મહાભારત · અધ્યાય 1.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.23.1
तं समुद्रमतिक्रम्य कद्रूर्विनतया सह ।
न्यपतत्तुरगाभ्याशे न चिरादिव शीघ्रगा ॥ १.२३.१ ॥
કદ્રૂ વિનતા સાથે તે સમુદ્ર ઓળંગીને, થોડી જ વારમાં ઝડપથી ઘોડા પાસે ઊતરી પડી.
1.23.2
ततस्ते तं हयश्रेष्ठं ददृशाते महाजवम् ।
शशाङ्ककिरणप्रख्यं कालवालमुभे तदा ॥ १.२३.२ ॥
ત્યારે બંનેએ તે શ્રેષ્ઠ ઘોડાને જોયો; તે અતિ વેગવાન, ચંદ્રકિરણ જેવો તેજસ્વી અને કાળી પૂંછડીવાળો હતો.
1.23.3
निशाम्य च बहून्वालान्कृष्णान्पुच्छसमाश्रितान् ।
विषण्णरूपां विनतां कद्रूर्दास्ये न्ययोजयत् ॥ १.२३.३ ॥
પૂંછડીને વળગેલા અનેક કાળા વાળ જોઈને કદ્રૂએ ઉદાસ રૂપવાળી વિનતાને દાસત્વમાં નાખી દીધી.
1.23.4
ततः सा विनता तस्मिन्पणितेन पराजिता ।
अभवद्दुःखसंतप्ता दासीभावं समास्थिता ॥ १.२३.४ ॥
ત્યારે તે શરતમાં હારેલી વિનતા દુઃખથી તપી ઊઠી અને દાસીપણું સ્વીકારીને રહી.
1.23.5
एतस्मिन्नन्तरे चापि गरुडः काल आगते ।
विना मात्रा महातेजा विदार्याण्डमजायत ॥ १.२३.५ ॥
આ દરમિયાન યોગ્ય સમય આવતાં મહાતેજસ્વી ગરુડ માતા વિના ઈંડું ફોડીને જન્મ્યા.
1.23.6
महासत्त्वबलोपेतः सर्वा विद्योतयन्दिशः ।
कामरूपः कामगमः कामवीर्यो विहंगमः ॥ १.२३.६ ॥
મહાન સત્ત્વ અને બળથી યુક્ત, સર્વ દિશાઓને પ્રકાશિત કરતો, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનાર, ઇચ્છા મુજબ ગમન કરનાર, ઇચ્છા મુજબ પરાક્રમવાળો તે પક્ષી.
1.23.7
अग्निराशिरिवोद्भासन्समिद्धोऽतिभयंकरः ।
विद्युद्विस्पष्टपिङ्गाक्षो युगान्ताग्निसमप्रभः ॥ १.२३.७ ॥
તે અગ્નિરાશિ જેવો ઝળહળતો, પ્રજ્વલિત અને અતિ ભયંકર હતો; વીજળી જેવી સ્પષ્ટ પીળી આંખોવાળો, યુગાંતના અગ્નિ સમાન પ્રભાવાળો.
1.23.8
प्रवृद्धः सहसा पक्षी महाकायो नभोगतः ।
घोरो घोरस्वनो रौद्रो वह्निरौर्व इवापरः ॥ १.२३.८ ॥
તે અચાનક વધીને વિશાળ શરીરવાળો પક્ષી બની આકાશમાં ગયો; ભયંકર અને ઘોર અવાજવાળો, રૌદ્ર, જાણે ઔર્વનો બીજો અગ્નિ હોય.
1.23.9
तं दृष्ट्वा शरणं जग्मुर्देवाः सर्वे विभावसुम् ।
प्रमिपत्याब्रुवंश्चैनमासीनं विश्वरूपिणम् ॥ १.२३.९ ॥
તેને જોઈને બધા દેવો શરણ માટે વિભાવસુ (અગ્નિ) પાસે ગયા; નજીક જઈ, બેઠેલા વિશ્વરૂપ અગ્નિને તેમણે કહ્યું.
1.23.10
अग्ने मा त्वं प्रवर्धिष्ठाः कच्चिन्नो न दिधक्षसि ।
असौ हि राशिः सुमहान्समिद्धस्तव सर्पति ॥ १.२३.१० ॥
હે અગ્નિ, તું વધુ ન વધ; કદાચ અમને બાળવા ઇચ્છે છે? તારો એ વિશાળ પ્રજ્વલિત અગ્નિરાશિ ચાલી રહ્યો છે.
1.23.11
नैतदेवं यथा यूयं मन्यध्वमसुरार्दनाः ।
गरुडो बलवानेष मम तुल्यश्च तेजसा ॥ १.२३.११ ॥
હે અસુરોનો નાશ કરનારાઓ, તમે માનો છો તેવું નથી; આ ગરુડ બળવાન છે અને તેજમાં મારા સમાન છે.
1.23.12
जातः परमतेजस्वी विनतानन्दवर्धनः ।
तेजोराशिमिमं दृष्ट्वा युष्मान्मोहः समाविशत् ॥ १.२३.१२ ॥
પરમ તેજસ્વી, વિનતાનો આનંદ વધારનારો આ જન્મ્યો છે; આ તેજરાશિને જોઈને તમને મોહ ઘેરી વળ્યો છે.
1.23.13
नागक्षयकरश्चै काश्यपेयो महाबलः ।
देवानां च हिते युक्तस्त्वहितो दैत्यरक्षसाम् ॥ १.२३.१३ ॥
નાગોનો વિનાશ કરનાર, કશ્યપનો મહાબળવાન પુત્ર; દેવોના હિતમાં લાગેલો, અને દૈત્ય-રાક્ષસોનો શત્રુ.
1.23.14
न भीः कार्या कथं चात्र पश्यध्वं सहिता मया ।
एवमुक्तास्तदा गत्वा गरुडं वाग्भिरस्तुवन् ॥ १.२३.१४ ॥
અહીં ભય ન રાખવો; મારી સાથે મળીને જુઓ. આમ કહેવાયા પછી તેઓ ગરુડ પાસે જઈને શબ્દોથી તેની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
1.23.15
ते दूरादभ्युपेत्यैनं देवाः सर्षिगणास्तदा ।
त्वमृषिस्त्वं महाभागस्त्वं देवः पतगेश्वरः ॥ १.२३.१५ ॥
ત્યારે દેવો અને ઋષિગણો દૂરથી તેની પાસે આવ્યા અને કહ્યું: “તું ઋષિ છે, તું મહાભાગ્યવાન છે, તું દેવ છે, તું પક્ષીઓનો સ્વામી છે.”
1.23.16
त्वं प्रभुस्तपनः सूर्यः परमेष्ठी प्रजापतिः ।
त्वमिन्द्रस्त्वं हयमुखस्त्वं शर्वस्त्वं जगत्पतिः ॥ १.२३.१६ ॥
તું પ્રભુ છે, તાપ આપનાર સૂર્ય છે, પરમેષ્ઠી છે, પ્રજાપતિ છે; તું ઇન્દ્ર છે, તું હયમુખ છે, તું શર્વ છે, તું જગત્પતિ છે.
1.23.17
त्वं मुखं पद्मजी विप्रस्त्वमग्निः पवनस्तथा ।
त्वं हि धाता विधाता च त्वं विष्णुः सुरसत्तमः ॥ १.२३.१७ ॥
તું મુખ છે, પદ્મજ છે, વિપ્ર છે; તું અગ્નિ છે, અને વાયુ પણ તું જ છે. તું જ ધાતા અને વિધાતા છે, અને તું વિષ્ણુ છે, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ.
1.23.18
त्वं महानभिभूः शश्वदमृतं त्वं महद्यशः ।
त्वं प्रभास्त्वमभिप्रेतं त्वं नस्त्राणमनुत्तमम् ॥ १.२३.१८ ॥
તું મહાન છે, સદા વિજેતા છે, અમૃત છે; તું મહાન યશ છે. તું પ્રભા છે, તું અભીષ્ટ છે; અમારા માટે તું જ સર્વશ્રેષ્ઠ રક્ષણ છે.
1.23.19
ह्यनागतं चोपगतं च सर्वम् ॥ १.२३.१९ ॥
ભવિષ્ય અને વર્તમાન, સર્વ કંઈ (તમે જ).
1.23.20
त्वमुत्तमः सर्वमिदं चराचरं ।
गभस्तिभिर्भानुरिवावभाससे।
समाक्षिपन्भानुमतः प्रभां मुहु-
स्त्वमन्तकः सर्वमिदं ध्रुवाध्रुवम् ॥ १.२३.२० ॥
તમે જ ઉત્તમ છો; આ ચરાચર સર્વ. સૂર્યની જેમ કિરણોથી તમે પ્રકાશો છો; વારંવાર સૂર્યની પ્રભાને પણ ઝાંખી પાડો છો. તમે જ અંતક છો; સ્થિર અને અસ્થિર આ સર્વ.
1.23.21
दिवाकरः परिकुपितो यथा दहे-
त्प्रजास्तथा दहसि हुताशनप्रभ।
भयंकरः प्रलय इवाग्निरुत्थितो ।
विनाशयन्युगपरिवर्तनान्तकृत् ॥ १.२३.२१ ॥
કોપાયમાન સૂર્ય જેમ પ્રજાઓને બાળે, તેમ તમે બાળો છો, હે હુતાશનની પ્રભા. પ્રલય જેવો ભયંકર અગ્નિ ઊઠેલો, યુગપરિવર્તનનો અંત કરનાર, વિનાશ કરતા.
1.23.22
खगेश्वरं शरणमुपागता वयं ।
महौजसं ज्वलनसमानवर्चसम्।
तडित्प्रभं वितिमिरमभ्रगोचरं ।
महाबलं गरुडमुपेत्य खेचरम् ॥ १.२३.२२ ॥
પક્ષીરાજને શરણે અમે આવ્યા છીએ — મહા ઓજસ્વી, અગ્નિ સમાન તેજસ્વી, વીજળીની પ્રભાવાળા, અંધકાર વિનાના, આકાશમાં વિચરતા, મહાબળવાન ગરુડ પાસે આવીને.
1.23.23
परावरं वरदमजय्यविक्रमं ।
तवौजस सर्वमिदं प्रतापितम्।
जगत्प्रभो तप्तसुवर्णवर्चसा ।
त्वं पाहि सर्वांश्च सुरान्महात्मनः ॥ १.२३.२३ ॥
ઊંચા-નીચા સૌને વરદાન આપનાર, અજેય પરાક્રમવાળા — તમારા ઓજથી આ સર્વ તપાવાઈ રહ્યું છે. હે જગત્પ્રભુ, તપેલા સોનાના વર્ણવાળા, તમે સર્વ દેવોનું રક્ષણ કરો, હે મહાત્મા.
1.23.24
भयान्विता नभसि विमानगामिनो ।
विमानिता विपथगतिं प्रयान्ति ते।
ऋषेः सुतस्त्वमसि दयावतः प्रभो ।
महात्मनः खगवर कश्यपस्य ह ॥ १.२३.२४ ॥
ભયથી ભરેલા, આકાશમાં વિમાનોમાં ગમન કરનારા, વિમાન ભાંગીને ખોટા માર્ગની ગતિ પામે છે. પ્રભો, તમે દયાળુ ઋષિના પુત્ર છો — મહાત્મા કશ્યપના, હે પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ.
1.23.25
स मा क्रुधः कुरु जगतो दयां परां ।
त्वमीश्वरः प्रशममुपैहि पाहि नः।
महाशनिस्फुरितसमस्वनेन ते ।
दिशोऽम्बरं त्रिदिवमियं च मेदिनी ॥ १.२३.२५ ॥
આપ ક્રોધ ન કરો; જગત પર પરમ દયા કરો. આપ ઈશ્વર છો; શાંત થઈને અમારું રક્ષણ કરો. આપના મહાવીજળીના કડાકા સમાન અવાજથી દિશાઓ, આકાશ, સ્વર્ગ અને આ પૃથ્વી કંપી રહી છે.
1.23.26
शिवश्च नो भव भगवन्सुखावहः ॥ १.२३.२६ ॥
હે ભગવાન, અમારા માટે કલ્યાણકારી અને સુખ આપનારા થાઓ.
1.23.27
एवं स्तुतः सुपर्णस्तु देवैः सर्षिगणैस्तदा ।
तेजसः प्रतिसंहारमात्मनः स चकार ह ॥ १.२३.२७ ॥
આ રીતે દેવો અને ઋષિગણો દ્વારા સ્તુતિ પામેલા સુપર્ણ (ગરુડ) એ તે સમયે પોતાનું તેજ સંહર્યું.