वाक्यमिदं बभाषे ॥ १.२०६.६ ॥

मातेने असे सांगितल्यावर बुद्धिमान नरवीर राजाने क्षणभर विचार केला, कुन्तीला धीर देऊन कुरुवीर धनंजयाला हे शब्द म्हटले.

1.206.7

त्वया जिता फाल्गुन याज्ञसेनी ।
त्वयैव शोभिष्यति राजपुत्री।
प्रज्वाल्यतामग्निरमित्रसाह ।
गृहाण पाणिं विधिवत्त्वमस्याः ॥ १.२०६.७ ॥

हे फाल्गुना, याज्ञसेनीला तूच जिंकलेस; ही राजकन्या तुझ्याबरोबरच शोभेल. हे शत्रुविजेत्या, अग्नी प्रज्वलित होऊ दे; तू विधिपूर्वक हिचा हात धर.

1.206.8

मा मां नरेन्द्र त्वमधर्मभाजं ।
कृथा न धर्मोऽयमशिष्टदृष्टः।
भवान्निवेश्यः प्रथमं ततोऽयं ।
भीमो महाबाहुरचिन्त्यकर्मा ॥ १.२०६.८ ॥

हे नरेन्द्रा, मला अधर्माचा भागीदार करू नका. हा धर्म नाही, जो अशिष्ट लोक पाहतात. आधी तुम्हीच विवाह करा; मग हा महाबाहू, अचिंत्यकर्मा भीम.

1.206.9

अहं ततो नकुलोऽनन्तरं मे ।
पश्चादयं सहदेवस्तरस्वी।
वृकोदरोऽहं च यमौ च राज-
न्नियं च कन्या भवतो नियोज्याः ॥ १.२०६.९ ॥

मग मी, माझ्यानंतर नकुल, मग हा तरस्वी सहदेव, वृकोदर मी, दोघे यमळ बंधू, हे राजा, आणि ही कन्या — तुमच्याच अधीन असावेत.

1.206.10

एवं गते यत्करणीयमत्र ।
धर्म्यं यशस्यं कुरु तद्विचिन्त्य।
पाञ्चालराजस्य हितं च यत्स्या-
त्प्रशाधि सर्वे स्म वशे स्थितास्ते ॥ १.२०६.१० ॥

या स्थितीत जे करणे योग्य आहे ते विचारून धर्म्य व यशस्कर असे करा; आणि पांचाल राजाचे हित होईल तेही करा. राज्य करा; आम्ही सर्व तुमच्या वशात आहोत.

1.206.11

जिष्णोर्वचनमाज्ञाय भक्तिस्नेहसमन्वितम् ।
दृष्टिं निवेशयामासुः पाञ्चाल्यां पाण्डुनन्दनाः ॥ १.२०६.११ ॥

जिष्णू (अर्जुन) यांचे वचन जाणून, भक्ती व स्नेहाने युक्त होऊन, पांडूचे पुत्र पांचालकन्येवर दृष्टी स्थिर करते झाले.

1.206.12

दृष्ट्वा ते तत्र पश्यन्तीं सर्वे कृष्णां यशस्विनीम् ।
संप्रेक्ष्यान्योन्यमासीना हृदयैस्तामधारयन् ॥ १.२०६.१२ ॥

तेथे यशस्विनी कृष्णेकडे पाहत, एकमेकांकडे पाहत बसलेल्या त्या सर्वांनी तिला हृदयात धारण केले.

1.206.13

तेषां तु द्रौपदीं दृष्ट्वा सर्वेषाममितौजसाम् ।
संप्रमथ्येन्द्रियग्रामं प्रादुरासीन्मनोभवः ॥ १.२०६.१३ ॥

द्रौपदीला पाहून, अमित तेजस्वी अशा त्या सर्वांच्या इंद्रियसमूहाचे मंथन करून मनोभव (काम) प्रकट झाला.

1.206.14

काम्यं हि रूपं पाञ्चाल्या विधात्रा विहितं स्वयम् ।
बभूवाधिकमन्याभ्यः सर्वभूतमनोहरम् ॥ १.२०६.१४ ॥

पांचालकन्येचे रूप, जे स्वतः विधात्याने घडवले होते, इतर स्त्रियांहून अधिक झाले आणि सर्व प्राण्यांचे मन हरण करणारे ठरले.

1.206.15

तेषामाकारभावज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
द्वैपायनवचः कृत्स्नं सस्मार मनुजर्षभः ॥ १.२०६.१५ ॥

त्यांचे आकार व भाव जाणणारा कुंतीपुत्र युधिष्ठिर, तो नरश्रेष्ठ, द्वैपायनाचे (व्यासांचे) सर्व वचन स्मरता झाला.

1.206.16

अब्रवीत्सहितान्भ्रातॄन्मिथो भेदभयान्नृपः ।
सर्वेषां द्रौपदी भार्या भविष्यति हि नः शुभा ॥ १.२०६.१६ ॥

भेदाच्या भयाने राजा (युधिष्ठिर) एकत्र बसलेल्या बंधूंना म्हणाला, "द्रौपदी आपणा सर्वांची शुभ भार्या होईल."

1.206.17

सताऽपि शक्तेन च केशवेन ।
सज्यं धनुस्तन्न कृतं किमर्थम्।
विद्धं च लक्ष्यं न च कस्य हेतो-
राचक्ष्व तन्मे द्विपदां वरिष्ठ ॥ १.२०६.१७ ॥

केशव समर्थ असूनही त्याने ते धनुष्य सज्ज का केले नाही? लक्ष्य का भेदले गेले नाही? हे मनुष्यांत श्रेष्ठा, त्याचे कारण मला सांगा.

1.206.18

शक्तेन कृष्णेन च कार्मुकं त-
न्नारोपितं ज्ञातुकामेन पार्थान्।
परिश्रवादेव बभूव लोके ।
जीवन्ति पार्था इति निश्चयोऽस्य ॥ १.२०६.१८ ॥

समर्थ कृष्णानेही ते धनुष्य सज्ज केले नाही; पार्थांना जाणून घेण्याच्या इच्छेने त्याने असे केले. अफवेमुळेच जगात 'पार्थ जिवंत आहेत' असा निश्चय पसरला.

1.206.19

अन्यानशक्तान्नृपतीन्समीक्ष्य ।
स्वयंवरे कार्मुकेणोत्तमेन।
धनञ्जयस्तद्धनुरेकवीरः ।
सज्यं करोतीत्यभिवीक्ष्य कृष्णः ॥ १.२०६.१९ ॥

स्वयंवरात इतर राजे असमर्थ आहेत हे पाहून, एकवीर धनंजय त्या उत्तम धनुष्याला सज्ज करील असे कृष्णाने पाहिले.

1.206.20

इति स्वयं वासुदेवो विचिन्त्य ।
पार्थान्विवित्सन्विविधैरुपायैः।
न तद्धनुः सज्यमियेप कर्तुं ।
बभूवुरस्येष्टतमा हि पार्थाः ॥ १.२०६.२० ॥

असा वासुदेवाने स्वतः विचार करून, पार्थांना विविध उपायांनी ओळखण्याच्या इच्छेने त्या धनुष्याला सज्ज करण्याची इच्छा केली नाही; पार्थ त्याला अत्यंत प्रिय होते.

1.206.21

भ्रातुर्वचस्तत्प्रसमीक्ष्य सर्वे ।
ज्येष्ठस्य पाण्डोस्तनयास्तदानीम्।
तमेवार्थं ध्यायमाना मनोभिः ।
सर्वे च ते तस्थुरदीनसत्वाः ॥ १.२०६.२१ ॥

भावाच्या त्या शब्दांचा नीट विचार करून, पांडूचे ज्येष्ठ पुत्र सर्व जण त्याच अर्थाचे मनात ध्यान करीत, त्या वेळी निर्भय मनाने उभे राहिले.

1.206.22

वृष्णिप्रवीरस्तु कुरुप्रवीरा-
नाशंसमानः सहरौहिणेयः।
जगाम तां भार्गवकर्मशालां ।
यत्रासते ते पुरुषप्रवीराः ॥ १.२०६.२२ ॥

वृष्णिवीर कृष्ण कुरुवीरांचे अभिनंदन करू इच्छित होते; ते रौहिणेयासह त्या भार्गव कर्मशाळेकडे गेले, जिथे ते पुरुषश्रेष्ठ बसले होते.

1.206.23

तत्रोपविष्टं पृथुदीर्घबाहुं ।
ददर्श कृष्णः सहरौहिणेयः।
अजातशत्रुं परिवार्य तांश्चा-
प्युपोपविष्टाञ्ज्वलनप्रकाशान् ॥ १.२०६.२३ ॥

तिथे बसलेल्या विशाल दीर्घबाहू अजातशत्रू (युधिष्ठिर) यांना कृष्णाने रौहिणेयासह पाहिले; आणि त्यांच्याभोवती बसलेल्या अग्निसमान तेजस्वी सर्वांनाही पाहिले.

1.206.24

ततोऽब्रवीद्वासुदेवोऽभिगम्य ।
कुन्तीसुतं धर्मभृतां वरिष्ठम्।
कृष्णोऽहमस्मीति निपीड्य पादौ ।
युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः ॥ १.२०६.२४ ॥

नंतर वासुदेवाने जवळ जाऊन, धर्मधारकांत श्रेष्ठ कुंतीपुत्राला म्हटले — 'मी कृष्ण आहे' — आणि मग अजमीढ वंशाचा राजा युधिष्ठिराचे पाय दाबले.

1.206.25

तथैव तस्याप्यनु रौहिणेय-
स्तौ चापि हृष्टाः कुरवोऽभ्यनन्दन।
पितृष्वसुश्चापि यदुप्रवीरा-
वगृह्णतां भारतमुख्य पादौ ॥ १.२०६.२५ ॥

त्याचप्रमाणे नंतर रौहिणेयानेही केले; ते दोघेही आनंदित कुरूंनी स्वागत केले. हे भारतश्रेष्ठा, यदुवीर दोघांनीही आपल्या आत्याच्या पुत्राचे पाय धरले.

1.206.26

अजातशत्रुश्च कुरुप्रवीरः ।
पप्रच्छ कृष्णं कुशलं विलोक्य।
कथं वयं वासुदेव त्वयेह ।
गूढा वसन्तो विदिताश्च सर्वे ॥ १.२०६.२६ ॥

अजातशत्रू आणि कुरुवीर युधिष्ठिराने कृष्णाचे कुशल पाहून विचारले — 'हे वासुदेवा, आम्ही येथे लपून राहत असूनही तुला आम्हा सर्वांची ओळख कशी पटली?'

1.206.27

तमब्रवीद्वासुदेवः प्रहस्य ।
गूढोऽप्यग्निर्ज्ञायत एव राजन्।
तं विक्रमं पाण्डवेयानतीत्य ।
कोऽन्यः कर्ता विद्यते मानुषेषु ॥ १.२०६.२७ ॥

वासुदेव हसून त्यांना म्हणाले: हे राजा, लपलेला अग्नीही ओळखला जातो. पांडवांचा तो पराक्रम ओलांडून मानवांमध्ये दुसरा कोण हे करू शकतो?

1.206.28

दिष्ट्या सर्वे पावकाद्विप्रमुक्ता ।
यूयं घोरात्पाण्डवाः शत्रुसाहाः।
दिष्ट्या पापो धृतराष्ट्रस्य पुत्रः ।
सहामात्यो न सकामोऽभविष्यत् ॥ १.२०६.२८ ॥

सुदैवाने, हे शत्रुदमन पांडवांनो, तुम्ही सर्वजण त्या भयंकर अग्नीतून मुक्त झालात. सुदैवाने, धृतराष्ट्राचा पापी पुत्र आपल्या अमात्यांसह आपली इच्छा पूर्ण करू शकला नाही.

भद्रं वोऽस्तु निहितं यद्गुहायां ।
विवर्धध्वं ज्वलना इवैधमानाः।
मा वो विद्युः पार्थिवाः केचिदेव ।
यास्यावहे शिबिरायैव तावत्।
सोऽनुज्ञातः पाण्डवेनाव्ययश्रीः ।
प्रायाच्छीघ्रं बलदेवेन सार्धम् ॥ १.२०६.२९ ॥

तुमचे कल्याण होवो. गुहेत ठेवलेले, पेटत्या अग्नींप्रमाणे वाढो. कोणत्याही राजाला कळू नये म्हणून आम्ही दोघे छावणीकडे जाऊ. पांडवाची अनुमती घेऊन, अक्षय तेजस्वी ते बलरामासह लगेच निघाले.