મહાભારત · અધ્યાય 1.238
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.238.1
सोऽपरान्तेषु तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ।
सर्वाण्येवानुपूर्व्येण जगामामितविक्रमः ॥ १.२३८.१ ॥
અમિત પરાક્રમી તેઓ અપરાંત પ્રદેશનાં પવિત્ર તીર્થો અને દેવાલયોમાં ક્રમશઃ બધે ગયા.
1.238.2
समुद्रे पश्चिमे यानि तीर्थान्यायतनानि च ।
तानि सर्वाणि गत्वा स प्रभासमुपजग्मिवान् ॥ १.२३८.२ ॥
પશ્ચિમ સમુદ્ર પરનાં જે તીર્થો અને દેવાલયો હતાં તે બધાં જઈને તેઓ પ્રભાસે પહોંચ્યા.
1.238.3
चिन्तयामास रात्रौ तु गदेन कथितं पुरा ।
सुभद्रायाश्च माधुर्यरूपसंपद्गुणानि च ॥ १.२३८.३ ॥
રાત્રે તેઓ વિચારવા લાગ્યા; પહેલાં ગદે સુભદ્રાનાં માધુર્ય, રૂપ, સંપત્તિ અને ગુણોનું જે વર્ણન કર્યું હતું તે યાદ કર્યું.
1.238.4
प्राप्तुमं तां चिन्तयामास कोऽत्रोपायो भवेदिति ।
वेषवैकृत्यमापन्नः परिव्राजकरूपधृत् ॥ १.२३८.४ ॥
તેને પામવા માટે કયો ઉપાય હોઈ શકે તેમ તેમણે વિચાર્યું; વેશ બદલીને તેમણે પરિવ્રાજકનું રૂપ ધારણ કર્યું.
1.238.5
कुकुरान्धकवृष्णीनामज्ञातो वेषधारणात् ।
भ्रममाणश्चरन्भैक्षं परिव्राजकवेषवान् ॥ १.२३८.५ ॥
વેશ ધારણ કરવાથી કુકુર, અંધક અને વૃષ્ણિ કુળના લોકો તેમને ઓળખી શક્યા નહીં; પરિવ્રાજકના વેશે ભિક્ષા માગતા તેઓ ફરવા લાગ્યા.
1.238.6
येनकेनाप्युपायेन प्रविश्य च गृहं महत् ।
दृष्ट्वा सुभद्रां कृष्णस्य भगिनीमेकसुन्दरीम् ॥ १.२३८.६ ॥
કોઈ પણ ઉપાયથી એક મોટા ઘરમાં પ્રવેશીને, કૃષ્ણની બહેન અને અનુપમ સુંદરી સુભદ્રાને જોઈને.
1.238.7
वासुदेवमतं ज्ञात्वा करिष्यामि हितं शुभम् ।
एवं विनिश्चयं कृत्वा दीक्षितो वै तदाऽभवत् ॥ १.२३८.७ ॥
વાસુદેવનો મત જાણીને હું હિતકારી અને શુભ કાર્ય કરીશ. એવો નિશ્ચય કરીને તે ત્યારે દીક્ષિત થયો.
1.238.8
त्रिदण्डी मुण्डितः कुण्डी अक्षमालाङ्गुलीयकः ।
योगभारं वहन्पार्थो वटवृक्षस्य कोटरम् ॥ १.२३८.८ ॥
ત્રિદંડી, મુંડિત માથું, કમંડળ, રુદ્રાક્ષમાળા અને વીંટી ધારણ કરીને, યોગનો ભાર ઉપાડીને પાર્થ વડના ઝાડના પોલાણમાં ગયો.
1.238.9
प्रविशंश्चैव बीभत्सुर्वृष्टिं वर्षति वासवे ।
चिन्तयामास देवेशं केशवं क्लेशनाशनम् ॥ १.२३८.९ ॥
વાસવ વરસાદ વરસાવતા હતા ત્યારે પ્રવેશતા બીભત્સુ (અર્જુન) ક્લેશનાશક દેવેશ કેશવનું ચિંતન કરવા લાગ્યો.
1.238.10
केशवश्चिन्तितं ज्ञात्वा दिव्यज्ञानेन दृष्टवान् ।
शयानः शयने दिव्ये सत्यभामासहायवान् ॥ १.२३८.१० ॥
કેશવે (અર્જુનના) વિચારને જાણીને દિવ્ય જ્ઞાનથી જોયું. તે સત્યભામા સાથે દિવ્ય શય્યા પર સૂતા હતા.
1.238.11
केशवः सहसा राजञ्जहाय च ननन्द च ।
पुनः पुनः सत्यभामा चाब्रवीत्पुरुषोत्तमम् ॥ १.२३८.११ ॥
હે રાજન! કેશવ અચાનક ઊઠીને હસ્યા. સત્યભામાએ પુરુષોત્તમને વારંવાર કહ્યું.
1.238.12
भगवंश्चिन्तयाविष्टः शयने शयितः सुखम् ।
भवान्बहुप्रकारेण जहास च पुनः पुनः ॥ १.२३८.१२ ॥
હે ભગવન્! ચિંતામાં મગ્ન થઈને તમે સુખેથી શય્યા પર સૂતા હતા. તમે અનેક રીતે વારંવાર હસ્યા.
1.238.13
श्रोतव्यं यदि वा कृष्ण प्रसादो यदि ते मयि ।
वक्तुमर्हसि देवेश तच्छ्रोतुं कामयाम्यहम् ॥ १.२३८.१३ ॥
હે કૃષ્ણ, જો તે સાંભળવા યોગ્ય હોય અને મારા પર તારી કૃપા હોય, તો હે દેવેશ, તે કહે; હું તે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
1.238.14
पितृष्वसुर्यः पुत्रो मे भीमसेनानुजोऽर्जुनः ।
तीर्थयात्रां गतः पार्थः कारणात्समयात्तदा ॥ १.२३८.१४ ॥
મારી ફોઈનો પુત્ર, ભીમસેનનો નાનો ભાઈ અર્જુન, પૃથાનો પુત્ર, કોઈ કારણસર, તે સમયે નક્કી કરેલા સમયે તીર્થયાત્રાએ ગયો છે.
1.238.15
तीर्थयात्रासमाप्तौ तु निवृत्तो निशि भारतः ।
सुभध्रां चिन्तयामास रूपेणाप्रतिमां भुवि ॥ १.२३८.१५ ॥
તીર્થયાત્રા પૂર્ણ થતાં, રાત્રે પાછો ફરેલો ભારત (અર્જુન) પૃથ્વી પર રૂપમાં અપ્રતિમ સુભદ્રાનો વિચાર કરવા લાગ્યો.
1.238.16
चिन्तयेन्नेव तां भद्रां यतिरूपधरोऽर्जुनः ।
यतिरूपप्रतिच्छन्नो द्वारकां प्राप्य माधवीम् ॥ १.२३८.१६ ॥
યતિનું રૂપ ધારણ કરેલા અર્જુને તે ભદ્રા સુભદ્રાનો વિચાર ન કરવો જોઈએ; યતિરૂપે છુપાયેલા અર્જુને માધવોની દ્વારકા પહોંચીને પણ એવો વિચાર ન કરવો જોઈએ.
1.238.17
येनकेनाप्युपायेन दृष्ट्वा तु वरवर्णिनीम् ।
वासुदेवमतं ज्ञात्वा प्रयतिष्ये मनोरथम् ॥ १.२३८.१७ ॥
કોઈ પણ ઉપાયથી તે શ્રેષ્ઠ વર્ણની સ્ત્રી (સુભદ્રા)ને જોઈને, વાસુદેવનો મત જાણીને, હું મારા મનોરથ માટે પ્રયત્ન કરીશ.
1.238.18
एवं व्यवसितः पार्थो यतिलिङ्गेन पाण्डवः ।
छायायां वटवृक्षस्य वृष्टिं वर्षति वासवे ॥ १.२३८.१८ ॥
આ પ્રકારે નિશ્ચય કરીને પાંડુપુત્ર પૃથાનો પુત્ર (અર્જુન), યતિના વેશમાં, વડના વૃક્ષની છાયામાં (ઊભો રહ્યો); જ્યારે ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવી રહ્યા હતા.
1.238.19
योगभारं वहन्नेव मानसं दुःखमाप्तवान् ।
एतदर्थं विजानीहि हसन्तं मां मुदा प्रिये ॥ १.२३८.१९ ॥
યોગભાર વહન કરતાં જ તેના મનમાં દુઃખ ઉત્પન્ન થયું. એટલા માટે, પ્રિયે, આનંદથી હસતા મને જાણ.
1.238.20
भ्रातरं तव पश्येति सत्यभामां व्यसर्जयत् ।
तत उत्थाय शयनात्प्रस्थितो मधुसूदनः ॥ १.२३८.२० ॥
"તારા ભાઈને જો" એમ કહીને તેણે સત્યભામાને વિદાય આપી. પછી શય્યા પરથી ઊઠીને મધુસૂદન પ્રસ્થાન કર્યું.
1.238.21
प्रभासदेशं संप्राप्तं बीभत्सुमपराजितम् ।
तीर्थान्यनुचरन्तं तं शुश्राव मधुसूदनः ॥ १.२३८.२१ ॥
પ્રભાસ દેશે પહોંચેલા, તીર્થોમાં ભ્રમણ કરતા અપરાજિત બીભત્સુ (અર્જુન) વિશે મધુસૂદને સાંભળ્યું.
1.238.22
चाराणां चैव वचनादेकाकी स जनार्दनः ।
तत्राभ्यगच्छत्कौन्तेयं महात्मातं स माधवः ॥ १.२३८.२२ ॥
ગુપ્તચરોના કહેવાથી એકલા જ એ જનાર્દન ત્યાં મહાત્મા કૌંતેય (અર્જુન) પાસે ગયા. તે માધવ.
1.238.23
ददृशाते तदान्योन्यं प्रभासे कृष्णपाण्डवौ ॥ १.२३८.२३ ॥
ત્યારે પ્રભાસમાં કૃષ્ણ અને પાંડવે એકબીજાને જોયા.
1.238.24
तावन्योन्यं समाश्लिष्य पृष्ट्वा च कुशलं वने ।
आस्तां प्रियसखायौ तौ नरनारायणावृषी ॥ १.२३८.२४ ॥
તેઓ બંનેએ એકબીજાને આલિંગન આપીને, વનમાં ક્ષેમકુશળ પૂછીને રહ્યા—એ બંને પ્રિય સખા, નર અને નારાયણ ઋષિ.
1.238.25
ततोऽर्जुनं वासुदेवस्तां चर्यां पर्यपृच्छत ।
किमर्थं पाण्डवैतानि तीर्थान्यनुचरस्युत ॥ १.२३८.२५ ॥
ત્યારે વાસુદેવે અર્જુનને તે યાત્રા વિશે પૂછ્યું: 'હે પાંડવ, કયા હેતુથી તું આ તીર્થોમાં ફરી રહ્યો છે?'
1.238.26
ततोऽर्जनो यथावृत्तं सर्वमाख्यातवांस्तदा ।
श्रुत्वोवाच च वार्ष्णेय एवमेतदिति प्रभुः ॥ १.२३८.२६ ॥
ત્યારે અર્જુને જે બન્યું હતું તે બધું કહ્યું. તે સાંભળીને વાર્ષ્ણેય (કૃષ્ણ) બોલ્યા, 'આ આમ જ છે.'
1.238.27
तौ विहृत्य यथाकामं प्रभासे कृष्णपाण्डवौ ।
महीधरं रैवतकं वासायैवाभिजग्मतुः ॥ १.२३८.२७ ॥
કૃષ્ણ અને પાંડવ બંને પ્રભાસમાં ઇચ્છા મુજબ વિહાર કરીને રહેવા માટે રૈવતક પર્વત તરફ ગયા.
1.238.28
पूर्वमेव तु कृष्णस्य वचनात्तं महीधरम् ।
पुरुषा मण्डयाञ्चक्रुरुपजह्रश्च भोजनम् ॥ १.२३८.२८ ॥
કૃષ્ણના કહેવાથી પહેલેથી જ માણસોએ તે પર્વતને શણગાર્યો અને ભોજન લાવ્યા.
1.238.29
प्रतिगृह्यार्जुनः सर्वमुपभुज्य च पाण्डवः ।
सहैव वासुदेवेन दृष्टवान्नटनर्तकान् ॥ १.२३८.२९ ॥
અર્જુને બધું સ્વીકારીને ભોગવ્યા પછી વાસુદેવ સાથે નટો અને નર્તકોને જોયા.
1.238.30
अभ्यनुज्ञाय तान्सर्वानर्चयित्वा च पाण्डवः ।
सत्कृतं शनं दिव्यमभ्यगच्छन्महामतिः ॥ १.२३८.३० ॥
બધાની રજા લઈ, તેમનો સત્કાર કરીને મહામતિ પાંડવ ધીમે ધીમે તે દિવ્ય, સત્કૃત સ્થાન તરફ ગયા.
1.238.31
ततस्तत्र महाबाहुः शयानः शयने शुभे ।
तीर्थानां पल्वलानां च पर्वतानां च दर्शनम्।
आपगानां वनानां च कथयामास सात्वते ॥ १.२३८.३१ ॥
ત્યારે ત્યાં મહાબાહુ સુંદર શય્યા પર સૂતા સૂતા તીર્થો, નાનાં સરોવરો, પર્વતો, નદીઓ અને વનોનું દર્શન સાત્વતને કહેવા લાગ્યા.
1.238.32
एवं स कथयन्नेव निद्रया जनमेजय ।
कौन्तेयोऽपि हृतस्तस्मिञ्शयने स्वर्गसन्निभे ॥ १.२३८.३२ ॥
હે જનમેજય, આ પ્રમાણે બોલતાં બોલતાં જ કુંતીપુત્ર પણ સ્વર્ગ સમાન શય્યા પર નિદ્રાએ ઘેરી લીધો.
1.238.33
मधुरेणैव गीतेन वीणाशब्देन चैव ह ।
प्रबोध्यमानो बुबुधे स्तुतिभिर्मङ्गलैस्तता ॥ १.२३८.३३ ॥
મધુર ગીત અને વીણાના સ્વરથી જગાડાઈને તે જાગી ગયો; મંગલ સ્તુતિઓ ફેલાયેલી હતી.
1.238.34
स कृत्वाऽवश्यकार्याणि वार्ष्णेयेनाभिनन्दितः ।
वार्ष्णेयं समनुज्ञाप्य तत्र वासमरोचयत् ॥ १.२३८.३४ ॥
આવશ્યક કાર્યો પૂરાં કરી, વાર્ષ્ણેય વડે અભિનંદિત થઈ, વાર્ષ્ણેયની અનુમતિ લઈ તેણે ત્યાં રહેવાનું પસંદ કર્યું.
1.238.35
तथेत्युक्त्वा वासुदेवो भोजनं वै शशास ह ।
यतिरूपधरं पार्थं विसृज्य सहसा हरिः।
रथेन काञ्चनाङ्गेन द्वारकामभिजग्मिवान् ॥ १.२३८.३५ ॥
"ઠીક" કહીને વાસુદેવે ભોજનની વ્યવસ્થા કરવા આજ્ઞા આપી; યતિનું રૂપ ધારણ કરેલા પાર્થને વિદાય આપી હરિ અચાનક સુવર્ણ અંગોવાળા રથમાં દ્વારકા તરફ ગયા.
1.238.36
अलङ्कृता द्वारका तु बभूव जनमेजय ॥ १.२३८.३६ ॥
હે જનમેજય, દ્વારકા શણગારાઈ ગઈ.
1.238.37
दिदृक्षन्तश्च गोविन्दं द्वारकावासिनो जनाः ।
नरेन्द्रमार्गमाजग्मुस्तूर्णं शतसहस्रशः ॥ १.२३८.३७ ॥
ગોવિંદને જોવાની ઇચ્છાથી દ્વારકાવાસીઓ ઝડપથી સેંકડો હજારોની સંખ્યામાં રાજમાર્ગ પર આવ્યા.
1.238.38
क्षणार्धमपि वार्ष्णेया गोविन्दविरहाक्षमाः ।
कौतूहलसमाविष्टा भृशमुत्प्रेक्ष्य संस्थिताः ॥ १.२३८.३८ ॥
ગોવિંદનો વિયોગ અડધી ક્ષણ પણ સહન ન કરી શકતા વૃષ્ણિઓ કુતૂહલથી ભરાઈને અત્યંત ઉત્સુકતાથી જોતા ઊભા રહ્યા.
1.238.39
अवलोकेषु नारीणां सहस्राणि शतानि च ।
भोजवृष्ण्यन्धकानां च समवायो महानभूत् ॥ १.२३८.३९ ॥
જોવા માટે હજારો-સેંકડો સ્ત્રીઓ આવી; ભોજ, વૃષ્ણિ અને અંધકોનો મોટો સમાગમ થયો.
1.238.40
स तथा सत्कृतः सर्वैर्भोजवृष्ण्यन्धकात्मजैः ।
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वैश्च प्रतिनन्दितः ॥ १.२३८.४० ॥
ભોજ, વૃષ્ણિ અને અંધકના પુત્રો દ્વારા આ રીતે સત્કાર પામીને તેમણે વંદનીયોને અભિવાદન કર્યું, અને સૌએ તેમનું પ્રતિનંદન કર્યું.
1.238.41
कुमारैः सर्वशो वीरः सत्कारेणाभिचोदितः ।
समानवयसः सर्वानाश्लिष्य स पुनःपुनः ॥ १.२३८.४१ ॥
બધા કુમારોના સત્કારથી પ્રેરાયેલા તે વીરે સમાન વયના સૌને વારંવાર આલિંગન આપ્યું.
1.238.42
कृष्णः स्वभवनं रम्यं प्रविवेश महाबलः ।
प्रभासादागतं देव्यः सर्वाः कृष्णमपूजयन् ॥ १.२३८.४२ ॥
મહાબલી કૃષ્ણ પોતાના રમણીય ભવનમાં પ્રવેશ્યા; પ્રભાસથી પાછા ફરેલા કૃષ્ણનું સર્વ રાણીઓએ પૂજન કર્યું.