महाभारत · अध्याय 1.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.23.1
तं समुद्रमतिक्रम्य कद्रूर्विनतया सह ।
न्यपतत्तुरगाभ्याशे न चिरादिव शीघ्रगा ॥ १.२३.१ ॥
कद्रू विनतेसह तो समुद्र ओलांडून, फार वेळ न लावता वेगाने घोड्याजवळ उतरली.
1.23.2
ततस्ते तं हयश्रेष्ठं ददृशाते महाजवम् ।
शशाङ्ककिरणप्रख्यं कालवालमुभे तदा ॥ १.२३.२ ॥
तेव्हा त्या दोघींनी त्या श्रेष्ठ घोड्याला पाहिले; तो अत्यंत वेगवान, चंद्रकिरणांसारखा तेजस्वी आणि काळ्या शेपटीचा होता.
1.23.3
निशाम्य च बहून्वालान्कृष्णान्पुच्छसमाश्रितान् ।
विषण्णरूपां विनतां कद्रूर्दास्ये न्ययोजयत् ॥ १.२३.३ ॥
शेपटीला चिकटलेले अनेक काळे केस पाहून कद्रूने दुःखी रूपाच्या विनतेला दास्यात टाकले.
1.23.4
ततः सा विनता तस्मिन्पणितेन पराजिता ।
अभवद्दुःखसंतप्ता दासीभावं समास्थिता ॥ १.२३.४ ॥
तेव्हा त्या पणात हरलेली विनता दुःखाने पोळून दासीभाव स्वीकारून राहिली.
1.23.5
एतस्मिन्नन्तरे चापि गरुडः काल आगते ।
विना मात्रा महातेजा विदार्याण्डमजायत ॥ १.२३.५ ॥
याच दरम्यान योग्य काळ आल्यावर महातेजस्वी गरुड मातेविना अंडे फोडून जन्माला आला.
1.23.6
महासत्त्वबलोपेतः सर्वा विद्योतयन्दिशः ।
कामरूपः कामगमः कामवीर्यो विहंगमः ॥ १.२३.६ ॥
महान सत्त्व आणि बलाने युक्त, सर्व दिशा उजळवणारा, इच्छेनुसार रूप धारण करणारा, इच्छेनुसार गमन करणारा, इच्छेनुसार पराक्रम असलेला तो पक्षी.
1.23.7
अग्निराशिरिवोद्भासन्समिद्धोऽतिभयंकरः ।
विद्युद्विस्पष्टपिङ्गाक्षो युगान्ताग्निसमप्रभः ॥ १.२३.७ ॥
तो अग्निराशीप्रमाणे उद्भासित, प्रज्वलित आणि अत्यंत भयंकर होता; विजेसारखे स्पष्ट पिंगट डोळे असलेला, युगान्ताच्या अग्नीसमान तेजस्वी.
1.23.8
प्रवृद्धः सहसा पक्षी महाकायो नभोगतः ।
घोरो घोरस्वनो रौद्रो वह्निरौर्व इवापरः ॥ १.२३.८ ॥
तो अचानक वाढून विशाल देहाचा पक्षी होऊन आकाशात गेला; भयंकर आणि घोर स्वराचा, रौद्र, जणू और्वाचा दुसरा अग्नीच.
1.23.9
तं दृष्ट्वा शरणं जग्मुर्देवाः सर्वे विभावसुम् ।
प्रमिपत्याब्रुवंश्चैनमासीनं विश्वरूपिणम् ॥ १.२३.९ ॥
त्याला पाहून सर्व देव शरणार्थी होऊन विभावसू (अग्नी) कडे गेले; जवळ जाऊन बसलेल्या विश्वरूप अग्नीला म्हणाले.
1.23.10
अग्ने मा त्वं प्रवर्धिष्ठाः कच्चिन्नो न दिधक्षसि ।
असौ हि राशिः सुमहान्समिद्धस्तव सर्पति ॥ १.२३.१० ॥
हे अग्नी, तू आणखी वाढू नकोस; कदाचित आम्हाला जाळू इच्छितोस का? तुझी ती प्रचंड प्रज्वलित अग्निराशी सरकत आहे.
1.23.11
नैतदेवं यथा यूयं मन्यध्वमसुरार्दनाः ।
गरुडो बलवानेष मम तुल्यश्च तेजसा ॥ १.२३.११ ॥
हे असुरांचा नाश करणाऱ्यांनो, तुम्हाला वाटते तसे नाही; हा गरुड बलवान आहे आणि तेजात माझ्या बरोबरीचा आहे.
1.23.12
जातः परमतेजस्वी विनतानन्दवर्धनः ।
तेजोराशिमिमं दृष्ट्वा युष्मान्मोहः समाविशत् ॥ १.२३.१२ ॥
परम तेजस्वी, विनतेचा आनंद वाढवणारा हा जन्मला आहे; या तेजोराशीला पाहून तुम्हाला मोह ग्रासला आहे.
1.23.13
नागक्षयकरश्चै काश्यपेयो महाबलः ।
देवानां च हिते युक्तस्त्वहितो दैत्यरक्षसाम् ॥ १.२३.१३ ॥
नागांचा नाश करणारा, कश्यपाचा महाबली पुत्र; देवांच्या हितात गुंतलेला आणि दैत्य-राक्षसांचा शत्रू.
1.23.14
न भीः कार्या कथं चात्र पश्यध्वं सहिता मया ।
एवमुक्तास्तदा गत्वा गरुडं वाग्भिरस्तुवन् ॥ १.२३.१४ ॥
येथे भिऊ नका; माझ्यासोबत एकत्र पाहा. असे सांगितल्यावर ते गरुडाजवळ जाऊन शब्दांनी त्याची स्तुती करू लागले.
1.23.15
ते दूरादभ्युपेत्यैनं देवाः सर्षिगणास्तदा ।
त्वमृषिस्त्वं महाभागस्त्वं देवः पतगेश्वरः ॥ १.२३.१५ ॥
तेव्हा देव आणि ऋषिगण दुरूनच त्याच्याजवळ आले आणि म्हणाले: “तू ऋषी आहेस, तू महाभाग्यवान आहेस, तू देव आहेस, तू पक्ष्यांचा अधिपती आहेस.”
1.23.16
त्वं प्रभुस्तपनः सूर्यः परमेष्ठी प्रजापतिः ।
त्वमिन्द्रस्त्वं हयमुखस्त्वं शर्वस्त्वं जगत्पतिः ॥ १.२३.१६ ॥
तू प्रभू आहेस, तापवणारा सूर्य आहेस, परमेष्ठी आहेस, प्रजापती आहेस; तू इंद्र आहेस, तू हयमुख आहेस, तू शर्व आहेस, तू जगत्पती आहेस.
1.23.17
त्वं मुखं पद्मजी विप्रस्त्वमग्निः पवनस्तथा ।
त्वं हि धाता विधाता च त्वं विष्णुः सुरसत्तमः ॥ १.२३.१७ ॥
तू मुख आहेस, पद्मजन्मा आहेस, विप्र आहेस; तू अग्नी आहेस, तसाच वायूही तूच आहेस. तूच धाता आणि विधाता आहेस, आणि तू विष्णू आहेस, देवांमध्ये श्रेष्ठ.
1.23.18
त्वं महानभिभूः शश्वदमृतं त्वं महद्यशः ।
त्वं प्रभास्त्वमभिप्रेतं त्वं नस्त्राणमनुत्तमम् ॥ १.२३.१८ ॥
तू महान आहेस, सदैव जिंकणारा आहेस, अमृत आहेस; तू महान यश आहेस. तू प्रभा आहेस, तू इष्ट आहेस; आमच्यासाठी तूच सर्वोत्तम रक्षण आहेस.
1.23.19
ह्यनागतं चोपगतं च सर्वम् ॥ १.२३.१९ ॥
भविष्य आणि वर्तमान, सर्व काही (तुम्हीच).
1.23.20
त्वमुत्तमः सर्वमिदं चराचरं ।
गभस्तिभिर्भानुरिवावभाससे।
समाक्षिपन्भानुमतः प्रभां मुहु-
स्त्वमन्तकः सर्वमिदं ध्रुवाध्रुवम् ॥ १.२३.२० ॥
तुम्हीच उत्तम आहात; हे संपूर्ण चराचर. सूर्याप्रमाणे किरणांनी तुम्ही प्रकाशता; वारंवार सूर्याचीही प्रभा तुम्ही झाकोळता. तुम्हीच अंतक आहात; स्थिर आणि अस्थिर हे सर्व.
1.23.21
दिवाकरः परिकुपितो यथा दहे-
त्प्रजास्तथा दहसि हुताशनप्रभ।
भयंकरः प्रलय इवाग्निरुत्थितो ।
विनाशयन्युगपरिवर्तनान्तकृत् ॥ १.२३.२१ ॥
क्रुद्ध सूर्य जसा प्रजांना जाळतो, तसे तुम्ही जाळता, हे हुताशनाच्या प्रभे. प्रलयासारखा भयंकर अग्नी उठलेला, युगपरिवर्तनाचा अंत करणारे, विनाश करीत.
1.23.22
खगेश्वरं शरणमुपागता वयं ।
महौजसं ज्वलनसमानवर्चसम्।
तडित्प्रभं वितिमिरमभ्रगोचरं ।
महाबलं गरुडमुपेत्य खेचरम् ॥ १.२३.२२ ॥
पक्ष्यांच्या राजाला शरण येण्यासाठी आम्ही आलो आहोत — महान ओजस्वी, अग्नीसमान तेजस्वी, विजेच्या प्रभेचा, अंधारहीन, आकाशात संचार करणारा, महाबलवान गरुडाजवळ येऊन.
1.23.23
परावरं वरदमजय्यविक्रमं ।
तवौजस सर्वमिदं प्रतापितम्।
जगत्प्रभो तप्तसुवर्णवर्चसा ।
त्वं पाहि सर्वांश्च सुरान्महात्मनः ॥ १.२३.२३ ॥
उच्च-नीच सर्वांना वर देणारे, अजिंक्य पराक्रमी — तुमच्या ओजाने हे सर्व तापत आहे. हे जगत्प्रभो, तापलेल्या सोन्यासारख्या तेजाचे, तुम्ही सर्व देवांचे रक्षण करा, हे महात्म्या.
1.23.24
भयान्विता नभसि विमानगामिनो ।
विमानिता विपथगतिं प्रयान्ति ते।
ऋषेः सुतस्त्वमसि दयावतः प्रभो ।
महात्मनः खगवर कश्यपस्य ह ॥ १.२३.२४ ॥
भयभीत झालेले, आकाशात विमानांतून संचार करणारे, विमाने मोडून वाईट मार्गाच्या गतीला जात आहेत. प्रभो, तुम्ही दयाळू ऋषींचे पुत्र आहात — महात्मा कश्यपाचे, हे पक्ष्यांत श्रेष्ठा.
1.23.25
स मा क्रुधः कुरु जगतो दयां परां ।
त्वमीश्वरः प्रशममुपैहि पाहि नः।
महाशनिस्फुरितसमस्वनेन ते ।
दिशोऽम्बरं त्रिदिवमियं च मेदिनी ॥ १.२३.२५ ॥
आपण क्रोध करू नका; जगतावर परम दया करा. आपण ईश्वर आहात; शांत होऊन आमचे रक्षण करा. आपल्या महावीजेच्या कडकडाटासारख्या ध्वनीने दिशा, आकाश, स्वर्ग आणि ही पृथ्वी थरथरत आहेत.
1.23.26
शिवश्च नो भव भगवन्सुखावहः ॥ १.२३.२६ ॥
हे भगवन्, आमच्यासाठी कल्याणकारी आणि सुखदायी व्हा.
1.23.27
एवं स्तुतः सुपर्णस्तु देवैः सर्षिगणैस्तदा ।
तेजसः प्रतिसंहारमात्मनः स चकार ह ॥ १.२३.२७ ॥
अशा प्रकारे देव आणि ऋषिगणांनी स्तुती केल्यावर सुपर्ण (गरुड) तेव्हा आपले तेज आवरून घेतले.