महाभारत · अध्याय 1.241
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.241.1
स तथेति प्रतिज्ञाय सहितो यतिना हरिः ।
कृत्वा तु संविदं तेन प्रहृष्टः केशवोऽभवत् ॥ १.२४१.१ ॥
तो 'तसेच' असे म्हणून वचनबद्ध झाला; यतीसह हरीने त्याच्याशी करार केला आणि केशव आनंदित झाला.
1.241.2
पर्वते तौ विहृत्यैव यथेष्टं कृष्णपाण्डवौ ।
तां पुरीं प्रविवेशाथ गृह्य हस्तेन पाण्डवम्।
प्रविश्य च गृहं रम्यं सर्वभोगसमन्वितम् ॥ १.२४१.२ ॥
पर्वतावर इच्छेनुसार विहार करून कृष्ण आणि पांडव त्या नगरीत प्रविष्ट झाले; पांडवाचा हात धरून सर्व भोगांनी युक्त अशा सुंदर गृहात प्रवेश केला.
1.241.3
पार्थमावेदयामास रुक्मिणीसत्यभामयोः ।
हृषीकेशवचः श्रुत्वा ते उभे चोचतुर्भृशम् ॥ १.२४१.३ ॥
हृषीकेशाचे वचन ऐकून रुक्मिणी आणि सत्यभामेने पार्थाला कळवले; त्या दोघींनी अत्यंत भाषण केले.
1.241.4
मनोरथो महानेष हृदि नौ परिवर्तते ।
कदा द्रक्षाव बीभत्सुं पाण्डवं पुरमागतम् ॥ १.२४१.४ ॥
आमच्या दोघींच्या मनात ही मोठी इच्छा घोळत आहे — नगरात आलेल्या पांडव बीभत्सुला आम्ही केव्हा पाहू?
1.241.5
इत्येवं हर्षमाणे ते वदन्त्यौ सुभृशं प्रियम् ।
रुग्मिणीसत्यभामे वै दृष्ट्वा प्रीतोऽभवद्यतिः ॥ १.२४१.५ ॥
अशा प्रकारे आनंदित होऊन त्या दोघी अत्यंत प्रिय बोलत राहिल्या; रुक्मिणी आणि सत्यभामेला पाहून यती प्रसन्न झाला.
1.241.6
सर्वेषां हर्षमाणानां पार्थो हर्षमुपागमत् ।
प्राप्तमज्ञातरूपेण चागतं चार्जुनं हरिः ॥ १.२४१.६ ॥
आनंदित झालेल्या सर्वांमध्ये पार्थालाही आनंद झाला; अज्ञात रूपाने आलेल्या अर्जुनाला हरीने (पाहिले).
1.241.7
सत्कृत्य पूज्यमानं तु प्रीत्या चैव ह्यपूजयत् ।
स तं प्रियातिथिं श्रेष्ठं समीक्ष्य यतिमागतम् ॥ १.२४१.७ ॥
सन्मानित असलेल्या त्याचा त्याने प्रेमाने पुन्हा सन्मान केला. प्रिय अतिथी, श्रेष्ठ यती आलेला पाहून त्याने त्याची प्रेमाने पूजा केली.
1.241.8
सोदर्यां भगिनीं कृष्णः सुभद्रामिदमब्रवीत् ।
अयं देशातिथिर्भद्रे संशितव्रतवानृषिः ॥ १.२४१.८ ॥
कृष्णाने आपली सख्खी बहीण सुभद्रेला म्हटले, 'हे भद्रे, हा या देशातील अतिथी आहे, कठोर व्रते पाळणारा ऋषी आहे.'
1.241.9
प्राप्नोतु सततं पूजां तव कन्यापुरे वसन् ।
आर्येण च परिज्ञातः पूजनीयो यतिस्त्वया ॥ १.२४१.९ ॥
कन्यापुरात राहणाऱ्या या अतिथीला तुझ्याकडून नेहमी मान मिळो. आर्यांनी याला चांगले ओळखले आहे; हा यती तुझ्याकडून पूजनीय आहे.
1.241.10
रागाद्भरस्व वार्ष्णेयि भक्ष्यैर्भोज्यैर्यतिं सदा ।
एष यद्यदृषिर्ब्रूयात्कार्यमेव न संशयः ॥ १.२४१.१० ॥
हे वार्ष्णेयी, प्रेमाने यतीला नेहमी रुचकर भक्ष्य-भोज्य पदार्थांनी तृप्त कर. हा ऋषी जे काही सांगेल ते अवश्य करावे; यात संशय नाही.
1.241.11
सखीभिः सहिता भद्रे भवास्य वशवर्तिनी ।
पुरा हि यतयो भद्रे ये भैक्षार्थमनुव्रताः ॥ १.२४१.११ ॥
हे भद्रे, सख्यांसह तू त्यांच्या आज्ञेत राहा. हे भद्रे, पूर्वी भिक्षेसाठी व्रतस्थ होऊन येणारे यती असेच असत.
1.241.12
ते बभूवुर्दशार्हाणां कन्यापुरनिवासिनः ।
तेभ्यो भोज्यानि भक्ष्याणि यथाकालमतन्द्रिताः।
कन्यापुरगताः कन्याः प्रयच्छन्ति यशस्विनि ॥ १.२४१.१२ ॥
ते दशार्हांच्या कन्यापुरात राहणारे झाले. त्यांना वेळेवर, आळस न करता भोज्य-भक्ष्य दिले जाते. हे यशस्विनी, कन्यापुरात गेलेल्या कन्या ते देतात.
1.241.13
सा तथेत्यब्रवीत्कृष्णं करिष्यामि यथाऽऽथ माम् ।
तोषयिष्यामि वृत्तेन कर्मणा च द्विजर्षभम् ॥ १.२४१.१३ ॥
ती कृष्णाला म्हणाली, "तू सांगतोस तसेच मी करीन. माझ्या वर्तनाने आणि कर्माने मी त्या द्विजश्रेष्ठाला संतुष्ट करीन."
1.241.14
एवमेतेन रूपेण कंचित्कालं धनञ्जयः ।
उवास भक्ष्यैर्भोज्यैश्च भद्रया परमार्चितः ॥ १.२४१.१४ ॥
अशा प्रकारे, या रूपात धनंजय काही काळ भद्रेसह राहिला; भक्ष्य-भोज्यांनी त्याचा अत्यंत सत्कार झाला.
1.241.15
तस्य सर्वगुणोपेतां वासुदेवसहोदरीम् ।
पश्यतः सततं भद्रां प्रादुरासीन्मनोभवः ॥ १.२४१.१५ ॥
सर्व गुणांनी युक्त अशा वासुदेवाच्या भगिनी भद्रेला तो सतत पाहत असताना त्याच्या मनात मनोभव (काम) उत्पन्न झाला.
1.241.16
गूहयन्निव चाकारमालोक्य वरवर्णिनीम् ।
दीर्घमुष्णं विनिश्वस्य पार्थः कामवशं गतः ॥ १.२४१.१६ ॥
त्या सुंदर वर्णाच्या स्त्रीला पाहून, आपला भाव लपवणारा असल्यासारखा, पार्थ (अर्जुन) दीर्घ व उष्ण उसासे टाकत कामवश झाला.
1.241.17
स कृष्णां द्रौपदीं मेने न रूपे भद्रया समाम् ।
प्राप्तां भूमान्विन्द्रसेनां साक्षाद्वा वरुणात्मजाम् ॥ १.२४१.१७ ॥
त्याने कृष्णा द्रौपदीला सौंदर्यात भद्रेच्या बरोबरीची मानले नाही; पृथ्वीवर आलेली विंदुसेना किंवा साक्षात वरुणाची कन्याही त्याला बरोबरीची वाटली नाही.
1.241.18
अतीतकाले संप्राप्ते सर्वास्तापि सुरस्त्रियः ।
न समा भद्रया लोके इत्येवं मन्यतेऽर्जुनः ॥ १.२४१.१८ ॥
पूर्वकाळी आलेल्या सर्व देवांगना देखील जगात भद्रेच्या बरोबरीच्या नाहीत, असे अर्जुन मानतो.
1.241.19
अतीतसमये काले सोदर्याणां धनञ्जयः ।
न सस्मार सुभद्रायां कामाङ्कुशनिवारितः ॥ १.२४१.१९ ॥
पूर्वीच्या काळात भगिनींमध्ये धनंजयाने सुभद्रेचे स्मरण केले नाही; तो कामाच्या अंकुशाने रोखलेला होता.
1.241.20
क्रीडारतिपरां भद्रां सखीगणसमावृताम् ।
प्रीयते स्मार्जुनः पश्यन्स्वाहामिव विभावसुः ॥ १.२४१.२० ॥
खेळ व आनंदात रमलेल्या, सखींच्या गराड्यात असलेल्या भद्रेला पाहून अर्जुन आनंदित होतो, जसा अग्नी स्वाहेला पाहून आनंदित होतो.
1.241.21
पाण्डवस्य सुभद्रायाः सकाशे तु यशस्विनः ।
समुत्पत्तिः प्रभावश्च गदेन कथितः पुरा ॥ १.२४१.२१ ॥
पाण्डवाच्या सान्निध्यात सुभद्रेविषयी, यशस्वीचा जन्म व प्रभाव पूर्वी गदाने सांगितला होता.
1.241.22
श्रुत्वा चाशनिनिर्घोषं केशवेनापि धीमता ।
उपमामर्जुनं कृत्वा विस्तरः कथितः पुरा ॥ १.२४१.२२ ॥
वज्रगर्जनासारखा नाद ऐकून, बुद्धिमान केशवानेही अर्जुनाला उपमा देऊन पूर्वी विस्ताराने सांगितले.
1.241.23
क्रुद्धमानप्रलापश्च वृष्णीनामर्जुनं प्रति ।
पौरुषं चोपमां कृत्वा प्रावर्तत धनुष्मताम् ॥ १.२४१.२३ ॥
वृष्णींचा क्रोध आणि गर्वाचा विलाप अर्जुनाकडे वळला; धनुर्धरांमध्ये पौरुषाला उपमा देऊन तो सुरू झाला.
1.241.24
अन्योन्यकलहे चापि विवादे चापि वृष्णयः ।
अर्जुनोपि न मे तुल्यः कुतस्त्वमिति चाब्रुवन् ॥ १.२४१.२४ ॥
परस्परांच्या कलहात व वादातही वृष्णी म्हणाले, "अर्जुनसुद्धा माझ्या बरोबरीचा नाही; तू कसा (बरोबरीचा)?"
1.241.25
जातांश्च पुत्रान्गृह्णन्त आशिषो वृष्णयोऽब्रवन् ।
अर्जुनस्य समो वीर्ये भव तात धनुर्धरः ॥ १.२४१.२५ ॥
जन्मलेल्या पुत्रांना आशीर्वाद देत वृष्णी म्हणाले, "हे तात, पराक्रमात अर्जुनासारखा धनुर्धर हो."
1.241.26
तस्मात्सुभद्रा चकमे पौरुषाद्भरतर्षभम् ।
सत्यसन्धस्य रूपेण चातुर्येण च मोहिता ॥ १.२४१.२६ ॥
म्हणून सुभद्रा भरतश्रेष्ठाच्या पौरुषाची इच्छा करू लागली; सत्यसंधाच्या रूपाने आणि चातुर्याने मोहित होऊन.
1.241.27
चारणातिथिसंघानां गदस्य च निशम्य सा ।
अदृष्टे कृतभावाभूत्सुभद्रा भरतर्षभे ॥ १.२४१.२७ ॥
चारण, अतिथिसमूह आणि गद यांचे बोल ऐकून ती सुभद्रा, ज्याला तिने कधी पाहिले नव्हते त्या भरतश्रेष्ठाच्या ठायी अनुरक्त झाली.
1.241.28
कीर्तयन्ददृशे यो यः कथंचित्कुरुजाङ्गलम् ।
तं तमेव तदा भद्रा बीभत्सुं स्म हि पृच्छति ॥ १.२४१.२८ ॥
कुरुजांगलाचे वर्णन करीत कोणीही जो जो दिसे, त्याला भद्रा तेव्हा बीभत्सू (अर्जुन) विषयी विचारी.
1.241.29
अभीक्ष्णश्रवणादेवमभीक्ष्णपरिपृच्छनात् ।
प्रत्यक्ष इव भद्रायाः पाण्डवः प्रत्यपद्यत ॥ १.२४१.२९ ॥
सतत ऐकण्यामुळे आणि वारंवार विचारण्यामुळे, अशा रीतीने भद्रेला पांडव जणू प्रत्यक्ष झाला.
1.241.30
भुजौ भुजगसङ्काशौ ज्याघातेन किणीकृतौ ।
पार्थोऽयमिति पश्यन्त्या निःशंसयमजायत ॥ १.२४१.३० ॥
सर्पांसारखे दोन्ही बाहू, धनुष्याच्या दोरीच्या आघातांनी घट्ट झालेले; 'हा पार्थ आहे' असे पाहताना तिला निःसंशय खात्री झाली.
1.241.31
यथारूपं हि शुश्राव सुभद्रा भरतर्षभम् ।
तथारूपमवेक्ष्यैनं परां प्रीतिमवाप सा ॥ १.२४१.३१ ॥
ऐकलेल्या रूपाप्रमाणेच भरतश्रेष्ठाला पाहून सुभद्रेला परम प्रीती प्राप्त झाली.
1.241.32
सा कदाचिदुपासीनं पप्रच्छ कुरुनन्दनम् ।
कथं देशाश्च चरिता नानाजनपदाः कथम् ॥ १.२४१.३२ ॥
एकदा जवळ बसलेल्या कुरुनंदनाला तिने विचारले: तुम्ही देश आणि नाना जनपद कसे फिरलात?
1.241.33
सरांसि सरितश्चैव वनानि च कथं यते ।
दिशः काश्च कथं प्राप्ताश्चरता भवता सदा ॥ १.२४१.३३ ॥
सरोवरे, नद्या आणि अरण्ये तुम्ही कशी पार केलीत? सतत फिरत असताना कोणत्या दिशांना तुम्ही कसे पोहोचलात?
1.241.34
स तथोक्तस्तदा भद्रां बहुनर्मामृतं ब्रुवन् ।
उवाच परमप्रीतस्तथा बहुविधाः कथाः ॥ १.२४१.३४ ॥
असे विचारले असता तो परम प्रसन्न होऊन भद्रेशी विनोदाच्या अमृतमय शब्दांनी नाना प्रकारच्या कथा सांगू लागला.
1.241.35
निशण्य विविधं तस्य लोके चरितमात्मनः ।
तथा परिगतो भावः कन्यायाः समपद्यत ॥ १.२४१.३५ ॥
जगात त्याने केलेली नाना प्रकारची कृत्ये ऐकून कन्येच्या मनात तसाच भाव उत्पन्न झाला.
1.241.36
पर्वसन्धौ तु कस्मिंश्चित्सुभद्रा भरतर्षभम् ।
रहस्येकान्तमासाद्य हर्षमाणाऽभ्यभाषत ॥ १.२४१.३६ ॥
एका पर्वसंधीच्या वेळी सुभद्रा भरतश्रेष्ठाजवळ एकांत स्थानी जाऊन हर्षाने बोलली.
1.241.37
यतिना रचता देशान्खाण्डवप्रस्थवासिनी ।
कश्चिद्भगवता दृष्टा पृथाऽस्माकं पितृष्वसा ॥ १.२४१.३७ ॥
यतीने देश निर्माण केल्यानंतर, खाण्डवप्रस्थात राहणाऱ्या आमच्या आत्या पृथेला कोणा भगवंतांनी पाहिले.
1.241.38
भ्रातृभिः प्रीयते सर्वैर्दृष्टः कच्चिद्युधिष्ठिरः ।
कच्चिद्धर्मपरो भीमो धर्मराजस्य धीमतः ॥ १.२४१.३८ ॥
सर्व बंधूंकडून युधिष्ठिर आनंदाने दिसतो का? धर्मराज, बुद्धिमान, यांचा धर्मपरायण भीम दिसतो का?
1.241.39
निवृत्तसमयः कच्चिदपराधाद्धनञ्जयः ।
नियमे कामभोगानां वर्तमानः प्रिये रतः ॥ १.२४१.३९ ॥
एखाद्या अपराधामुळे धनंजयाचा व्रतकाळ संपला का? कामभोगांच्या नियमात राहून प्रियेत तो रमला आहे का?
1.241.40
क्व नु पार्थश्चरत्यद्य बहिः स वसतीर्वसन् ।
सुखोचितो ह्यदुःखार्हो दीर्घबाहुररिन्दमः ॥ १.२४१.४० ॥
पार्थ आज कुठे फिरत आहे? बाहेरच्या निवासस्थानात राहणारा तो, सुखाला सरावलेला, दुःखास अयोग्य, दीर्घबाहू, शत्रूंचे दमन करणारा.
1.241.41
कच्चिच्छ्रुतो वा दृष्टो वा पार्थो भगवताऽर्जुनः ।
निशम्य वचनं तस्यास्तामुवाच हसन्निव ॥ १.२४१.४१ ॥
भगवंतांनी पार्थ अर्जुनाबद्दल ऐकले वा पाहिले आहे का? तिचे शब्द ऐकून, हसल्यासारखे, तो तिला म्हणाला.
1.241.42
आर्या कुशलिनी कुन्ती सहपुत्रा सहस्नुषा ।
प्रीयते पश्यती पुत्रान्खाण्डवप्रस्थ आसते ॥ १.२४१.४२ ॥
आर्या कुंती सुखरूप आहे; पुत्र व सूनेसह, पुत्रांना पाहून आनंदित होऊन खाण्डवप्रस्थात राहते.
1.241.43
अनुज्ञातश्च मात्रा च सोदरैश्च धनञ्जयः ।
द्वारकामावसत्येको यतिलिङ्गेन पाण्डवः ॥ १.२४१.४३ ॥
मातेची व भावांची अनुमती मिळाल्यावर धनंजय, तो पाण्डुपुत्र, संन्याशाच्या वेषात एकटाच द्वारकेत राहिला.
1.241.44
पश्यन्ती सततं कस्मान्नाभिजानासि माधवि ।
निशण्य वचनं तस्य वासुदेवसहोदरी ॥ १.२४१.४४ ॥
सतत पाहूनही तू त्याला का ओळखत नाहीस, हे माधवी? त्याचे शब्द ऐकून वासुदेवाची भगिनी.
1.241.45
निश्वासबहुला तस्थौ क्षितिं विलिखती तदा ।
ततः परमसंहृष्टः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.२४१.४५ ॥
वारंवार उसासे टाकत ती जमीन खरडत उभी राहिली. तेव्हा सर्व शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ अत्यंत संतुष्ट झाला.
1.241.46
अर्जुनोऽहमिति प्रीतस्तामुवाच धनञ्जयः ।
यथा तव गतो भावः श्रवणान्मयि भामिनि ॥ १.२४१.४६ ॥
"मी अर्जुन आहे" असे म्हणून प्रसन्न झालेला धनंजय तिला म्हणाला: "हे भामिनी, माझ्याविषयी ऐकून तुझ्या मनात जो भाव निर्माण झाला..."
1.241.47
त्वद्गतः सततं भावस्तथा तव गुणैर्मम ।
प्रशस्तेऽहनि धर्मेण भद्रे स्वयमहं वृतः ॥ १.२४१.४७ ॥
"तुझ्याकडे माझे मन सतत आहे, तसेच तुझ्या गुणांनी माझ्याकडेही. हे भद्रे, शुभ दिवशी धर्मानुसार मीच स्वतः तुझ्याकडून वरला गेलो आहे."
1.241.48
सत्यवानिव सावित्र्या भविष्यामि पतिस्तव ॥ १.२४१.४८ ॥
सावित्रीला सत्यवान पती झाला तसा मी तुझा पती होईन.
1.241.49
एवमुक्त्वा ततः पार्थः प्रविवेश लतागृहम् ।
ततः सुभद्रा ललिता लज्जाभावसमन्विता ॥ १.२४१.४९ ॥
असे बोलून पार्थ लतागृहात शिरला. नंतर लज्जेच्या भावाने युक्त अशी सुंदर सुभद्रा.
1.241.50
मुमोह शयने दिव्ये शयाना न तथोचिता ।
नाकरोद्यतिपूजां सा लज्जाभावमुपेयुषी ॥ १.२४१.५० ॥
दिव्य शय्येवर पहुडलेली ती मोहित झाली; ते तिला योग्य नव्हते. लज्जेचा भाव प्राप्त झालेली ती अतिथिपूजा करेना.
1.241.51
कन्यापुरे तु यद्वृत्तं ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा ।
शशास रुक्मिणीं कृष्णो भोजनादि तदार्जुने ॥ १.२४१.५१ ॥
कन्यापुरात जे घडले ते दिव्य चक्षूने जाणून कृष्णाने रुक्मिणीला अर्जुनासाठी भोजनादीविषयी आज्ञा केली.
1.241.52
तदाप्रभृति तां भद्रां चिन्तयन्वै धनञ्जयः ।
आस्ते स्म स तदाऽऽरामे कामेन भृशपीडितः ॥ १.२४१.५२ ॥
तेव्हापासून धनंजय त्या कल्याणी सुभद्रेचाच विचार करत, कामाने अत्यंत पीडित होऊन त्या उद्यानात राहिला.
1.241.53
सुभद्रा चापि न स्वस्था पार्थं प्रति बभूव सा ।
कृशा विवर्णवदना चिन्ताशोकपरायणा ॥ १.२४१.५३ ॥
सुभद्राही पार्थाविषयी स्वस्थ राहिली नाही. ती कृश, फिकट चेहऱ्याने, चिंता व शोकात मग्न झाली.
1.241.54
निश्वासपरमा भद्रा मानसेन मनस्विनी ।
न शय्यासनभोगेषु रतिं विन्दति केनचित् ॥ १.२४१.५४ ॥
निःश्वासांनी भरलेली, कल्याणी, मनात व्यथित झालेली ती मनस्विनी शय्या, आसन, भोगांपैकी कशातच आनंद मिळवत नाही.
1.241.55
न नक्तं न दिवा शेते बभूवोन्मत्तदर्शना ।
एवं शोकपरां भद्रां देवी वाक्यमथाब्रवीत्।
मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि धृतिमालम्ब्य शोभने ॥ १.२४१.५५ ॥
ती रात्री वा दिवसा झोपली नाही; उन्मत्तासारखी दिसू लागली. अशा शोकात बुडालेल्या भद्रेस देवी म्हणाली — हे वार्ष्णेयी, शोक करू नकोस; धीर धर, हे शोभने.
1.241.56
रुक्मिण्येवं सुभद्रां तां कृष्णस्यानुमते तदा ।
रहोगत्य तदा श्वश्रूं देवकीं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.२४१.५६ ॥
कृष्णाच्या संमतीने तेव्हा रुक्मिणीने सुभद्रेशी असे बोलले; मग एकांतात जाऊन सासू देवकीला हे शब्द बोलली.
1.241.57
अर्जुनो यतिरूपेण ह्यागतः सुसमाहितः ।
कन्यापुरमथाविश्य पूजितो भद्रया मुदा ॥ १.२४१.५७ ॥
अर्जुन यतीच्या रूपात आला आहे, पूर्ण संयमाने. कन्यापुरात प्रवेश करून भद्रेने आनंदाने त्याचा सत्कार केला.
1.241.58
तं विदित्वा सुभद्रापि लज्जया परिमोहिता ।
दिवानिशं शयाना सा नाकरोद्भोजनादिकम् ॥ १.२४१.५८ ॥
त्याला ओळखून सुभद्राही लज्जेने मोहित झाली. रात्रंदिवस पडून राहिलेल्या तिने भोजन इत्यादी काहीही केले नाही.
1.241.59
एवमुक्ता तया देवी भद्रां शोकपरायणाम् ।
तत्समीपं समागत्य श्लक्ष्णं वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १.२४१.५९ ॥
तिने असे सांगितल्यावर देवी शोकात बुडालेल्या भद्रेजवळ येऊन मृदु शब्दांत म्हणाली.
1.241.60
मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि धृतिमालम्ब्य शोभने ।
राज्ञे निवेदयित्वापि वसुदेवाय धीमते ॥ १.२४१.६० ॥
हे वार्ष्णेयी, शोक करू नकोस; धीर धर, हे शोभने. राजाला आणि बुद्धिमान वसुदेवालाही कळवून.
1.241.61
कृष्णायापि तथा भद्रे प्रहर्षं कारयामि ते ।
पश्चाज्जानामि ते वार्तां मा शोकं कुरु भामिनि ॥ १.२४१.६१ ॥
कृष्णालाही तसेच कळवून, हे भद्रे, मी तुला आनंदित करीन. नंतर तुझी वार्ता मी जाणून घेईन; हे भामिनी, शोक करू नकोस.
1.241.62
एवमुक्त्वा तु सा माता भद्रायाः प्रियकारिणी ।
निवेदयामास तदा भद्रामानकदुन्दुभेः ॥ १.२४१.६२ ॥
असे बोलून, भद्रेचे प्रिय करणारी ती माता तेव्हा भद्रेविषयी आनकदुंदुभीला कळवती झाली.
1.241.63
रहस्येकासना तत्र भद्राऽस्वस्थेति चाब्रवीत् ।
आरामे तु यतिः श्रीमानर्जुनश्चेति नः श्रुतम् ॥ १.२४१.६३ ॥
तेथे एकांतात एकटी बसलेली भद्रा म्हणाली की ती अस्वस्थ आहे. आणि उद्यानात यती असलेला श्रीमान अर्जुन आहे असे आम्ही ऐकले.
1.241.64
अक्रूराय च कृष्माय आहुकाय च सात्येकः ।
निवेद्यतां महाप्राज्ञ श्रोतव्यं यदि बान्धवैः ॥ १.२४१.६४ ॥
अक्रूर, कृष्ण आणि आहुक यांनाही सात्यकीने कळवावे — हे महाप्राज्ञा, बांधवांनी ऐकणे योग्य असेल तर.
1.241.65
वसुदेवस्तु तच्छ्रुत्वा अक्रूराहुकयोस्तथा ।
निवेदयित्वा कृष्णेन मन्त्रयामास तैस्तदा ॥ १.२४१.६५ ॥
वसुदेवाने हे ऐकून, अक्रूर आणि आहुक यांनाही तसेच कळवून, तेव्हा कृष्ण आणि त्यांच्यासह मसलत केली.
1.241.66
इदं कार्यमिदं कृत्यमिदमेवेति निश्चितः ।
अक्रूरश्चोग्रसेनश्च सात्यकिश्च गदस्तथा ॥ १.२४१.६६ ॥
'हेच करायचे, हेच कर्तव्य, हेच निश्चित' असे ठरवून अक्रूर, उग्रसेन, सात्यकी आणि गद हेही.
1.241.67
पृथुश्रवाश्च कृष्णश्च सहिताः शिनिना मुहुः ।
रुक्मिणी सत्यभामा च देवकी रोहिणी तथा ॥ १.२४१.६७ ॥
पृथुश्रवा आणि कृष्ण शिनीसह वारंवार एकत्र झाले; रुक्मिणी, सत्यभामा, देवकी आणि रोहिणीही तसेच.
1.241.68
वसुदेवेन सहिताः पुरोहितमते स्थिताः ।
विवाहं मन्त्रयामासुर्द्वादशेऽहनि भारत ॥ १.२४१.६८ ॥
वसुदेवासह, पुरोहिताच्या मतानुसार बसून, बाराव्या दिवशी विवाहाबद्दल त्यांनी मसलत केली, हे भारता.
1.241.69
अज्ञातं रौहिणेयस्य उद्धवस्य च भारत ।
विवाहं तु सुभद्रायाः कर्तुकामो गदाग्रजः ॥ १.२४१.६९ ॥
हे भारता, रौहिणेय (बलराम) आणि उद्धव यांना न कळवता, सुभद्रेचा विवाह करू इच्छिणारा गदाग्रज (कृष्ण).
1.241.70
महादेवस्य पूजार्थं महोत्सव इति ब्रुवन् ।
चतुस्त्रिंशदहोरात्रं सुभद्रार्तिप्रशान्तये ॥ १.२४१.७० ॥
महादेवाच्या पूजेसाठी हा महोत्सव आहे असे म्हणत, सुभद्रेची व्यथा शांत करण्यासाठी चौतीस दिवस-रात्री.
1.241.71
नगरे घोषयास हितार्थं सव्यसाचिनः ।
इतश्चतुर्थे त्वहनि अन्तर्द्वीपं तु गम्यताम् ॥ १.२४१.७१ ॥
नगरात सव्यसाचीच्या (अर्जुनाच्या) हितासाठी घोषणा केली: येथून चौथ्या दिवशी अंतर्द्वीपाला जायचे आहे.
1.241.72
सदारैः सानुयात्रैश्च सपुत्रैः सहबाधवैः ।
गन्तव्यं सर्ववर्मैश्च गन्तव्यं सर्वयादवैः ॥ १.२४१.७२ ॥
पत्नी, परिवार, पुत्र व नातेवाईकांसह जावे; सर्व कवचधारी व सर्व यादवांनीही जावे.
1.241.73
एवमुक्तास्तु ते सर्वे तथा चक्रुश्च सर्वशः ।
ततः सर्वदशार्हाणामन्तर्द्वीपे च भारत ॥ १.२४१.७३ ॥
असे सांगितल्यावर ते सर्वजण तसेच पूर्णपणे करते झाले. मग, हे भारता, सर्व दाशार्हजन बेटामध्ये.
1.241.74
चतुस्त्रिंशदहोरात्रं बभूव परमोत्सवः ।
कृष्णरामाहुकाक्रूरप्रद्युम्नशिनिसत्यकाः ॥ १.२४१.७४ ॥
चौतीस दिवस व रात्री मोठा उत्सव झाला — कृष्ण, राम, आहुक, अक्रूर, प्रद्युम्न, शिनी व सत्यक.
1.241.75
समुद्रं प्रययुर्हृष्टाः कुकुरान्धकवृष्णयः ।
युक्तयन्त्रपताकाभिर्वृष्णयो ब्राह्मणैः सह ॥ १.२४१.७५ ॥
आनंदित कुकुर, अंधक, वृष्णी समुद्राकडे गेले — रथ व ध्वजांसह; वृष्णी ब्राह्मणांसह.
1.241.76
समुद्रं प्रययुर्नौभिः सर्वे पुरनिवासिनः ।
ततस्त्वरितमागत्य दाशार्हगणपूजितम् ॥ १.२४१.७६ ॥
नगरवासी सर्व नौकांनी समुद्राकडे गेले. मग त्वरेने येऊन, दाशार्ह गणांनी पूजिलेल्या ठिकाणी.
1.241.77
सुभद्रा पुण्डरीकाक्षमब्रवीद्यतिशासनात् ।
कृत्यवान्द्वादशाहानि स्थाता स भगवानिह ॥ १.२४१.७७ ॥
सुभद्रा पुंडरीकाक्षाला म्हणाली — यतींच्या आज्ञेने, कर्तव्यवान होऊन; "बारा दिवस ते भगवान येथे राहतील."
1.241.78
तिष्ठतस्तस्य कः कुर्यादुपस्थानविधिं सदा ।
तमुवाच हृषीकेशः कस्त्वदन्यो विशेषतः ॥ १.२४१.७८ ॥
तो राहत असताना उपस्थानविधी नेहमी कोण करील? हृषीकेश तिला म्हणाला — "तुझ्याशिवाय विशेषतः दुसरे कोण?"
1.241.79
तमृषिं प्रत्युपस्थातुमितो नार्हति माधवि ।
त्वमेवास्मन्मतेनाद्य महर्षेर्वशवर्तिनी ॥ १.२४१.७९ ॥
हे माधवी, त्या ऋषींची सेवा करण्यास येथून दुसरे कोणी योग्य नाही. आज आमच्या मतानुसार तूच त्या महर्षींच्या वशात राहा.
1.241.80
कुरु सर्वाणि कार्याणि कीर्तिं धर्ममवेक्ष्य च ।
तस्य चातिथिमुख्यस्य सर्वेषां च तपस्विनाम् ॥ १.२४१.८० ॥
कीर्ती आणि धर्म लक्षात घेऊन सर्व कार्ये कर. त्या श्रेष्ठ अतिथीसाठी आणि सर्व तपस्व्यांसाठीही तसेच कर.
1.241.81
संविधानपरा भद्रे भव त्वं वशवर्तिनी ॥ १.२४१.८१ ॥
हे भद्रे, व्यवस्थेत तत्पर आणि आज्ञाधारक राहा.
1.241.82
एवमादिश्य भिक्षां च भद्रां च मधुसूदनः ।
ययौ शङ्खप्रणादेन भेरीणां निस्वनेन च ॥ १.२४१.८२ ॥
अशा प्रकारे शुभ भिक्षेविषयी आज्ञा देऊन मधुसूदन शंखनाद व भेरींच्या निनादासह निघून गेला.
1.241.83
ततस्तु द्वीपमासाद्य दानधर्मपरायणाः ।
उग्रसेनमुखाश्चान्ये विजहुः कुकुरान्धकाः ॥ १.२४१.८३ ॥
नंतर बेटावर पोहोचून, दानधर्मात तत्पर उग्रसेनादी कुकुर व अंधक आनंदात राहिले.
1.241.84
पटहानां प्रणादैश्च भेरीणां निस्वनेन च ।
सप्तयोजनविस्तार आयतो दशयोजनम् ॥ १.२४१.८४ ॥
पटहांच्या ध्वनींनी आणि भेरींच्या निनादाने भरलेले ते सात योजने रुंद व दहा योजने लांब होते.
1.241.85
बभूव स महाद्वीपः सपर्वतमहावनः ।
सेतुपुष्करिणीजालैराक्रीडः सर्वसात्वताम् ॥ १.२४१.८५ ॥
ते महाद्वीप पर्वत आणि मोठ्या अरण्यांसह झाले, सेतू आणि कमलसरोवरांच्या जाळ्याने युक्त, सर्व सात्वतांचे क्रीडास्थान.
1.241.86
वापीपल्वलसङ्घैश्च काननैश्च मनोरमैः ।
वासुदेवस्य क्रीडार्थं योग्यः सर्वप्रहर्षतः ॥ १.२४१.८६ ॥
विहिरी व तळ्यांचे समूह आणि मनोहर अरण्यांनी युक्त ते वासुदेवाच्या क्रीडेसाठी योग्य होते, सर्वांना अत्यंत आनंद देणारे.
1.241.87
कुकुरान्धकवृष्णीनां तथा प्रियकरस्तदा ।
बभूव परमोपेतस्त्रिविष्टप इवापरः ॥ १.२४१.८७ ॥
कुकुर, अंधक व वृष्णींना तेव्हा ते प्रिय झाले; परम गुणांनी युक्त, जणू दुसरा स्वर्गच.
1.241.88
चतुस्त्रिंशदहोरात्रं दानधर्मपरायणाः ।
उग्रसेनमुखाः सर्वे विजहुः कुकुरान्धकाः ॥ १.२४१.८८ ॥
चौतीस दिवस-रात्र दानधर्मात तत्पर राहून उग्रसेनांच्या नेतृत्वाखाली सर्व कुकुर व अंधक आनंदात राहिले.
1.241.89
विचित्रमाल्याभरणाश्चित्रगन्धानुलेपनाः ।
विहाराभिगताः सर्वे यादवा हर्षसंयुताः ॥ १.२४१.८९ ॥
विचित्र माळा व अलंकार धारण केलेले, विविध सुगंधी लेप लावलेले, विहारात गुंतलेले सर्व यादव आनंदाने भरलेले होते.
1.241.90
सुनृत्तगीतवादित्रै रममाणास्तदाऽभवन् ।
प्रतियाते दशार्हाणामृषभे शार्ङ्गधन्वनि।
सुभध्रोद्वाहनं पार्थः प्राप्तकालममन्यत ॥ १.२४१.९० ॥
उत्तम नृत्य, गीत व वाद्यांनी ते तेव्हा रमत होते. दशार्हांचा वृषभ शार्ङ्गधन्वा निघून गेल्यावर, पार्थाने सुभद्रेच्या विवाहाची वेळ आली असे मानले.