মহাভারত · অধ্যায় 1.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.23.1
तं समुद्रमतिक्रम्य कद्रूर्विनतया सह ।
न्यपतत्तुरगाभ्याशे न चिरादिव शीघ्रगा ॥ १.२३.१ ॥
কদ্রু বিনতার সঙ্গে সেই সমুদ্র অতিক্রম করে, অল্প সময়ের মধ্যেই দ্রুতগতিতে ঘোড়ার কাছে নেমে পড়ল।
1.23.2
ततस्ते तं हयश्रेष्ठं ददृशाते महाजवम् ।
शशाङ्ककिरणप्रख्यं कालवालमुभे तदा ॥ १.२३.२ ॥
তখন তারা উভয়ে সেই শ্রেষ্ঠ অশ্বকে দেখল; সে অতি দ্রুতগামী, চন্দ্রকিরণের মতো উজ্জ্বল এবং তার লেজ কালো।
1.23.3
निशाम्य च बहून्वालान्कृष्णान्पुच्छसमाश्रितान् ।
विषण्णरूपां विनतां कद्रूर्दास्ये न्ययोजयत् ॥ १.२३.३ ॥
লেজে লেগে থাকা বহু কালো কেশ দেখে কদ্রু বিষণ্ণরূপা বিনতাকে দাসত্বে নিযুক্ত করল।
1.23.4
ततः सा विनता तस्मिन्पणितेन पराजिता ।
अभवद्दुःखसंतप्ता दासीभावं समास्थिता ॥ १.२३.४ ॥
তখন সেই পণে পরাজিত বিনতা দুঃখে সন্তপ্ত হয়ে দাসীভাব গ্রহণ করল।
1.23.5
एतस्मिन्नन्तरे चापि गरुडः काल आगते ।
विना मात्रा महातेजा विदार्याण्डमजायत ॥ १.२३.५ ॥
এর মধ্যে যথাসময় এলে মহাতেজা গরুড় মাতা ছাড়াই ডিম ভেঙে জন্ম নিলেন।
1.23.6
महासत्त्वबलोपेतः सर्वा विद्योतयन्दिशः ।
कामरूपः कामगमः कामवीर्यो विहंगमः ॥ १.२३.६ ॥
মহাসত্ত্ব ও বলে যুক্ত, সমস্ত দিক উজ্জ্বলকারী, ইচ্ছামতো রূপধারী, ইচ্ছামতো গমনকারী, ইচ্ছামতো শক্তিধর সেই পাখি।
1.23.7
अग्निराशिरिवोद्भासन्समिद्धोऽतिभयंकरः ।
विद्युद्विस्पष्टपिङ्गाक्षो युगान्ताग्निसमप्रभः ॥ १.२३.७ ॥
তিনি অগ্নিরাশির মতো উদ্ভাসিত, প্রজ্বলিত ও অতি ভয়ংকর ছিলেন; বিদ্যুতের মতো স্পষ্ট পিঙ্গল চোখবিশিষ্ট, যুগান্তের অগ্নির সমান প্রভাযুক্ত।
1.23.8
प्रवृद्धः सहसा पक्षी महाकायो नभोगतः ।
घोरो घोरस्वनो रौद्रो वह्निरौर्व इवापरः ॥ १.२३.८ ॥
তিনি সহসা বর্ধিত হয়ে বিশালদেহী পাখি হয়ে আকাশে উঠলেন; ভয়ংকর ও ঘোর শব্দে, রৌদ্র রূপে, যেন ঔর্বের অপর এক অগ্নি।
1.23.9
तं दृष्ट्वा शरणं जग्मुर्देवाः सर्वे विभावसुम् ।
प्रमिपत्याब्रुवंश्चैनमासीनं विश्वरूपिणम् ॥ १.२३.९ ॥
তাঁকে দেখে সমস্ত দেবতা শরণার্থী হয়ে বিভাবসু (অগ্নি)-র কাছে গেলেন; প্রণাম করে উপবিষ্ট বিশ্বরূপী তাঁকে বললেন।
1.23.10
अग्ने मा त्वं प्रवर्धिष्ठाः कच्चिन्नो न दिधक्षसि ।
असौ हि राशिः सुमहान्समिद्धस्तव सर्पति ॥ १.२३.१० ॥
হে অগ্নি, তুমি আর বৃদ্ধি পেয়ো না; হয়তো আমাদের দগ্ধ করতে চাইছ? তোমার ওই প্রজ্বলিত বিশাল অগ্নিরাশি চলছে।
1.23.11
नैतदेवं यथा यूयं मन्यध्वमसुरार्दनाः ।
गरुडो बलवानेष मम तुल्यश्च तेजसा ॥ १.२३.११ ॥
হে অসুরবিনাশীরা, তোমরা যেমন ভাবছ তেমন নয়; এই গরুড় বলবান, তেজে আমার সমান।
1.23.12
जातः परमतेजस्वी विनतानन्दवर्धनः ।
तेजोराशिमिमं दृष्ट्वा युष्मान्मोहः समाविशत् ॥ १.२३.१२ ॥
পরম তেজস্বী, বিনতার আনন্দবর্ধনকারী এই জন্মেছেন; এই তেজরাশি দেখে তোমাদের মোহ আচ্ছন্ন করেছে।
1.23.13
नागक्षयकरश्चै काश्यपेयो महाबलः ।
देवानां च हिते युक्तस्त्वहितो दैत्यरक्षसाम् ॥ १.२३.१३ ॥
নাগদের বিনাশকারী, কশ্যপের মহাবলশালী পুত্র; দেবতাদের হিতে নিযুক্ত, আর দৈত্য-রাক্ষসদের শত্রু।
1.23.14
न भीः कार्या कथं चात्र पश्यध्वं सहिता मया ।
एवमुक्तास्तदा गत्वा गरुडं वाग्भिरस्तुवन् ॥ १.२३.१४ ॥
এখানে ভয় করা উচিত নয়; আমার সঙ্গে মিলিত হয়ে দেখো। এইরূপ বলা হলে তারা গরুড়ের কাছে গিয়ে বাক্যে তাঁর স্তুতি করল।
1.23.15
ते दूरादभ्युपेत्यैनं देवाः सर्षिगणास्तदा ।
त्वमृषिस्त्वं महाभागस्त्वं देवः पतगेश्वरः ॥ १.२३.१५ ॥
তখন দেবতারা ও ঋষিগণ দূর থেকে তাঁর কাছে এসে বললেন: “তুমি ঋষি, তুমি মহাভাগ্যবান, তুমি দেব, তুমি পক্ষীদের অধিপতি।”
1.23.16
त्वं प्रभुस्तपनः सूर्यः परमेष्ठी प्रजापतिः ।
त्वमिन्द्रस्त्वं हयमुखस्त्वं शर्वस्त्वं जगत्पतिः ॥ १.२३.१६ ॥
তুমি প্রভু, তাপদানকারী সূর্য, পরমেষ্ঠী, প্রজাপতি; তুমি ইন্দ্র, তুমি হয়মুখ, তুমি শর্ব, তুমি জগতের অধিপতি।
1.23.17
त्वं मुखं पद्मजी विप्रस्त्वमग्निः पवनस्तथा ।
त्वं हि धाता विधाता च त्वं विष्णुः सुरसत्तमः ॥ १.२३.१७ ॥
তুমি মুখ, পদ্মজ, বিপ্র; তুমি অগ্নি, বায়ুও তুমিই। তুমিই ধাতা ও বিধাতা, আর তুমি বিষ্ণু, দেবতাদের শ্রেষ্ঠ।
1.23.18
त्वं महानभिभूः शश्वदमृतं त्वं महद्यशः ।
त्वं प्रभास्त्वमभिप्रेतं त्वं नस्त्राणमनुत्तमम् ॥ १.२३.१८ ॥
তুমি মহান, চিরবিজয়ী, অমৃত; তুমি মহাযশ। তুমি প্রভা, তুমি অভীষ্ট; আমাদের জন্য তুমিই শ্রেষ্ঠ আশ্রয়।
1.23.19
ह्यनागतं चोपगतं च सर्वम् ॥ १.२३.१९ ॥
ভবিষ্যৎ ও বর্তমান, সবকিছুই (আপনি)।
1.23.20
त्वमुत्तमः सर्वमिदं चराचरं ।
गभस्तिभिर्भानुरिवावभाससे।
समाक्षिपन्भानुमतः प्रभां मुहु-
स्त्वमन्तकः सर्वमिदं ध्रुवाध्रुवम् ॥ १.२३.२० ॥
আপনিই শ্রেষ্ঠ; এই চরাচর সবকিছু। সূর্যের মতো রশ্মিতে আপনি উদ্ভাসিত হন; বারবার সূর্যের প্রভাকেও ম্লান করেন। আপনিই অন্তক; স্থির ও অস্থির এই সমস্ত।
1.23.21
दिवाकरः परिकुपितो यथा दहे-
त्प्रजास्तथा दहसि हुताशनप्रभ।
भयंकरः प्रलय इवाग्निरुत्थितो ।
विनाशयन्युगपरिवर्तनान्तकृत् ॥ १.२३.२१ ॥
ক্রুদ্ধ সূর্য যেমন প্রজাদের দহন করে, তেমনি আপনি দহন করেন, হে হুতাশনের প্রভা। প্রলয়ের মতো ভয়ংকর আগুনের ন্যায় উত্থিত, যুগ-পরিবর্তনের অন্তকারী, বিনাশ করতে করতে।
1.23.22
खगेश्वरं शरणमुपागता वयं ।
महौजसं ज्वलनसमानवर्चसम्।
तडित्प्रभं वितिमिरमभ्रगोचरं ।
महाबलं गरुडमुपेत्य खेचरम् ॥ १.२३.२२ ॥
পক্ষীরাজের শরণে আমরা এসেছি — মহাওজস্বী, অগ্নিসম তেজস্বী, বিদ্যুতের প্রভাযুক্ত, অন্ধকারহীন, আকাশচারী, মহাবল গরুড়ের কাছে এসে।
1.23.23
परावरं वरदमजय्यविक्रमं ।
तवौजस सर्वमिदं प्रतापितम्।
जगत्प्रभो तप्तसुवर्णवर्चसा ।
त्वं पाहि सर्वांश्च सुरान्महात्मनः ॥ १.२३.२३ ॥
উচ্চ-নীচ সকলের বরদাতা, অজেয় বিক্রমশালী — আপনার ওজে এ সমস্তই উত্তপ্ত হচ্ছে। হে জগৎপ্রভু, তপ্ত সোনার বর্ণের দীপ্তিযুক্ত, আপনি সকল দেবতাকে রক্ষা করুন, হে মহাত্মা।
1.23.24
भयान्विता नभसि विमानगामिनो ।
विमानिता विपथगतिं प्रयान्ति ते।
ऋषेः सुतस्त्वमसि दयावतः प्रभो ।
महात्मनः खगवर कश्यपस्य ह ॥ १.२३.२४ ॥
ভয়ান্বিত তারা, আকাশে বিমানে বিচরণকারী, বিমান ভগ্ন হয়ে বিপথগামী গতি লাভ করছে। প্রভু, আপনি দয়ালু ঋষির পুত্র — মহাত্মা কশ্যপের, হে পক্ষীশ্রেষ্ঠ।
1.23.25
स मा क्रुधः कुरु जगतो दयां परां ।
त्वमीश्वरः प्रशममुपैहि पाहि नः।
महाशनिस्फुरितसमस्वनेन ते ।
दिशोऽम्बरं त्रिदिवमियं च मेदिनी ॥ १.२३.२५ ॥
আপনি ক্রুদ্ধ হবেন না; জগতের প্রতি পরম দয়া করুন। আপনি ঈশ্বর; শান্ত হোন, আমাদের রক্ষা করুন। আপনার মহাবজ্রের স্ফূরণের তুল্য ধ্বনিতে দিকসমূহ, আকাশ, স্বর্গ ও এই পৃথিবী কম্পিত হচ্ছে।
1.23.26
शिवश्च नो भव भगवन्सुखावहः ॥ १.२३.२६ ॥
হে ভগবান, আমাদের জন্য মঙ্গলময় ও সুখদায়ক হোন।
1.23.27
एवं स्तुतः सुपर्णस्तु देवैः सर्षिगणैस्तदा ।
तेजसः प्रतिसंहारमात्मनः स चकार ह ॥ १.२३.२७ ॥
এইভাবে দেবতা ও ঋষিগণ কর্তৃক স্তুত হয়ে সুপর্ণ (গরুড়) তখন নিজের তেজ সংহরণ করলেন।