महाभारत · अध्याय 1.233
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.233.1
एवं ते समयं कृत्वा न्यवसंस्तत्र पाण्डवाः ।
वशे शस्त्रप्रतापेन कुर्वन्तोऽन्यान्महीक्षितः ॥ १.२३३.१ ॥
अशा प्रकारे करार करून पांडव तेथे राहू लागले; शस्त्रांच्या प्रतापाने इतर राजांना वश करत राहिले.
1.233.2
तेषां मनुजसिंहानां पञ्चानाममितौजसाम् ।
बभूव कृष्णा सर्वेषां पार्थानां वशवर्तिनी ॥ १.२३३.२ ॥
अमित तेजस्वी अशा त्या पाच नरसिंहांपैकी सर्व पार्थांना कृष्णा (द्रौपदी) वशवर्तिनी झाली.
1.233.3
ते तया तैश्च सा वीरैः पतिभिः सह पञ्चभिः ।
बभूव परमप्रीता नागैरिव सरस्वती ॥ १.२३३.३ ॥
त्या वीर पाच पतींसह ती अत्यंत प्रसन्न झाली, जशी नागांसह सरस्वती नदी प्रसन्न असते.
1.233.4
वर्तमानेषु धर्मेण पाण्डवेषु महात्मसु ।
व्यवर्धन्कुरवः सर्वे हीनदोषाः सुखान्विताः ॥ १.२३३.४ ॥
महात्मे पांडव धर्माने वागत असताना सर्व कुरू दोषरहित व सुखी होऊन भरभराटले.
1.233.5
अथ दीर्घेण कालेन ब्राह्मणस्य विशांपते ।
कस्यचित्तस्करा जह्रुः केचिद्गा नृपसत्तम ॥ १.२३३.५ ॥
मग बऱ्याच काळानंतर, हे नृपश्रेष्ठा, काही चोरांनी एका ब्राह्मणाच्या गायी पळवून नेल्या.
1.233.6
ह्रियमाणे धने तस्मिन्ब्राह्मणः क्रोधमूर्च्छितः ।
आगम्य खाण्डवप्रस्थमुदक्रोशत्स पाण्डवान् ॥ १.२३३.६ ॥
ते धन पळवले जात असताना तो ब्राह्मण क्रोधाने मूर्च्छित होऊन खांडवप्रस्थाला येऊन पांडवांना मोठ्याने हाका मारू लागला.
1.233.7
ह्रियते गोधनं क्षुद्रैर्नृशंसैरकृतात्मभिः ।
प्रसह्य चास्मद्विषयादभ्यधावत पाण्डवाः ॥ १.२३३.७ ॥
क्षुद्र, क्रूर आणि आत्मसंयमहीन लोक आमच्या राज्यातून बळजबरीने गोधन चोरून नेत आहेत. हे पाण्डवांनो, त्यांचा पाठलाग करा.
1.233.8
ब्राह्मणस्य प्रशान्तस्य हविर्ध्वाङ्क्षैः प्रलुप्यते ।
शार्दूलस्य गुहां शून्यां नीचः क्रोष्टाभिमर्दति ॥ १.२३३.८ ॥
शांत ब्राह्मणाचे हविर्द्रव्य कावळे लुटतात आणि वाघाच्या रिकाम्या गुहेत नीच कोल्हा शिरून तुडवतो, तसे हे घडत आहे.
1.233.9
अरक्षितारं राजानं बलिषद्भागहारिणम् ।
तमाहुः सर्वलोकस्य समग्रं पापचारिणम् ॥ १.२३३.९ ॥
जो राजा संरक्षण करत नाही पण प्रजेकडून सहावा भाग कर म्हणून घेतो, त्याला सर्व जग पूर्ण पापी म्हणते.
1.233.10
ब्राह्मणस्वे हृते चोरैर्धर्मार्थे च विलोपिते ।
रोरूयमाणे च मयि क्रियतां हस्तधारणा ॥ १.२३३.१० ॥
चोरांनी ब्राह्मणाचे धन हिरावून नेले, धर्म व अर्थ नष्ट झाले; मी विलाप करत आहे, मला हात देऊन मदत करा.
1.233.11
रोरूयमाणस्याभ्याशे भृशं विप्रस्य पाण्डवः ।
तानि वाक्यानि शुश्राव कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ॥ १.२३३.११ ॥
ब्राह्मण अत्यंत विलाप करत असताना जवळच असलेल्या कुंतीपुत्र पाण्डव धनंजयाने ते शब्द ऐकले.
1.233.12
श्रुत्वैव च महाबाहुर्मा भैरित्याह तं द्विजम् ।
आयुधानि च यत्रासन्पाण्डवानां महात्मनां ॥ १.२३३.१२ ॥
हे ऐकताच महाबाहू त्या द्विजाला म्हणाला, "भिऊ नकोस"; आणि महात्मा पाण्डवांची आयुधे जिथे होती तिकडे गेला.
1.233.13
कृष्णया सह तत्रास्ते धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
संप्रवेशाय चाशक्तो गमनाय च पाण्डवः ॥ १.२३३.१३ ॥
कृष्णेसह तेथे धर्मराज युधिष्ठिर राहिला. प्रवेश करण्यास व जाण्यास असमर्थ असलेला तो पाण्डव होता.
1.233.14
तस्य चार्तस्य तैर्वाक्यैश्चोद्यमानः पुनःपुनः ।
आक्रन्दे तत्र कौन्तेयश्चिन्तयामास दुःखितः ॥ १.२३३.१४ ॥
त्या पीडित ब्राह्मणाच्या शब्दांनी वारंवार प्रेरित होऊन, तेथे आक्रोशात दुःखी झालेला कौन्तेय विचार करू लागला.
1.233.15
ह्रियमाणे धने तस्मिन्ब्राह्मणस्य तपस्विनः ।
अश्रुप्रमार्जनं तस्य कर्तव्यमिति निश्चयः ॥ १.२३३.१५ ॥
त्या तपस्वी ब्राह्मणाचे धन हरण होत असताना त्याचे अश्रू पुसणे कर्तव्य आहे, असा त्याचा निश्चय होता.
1.233.16
उपर्रेक्षणजोऽधर्मः सुमहान्स्यान्महीपतेः ।
यद्यस्य रुदतो द्वारि न करोम्यद्य रक्षणम् ॥ १.२३३.१६ ॥
आज दारात रडणाऱ्या याचे मी रक्षण केले नाही, तर राजाच्या दुर्लक्षातून उत्पन्न होणारे अधर्म अतिशय मोठे होईल.
1.233.17
अनास्तिक्यं च सर्वेषामस्माकमपि रक्षणे ।
प्रतितिष्ठेत लोकेऽस्मिन्नधर्मश्चैव नो भवेत् ॥ १.२३३.१७ ॥
आमच्या रक्षणातही सर्वांचा अनास्तिकपणा या जगात प्रस्थापित झाला, तर आमच्यासाठीही अधर्मच होईल.
1.233.18
अनापृच्छय तु राजानं गते मयि न संशयः ।
अजातशत्रोर्नृपतेर्मयि चैवानृतं भवेत् ॥ १.२३३.१८ ॥
राजाला न विचारता मी गेलो तर यात शंका नाही; तेव्हा अजातशत्रु राजाबाबत आणि माझ्याबाबतही असत्य होईल.
1.233.19
अनुप्रवेशे राज्ञस्तु वनवासो भवेन्मम ।
सर्वमन्यत्परिहृतं धर्षणात्तु महीपतेः ॥ १.२३३.१९ ॥
राजाच्या अंतःपुरात प्रवेश केल्यामुळे माझा वनवास होईल. राजाचा अपमान झाल्यामुळे इतर सर्व गोष्टी बाजूला ठेवल्या गेल्या.
1.233.20
अधर्मो वै महानस्तु वने वा मरणं मम ।
शरीरस्य विनाशेन धर्म एव विशिष्यते ॥ १.२३३.२० ॥
माझे अधर्म मोठे असो; वनात राहावे लागो किंवा मृत्यू येवो. शरीराच्या नाशानेही धर्मच श्रेष्ठ ठरतो.
1.233.21
एवं विनिश्चित्य ततः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
अनुप्रविश्य राजानमापृच्छय च विशांपते ॥ १.२३३.२१ ॥
असा निश्चय करून कुंतीपुत्र धनंजय राजाच्या अंतःपुरात गेला आणि, हे प्रजापालका, राजाची अनुमती घेऊन.
1.233.22
मुखमाच्छाद्य निबिडमुत्तरीयेण वाससा ।
अग्रजं चार्जुनो गेहादभिवाद्याशु निःसृतः ॥ १.२३३.२२ ॥
तोंड उत्तरीयाने घट्ट झाकून अर्जुनाने मोठ्या भावाला वंदन केले आणि लगेच घरातून बाहेर पडला.
1.233.23
धनुरादाय संहृष्टो ब्राह्मणं प्रत्यभाषत ।
ब्राह्मणा गम्यतां शीघ्रं यावत्परधनैर्षिणः ॥ १.२३३.२३ ॥
धनुष्य घेऊन आनंदाने अर्जुन ब्राह्मणाला म्हणाला: हे ब्राह्मणा, परधन इच्छिणारे अजून दूर गेलेले नसतानाच लवकर जा.
1.233.24
न दूरे ते गताः क्षुद्रास्तावद्गच्छावहे सह ।
यावन्निवर्तयाम्यद्य चोरहस्ताद्धनं तव ॥ १.२३३.२४ ॥
ते क्षुद्र लोक अजून फार दूर गेलेले नाहीत; म्हणून आपण दोघे एकत्र जाऊ, आज चोराच्या हातून तुझे धन परत आणीपर्यंत.
1.233.25
सोऽनुसृत्य महाबाहुर्धन्वी वर्मी रथी ध्वजी ।
शरैर्विध्वस्य तांश्चोरानवजित्य च तद्धनम् ॥ १.२३३.२५ ॥
त्याने पाठलाग करून, महाबाहू, धनुर्धर, कवचधारी, रथी व ध्वजधारी होऊन, बाणांनी त्या चोरांना विध्वस्त करून व जिंकून ते धन परत घेतले.
1.233.26
ब्राह्मणं समुपाकृत्य यशः प्राप्य च पाण्डवः ।
ततस्तद्गेधनं पार्थो दत्त्वा तस्मै द्विजातये ॥ १.२३३.२६ ॥
ब्राह्मणाला जवळ बोलावून व यश मिळवून पांडुपुत्र पार्थाने ते धन त्या द्विजाला दिले.
1.233.27
आजगाम पुरं वीरः सव्यसाची धनञ्जयः ।
सोऽभिवाद्य गुरून्सर्वान्सर्वैश्चाप्यभिनन्दितः ॥ १.२३३.२७ ॥
वीर सव्यसाची धनंजय नगरात आला. त्याने सर्व वडीलधाऱ्यांना अभिवादन केले; सर्वांनीही त्याचे अभिनंदन केले.
1.233.28
धर्मराजमुवाचेदं व्रतमादिश मे प्रभो ।
समयः समतिक्रान्तो भवत्संदर्शने मया ॥ १.२३३.२८ ॥
तो धर्मराजाला म्हणाला, 'प्रभो, माझे व्रत मला सांगा. तुमच्या दर्शनात माझा करार-काल उलटून गेला आहे.'
1.233.29
वनवासं गमिष्यामि समयो ह्येष नः कृतः ।
इत्युक्तो धर्मरास्तु सहसा वाक्यमप्रियम् ॥ १.२३३.२९ ॥
'मी वनवासाला जाईन; हाच आपला करार झाला होता.' असे म्हटले असता धर्मराज अचानक एक अप्रिय वाक्य बोलला.
1.233.30
कथमित्यब्रवीद्वाचा शोकार्तः सज्जमानया ।
युधिष्ठिरो गुडाकेशं भ्राता भ्रातरमच्युतम् ॥ १.२३३.३० ॥
'कसे?' अशा प्रकारे शोकाने पीडित होऊन, अडखळत्या वाणीने युधिष्ठिराने बंधू गुडाकेश (अर्जुन) याला, आपल्या अच्युत बंधूला म्हटले.
1.233.31
उवाच दीनो राजा च धनञ्जयमिदं वचः ।
प्रमाणमस्मि यदि ते मत्तः शृणु वचोऽनघ ॥ १.२३३.३१ ॥
दीन राजा धनंजयाला म्हणाला: तू मला प्रमाण मानत असशील तर, हे निष्पाप, माझे बोल ऐक.
1.233.32
अनुप्रवेशे यद्वीर कृतवांस्त्वं ममाप्रियम् ।
सर्वं तदनुजानामि व्यलीकं न च मे हृदि ॥ १.२३३.३२ ॥
हे वीरा, प्रवेशात तू माझे जे अप्रिय केलेस, ते सर्व मी क्षमा करतो; माझ्या मनात त्याबद्दल काही वैर नाही.
1.233.33
गुरोरनुप्रवेशो हि नोपघातो यवीयसः ।
यवीयसोऽनुप्रवेशो ज्येष्ठस्य विधिलोपकः ॥ १.२३३.३३ ॥
ज्येष्ठाच्या मागून प्रवेश करणे धाकट्याला हानिकारक नाही; परंतु धाकट्याने ज्येष्ठाच्या मागून प्रवेश करणे ज्येष्ठाच्या विधीचा भंग आहे.
1.233.34
निवर्तस्व महाबाहो कुरुष्व वचनं मम ।
न हि ते धर्मलोपोऽस्ति न च ते धर्पणा कृता ॥ १.२३३.३४ ॥
हे महाबाहो, परत फिर आणि माझे वचन पाळ. तुझ्याकडून धर्मलोप झालेला नाही, आणि तू अपमानही केलेला नाहीस.
1.233.35
न व्याजेन चरेद्धर्ममिति मे भवतः श्रुतम् ।
न सत्याद्विचलिष्यामि सत्येनायुधमालभे ॥ १.२३३.३५ ॥
"धर्म छलाने आचरू नये" असे मी तुमच्याकडून ऐकले आहे. मी सत्यापासून ढळणार नाही; सत्याने मी माझे शस्त्र स्पर्श करतो.
1.233.36
सोऽभ्यनुज्ञाय राजानं वनचर्याय दीक्षितः ।
वने द्वादश मासांस्तु वासायानुजगाम ह ॥ १.२३३.३६ ॥
राजाचा निरोप घेऊन, वनवासाच्या व्रताने दीक्षित होऊन तो बारा महिने वनात राहण्यास निघाला.