महाभारत · अध्याय 1.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.215.1
अश्रुत्वैवं वचनं ते महर्षे ।
मया पूर्वं यतितं संविधातुम्।
न वै शक्यं विहितस्यापयानं ।
तदेवेदमुपपन्नं विधानम् ॥ १.२१५.१ ॥
हे महर्षी, तुमचे हे वचन ऐकण्यापूर्वीच मी ते बदलण्याचा प्रयत्न केला होता; परंतु जे विहित झाले आहे ते टाळता येत नाही. तेच हे विधान आता घडले आहे.
1.215.2
दिष्टस्य ग्रन्थिरनिवर्तनीयः ।
स्वकर्मणा विहितं तेन किंचित्।
कृतं निमित्तमिह नैकहेतो-
स्तदेवेदमुपन्नं विधानम् ॥ १.२१५.२ ॥
दैवाची गाठ अनिवार्य आहे. स्वकर्माने जे विहित झाले आणि येथे अनेक कारणांपैकी एक निमित्त ठरले, तेच हे विधान आता घडले आहे.
1.215.3
यथैव कृष्णोक्तवती पुरस्ता-
न्नैकान्पतीन्मे भगवान्ददातु।
स चाप्येवं वरमित्यब्रवीत्तां ।
देवो हि वेत्ता परमं यदत्र ॥ १.२१५.३ ॥
कृष्णेने (द्रौपदीने) पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे, भगवंताने मला एकच पती देऊ नये; त्यानेही तिला तोच वर असाच दिला. येथे जे परम आहे ते जाणणारा देवच आहे.
1.215.4
यदि चैवं विहितः शङ्करेण ।
धर्मोऽधर्मो वा नात्र ममापराधः।
गृह्णन्त्विमे विधितत्पाणिमस्या ।
यथोपजोषं विहितैषां हि कृष्णा ॥ १.२१५.४ ॥
शंकराने जर असे विहित केले असेल, तर ते धर्म असो वा अधर्म, यात माझा अपराध नाही. यांनी विधिपूर्वक तिचा हात धरावा; कृष्णा यांच्यासाठी विहित आहे तशी सुखी राहो.
1.215.5
नायं विधिर्मानुषाणां विवाहे ।
देवा ह्येते द्रौपदी चापि लक्ष्मीः।
प्राक्कर्मणः सुकृतात्पाण्डवानां ।
पञ्चानां भार्या देवदेवप्रसादात् ॥ १.२१५.५ ॥
हे मनुष्यांच्या विवाहाचे विधान नाही; हे सर्व देव आहेत, आणि द्रौपदीही लक्ष्मीच आहे. पूर्वकर्मातील सुकृतामुळे, देवदेवाच्या कृपेने, ती पाच पांडवांची पत्नी झाली.
1.215.6
तेषामेवायं विहितः स्याद्विवाहो ।
यथा ह्येष द्रौपदीपाण्डवानाम्।
अन्येषां नृणां योषितां च ।
न धर्मः स्यान्मानवोक्तो नरेन्द्र ॥ १.२१५.६ ॥
हा विवाह त्यांच्यासाठीच विहित आहे, जसा द्रौपदी आणि पांडवांचा. इतर मनुष्यांसाठी व स्त्रियांसाठी, हे नरेंद्रा, मानवधर्मात सांगितलेला धर्म हा नाही.
1.215.7
तत आजग्मतुस्तत्र तौ व्यासद्रुपदावुभौ ।
कुन्ती सपुत्रा यत्रास्ते धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः।
ततो द्वैपायनः कृष्णो युधिष्ठिरमथागमत् ॥ १.२१५.७ ॥
नंतर ते दोघे, व्यास आणि द्रुपद, तेथे आले जेथे पुत्रांसह कुंती होती आणि धृष्टद्युम्न व पार्षत होते. मग द्वैपायन कृष्ण युधिष्ठिराकडे आले.
1.215.8
ततोऽब्रवीद्भगवान्धर्मराज-
मद्यैव पुण्येऽहनि पाण्डवेय।
पुण्ये पुष्ये योगमुपैति चन्द्रमाः ।
पाणिं कृष्णायास्त्वं गृहाणाद्य पूर्वं ॥ १.२१५.८ ॥
नंतर भगवान धर्मराजाला म्हणाले: हे पांडवा, आजच या पुण्यदिनी, चंद्र पुष्य नक्षत्राशी योग करत असताना, तू प्रथम कृष्णेचा हात धर.
1.215.9
एवमुक्त्वा धर्मराजं भीमादीनप्यभाषत ॥ १.२१५.९ ॥
धर्मराजाला असे सांगून त्यांनी भीम इत्यादींशीही बोलले.
1.215.10
क्रमेण पुरुषव्याघ्राः पाणिं गृह्णन्तु पाणिभिः ।
एवमेव मया सर्वं दृष्टमेतत्पुराऽनघाः ॥ १.२१५.१० ॥
हे पुरुषव्याघ्रांनो, क्रमाने हातात हात धरा. हे निष्पाप लोकहो, हे सर्व मी पूर्वी असेच पाहिले आहे.
1.215.11
ततो राजा यज्ञसेनः सपुत्रो ।
जन्यार्थणुक्तं बहु तत्तदग्र्यम्।
समर्थयामास महानुभावो ।
हृष्टः सपुत्रः सहबन्धुवर्गः।
समानयामास सुतां च कृष्णा-
माप्लाव्य रत्नैर्बहुभिर्विभूष्य ॥ १.२१५.११ ॥
नंतर राजा यज्ञसेनाने पुत्रांसह, वराच्या पक्षासाठी जे सांगितले होते ती सर्व उत्तम सामग्री पूर्णपणे पुरवली. त्या महानुभावाने आनंदाने, पुत्र व बांधववर्गासह, कन्या कृष्णेला स्नान घालून अनेक रत्नांनी अलंकृत करून आणले.
1.215.12
ततस्तु सर्वे सुहृदो नृपस्य ।
समाजग्मुः सहिता मन्त्रिणश्च।
द्रष्टुं विवाहं परमप्रतीता ।
द्विजाश्च पौराश्च यथाप्रधानाः ॥ १.२१५.१२ ॥
नंतर राजाचे सर्व मित्र, मंत्र्यांसह, विवाह पाहण्यासाठी परम आनंदाने एकत्र जमले; ब्राह्मण आणि नागरिकही आपापल्या मानाप्रमाणे आले.
1.215.13
ततोऽस्य वेश्माग्र्यजनोपशोभितं ।
विस्तीर्णपद्मोत्पलभूषिताजिरम्।
बलौघरत्नौघविचित्रमाबभौ ।
नभो यथा निर्मलतारकान्वितम् ॥ १.२१५.१३ ॥
नंतर त्याचा राजवाडा, श्रेष्ठ लोकांनी शोभिवंत, विस्तीर्ण कमळे व उत्पलांनी सजलेल्या अंगणासह, सैन्यसमूह व रत्नराशींनी विचित्र होऊन निर्मळ ताऱ्यांनी भरलेल्या आकाशासारखा चमकला.
1.215.14
ततस्तु ते कौरवराजपुत्रा ।
विभूषिताः कुण्डलिनो युवानः।
महार्हवस्त्राम्बरचन्दनोक्षिताः ।
कृताभिषेकाः कृतमङ्गलक्रियाः ॥ १.२१५.१४ ॥
नंतर ते कौरवराजाचे पुत्र, कुंडले घातलेले तरुण, अलंकृत होऊन, मौल्यवान वस्त्रे व चंदन लावून, अभिषेक करून आणि मंगल विधी पूर्ण करून सिद्ध झाले.
1.215.15
पुरोहितेनाग्निसमानवर्चसा ।
सहैव धौम्येन यताविधि प्रभो।
क्रमेण सर्वे विविशुस्ततः सदो ।
महर्षभा गोष्ठमिवाभिनन्दिनः ॥ १.२१५.१५ ॥
अग्नीसमान तेजस्वी पुरोहित धौम्यांसह, हे प्रभो, विधिपूर्वक क्रमाने सर्वजण त्या सभागृहात प्रवेशले; आनंदी बैल गोठ्यात जावेत तसे ते महर्षभ गेले.
1.215.16
ततः समाधाय स वेदपरागो ।
जुहाव मन्त्रैर्ज्वलितं हुताशनम्।
युधिष्ठिरं चाप्युपनीय मन्त्रवि-
न्नियोजयामास सहैव कृष्णया ॥ १.२१५.१६ ॥
नंतर वेदपारंगत त्यांनी चित्त एकाग्र करून मंत्रांनी प्रज्वलित अग्नीत आहुती दिली; मंत्रज्ञ त्यांनी युधिष्ठिराला जवळ आणून कृष्णेसह संयोजित केले.
1.215.17
प्रदक्षिणं तौ प्रगृहीतपाणी ।
समानयामास स वेदपरागः।
विप्रांश्च संतर्प्य युधिष्ठिरो धनै-
र्गोभिश्च रत्नैर्विविधैश्च पूर्वम् ॥ १.२१५.१७ ॥
वेदपारंगत त्यांनी त्या दोघांचे हात धरून प्रदक्षिणा घडवली; युधिष्ठिराने प्रथम ब्राह्मणांना धन, गायी आणि विविध रत्नांनी तृप्त केले.
1.215.18
तदा स राजा द्रुपदस्य पुत्रिका-
पाणिं प्रजग्राह हुताशनाग्रतः।
धौम्येन मन्त्रैर्विधिवद्भुतेऽग्नौ ।
सहाग्निकल्पैर्ऋषिभिः समेत्य ॥ १.२१५.१८ ॥
तेव्हा त्या राजाने द्रुपदाच्या कन्येचा हात अग्नीसमोर धरला; धौम्यांनी मंत्रांसह विधिपूर्वक प्रज्वलित अग्नीत, अग्नीसमान ऋषींसह हे कार्य पार पाडले.
1.215.19
ततोऽन्तरिक्षात्कुसुमानि पेतु-
र्ववौ च वायुः सुमनोज्ञगन्धः।
ततोऽभ्यनुज्ञाप्य समाजशोभितं ।
युधिष्ठिरं राजपुरोहितस्तदा ॥ १.२१५.१९ ॥
तेव्हा आकाशातून फुले पडली आणि सुगंधी मनोहर वारा वाहिला; नंतर राजपुरोहिताने सभेने शोभणाऱ्या युधिष्ठिराचा निरोप घेऊन त्याची संमती घेतली.
1.215.20
विप्रांश्च सर्वान्सुहृदश्च राज्ञः ।
समेत्य राजानमदीनसत्वम्।
जगाद भूयोऽपि महानुभावो ।
वचोऽर्थयुक्तं मनुजेश्वरं तम् ॥ १.२१५.२० ॥
नंतर सर्व ब्राह्मण आणि राजाच्या सुहृदांना भेटून, अविचल धैर्याच्या त्या महानुभावाने त्या नरेश्वराला अर्थपूर्ण शब्द पुन्हा सांगितले.
1.215.21
गृह्णन्त्वथान्ये नरदेवकन्या-
पाणिं यथावन्नरदेवपुत्राः।
तमभ्यनन्दद्द्रुपदस्तथा द्विजं ।
तथा कुरुष्वेति तमादिदेश ॥ १.२१५.२१ ॥
आता इतर राजपुत्रांनीही राजकन्यांचा हात यथाविधी धरावा. द्रुपदाने त्या द्विजाचे अभिनंदन करून 'असेच कर' असा आदेश दिला.
1.215.22
पुरोहितस्यानुमतेन राज्ञ-
स्ते राजपुत्रा मुदिता बभूवुः।
क्रमेण चान्ये च नराधिपात्मजा ।
वरस्त्रियास्ते जगृहुः करं तदा ॥ १.२१५.२२ ॥
राजाच्या अनुमतीने आणि पुरोहितांच्या संमतीने ते राजपुत्र आनंदित झाले. क्रमाने इतर नरेशपुत्रांनीही त्या श्रेष्ठ स्त्रियांचे हात तेव्हा धरले.
1.215.23
अहन्यहन्युत्तमरूपधारिणो ।
महारथाः कौरववंशवर्धनाः ॥ १.२१५.२३ ॥
दररोज उत्तम रूप धारण करणारे, कौरववंशाची वृद्धी करणारे महारथी.
1.215.24
इदं च तत्राद्भुतरूपमुत्तमं ।
जगाद देवर्षिरतीतमानुषम्।
महानुभावा किल सा सुमध्यमा ।
बभूव कन्यैव गते गतेऽहनि ॥ १.२१५.२४ ॥
तेथे या अद्भुत उत्तम रूपाविषयी मानवातीत देवर्षींनी सांगितले. ती सुमध्यमा महानुभावा दिवस उलटूनही कन्याच राहिली.
1.215.25
पतिश्वशुरता ज्येष्ठे पतिदेवरताऽनुजे ।
मध्यमेषु च पाञ्चाल्यास्त्रितयं त्रितयं त्रिषु ॥ १.२१५.२५ ॥
ज्येष्ठासाठी पती आणि सासरा, कनिष्ठासाठी पती आणि दीर; मध्यमांमध्ये पांचालीचे नाते तिहेरी आहे.
1.215.26
कृते विवाहे द्रुपदो धनं ददौ ।
महारथेभ्यो बहुरूपमुत्तमम्।
शतं रथानां वरहेममालिनां ।
चतुर्युजां हेमखलीनमालिनाम् ॥ १.२१५.२६ ॥
विवाह पार पडल्यावर द्रुपदाने महारथींना विविध प्रकारचे उत्तम धन दिले — सोन्याच्या माळांनी सजवलेले, चार घोड्यांनी जुंपलेले, सोनेरी लगामांच्या माळांचे शंभर रथ.
1.215.27
शतं गजानामपि पद्मिनां तथा ।
शतं गिरिणामिव हेमशृङ्गिणाम्।
तथैव दासीशतमग्र्ययौवनं ।
महार्हवेषाभरणाम्बरस्रजम् ॥ १.२१५.२७ ॥
पद्मचिह्नांचे शंभर हत्ती, सोनेरी शिखरांचे शंभर पर्वत जणू; तसेच उत्तम तारुण्याच्या शंभर दासी, बहुमूल्य वेष, अलंकार, वस्त्र आणि माळांसह.
1.215.28
पृथक्पृथग्दिव्यदृशां पुनर्ददौ ।
तदा धनं सौमकिरग्निसाक्षिकम्।
तथैव वस्त्राणि विभूषणानि ।
प्रभावयुक्तानि महानुभावः ॥ १.२१५.२८ ॥
नंतर दिव्यदृष्टीच्या पांडवांना वेगवेगळे, अग्नीच्या साक्षीने सौमक द्रुपदाने धन दिले; तसेच प्रभावी वस्त्रे व अलंकारही त्या महानुभावाने दिले.
1.215.29
कृते विवाहे च ततस्तु पाण्डवाः ।
प्रभूतरत्नामुपलभ्य तां श्रियम्।
विजह्रुरिन्द्रप्रतिमा महाबलाः ।
पुरे तु पाञ्चालनृपस्य तस्य ह ॥ १.२१५.२९ ॥
विवाह पार पडल्यावर इंद्रासमान महाबली पांडव प्रचंड रत्नसंपत्ती मिळवून पांचाल राजाच्या त्या नगरात आनंदाने विहार करू लागले.