મહાભારત · અધ્યાય 1.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.215.1
अश्रुत्वैवं वचनं ते महर्षे ।
मया पूर्वं यतितं संविधातुम्।
न वै शक्यं विहितस्यापयानं ।
तदेवेदमुपपन्नं विधानम् ॥ १.२१५.१ ॥
હે મહર્ષિ, તમારું આ વચન સાંભળ્યા પહેલાં જ મેં તેને બદલવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો; પરંતુ જે વિહિત થયું છે તેને ટાળી શકાય નહીં. તે જ આ વિધાન હવે ઉપસ્થિત થયું છે.
1.215.2
दिष्टस्य ग्रन्थिरनिवर्तनीयः ।
स्वकर्मणा विहितं तेन किंचित्।
कृतं निमित्तमिह नैकहेतो-
स्तदेवेदमुपन्नं विधानम् ॥ १.२१५.२ ॥
દૈવની ગાંઠ અટળ છે. પોતાના કર્મથી જે વિહિત થયું અને અહીં અનેક કારણોમાંથી એક નિમિત્ત બન્યું, તે જ આ વિધાન હવે ઉપસ્થિત થયું છે.
1.215.3
यथैव कृष्णोक्तवती पुरस्ता-
न्नैकान्पतीन्मे भगवान्ददातु।
स चाप्येवं वरमित्यब्रवीत्तां ।
देवो हि वेत्ता परमं यदत्र ॥ १.२१५.३ ॥
કૃષ્ણાએ (દ્રૌપદીએ) પહેલાં કહ્યું હતું તેમ, ભગવાન મને એક જ પતિ ન આપે; તેમણે પણ તેને એ વર આ રીતે જ આપ્યો. અહીં જે પરમ છે તે જાણનાર દેવ જ છે.
1.215.4
यदि चैवं विहितः शङ्करेण ।
धर्मोऽधर्मो वा नात्र ममापराधः।
गृह्णन्त्विमे विधितत्पाणिमस्या ।
यथोपजोषं विहितैषां हि कृष्णा ॥ १.२१५.४ ॥
જો શંકરે આ રીતે વિહિત કર્યું હોય, તો તે ધર્મ હો કે અધર્મ, આમાં મારો કોઈ અપરાધ નથી. આ લોકો વિધિપૂર્વક તેનો હાથ ગ્રહણ કરે; કૃષ્ણા તેમના માટે વિહિત છે તેમ સુખી રહે.
1.215.5
नायं विधिर्मानुषाणां विवाहे ।
देवा ह्येते द्रौपदी चापि लक्ष्मीः।
प्राक्कर्मणः सुकृतात्पाण्डवानां ।
पञ्चानां भार्या देवदेवप्रसादात् ॥ १.२१५.५ ॥
આ મનુષ્યોના વિવાહનો વિધિ નથી; આ બધા દેવતાઓ છે, અને દ્રૌપદી પણ લક્ષ્મી જ છે. પૂર્વકર્મના સુકૃતથી, દેવદેવની કૃપાથી, તે પાંચ પાંડવોની ભાર્યા બની.
1.215.6
तेषामेवायं विहितः स्याद्विवाहो ।
यथा ह्येष द्रौपदीपाण्डवानाम्।
अन्येषां नृणां योषितां च ।
न धर्मः स्यान्मानवोक्तो नरेन्द्र ॥ १.२१५.६ ॥
આ વિવાહ તેમને માટે જ વિહિત છે, જેમ દ્રૌપદી અને પાંડવોનો. અન્ય મનુષ્યો અને સ્ત્રીઓ માટે, હે નરેન્દ્ર, માનવધર્મમાં કહેલો ધર્મ આ નથી.
1.215.7
तत आजग्मतुस्तत्र तौ व्यासद्रुपदावुभौ ।
कुन्ती सपुत्रा यत्रास्ते धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः।
ततो द्वैपायनः कृष्णो युधिष्ठिरमथागमत् ॥ १.२१५.७ ॥
ત્યારે તે બંને, વ્યાસ અને દ્રુપદ, ત્યાં આવ્યા જ્યાં પુત્રો સહિત કુંતી હતાં અને ધૃષ્ટદ્યુમ્ન તથા પાર્ષત હતા. પછી દ્વૈપાયન કૃષ્ણ યુધિષ્ઠિર પાસે આવ્યા.
1.215.8
ततोऽब्रवीद्भगवान्धर्मराज-
मद्यैव पुण्येऽहनि पाण्डवेय।
पुण्ये पुष्ये योगमुपैति चन्द्रमाः ।
पाणिं कृष्णायास्त्वं गृहाणाद्य पूर्वं ॥ १.२१५.८ ॥
ત્યારે ભગવાને ધર્મરાજને કહ્યું: હે પાંડવ, આજે જ આ પુણ્ય દિવસે, ચંદ્ર પુષ્ય નક્ષત્ર સાથે યોગ કરે ત્યારે, તું પહેલાં કૃષ્ણાનો હાથ ગ્રહણ કર.
1.215.9
एवमुक्त्वा धर्मराजं भीमादीनप्यभाषत ॥ १.२१५.९ ॥
ધર્મરાજને આ પ્રમાણે કહીને તેમણે ભીમ વગેરેને પણ કહ્યું.
1.215.10
क्रमेण पुरुषव्याघ्राः पाणिं गृह्णन्तु पाणिभिः ।
एवमेव मया सर्वं दृष्टमेतत्पुराऽनघाः ॥ १.२१५.१० ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્રો, ક્રમ પ્રમાણે હાથથી હાથ ગ્રહણ કરો. હે નિષ્પાપો, આ બધું મેં પહેલાં આ રીતે જ જોયું છે.
1.215.11
ततो राजा यज्ञसेनः सपुत्रो ।
जन्यार्थणुक्तं बहु तत्तदग्र्यम्।
समर्थयामास महानुभावो ।
हृष्टः सपुत्रः सहबन्धुवर्गः।
समानयामास सुतां च कृष्णा-
माप्लाव्य रत्नैर्बहुभिर्विभूष्य ॥ १.२१५.११ ॥
પછી રાજા યજ્ઞસેને પુત્રો સાથે, વરપક્ષ માટે જે કહેવાયું હતું તે બધી ઉત્તમ વસ્તુઓ પૂરેપૂરી પૂરી પાડી. તે મહાનુભાવે હર્ષથી, પુત્રો અને બંધુવર્ગ સાથે, પુત્રી કૃષ્ણાને સ્નાન કરાવીને અનેક રત્નોથી શણગારીને લાવ્યા.
1.215.12
ततस्तु सर्वे सुहृदो नृपस्य ।
समाजग्मुः सहिता मन्त्रिणश्च।
द्रष्टुं विवाहं परमप्रतीता ।
द्विजाश्च पौराश्च यथाप्रधानाः ॥ १.२१५.१२ ॥
પછી રાજાના સર્વ મિત્રો, મંત્રીઓ સહિત, લગ્ન જોવા અત્યંત હર્ષથી એકત્ર થયા; બ્રાહ્મણો અને નગરજનો પણ પોતપોતાના સ્થાન પ્રમાણે આવ્યા.
1.215.13
ततोऽस्य वेश्माग्र्यजनोपशोभितं ।
विस्तीर्णपद्मोत्पलभूषिताजिरम्।
बलौघरत्नौघविचित्रमाबभौ ।
नभो यथा निर्मलतारकान्वितम् ॥ १.२१५.१३ ॥
પછી તેનો મહેલ, શ્રેષ્ઠ લોકોથી શોભિત, વિશાળ કમળો અને ઉત્પલોથી શણગારેલા આંગણા સહિત, સૈન્યસમૂહો અને રત્નરાશિઓથી વિચિત્ર બનીને નિર્મળ તારાઓથી ભરેલા આકાશ જેવો ઝળહળ્યો.
1.215.14
ततस्तु ते कौरवराजपुत्रा ।
विभूषिताः कुण्डलिनो युवानः।
महार्हवस्त्राम्बरचन्दनोक्षिताः ।
कृताभिषेकाः कृतमङ्गलक्रियाः ॥ १.२१५.१४ ॥
પછી તે કૌરવ રાજાના પુત્રો, કુંડળધારી યુવાનો, શણગારાઈને, કીમતી વસ્ત્રો અને ચંદનથી છંટાઈને, અભિષેક કરી મંગલ ક્રિયાઓ પૂર્ણ કરીને તૈયાર થયા.
1.215.15
पुरोहितेनाग्निसमानवर्चसा ।
सहैव धौम्येन यताविधि प्रभो।
क्रमेण सर्वे विविशुस्ततः सदो ।
महर्षभा गोष्ठमिवाभिनन्दिनः ॥ १.२१५.१५ ॥
અગ્નિ સમાન તેજસ્વી પુરોહિત ધૌમ્ય સાથે, હે પ્રભો, વિધિ પ્રમાણે ક્રમશઃ બધા તે સભામાં પ્રવેશ્યા; આનંદિત બળદો ગોશાળામાં જાય તેમ તે મહર્ષભો ગયા.
1.215.16
ततः समाधाय स वेदपरागो ।
जुहाव मन्त्रैर्ज्वलितं हुताशनम्।
युधिष्ठिरं चाप्युपनीय मन्त्रवि-
न्नियोजयामास सहैव कृष्णया ॥ १.२१५.१६ ॥
પછી વેદપારંગત તેમણે ધ્યાન સ્થિર કરીને મંત્રો વડે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં આહુતિ આપી; મંત્રજ્ઞે યુધિષ્ઠિરને પણ પાસે લાવીને કૃષ્ણા સાથે જોડ્યા.
1.215.17
प्रदक्षिणं तौ प्रगृहीतपाणी ।
समानयामास स वेदपरागः।
विप्रांश्च संतर्प्य युधिष्ठिरो धनै-
र्गोभिश्च रत्नैर्विविधैश्च पूर्वम् ॥ १.२१५.१७ ॥
વેદપારંગતે તે બંનેના હાથ પકડીને પ્રદક્ષિણા કરાવી; યુધિષ્ઠિરે પહેલાં બ્રાહ્મણોને ધન, ગાયો અને વિવિધ રત્નોથી તૃપ્ત કર્યા.
1.215.18
तदा स राजा द्रुपदस्य पुत्रिका-
पाणिं प्रजग्राह हुताशनाग्रतः।
धौम्येन मन्त्रैर्विधिवद्भुतेऽग्नौ ।
सहाग्निकल्पैर्ऋषिभिः समेत्य ॥ १.२१५.१८ ॥
ત્યારે તે રાજાએ દ્રુપદની પુત્રીનો હાથ અગ્નિની સામે પકડ્યો; ધૌમ્યે મંત્રો વડે વિધિ પ્રમાણે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં, અગ્નિસમાન ઋષિઓ સાથે આ કર્મ પૂર્ણ કર્યું.
1.215.19
ततोऽन्तरिक्षात्कुसुमानि पेतु-
र्ववौ च वायुः सुमनोज्ञगन्धः।
ततोऽभ्यनुज्ञाप्य समाजशोभितं ।
युधिष्ठिरं राजपुरोहितस्तदा ॥ १.२१५.१९ ॥
ત્યારે આકાશમાંથી ફૂલો પડ્યાં; સુગંધિત મનોહર પવન વાયો; પછી રાજપુરોહિતે સભાથી શોભતા યુધિષ્ઠિર પાસે રજા લઈ તેમને અનુમતિ આપી.
1.215.20
विप्रांश्च सर्वान्सुहृदश्च राज्ञः ।
समेत्य राजानमदीनसत्वम्।
जगाद भूयोऽपि महानुभावो ।
वचोऽर्थयुक्तं मनुजेश्वरं तम् ॥ १.२१५.२० ॥
પછી બધા બ્રાહ્મણો અને રાજાના મિત્રોને મળીને, અવિચલ મનોબળવાળા તે મહાનુભાવે તે મનુષ્યોના સ્વામીને અર્થયુક્ત વચન ફરી કહ્યાં.
1.215.21
गृह्णन्त्वथान्ये नरदेवकन्या-
पाणिं यथावन्नरदेवपुत्राः।
तमभ्यनन्दद्द्रुपदस्तथा द्विजं ।
तथा कुरुष्वेति तमादिदेश ॥ १.२१५.२१ ॥
હવે બીજા રાજકુમારો પણ રાજકન્યાઓનો હાથ યથાવિધિ ગ્રહણ કરે. દ્રુપદે તે દ્વિજનું અભિનંદન કર્યું અને કહ્યું, 'એમ જ કરો', એમ આદેશ આપ્યો.
1.215.22
पुरोहितस्यानुमतेन राज्ञ-
स्ते राजपुत्रा मुदिता बभूवुः।
क्रमेण चान्ये च नराधिपात्मजा ।
वरस्त्रियास्ते जगृहुः करं तदा ॥ १.२१५.२२ ॥
રાજાની અનુમતિથી અને પુરોહિતની સંમતિથી તે રાજકુમારો આનંદિત થયા. ક્રમશઃ બીજા નરાધિપપુત્રોએ પણ તે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓના હાથ ત્યારે ગ્રહણ કર્યા.
1.215.23
अहन्यहन्युत्तमरूपधारिणो ।
महारथाः कौरववंशवर्धनाः ॥ १.२१५.२३ ॥
દિવસે દિવસે ઉત્તમ રૂપ ધારણ કરનારા, કૌરવવંશને વધારનારા મહારથીઓ.
1.215.24
इदं च तत्राद्भुतरूपमुत्तमं ।
जगाद देवर्षिरतीतमानुषम्।
महानुभावा किल सा सुमध्यमा ।
बभूव कन्यैव गते गतेऽहनि ॥ १.२१५.२४ ॥
ત્યાં આ અદ્ભુત ઉત્તમ રૂપ વિશે, મનુષ્યથી પર એવા દેવર્ષિએ કહ્યું. તે સુંદર કટિવાળી મહાનુભાવા દિવસો વીતવા છતાં કન્યા જ રહી.
1.215.25
पतिश्वशुरता ज्येष्ठे पतिदेवरताऽनुजे ।
मध्यमेषु च पाञ्चाल्यास्त्रितयं त्रितयं त्रिषु ॥ १.२१५.२५ ॥
મોટા માટે પતિ અને સસરા, નાના માટે પતિ અને દિયર; વચ્ચેના ભાઈઓમાં પાંચાલીના સંબંધો ત્રણ-ત્રણ પ્રકારના છે.
1.215.26
कृते विवाहे द्रुपदो धनं ददौ ।
महारथेभ्यो बहुरूपमुत्तमम्।
शतं रथानां वरहेममालिनां ।
चतुर्युजां हेमखलीनमालिनाम् ॥ १.२१५.२६ ॥
લગ્ન સંપન્ન થયા પછી દ્રુપદે મહારથીઓને અનેક પ્રકારનું ઉત્તમ ધન આપ્યું — સોનાની માળાઓથી શણગારેલા, ચાર ઘોડા જોડેલા, સોનેરી લગામની માળાવાળા સો રથ.
1.215.27
शतं गजानामपि पद्मिनां तथा ।
शतं गिरिणामिव हेमशृङ्गिणाम्।
तथैव दासीशतमग्र्ययौवनं ।
महार्हवेषाभरणाम्बरस्रजम् ॥ १.२१५.२७ ॥
પદ્મચિહ્નવાળા સો હાથી, સોનેરી શિખરવાળા સો પર્વતો જેવા; તેમ જ ઉત્તમ યૌવનવાળી સો દાસીઓ, મૂલ્યવાન વેશ, આભૂષણ, વસ્ત્ર અને માળાઓ સહિત.
1.215.28
पृथक्पृथग्दिव्यदृशां पुनर्ददौ ।
तदा धनं सौमकिरग्निसाक्षिकम्।
तथैव वस्त्राणि विभूषणानि ।
प्रभावयुक्तानि महानुभावः ॥ १.२१५.२८ ॥
પછી દિવ્યદૃષ્ટિવાળા પાંડવોને અલગ-અલગ, અગ્નિ સાક્ષીએ, સૌમક દ્રુપદે ધન આપ્યું; તેમજ પ્રભાવશાળી વસ્ત્રો અને આભૂષણો પણ તે મહાનુભાવે આપ્યાં.
1.215.29
कृते विवाहे च ततस्तु पाण्डवाः ।
प्रभूतरत्नामुपलभ्य तां श्रियम्।
विजह्रुरिन्द्रप्रतिमा महाबलाः ।
पुरे तु पाञ्चालनृपस्य तस्य ह ॥ १.२१५.२९ ॥
લગ્ન સંપન્ન થયા પછી ઇન્દ્ર સમાન મહાબલી પાંડવો અપાર રત્નસંપત્તિ મેળવીને પાંચાલ રાજાના તે નગરમાં આનંદથી વિહરવા લાગ્યા.