મહાભારત · અધ્યાય 1.241
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.241.1
स तथेति प्रतिज्ञाय सहितो यतिना हरिः ।
कृत्वा तु संविदं तेन प्रहृष्टः केशवोऽभवत् ॥ १.२४१.१ ॥
તેણે 'તથાસ્તુ' કહી પ્રતિજ્ઞા કરી; યતિસહિત હરિએ તેની સાથે કરાર કર્યો અને કેશવ પ્રસન્ન થયા.
1.241.2
पर्वते तौ विहृत्यैव यथेष्टं कृष्णपाण्डवौ ।
तां पुरीं प्रविवेशाथ गृह्य हस्तेन पाण्डवम्।
प्रविश्य च गृहं रम्यं सर्वभोगसमन्वितम् ॥ १.२४१.२ ॥
પર્વત પર ઇચ્છા મુજબ વિહાર કરીને કૃષ્ણ અને પાંડવ તે નગરીમાં પ્રવેશ્યા; પાંડવનો હાથ પકડીને સર્વ ભોગોથી યુક્ત સુંદર ગૃહમાં પ્રવેશ્યા.
1.241.3
पार्थमावेदयामास रुक्मिणीसत्यभामयोः ।
हृषीकेशवचः श्रुत्वा ते उभे चोचतुर्भृशम् ॥ १.२४१.३ ॥
હૃષીકેશનાં વચન સાંભળીને રુક્મિણી અને સત્યભામાએ પાર્થને જણાવ્યું; તે બંનેએ ઘણું કહ્યું.
1.241.4
मनोरथो महानेष हृदि नौ परिवर्तते ।
कदा द्रक्षाव बीभत्सुं पाण्डवं पुरमागतम् ॥ १.२४१.४ ॥
અમારા બંનેના હૃદયમાં આ મહાન ઇચ્છા ઘૂમી રહી છે — નગરમાં આવેલા પાંડવ બીભત્સુને અમે ક્યારે જોઈશું?
1.241.5
इत्येवं हर्षमाणे ते वदन्त्यौ सुभृशं प्रियम् ।
रुग्मिणीसत्यभामे वै दृष्ट्वा प्रीतोऽभवद्यतिः ॥ १.२४१.५ ॥
આ રીતે હર્ષિત થઈને તે બંને અત્યંત પ્રિય વાતો કરતી રહી; રુક્મિણી અને સત્યભામાને જોઈને યતિ પ્રસન્ન થયા.
1.241.6
सर्वेषां हर्षमाणानां पार्थो हर्षमुपागमत् ।
प्राप्तमज्ञातरूपेण चागतं चार्जुनं हरिः ॥ १.२४१.६ ॥
હર્ષિત થયેલા સર્વમાં પાર્થને પણ હર્ષ થયો; અજ્ઞાત રૂપે આવેલા અર્જુનને હરિએ (જોયો).
1.241.7
सत्कृत्य पूज्यमानं तु प्रीत्या चैव ह्यपूजयत् ।
स तं प्रियातिथिं श्रेष्ठं समीक्ष्य यतिमागतम् ॥ १.२४१.७ ॥
સન્માનિત થતા તેનું તેણે પ્રેમથી વધુ સન્માન કર્યું. પ્રિય અતિથિ, શ્રેષ્ઠ યતિ આવ્યા છે એ જોઈને તેણે પ્રેમથી તેમની પૂજા કરી.
1.241.8
सोदर्यां भगिनीं कृष्णः सुभद्रामिदमब्रवीत् ।
अयं देशातिथिर्भद्रे संशितव्रतवानृषिः ॥ १.२४१.८ ॥
કૃષ્ણે પોતાની સગી બહેન સુભદ્રાને કહ્યું, 'હે ભદ્રે, આ દેશના અતિથિ છે, કઠોર વ્રતધારી ઋષિ છે.'
1.241.9
प्राप्नोतु सततं पूजां तव कन्यापुरे वसन् ।
आर्येण च परिज्ञातः पूजनीयो यतिस्त्वया ॥ १.२४१.९ ॥
કન્યાપુરમાં વસતા આ અતિથિને તારા દ્વારા સદા સન્માન મળો. આર્યે તેમને સારી રીતે ઓળખ્યા છે; આ યતિ તારા દ્વારા પૂજનીય છે.
1.241.10
रागाद्भरस्व वार्ष्णेयि भक्ष्यैर्भोज्यैर्यतिं सदा ।
एष यद्यदृषिर्ब्रूयात्कार्यमेव न संशयः ॥ १.२४१.१० ॥
હે વાર્ષ્ણેયી, પ્રેમથી યતિને સદા સ્વાદિષ્ટ ભક્ષ્ય-ભોજ્યથી તૃપ્ત કરજે. આ ઋષિ જે કંઈ કહે તે અવશ્ય કરવું; એમાં શંકા નથી.
1.241.11
सखीभिः सहिता भद्रे भवास्य वशवर्तिनी ।
पुरा हि यतयो भद्रे ये भैक्षार्थमनुव्रताः ॥ १.२४१.११ ॥
હે ભદ્રે, સખીઓ સાથે મળીને તું તેમના વશમાં રહેજે. હે ભદ્રે, પહેલાં ભિક્ષા માટે વ્રત સાથે આવતા યતિઓ આવા જ હતા.
1.241.12
ते बभूवुर्दशार्हाणां कन्यापुरनिवासिनः ।
तेभ्यो भोज्यानि भक्ष्याणि यथाकालमतन्द्रिताः।
कन्यापुरगताः कन्याः प्रयच्छन्ति यशस्विनि ॥ १.२४१.१२ ॥
તેઓ દશાર્હોના કન્યાપુરના નિવાસી થયા. તેમને સમય પ્રમાણે, આળસ વિના ભોજ્ય-ભક્ષ્ય આપવામાં આવે છે. હે યશસ્વિની, કન્યાપુરમાં ગયેલી કન્યાઓ તે આપે છે.
1.241.13
सा तथेत्यब्रवीत्कृष्णं करिष्यामि यथाऽऽथ माम् ।
तोषयिष्यामि वृत्तेन कर्मणा च द्विजर्षभम् ॥ १.२४१.१३ ॥
તે કૃષ્ણને બોલી, "તમે કહો તેમ હું કરીશ. મારા આચરણ અને કર્મથી હું તે દ્વિજશ્રેષ્ઠને પ્રસન્ન કરીશ."
1.241.14
एवमेतेन रूपेण कंचित्कालं धनञ्जयः ।
उवास भक्ष्यैर्भोज्यैश्च भद्रया परमार्चितः ॥ १.२४१.१४ ॥
આ રીતે, આ રૂપે ધનંજય થોડા સમય સુધી ભદ્રા સાથે રહ્યો; ભક્ષ્ય-ભોજ્યથી તે અતિ સન્માનિત થયો.
1.241.15
तस्य सर्वगुणोपेतां वासुदेवसहोदरीम् ।
पश्यतः सततं भद्रां प्रादुरासीन्मनोभवः ॥ १.२४१.१५ ॥
સર્વ ગુણોથી યુક્ત વાસુદેવની બહેન ભદ્રાને તે સતત જોતો રહ્યો, ત્યારે તેના મનમાં મનોભવ (કામ) જાગ્યો.
1.241.16
गूहयन्निव चाकारमालोक्य वरवर्णिनीम् ।
दीर्घमुष्णं विनिश्वस्य पार्थः कामवशं गतः ॥ १.२४१.१६ ॥
તે સુંદર વર્ણવાળીને જોઈને, પોતાના ભાવને છુપાવતો હોય તેમ, પાર્થ (અર્જુન) લાંબા અને ગરમ નિસાસા નાખીને કામવશ થયો.
1.241.17
स कृष्णां द्रौपदीं मेने न रूपे भद्रया समाम् ।
प्राप्तां भूमान्विन्द्रसेनां साक्षाद्वा वरुणात्मजाम् ॥ १.२४१.१७ ॥
તેણે કૃષ્ણા દ્રૌપદીને રૂપમાં ભદ્રાની બરાબર ગણી નહિ; પૃથ્વી પર આવેલી વિંદુસેના કે સાક્ષાત વરુણની પુત્રીને પણ તે સમાન ગણતો ન હતો.
1.241.18
अतीतकाले संप्राप्ते सर्वास्तापि सुरस्त्रियः ।
न समा भद्रया लोके इत्येवं मन्यतेऽर्जुनः ॥ १.२४१.१८ ॥
ભૂતકાળમાં આવેલી સર્વ દેવાંગનાઓ પણ જગતમાં ભદ્રાની બરાબર નથી, એમ અર્જુન આ રીતે માને છે.
1.241.19
अतीतसमये काले सोदर्याणां धनञ्जयः ।
न सस्मार सुभद्रायां कामाङ्कुशनिवारितः ॥ १.२४१.१९ ॥
ભૂતકાળમાં બહેનોમાં ધનંજયે સુભદ્રાને યાદ ન કરી; તે કામાંકુશથી રોકાયેલો હતો.
1.241.20
क्रीडारतिपरां भद्रां सखीगणसमावृताम् ।
प्रीयते स्मार्जुनः पश्यन्स्वाहामिव विभावसुः ॥ १.२४१.२० ॥
રમત અને આનંદમાં મગ્ન, સખીઓના સમૂહથી ઘેરાયેલી ભદ્રાને જોઈને અર્જુન પ્રસન્ન થાય છે, જેમ અગ્નિ સ્વાહાને જોઈને.
1.241.21
पाण्डवस्य सुभद्रायाः सकाशे तु यशस्विनः ।
समुत्पत्तिः प्रभावश्च गदेन कथितः पुरा ॥ १.२४१.२१ ॥
પાંડવની સમક્ષ સુભદ્રાના વિષયમાં યશસ્વીનો જન્મ અને પ્રભાવ પહેલાં ગદે કહ્યો હતો.
1.241.22
श्रुत्वा चाशनिनिर्घोषं केशवेनापि धीमता ।
उपमामर्जुनं कृत्वा विस्तरः कथितः पुरा ॥ १.२४१.२२ ॥
વજ્રગર્જના જેવો અવાજ સાંભળીને, બુદ્ધિમાન કેશવે પણ અર્જુનને ઉપમા આપીને પહેલાં વિસ્તારથી કહ્યું હતું.
1.241.23
क्रुद्धमानप्रलापश्च वृष्णीनामर्जुनं प्रति ।
पौरुषं चोपमां कृत्वा प्रावर्तत धनुष्मताम् ॥ १.२४१.२३ ॥
વૃષ્ણિઓનો ક્રોધ અને અભિમાની વિલાપ અર્જુન તરફ વળ્યો; ધનુર્ધરોમાં પૌરુષને ઉપમા બનાવી તે શરૂ થયો.
1.241.24
अन्योन्यकलहे चापि विवादे चापि वृष्णयः ।
अर्जुनोपि न मे तुल्यः कुतस्त्वमिति चाब्रुवन् ॥ १.२४१.२४ ॥
પરસ્પરના ઝઘડામાં અને વિવાદમાં પણ વૃષ્ણિઓએ કહ્યું, "અર્જુન પણ મારી બરાબરી નો નથી; તું કેવી રીતે (બરાબરી નો)?"
1.241.25
जातांश्च पुत्रान्गृह्णन्त आशिषो वृष्णयोऽब्रवन् ।
अर्जुनस्य समो वीर्ये भव तात धनुर्धरः ॥ १.२४१.२५ ॥
જન્મેલા પુત્રોને આશીર્વાદ આપતાં વૃષ્ણિઓએ કહ્યું, "હે તાત, વીરતામાં અર્જુન સમાન ધનુર્ધર થા."
1.241.26
तस्मात्सुभद्रा चकमे पौरुषाद्भरतर्षभम् ।
सत्यसन्धस्य रूपेण चातुर्येण च मोहिता ॥ १.२४१.२६ ॥
તેથી સુભદ્રા ભરતશ્રેષ્ઠના પૌરુષને ચાહવા લાગી; સત્યસંધના રૂપ અને ચાતુર્યથી મોહિત થઈને.
1.241.27
चारणातिथिसंघानां गदस्य च निशम्य सा ।
अदृष्टे कृतभावाभूत्सुभद्रा भरतर्षभे ॥ १.२४१.२७ ॥
ચારણો, અતિથિસમૂહો અને ગદની વાત સાંભળીને તે સુભદ્રા, જેને ક્યારેય જોયો ન હતો એવા ભરતશ્રેષ્ઠ પ્રત્યે અનુરાગી બની ગઈ.
1.241.28
कीर्तयन्ददृशे यो यः कथंचित्कुरुजाङ्गलम् ।
तं तमेव तदा भद्रा बीभत्सुं स्म हि पृच्छति ॥ १.२४१.२८ ॥
કુરુજાંગલનું વર્ણન કરતાં જે જે કોઈ દેખાતા, તેમને ભદ્રા ત્યારે બીભત્સુ (અર્જુન) વિષે પૂછતી.
1.241.29
अभीक्ष्णश्रवणादेवमभीक्ष्णपरिपृच्छनात् ।
प्रत्यक्ष इव भद्रायाः पाण्डवः प्रत्यपद्यत ॥ १.२४१.२९ ॥
સતત સાંભળવાથી અને વારંવાર પૂછવાથી આ રીતે ભદ્રાને પાંડવ જાણે પ્રત્યક્ષ થઈ ગયો.
1.241.30
भुजौ भुजगसङ्काशौ ज्याघातेन किणीकृतौ ।
पार्थोऽयमिति पश्यन्त्या निःशंसयमजायत ॥ १.२४१.३० ॥
સર્પ સમાન બે ભુજાઓ, ધનુષ્યની દોરીના ઘાથી ગાંઠાળી થયેલી; 'આ પાર્થ છે' એમ જોતાં તેને નિઃસંશય ખાતરી થઈ.
1.241.31
यथारूपं हि शुश्राव सुभद्रा भरतर्षभम् ।
तथारूपमवेक्ष्यैनं परां प्रीतिमवाप सा ॥ १.२४१.३१ ॥
જેવું રૂપ તેણે સાંભળ્યું હતું તેવું જ ભરતર્ષભને જોઈને સુભદ્રાને પરમ પ્રીતિ થઈ.
1.241.32
सा कदाचिदुपासीनं पप्रच्छ कुरुनन्दनम् ।
कथं देशाश्च चरिता नानाजनपदाः कथम् ॥ १.२४१.३२ ॥
એક વાર પાસે બેઠેલા કુરુનંદનને તેણે પૂછ્યું: તમે દેશો અને અનેક જનપદો કેવી રીતે ફર્યા?
1.241.33
सरांसि सरितश्चैव वनानि च कथं यते ।
दिशः काश्च कथं प्राप्ताश्चरता भवता सदा ॥ १.२४१.३३ ॥
સરોવરો, નદીઓ અને વનો તમે કેવી રીતે પાર કર્યાં? સદા ફરતા રહીને કઈ દિશાઓ કેવી રીતે પહોંચ્યા?
1.241.34
स तथोक्तस्तदा भद्रां बहुनर्मामृतं ब्रुवन् ।
उवाच परमप्रीतस्तथा बहुविधाः कथाः ॥ १.२४१.३४ ॥
આમ પૂછાયા પછી, તે અત્યંત પ્રસન્ન થઈને ભદ્રાને રમૂજના અમૃત જેવા અનેક શબ્દોમાં અનેક પ્રકારની કથાઓ કહેવા લાગ્યો.
1.241.35
निशण्य विविधं तस्य लोके चरितमात्मनः ।
तथा परिगतो भावः कन्यायाः समपद्यत ॥ १.२४१.३५ ॥
જગતમાં તેણે કરેલાં વિવિધ કાર્યો સાંભળીને કન્યાના મનમાં એવો જ ભાવ ઉત્પન્ન થયો.
1.241.36
पर्वसन्धौ तु कस्मिंश्चित्सुभद्रा भरतर्षभम् ।
रहस्येकान्तमासाद्य हर्षमाणाऽभ्यभाषत ॥ १.२४१.३६ ॥
કોઈ પર્વસંધિ સમયે સુભદ્રા ભરતર્ષભ પાસે એકાંત સ્થળે જઈ હર્ષપૂર્વક બોલી.
1.241.37
यतिना रचता देशान्खाण्डवप्रस्थवासिनी ।
कश्चिद्भगवता दृष्टा पृथाऽस्माकं पितृष्वसा ॥ १.२४१.३७ ॥
યતિએ દેશો રચ્યા પછી, ખાંડવપ્રસ્થમાં વસતી અમારી ફોઈ પૃથાને કોઈ ભગવાને જોઈ.
1.241.38
भ्रातृभिः प्रीयते सर्वैर्दृष्टः कच्चिद्युधिष्ठिरः ।
कच्चिद्धर्मपरो भीमो धर्मराजस्य धीमतः ॥ १.२४१.३८ ॥
બધા ભાઈઓ દ્વારા યુધિષ્ઠિર પ્રસન્નતાથી દેખાય છે? ધર્મરાજ, બુદ્ધિમાનનો ધર્મપરાયણ ભીમ દેખાય છે?
1.241.39
निवृत्तसमयः कच्चिदपराधाद्धनञ्जयः ।
नियमे कामभोगानां वर्तमानः प्रिये रतः ॥ १.२४१.३९ ॥
કોઈ અપરાધને કારણે ધનંજયનો વ્રતકાળ પૂરો થયો? કામભોગના નિયમમાં રહીને પ્રિયામાં તે રત છે?
1.241.40
क्व नु पार्थश्चरत्यद्य बहिः स वसतीर्वसन् ।
सुखोचितो ह्यदुःखार्हो दीर्घबाहुररिन्दमः ॥ १.२४१.४० ॥
પાર્થ આજે ક્યાં ભટકે છે? બહારના નિવાસોમાં રહેતો તે, સુખને ટેવાયેલો, દુઃખને અયોગ્ય, દીર્ઘબાહુ, શત્રુદમન કરનાર.
1.241.41
कच्चिच्छ्रुतो वा दृष्टो वा पार्थो भगवताऽर्जुनः ।
निशम्य वचनं तस्यास्तामुवाच हसन्निव ॥ १.२४१.४१ ॥
ભગવાને પાર્થ અર્જુનને સાંભળ્યો કે જોયો? તેના શબ્દો સાંભળીને, હસતા હોય તેમ તેને બોલ્યા.
1.241.42
आर्या कुशलिनी कुन्ती सहपुत्रा सहस्नुषा ।
प्रीयते पश्यती पुत्रान्खाण्डवप्रस्थ आसते ॥ १.२४१.४२ ॥
આર્યા કુંતી કુશળ છે; પુત્રો અને પુત્રવધૂ સાથે, પુત્રોને જોઈને પ્રસન્ન થઈ ખાંડવપ્રસ્થમાં રહે છે.
1.241.43
अनुज्ञातश्च मात्रा च सोदरैश्च धनञ्जयः ।
द्वारकामावसत्येको यतिलिङ्गेन पाण्डवः ॥ १.२४१.४३ ॥
માતા અને ભાઈઓની અનુમતિ મેળવીને ધનંજય, તે પાંડુપુત્ર, સંન્યાસીના વેષમાં એકલા દ્વારકામાં રહ્યા.
1.241.44
पश्यन्ती सततं कस्मान्नाभिजानासि माधवि ।
निशण्य वचनं तस्य वासुदेवसहोदरी ॥ १.२४१.४४ ॥
સતત જોવા છતાં તું તેને કેમ ઓળખતી નથી, હે માધવી? તેના શબ્દો સાંભળીને વાસુદેવની બહેન.
1.241.45
निश्वासबहुला तस्थौ क्षितिं विलिखती तदा ।
ततः परमसंहृष्टः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.२४१.४५ ॥
વારંવાર નિસાસા નાખતી તે ભૂમિ ખોતરતી ઊભી રહી. ત્યારે સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ અત્યંત પ્રસન્ન થયા.
1.241.46
अर्जुनोऽहमिति प्रीतस्तामुवाच धनञ्जयः ।
यथा तव गतो भावः श्रवणान्मयि भामिनि ॥ १.२४१.४६ ॥
"હું અર્જુન છું" એમ કહી પ્રસન્ન ધનંજયે તેને કહ્યું: "હે ભામિની, મારા વિષે સાંભળીને તારા મનમાં જે ભાવ જાગ્યો..."
1.241.47
त्वद्गतः सततं भावस्तथा तव गुणैर्मम ।
प्रशस्तेऽहनि धर्मेण भद्रे स्वयमहं वृतः ॥ १.२४१.४७ ॥
"તારા તરફ મારો ભાવ સતત છે, તેમ તારા ગુણોથી મારા તરફ પણ. હે ભદ્રે, શુભ દિવસે ધર્મ અનુસાર હું પોતે જ તારા દ્વારા વરાયો છું."
1.241.48
सत्यवानिव सावित्र्या भविष्यामि पतिस्तव ॥ १.२४१.४८ ॥
સાવિત્રી માટે સત્યવાન પતિ થયા તેમ હું તારો પતિ થઈશ.
1.241.49
एवमुक्त्वा ततः पार्थः प्रविवेश लतागृहम् ।
ततः सुभद्रा ललिता लज्जाभावसमन्विता ॥ १.२४१.४९ ॥
આમ કહીને પાર્થ લતાગૃહમાં પ્રવેશ્યો. પછી લજ્જાભાવથી યુક્ત સુંદર સુભદ્રા.
1.241.50
मुमोह शयने दिव्ये शयाना न तथोचिता ।
नाकरोद्यतिपूजां सा लज्जाभावमुपेयुषी ॥ १.२४१.५० ॥
દિવ્ય શય્યા પર સૂતેલી તે મોહિત થઈ; તે તેને યોગ્ય નહોતું. લજ્જાભાવ પામેલી તેણે અતિથિપૂજા ન કરી.
1.241.51
कन्यापुरे तु यद्वृत्तं ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा ।
शशास रुक्मिणीं कृष्णो भोजनादि तदार्जुने ॥ १.२४१.५१ ॥
કન્યાપુરમાં જે બન્યું તે દિવ્ય નેત્રે જાણીને કૃષ્ણે રુક્મિણીને અર્જુન માટે ભોજન વગેરે વિશે આજ્ઞા આપી.
1.241.52
तदाप्रभृति तां भद्रां चिन्तयन्वै धनञ्जयः ।
आस्ते स्म स तदाऽऽरामे कामेन भृशपीडितः ॥ १.२४१.५२ ॥
ત્યારથી ધનંજય તે કલ્યાણી સુભદ્રાનું જ ચિંતન કરતો, કામથી અત્યંત પીડાતો તે ઉદ્યાનમાં રહ્યો.
1.241.53
सुभद्रा चापि न स्वस्था पार्थं प्रति बभूव सा ।
कृशा विवर्णवदना चिन्ताशोकपरायणा ॥ १.२४१.५३ ॥
સુભદ્રા પણ પાર્થ પ્રત્યે સ્વસ્થ ન રહી. તે કૃશ, ફિક્કા મુખવાળી, ચિંતા અને શોકમાં લીન થઈ.
1.241.54
निश्वासपरमा भद्रा मानसेन मनस्विनी ।
न शय्यासनभोगेषु रतिं विन्दति केनचित् ॥ १.२४१.५४ ॥
નિઃશ્વાસોથી ભરેલી, કલ્યાણી, મનમાં વ્યથિત તે મનસ્વિની શય્યા, આસન, ભોગોમાંથી કશામાં આનંદ પામતી નથી.
1.241.55
न नक्तं न दिवा शेते बभूवोन्मत्तदर्शना ।
एवं शोकपरां भद्रां देवी वाक्यमथाब्रवीत्।
मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि धृतिमालम्ब्य शोभने ॥ १.२४१.५५ ॥
રાત્રે કે દિવસે તે સૂતી નહોતી; ઉન્મત્ત જેવી દેખાતી હતી. આ રીતે શોકમાં ડૂબેલી ભદ્રાને દેવીએ આ શબ્દો કહ્યા — હે વાર્ષ્ણેયી, શોક ન કર; ધીરજ ધારણ કર, હે શોભને.
1.241.56
रुक्मिण्येवं सुभद्रां तां कृष्णस्यानुमते तदा ।
रहोगत्य तदा श्वश्रूं देवकीं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.२४१.५६ ॥
કૃષ્ણની અનુમતિથી ત્યારે રુક્મિણીએ સુભદ્રાને આ પ્રમાણે કહ્યું; પછી એકાંતમાં જઈને સાસુ દેવકીને આ શબ્દો કહ્યા.
1.241.57
अर्जुनो यतिरूपेण ह्यागतः सुसमाहितः ।
कन्यापुरमथाविश्य पूजितो भद्रया मुदा ॥ १.२४१.५७ ॥
અર્જુન યતિના રૂપમાં આવ્યો છે, સંપૂર્ણ સંયમિત. કન્યાપુરમાં પ્રવેશીને ભદ્રા દ્વારા આનંદપૂર્વક સન્માનિત થયો.
1.241.58
तं विदित्वा सुभद्रापि लज्जया परिमोहिता ।
दिवानिशं शयाना सा नाकरोद्भोजनादिकम् ॥ १.२४१.५८ ॥
તેને ઓળખીને સુભદ્રા પણ લજ્જાથી મોહિત થઈ ગઈ. રાત-દિવસ સૂતી રહીને તેણે ભોજન વગેરે કંઈ કર્યું નહિ.
1.241.59
एवमुक्ता तया देवी भद्रां शोकपरायणाम् ।
तत्समीपं समागत्य श्लक्ष्णं वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १.२४१.५९ ॥
તેના દ્વારા આ પ્રમાણે કહેવાયેલી દેવી, શોકમાં ડૂબેલી ભદ્રા પાસે આવીને કોમળ શબ્દોમાં બોલી.
1.241.60
मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि धृतिमालम्ब्य शोभने ।
राज्ञे निवेदयित्वापि वसुदेवाय धीमते ॥ १.२४१.६० ॥
હે વાર્ષ્ણેયી, શોક ન કર; ધીરજ ધારણ કર, હે શોભને. રાજાને અને બુદ્ધિમાન વસુદેવને પણ જણાવીને.
1.241.61
कृष्णायापि तथा भद्रे प्रहर्षं कारयामि ते ।
पश्चाज्जानामि ते वार्तां मा शोकं कुरु भामिनि ॥ १.२४१.६१ ॥
કૃષ્ણને પણ એ રીતે જણાવીને, હે ભદ્રે, હું તને હર્ષિત કરીશ. પછી તારા સમાચાર હું જાણી લઈશ; હે ભામિની, શોક ન કર.
1.241.62
एवमुक्त्वा तु सा माता भद्रायाः प्रियकारिणी ।
निवेदयामास तदा भद्रामानकदुन्दुभेः ॥ १.२४१.६२ ॥
એમ કહીને, ભદ્રાનું પ્રિય કરનારી તે માતાએ ત્યારે ભદ્રા વિશે આનકદુંદુભિને જણાવ્યું.
1.241.63
रहस्येकासना तत्र भद्राऽस्वस्थेति चाब्रवीत् ।
आरामे तु यतिः श्रीमानर्जुनश्चेति नः श्रुतम् ॥ १.२४१.६३ ॥
ત્યાં એકાંતમાં એકલી બેઠેલી ભદ્રાએ કહ્યું કે તે અસ્વસ્થ છે. અને બગીચામાં યતિ એવો શ્રીમાન અર્જુન છે એમ અમે સાંભળ્યું છે.
1.241.64
अक्रूराय च कृष्माय आहुकाय च सात्येकः ।
निवेद्यतां महाप्राज्ञ श्रोतव्यं यदि बान्धवैः ॥ १.२४१.६४ ॥
અક્રૂર, કૃષ્ણ અને આહુકને પણ સાત્યકિએ જણાવવું — હે મહાપ્રાજ્ઞ, જો બાંધવોએ સાંભળવું યોગ્ય હોય તો.
1.241.65
वसुदेवस्तु तच्छ्रुत्वा अक्रूराहुकयोस्तथा ।
निवेदयित्वा कृष्णेन मन्त्रयामास तैस्तदा ॥ १.२४१.६५ ॥
વસુદેવે એ સાંભળીને, અક્રૂર અને આહુકને પણ એ રીતે જણાવીને, ત્યારે કૃષ્ણ અને તેમની સાથે મંત્રણા કરી.
1.241.66
इदं कार्यमिदं कृत्यमिदमेवेति निश्चितः ।
अक्रूरश्चोग्रसेनश्च सात्यकिश्च गदस्तथा ॥ १.२४१.६६ ॥
'આ જ કરવાનું છે, આ જ કર્તવ્ય છે, આ જ નિશ્ચિત છે' એમ નક્કી કરીને અક્રૂર, ઉગ્રસેન, સાત્યકિ અને ગદ પણ.
1.241.67
पृथुश्रवाश्च कृष्णश्च सहिताः शिनिना मुहुः ।
रुक्मिणी सत्यभामा च देवकी रोहिणी तथा ॥ १.२४१.६७ ॥
પૃથુશ્રવા અને કૃષ્ણ શિનિ સાથે વારંવાર એકઠા થયા; રુક્મિણી, સત્યભામા, દેવકી અને રોહિણી પણ એમ જ.
1.241.68
वसुदेवेन सहिताः पुरोहितमते स्थिताः ।
विवाहं मन्त्रयामासुर्द्वादशेऽहनि भारत ॥ १.२४१.६८ ॥
વસુદેવ સાથે, પુરોહિતની સલાહે બેસીને, બારમા દિવસે વિવાહની મંત્રણા કરી, હે ભારત.
1.241.69
अज्ञातं रौहिणेयस्य उद्धवस्य च भारत ।
विवाहं तु सुभद्रायाः कर्तुकामो गदाग्रजः ॥ १.२४१.६९ ॥
હે ભારત, રૌહિણેય (બલરામ) અને ઉદ્ધવથી છુપાવીને, સુભદ્રાનો વિવાહ કરવા ઇચ્છતા ગદાગ્રજ (કૃષ્ણ).
1.241.70
महादेवस्य पूजार्थं महोत्सव इति ब्रुवन् ।
चतुस्त्रिंशदहोरात्रं सुभद्रार्तिप्रशान्तये ॥ १.२४१.७० ॥
મહાદેવની પૂજા માટે આ મહોત્સવ છે એમ કહીને, સુભદ્રાની પીડા શાંત કરવા ચોત્રીસ દિવસ-રાત.
1.241.71
नगरे घोषयास हितार्थं सव्यसाचिनः ।
इतश्चतुर्थे त्वहनि अन्तर्द्वीपं तु गम्यताम् ॥ १.२४१.७१ ॥
નગરમાં સવ્યસાચી (અર્જુન)ના હિત માટે ઘોષણા કરાવી: અહીંથી ચોથા દિવસે અંતર્દ્વીપ જવું.
1.241.72
सदारैः सानुयात्रैश्च सपुत्रैः सहबाधवैः ।
गन्तव्यं सर्ववर्मैश्च गन्तव्यं सर्वयादवैः ॥ १.२४१.७२ ॥
પત્નીઓ, અનુચરો, પુત્રો અને સંબંધીઓ સાથે જવું; બધા કવચધારીઓ અને બધા યાદવોએ પણ જવું.
1.241.73
एवमुक्तास्तु ते सर्वे तथा चक्रुश्च सर्वशः ।
ततः सर्वदशार्हाणामन्तर्द्वीपे च भारत ॥ १.२४१.७३ ॥
આમ કહેવાયેલા તેઓ સૌએ તેમ જ સર્વથા કર્યું. પછી, હે ભારત, બધા દાશાર્હો દ્વીપની અંદર.
1.241.74
चतुस्त्रिंशदहोरात्रं बभूव परमोत्सवः ।
कृष्णरामाहुकाक्रूरप्रद्युम्नशिनिसत्यकाः ॥ १.२४१.७४ ॥
ચોત્રીસ દિવસ-રાત મહાન ઉત્સવ થયો — કૃષ્ણ, રામ, આહુક, અક્રૂર, પ્રદ્યુમ્ન, શિનિ અને સત્યક.
1.241.75
समुद्रं प्रययुर्हृष्टाः कुकुरान्धकवृष्णयः ।
युक्तयन्त्रपताकाभिर्वृष्णयो ब्राह्मणैः सह ॥ १.२४१.७५ ॥
હર્ષિત કુકુર, અંધક, વૃષ્ણિઓ સમુદ્ર તરફ ગયા — રથ અને ધ્વજો સહિત; વૃષ્ણિઓ બ્રાહ્મણો સાથે.
1.241.76
समुद्रं प्रययुर्नौभिः सर्वे पुरनिवासिनः ।
ततस्त्वरितमागत्य दाशार्हगणपूजितम् ॥ १.२४१.७६ ॥
નગરવાસીઓ બધા નાવડીઓ વડે સમુદ્ર તરફ ગયા. પછી ઝડપથી આવીને, દાશાર્હ ગણો દ્વારા પૂજિત સ્થળે.
1.241.77
सुभद्रा पुण्डरीकाक्षमब्रवीद्यतिशासनात् ।
कृत्यवान्द्वादशाहानि स्थाता स भगवानिह ॥ १.२४१.७७ ॥
સુભદ્રાએ કમળનેત્રને કહ્યું — યતિઓના આદેશથી, કર્તવ્યવાન બનીને; "બાર દિવસ એ ભગવાન અહીં રહેશે."
1.241.78
तिष्ठतस्तस्य कः कुर्यादुपस्थानविधिं सदा ।
तमुवाच हृषीकेशः कस्त्वदन्यो विशेषतः ॥ १.२४१.७८ ॥
તે રહે ત્યારે ઉપસ્થાન વિધિ હંમેશા કોણ કરે? હૃષીકેશે તેને કહ્યું — "તારા સિવાય વિશેષ કોણ?"
1.241.79
तमृषिं प्रत्युपस्थातुमितो नार्हति माधवि ।
त्वमेवास्मन्मतेनाद्य महर्षेर्वशवर्तिनी ॥ १.२४१.७९ ॥
હે માધવી, તે ઋષિની સેવા કરવા માટે અહીંથી બીજું કોઈ યોગ્ય નથી. આજે અમારા મત પ્રમાણે તું જ તે મહર્ષિને વશવર્તિની થા.
1.241.80
कुरु सर्वाणि कार्याणि कीर्तिं धर्ममवेक्ष्य च ।
तस्य चातिथिमुख्यस्य सर्वेषां च तपस्विनाम् ॥ १.२४१.८० ॥
કીર્તિ અને ધર્મનો વિચાર કરીને બધાં કાર્યો કર. તે શ્રેષ્ઠ અતિથિ માટે અને બધા તપસ્વીઓ માટે પણ એમ જ કર.
1.241.81
संविधानपरा भद्रे भव त्वं वशवर्तिनी ॥ १.२४१.८१ ॥
હે ભદ્રે, વ્યવસ્થામાં તત્પર અને વશવર્તિની થા.
1.241.82
एवमादिश्य भिक्षां च भद्रां च मधुसूदनः ।
ययौ शङ्खप्रणादेन भेरीणां निस्वनेन च ॥ १.२४१.८२ ॥
આ રીતે શુભ ભિક્ષા વિશે આદેશ આપીને મધુસૂદન શંખનાદ અને ભેરીઓના ઘોષ સાથે ચાલ્યા ગયા.
1.241.83
ततस्तु द्वीपमासाद्य दानधर्मपरायणाः ।
उग्रसेनमुखाश्चान्ये विजहुः कुकुरान्धकाः ॥ १.२४१.८३ ॥
પછી દ્વીપે પહોંચીને, દાનધર્મમાં તત્પર ઉગ્રસેન વગેરે કુકુર અને અંધક આનંદ માણવા લાગ્યા.
1.241.84
पटहानां प्रणादैश्च भेरीणां निस्वनेन च ।
सप्तयोजनविस्तार आयतो दशयोजनम् ॥ १.२४१.८४ ॥
પટહોના અવાજ અને ભેરીઓના ઘોષથી ભરેલો તે સાત યોજન પહોળો અને દસ યોજન લાંબો હતો.
1.241.85
बभूव स महाद्वीपः सपर्वतमहावनः ।
सेतुपुष्करिणीजालैराक्रीडः सर्वसात्वताम् ॥ १.२४१.८५ ॥
તે મહાદ્વીપ પર્વતો અને મોટાં વનો સહિત બન્યો, પુલો અને કમળ-સરોવરોની જાળથી યુક્ત, સર્વ સાત્વતોનું ક્રીડાસ્થાન.
1.241.86
वापीपल्वलसङ्घैश्च काननैश्च मनोरमैः ।
वासुदेवस्य क्रीडार्थं योग्यः सर्वप्रहर्षतः ॥ १.२४१.८६ ॥
વાવો, તળાવોના સમૂહો અને મનોહર વનોથી યુક્ત તે વાસુદેવની ક્રીડા માટે યોગ્ય હતું, સૌને અત્યંત આનંદ આપનારું.
1.241.87
कुकुरान्धकवृष्णीनां तथा प्रियकरस्तदा ।
बभूव परमोपेतस्त्रिविष्टप इवापरः ॥ १.२४१.८७ ॥
કુકુર, અંધક અને વૃષ્ણિઓને ત્યારે તે પ્રિય બન્યું; પરમ ગુણોથી યુક્ત, જાણે બીજું સ્વર્ગ.
1.241.88
चतुस्त्रिंशदहोरात्रं दानधर्मपरायणाः ।
उग्रसेनमुखाः सर्वे विजहुः कुकुरान्धकाः ॥ १.२४१.८८ ॥
ચોત્રીસ દિવસ-રાત દાનધર્મમાં તત્પર રહી ઉગ્રસેનની આગેવાની હેઠળ સૌ કુકુર અને અંધકોએ આનંદ માણ્યો.
1.241.89
विचित्रमाल्याभरणाश्चित्रगन्धानुलेपनाः ।
विहाराभिगताः सर्वे यादवा हर्षसंयुताः ॥ १.२४१.८९ ॥
વિચિત્ર માળા અને આભૂષણો પહેરી, વિવિધ સુગંધી લેપ લગાવી, વિહારમાં લીન સૌ યાદવો હર્ષિત હતા.
1.241.90
सुनृत्तगीतवादित्रै रममाणास्तदाऽभवन् ।
प्रतियाते दशार्हाणामृषभे शार्ङ्गधन्वनि।
सुभध्रोद्वाहनं पार्थः प्राप्तकालममन्यत ॥ १.२४१.९० ॥
સુંદર નૃત્ય, ગીત અને વાદ્યોથી તેઓ ત્યારે રમતા રહ્યા. દશાર્હોના વૃષભ શાર્ઙ્ગધન્વા ગયા પછી, પાર્થે સુભદ્રાના લગ્નનો યોગ્ય સમય આવ્યો માન્યો.