महाभारत · अध्याय 1.238
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.238.1
सोऽपरान्तेषु तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ।
सर्वाण्येवानुपूर्व्येण जगामामितविक्रमः ॥ १.२३८.१ ॥
अमित पराक्रमी ते अपरान्त प्रदेशातील पवित्र तीर्थे व देवालये क्रमाने सर्वत्र गेले.
1.238.2
समुद्रे पश्चिमे यानि तीर्थान्यायतनानि च ।
तानि सर्वाणि गत्वा स प्रभासमुपजग्मिवान् ॥ १.२३८.२ ॥
पश्चिम समुद्रावरील जी जी तीर्थे व देवालये होती, ती सर्व पाहून ते प्रभासाला पोहोचले.
1.238.3
चिन्तयामास रात्रौ तु गदेन कथितं पुरा ।
सुभद्रायाश्च माधुर्यरूपसंपद्गुणानि च ॥ १.२३८.३ ॥
रात्री ते विचार करू लागले; पूर्वी गदाने सुभद्रेचे माधुर्य, रूप, संपत्ती व गुण सांगितले होते, त्याचेच ते चिंतन करू लागले.
1.238.4
प्राप्तुमं तां चिन्तयामास कोऽत्रोपायो भवेदिति ।
वेषवैकृत्यमापन्नः परिव्राजकरूपधृत् ॥ १.२३८.४ ॥
तिला मिळवण्यासाठी कोणता उपाय असेल असा ते विचार करू लागले; वेष बदलून त्यांनी परिव्राजकाचे रूप धारण केले.
1.238.5
कुकुरान्धकवृष्णीनामज्ञातो वेषधारणात् ।
भ्रममाणश्चरन्भैक्षं परिव्राजकवेषवान् ॥ १.२३८.५ ॥
वेष धारण केल्यामुळे कुकुर, अंधक व वृष्णी कुलातील लोकांनी त्यांना ओळखले नाही; परिव्राजकाचा वेष धारण करून भिक्षा मागत ते फिरू लागले.
1.238.6
येनकेनाप्युपायेन प्रविश्य च गृहं महत् ।
दृष्ट्वा सुभद्रां कृष्णस्य भगिनीमेकसुन्दरीम् ॥ १.२३८.६ ॥
कोणत्याही उपायाने एका मोठ्या घरात प्रवेश करून, कृष्णाची भगिनी व अद्वितीय सुंदरी सुभद्रेला पाहून.
1.238.7
वासुदेवमतं ज्ञात्वा करिष्यामि हितं शुभम् ।
एवं विनिश्चयं कृत्वा दीक्षितो वै तदाऽभवत् ॥ १.२३८.७ ॥
वासुदेवाचे मत जाणून मी हितकारक आणि शुभ तेच करीन. असा निश्चय करून तो तेव्हा दीक्षित झाला.
1.238.8
त्रिदण्डी मुण्डितः कुण्डी अक्षमालाङ्गुलीयकः ।
योगभारं वहन्पार्थो वटवृक्षस्य कोटरम् ॥ १.२३८.८ ॥
त्रिदंडी, मुंडित मस्तक, कमंडलू, रुद्राक्षमाळ आणि अंगठी धारण करून, योगाचे ओझे वाहत पार्थ वडाच्या झाडाच्या ढोलीत गेला.
1.238.9
प्रविशंश्चैव बीभत्सुर्वृष्टिं वर्षति वासवे ।
चिन्तयामास देवेशं केशवं क्लेशनाशनम् ॥ १.२३८.९ ॥
वासव पाऊस पाडत असताना प्रवेश करताना बीभत्सु (अर्जुन) क्लेशनाशक देवेश केशवाचे चिंतन करू लागला.
1.238.10
केशवश्चिन्तितं ज्ञात्वा दिव्यज्ञानेन दृष्टवान् ।
शयानः शयने दिव्ये सत्यभामासहायवान् ॥ १.२३८.१० ॥
केशवाने (अर्जुनाचे) चिंतन जाणून दिव्य ज्ञानाने पाहिले. तो सत्यभामेसह दिव्य शय्येवर निजला होता.
1.238.11
केशवः सहसा राजञ्जहाय च ननन्द च ।
पुनः पुनः सत्यभामा चाब्रवीत्पुरुषोत्तमम् ॥ १.२३८.११ ॥
हे राजा! केशव अचानक उठून हसू लागला. सत्यभामा पुरुषोत्तमाला वारंवार बोलली.
1.238.12
भगवंश्चिन्तयाविष्टः शयने शयितः सुखम् ।
भवान्बहुप्रकारेण जहास च पुनः पुनः ॥ १.२३८.१२ ॥
हे भगवन्! चिंतेत मग्न होऊन तुम्ही सुखाने शय्येवर निजला होता. तुम्ही अनेक प्रकारे वारंवार हसलात.
1.238.13
श्रोतव्यं यदि वा कृष्ण प्रसादो यदि ते मयि ।
वक्तुमर्हसि देवेश तच्छ्रोतुं कामयाम्यहम् ॥ १.२३८.१३ ॥
हे कृष्णा, जर ते ऐकण्यायोग्य असेल आणि माझ्यावर तुझी कृपा असेल, तर हे देवेशा, ते सांग; ते ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
1.238.14
पितृष्वसुर्यः पुत्रो मे भीमसेनानुजोऽर्जुनः ।
तीर्थयात्रां गतः पार्थः कारणात्समयात्तदा ॥ १.२३८.१४ ॥
माझ्या आत्याचा पुत्र, भीमसेनाचा धाकटा भाऊ अर्जुन, पृथेचा पुत्र, एका कारणास्तव, त्या वेळी ठरलेल्या समयी तीर्थयात्रेला गेला आहे.
1.238.15
तीर्थयात्रासमाप्तौ तु निवृत्तो निशि भारतः ।
सुभध्रां चिन्तयामास रूपेणाप्रतिमां भुवि ॥ १.२३८.१५ ॥
तीर्थयात्रा संपल्यावर, रात्री परत आलेल्या भारताने (अर्जुनाने) पृथ्वीवर रूपाने अतुलनीय सुभद्रेचा विचार केला.
1.238.16
चिन्तयेन्नेव तां भद्रां यतिरूपधरोऽर्जुनः ।
यतिरूपप्रतिच्छन्नो द्वारकां प्राप्य माधवीम् ॥ १.२३८.१६ ॥
यतीचे रूप धारण केलेल्या अर्जुनाने त्या भद्र सुभद्रेचा विचार करू नये; यतीरूपाने लपलेल्या अर्जुनाने माधवांच्या द्वारकेत पोहोचूनही तसा विचार करू नये.
1.238.17
येनकेनाप्युपायेन दृष्ट्वा तु वरवर्णिनीम् ।
वासुदेवमतं ज्ञात्वा प्रयतिष्ये मनोरथम् ॥ १.२३८.१७ ॥
कोणत्याही उपायाने त्या श्रेष्ठवर्णी स्त्रीला (सुभद्रेला) पाहून, वासुदेवाचे मत जाणून, मी माझ्या मनोरथासाठी प्रयत्न करीन.
1.238.18
एवं व्यवसितः पार्थो यतिलिङ्गेन पाण्डवः ।
छायायां वटवृक्षस्य वृष्टिं वर्षति वासवे ॥ १.२३८.१८ ॥
असा निश्चय करून पांडुपुत्र पृथेचा पुत्र (अर्जुन) यतीच्या वेषात, वडाच्या झाडाच्या सावलीत (उभा राहिला); इंद्र पाऊस पाडत असताना.
1.238.19
योगभारं वहन्नेव मानसं दुःखमाप्तवान् ।
एतदर्थं विजानीहि हसन्तं मां मुदा प्रिये ॥ १.२३८.१९ ॥
योगभार वाहतानाच त्याच्या मनात दुःख उत्पन्न झाले. यासाठीच, प्रिये, आनंदाने हसणाऱ्या मला जाणून घे.
1.238.20
भ्रातरं तव पश्येति सत्यभामां व्यसर्जयत् ।
तत उत्थाय शयनात्प्रस्थितो मधुसूदनः ॥ १.२३८.२० ॥
"तुझ्या भावाला पाहा" असे सांगून त्याने सत्यभामेला निरोप दिला. मग शय्येवरून उठून मधुसूदन निघाला.
1.238.21
प्रभासदेशं संप्राप्तं बीभत्सुमपराजितम् ।
तीर्थान्यनुचरन्तं तं शुश्राव मधुसूदनः ॥ १.२३८.२१ ॥
प्रभास देशात पोहोचलेल्या, तीर्थांमध्ये फिरणाऱ्या अपराजित बीभत्सूबद्दल (अर्जुनाबद्दल) मधुसूदनाने ऐकले.
1.238.22
चाराणां चैव वचनादेकाकी स जनार्दनः ।
तत्राभ्यगच्छत्कौन्तेयं महात्मातं स माधवः ॥ १.२३८.२२ ॥
हेरांच्या सांगण्यावरून एकटाच तो जनार्दन तेथे महात्मा कौंतेयाला (अर्जुनाला) भेटण्यास गेला. तो माधव.
1.238.23
ददृशाते तदान्योन्यं प्रभासे कृष्णपाण्डवौ ॥ १.२३८.२३ ॥
तेव्हा प्रभासात कृष्ण आणि पांडव एकमेकांना पाहते झाले.
1.238.24
तावन्योन्यं समाश्लिष्य पृष्ट्वा च कुशलं वने ।
आस्तां प्रियसखायौ तौ नरनारायणावृषी ॥ १.२३८.२४ ॥
ते दोघे एकमेकांना आलिंगन देऊन, वनात कुशल विचारून राहिले—ते दोघे प्रिय सखे, नर आणि नारायण ऋषी.
1.238.25
ततोऽर्जुनं वासुदेवस्तां चर्यां पर्यपृच्छत ।
किमर्थं पाण्डवैतानि तीर्थान्यनुचरस्युत ॥ १.२३८.२५ ॥
तेव्हा वासुदेवाने अर्जुनाला त्या प्रवासाविषयी विचारले, 'हे पाण्डवा, कोणत्या हेतूने तू ही तीर्थे फिरत आहेस?'
1.238.26
ततोऽर्जनो यथावृत्तं सर्वमाख्यातवांस्तदा ।
श्रुत्वोवाच च वार्ष्णेय एवमेतदिति प्रभुः ॥ १.२३८.२६ ॥
तेव्हा अर्जुनाने जे घडले ते सर्व सांगितले. ते ऐकून वार्ष्णेय (कृष्ण) म्हणाला, 'हे असेच आहे.'
1.238.27
तौ विहृत्य यथाकामं प्रभासे कृष्णपाण्डवौ ।
महीधरं रैवतकं वासायैवाभिजग्मतुः ॥ १.२३८.२७ ॥
कृष्ण आणि पाण्डव हे दोघे प्रभासात इच्छेप्रमाणे विहार करून राहण्यासाठी रैवतक पर्वताकडे गेले.
1.238.28
पूर्वमेव तु कृष्णस्य वचनात्तं महीधरम् ।
पुरुषा मण्डयाञ्चक्रुरुपजह्रश्च भोजनम् ॥ १.२३८.२८ ॥
कृष्णाच्या सांगण्यावरून आधीच माणसांनी त्या पर्वताला सजवले आणि भोजन आणले.
1.238.29
प्रतिगृह्यार्जुनः सर्वमुपभुज्य च पाण्डवः ।
सहैव वासुदेवेन दृष्टवान्नटनर्तकान् ॥ १.२३८.२९ ॥
अर्जुनाने सर्वकाही स्वीकारून व उपभोग घेऊन वासुदेवासह नट व नर्तक पाहिले.
1.238.30
अभ्यनुज्ञाय तान्सर्वानर्चयित्वा च पाण्डवः ।
सत्कृतं शनं दिव्यमभ्यगच्छन्महामतिः ॥ १.२३८.३० ॥
सर्वांचा निरोप घेऊन व त्यांचा सत्कार करून महामती पाण्डव हळूहळू त्या दिव्य, सत्कृत ठिकाणी गेला.
1.238.31
ततस्तत्र महाबाहुः शयानः शयने शुभे ।
तीर्थानां पल्वलानां च पर्वतानां च दर्शनम्।
आपगानां वनानां च कथयामास सात्वते ॥ १.२३८.३१ ॥
तेव्हा तेथे महाबाहू सुंदर शय्येवर पहुडलेले असताना तीर्थे, लहान तळी, पर्वत, नद्या आणि वने यांचे दर्शन सात्वताला सांगू लागले.
1.238.32
एवं स कथयन्नेव निद्रया जनमेजय ।
कौन्तेयोऽपि हृतस्तस्मिञ्शयने स्वर्गसन्निभे ॥ १.२३८.३२ ॥
हे जनमेजया, असे बोलत असतानाच कुंतीपुत्रही त्या स्वर्गासमान शय्येवर निद्रेने व्यापला गेला.
1.238.33
मधुरेणैव गीतेन वीणाशब्देन चैव ह ।
प्रबोध्यमानो बुबुधे स्तुतिभिर्मङ्गलैस्तता ॥ १.२३८.३३ ॥
मधुर गाणे आणि वीणेच्या नादाने जागविला जाऊन तो जागा झाला; मंगल स्तुतींचा घोष पसरला होता.
1.238.34
स कृत्वाऽवश्यकार्याणि वार्ष्णेयेनाभिनन्दितः ।
वार्ष्णेयं समनुज्ञाप्य तत्र वासमरोचयत् ॥ १.२३८.३४ ॥
आवश्यक कर्तव्ये पार पाडून, वार्ष्णेयाने अभिनंदिलेला तो, वार्ष्णेयाची अनुज्ञा घेऊन तेथेच राहण्याचे ठरवता झाला.
1.238.35
तथेत्युक्त्वा वासुदेवो भोजनं वै शशास ह ।
यतिरूपधरं पार्थं विसृज्य सहसा हरिः।
रथेन काञ्चनाङ्गेन द्वारकामभिजग्मिवान् ॥ १.२३८.३५ ॥
"तसेच" असे म्हणून वासुदेवाने भोजनाची व्यवस्था करण्यास सांगितले; यतीचे रूप धारण केलेल्या पार्थाला निरोप देऊन हरि अचानक सुवर्णांगी रथातून द्वारकेकडे निघून गेला.
1.238.36
अलङ्कृता द्वारका तु बभूव जनमेजय ॥ १.२३८.३६ ॥
हे जनमेजया, द्वारका सुशोभित झाली.
1.238.37
दिदृक्षन्तश्च गोविन्दं द्वारकावासिनो जनाः ।
नरेन्द्रमार्गमाजग्मुस्तूर्णं शतसहस्रशः ॥ १.२३८.३७ ॥
गोविंदाला पाहण्याच्या इच्छेने द्वारकेतील रहिवासी लोक त्वरेने शेकडो हजारोंनी राजमार्गावर आले.
1.238.38
क्षणार्धमपि वार्ष्णेया गोविन्दविरहाक्षमाः ।
कौतूहलसमाविष्टा भृशमुत्प्रेक्ष्य संस्थिताः ॥ १.२३८.३८ ॥
गोविंदाचा वियोग अर्ध क्षणही सहन न होणारे वृष्णी कुतूहलाने भरून अत्यंत उत्सुकतेने पाहत उभे राहिले.
1.238.39
अवलोकेषु नारीणां सहस्राणि शतानि च ।
भोजवृष्ण्यन्धकानां च समवायो महानभूत् ॥ १.२३८.३९ ॥
पाहण्यासाठी हजारो-शेकडो स्त्रिया जमल्या; भोज, वृष्णी आणि अंधकांचा मोठा समुदाय एकत्र झाला.
1.238.40
स तथा सत्कृतः सर्वैर्भोजवृष्ण्यन्धकात्मजैः ।
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वैश्च प्रतिनन्दितः ॥ १.२३८.४० ॥
भोज, वृष्णी आणि अंधकांच्या पुत्रांनी सर्वांनी असा सत्कार केल्यावर त्याने वंदनीयांना अभिवादन केले; सर्वांनीही त्याचे स्वागत केले.
1.238.41
कुमारैः सर्वशो वीरः सत्कारेणाभिचोदितः ।
समानवयसः सर्वानाश्लिष्य स पुनःपुनः ॥ १.२३८.४१ ॥
सर्व कुमारांच्या सत्काराने प्रेरित झालेल्या त्या वीराने समवयस्क सर्वांना वारंवार आलिंगन दिले.
1.238.42
कृष्णः स्वभवनं रम्यं प्रविवेश महाबलः ।
प्रभासादागतं देव्यः सर्वाः कृष्णमपूजयन् ॥ १.२३८.४२ ॥
महाबली कृष्ण आपल्या रमणीय भवनात प्रवेशला; प्रभासहून परत आलेल्या कृष्णाची सर्व राण्यांनी पूजा केली.