महाभारत · अध्याय 1.245
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.245.1
उक्तवन्तो यथावीर्यमसकृत्सर्ववृष्णयः ।
ततोऽब्रवीद्वासुदेवो वाक्यं धर्मार्थसंयुतम् ॥ १.२४५.१ ॥
सर्व वृष्णींनी आपापल्या सामर्थ्यानुसार वारंवार बोलून झाल्यावर वासुदेव धर्म व अर्थाने युक्त वचन बोलला.
1.245.2
मयोक्तं न श्रुतं पूर्वं सहितैः सर्वयादवैः ।
अतिक्रान्तमतिक्रान्तं न निवर्तेत कर्हिचित्।
शृणुध्वं सहिताः सर्वे मम वाक्यं सहेतुकम् ॥ १.२४५.२ ॥
मी जे सांगितले ते यादवांनी पूर्वी सर्वांनी एकत्र ऐकले नव्हते. गेलेले कधी परत येत नाही. म्हणून तुम्ही सर्वजण एकत्र माझे सकारण वचन ऐका.
1.245.3
नावमानं कुलस्यास्य गुडाकेशः प्रयुक्तवान् ।
संमानोऽभ्यधिकस्तेन प्रयुक्तोऽयं न संशयः ॥ १.२४५.३ ॥
गुडाकेश (अर्जुन) या कुळाचा अपमान केलेला नाही. त्याने अधिक सन्मानच दाखवला आहे, यात संशय नाही.
1.245.4
अर्थलुब्धान्न वः पार्थो मन्यते सात्वतान्सदा ।
स्वयंवरमनाधृष्यं मन्यते चापि पाण्डवः ॥ १.२४५.४ ॥
पार्थ (अर्जुन) तुम्हा सात्वतांना नेहमी धनलोभी मानत नाही. पांडव स्वयंवरालाही अनुल्लंघनीय मानतो.
1.245.5
प्रदानमपि कन्यायाः पशुवत्को नु मन्यते ।
विक्रयं चाप्यपत्यस्य कः कुर्यात्पुरुषो भुवि ॥ १.२४५.५ ॥
कन्यादानाला सुद्धा पशूप्रमाणे कोण मानेल? आणि अपत्याचे विक्रय पृथ्वीवर कोणता पुरुष करील?
1.245.6
एतान्दोषांस्तु कौन्तेयो दृष्टवानिति मे मतिः ।
क्षत्रियाणां तु वीर्येण प्रशस्तं हरणं बलात्।
अतः प्रसह्य हृतवान्कन्यां धर्मेण पाण्डवः ॥ १.२४५.६ ॥
कुंतीपुत्राने हे दोष पाहिले असे माझे मत आहे. परंतु क्षत्रियांसाठी पराक्रमाने बलपूर्वक हरण प्रशंसनीय आहे. म्हणून पांडवाने बलाने कन्येचे हरण केले, जे धर्मानुसार आहे.
1.245.7
उचितश्चैव संबन्धः सुभद्रा च शयस्विनी ।
एष चापीदृशः पार्थः प्रसह्य हृतवानतः ॥ १.२४५.७ ॥
सुभद्रा आणि सुंदर बाहू असलेल्या तिच्याशी हा संबंध योग्यच आहे. असाच हा पार्थ आहे, म्हणून त्याने बलाने तिचे हरण केले.
1.245.8
भरतस्यान्वये जातं शान्तनोश्च यशस्विनः ।
कुन्तिभोजात्माजापुत्रं का बुभूषेत नार्जुनम् ॥ १.२४५.८ ॥
भरताच्या वंशात आणि यशस्वी शंतनूच्या कुलात जन्मलेला, कुंतिभोजाच्या कन्येचा पुत्र अर्जुन होण्याची इच्छा कोण करणार नाही?
1.245.9
न तं पश्यामि यः पार्थं विजयेत रणे बलात् ।
वर्जयित्वा विरूपाक्षं भगनेत्रहरं हरम् ॥ १.२४५.९ ॥
युद्धात बलाने पार्थाला जिंकू शकेल असा कोणी मला दिसत नाही; भगाचे नेत्र हरण करणाऱ्या विरूपाक्ष हराला सोडून.
1.245.10
अपि सर्वेषु लोकेषु सेन्द्ररुद्रेषु मारिष ।
स च नाम रथस्तादृङ्मदीयास्ते च वाजिनः ॥ १.२४५.१० ॥
हे मारिष, सर्व लोकांत, इंद्र आणि रुद्रांसह, असा रथ आहे; आणि माझे ते घोडेही.
1.245.11
मम शस्त्रं विशेषेण तूणौ चाक्षयसायकौ ।
योद्धा पार्थश्च शीघ्रास्त्रः को नु तेन समो भवेत्।
तमभिद्रुत्य सान्त्वेन परमेण धनञ्जयम् ॥ १.२४५.११ ॥
माझी शस्त्रे विशेष आहेत, माझे भाते अक्षय बाणांनी भरलेले आहेत. पार्थ योद्धा आहे, जलद अस्त्रे असणारा; त्याच्याशी बरोबरी कोण करू शकेल? म्हणून अत्यंत सांत्वनाने धनंजयाकडे जाऊन—
1.245.12
निवर्तयत संहृष्टा ममैषा परमा मतिः ।
यदि निर्जित्य वः पार्थो बलाद्गच्छेत्स्वकं पुरं ॥ १.२४५.१२ ॥
आनंदाने त्याला परत पाठवा; हीच माझी उत्तम मते आहे. पार्थाने तुम्हाला बळाने जिंकून आपल्या नगरीत निघून गेले तर—
1.245.13
प्रणश्येद्वो यशः सद्यो न तु सान्त्वे पराजयः ।
पितृष्वसायाः पुत्रो मे संबन्धं नार्हति द्विषाम्।
तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य तथा कर्तुं जनाधिप ॥ १.२४५.१३ ॥
शांतीत पराभव झाला तरी तुमचे यश लगेच नष्ट होणार नाही. माझ्या आत्याचा मुलगा शत्रूंशी संबंधास योग्य नाही. हे जनाधिपा, वासुदेवाचे वचन ऐकून तसेच करा.
1.245.14
उद्योगं कृतवन्तस्ते भेरीं सन्नाद्य यादवाः ।
अर्जुनस्तु तदा श्रुत्वा भेरीसन्नादनं महत् ॥ १.२४५.१४ ॥
यादवांनी तयारी करून भेरी वाजवल्या. तेव्हा अर्जुनाने भेरींचा मोठा नाद ऐकला.
1.245.15
कौन्तेयस्त्वरमाणस्तु सुभद्रामभ्यभाषत ।
आयान्ति वृष्णयः सर्वे ससुहृज्जनबान्धवाः ॥ १.२४५.१५ ॥
कुंतीपुत्र घाईने सुभद्रेला म्हणाला: 'वृष्णी सर्व मित्र, लोक व बांधवांसह येत आहेत.'
1.245.16
त्वदर्थं योद्धुकामास्ते मदरक्तान्तलोचनाः ।
प्रमत्तानशुचीन्मूढान्सुरामत्तान्नराधमान् ॥ १.२४५.१६ ॥
तुझ्यासाठी युद्धाची इच्छा धरून ते येत आहेत, मदाने डोळ्यांचे कोपरे लाल झालेले. ते बेसावध, अशुद्ध, मूर्ख व मद्याने उन्मत्त अधम पुरुष आहेत.
1.245.17
वमनं पानशीलांस्तान्करिष्यामि शरोत्तमैः ।
उताहो वा मदोन्मत्तान्नयिष्यामि यमक्षयम् ॥ १.२४५.१७ ॥
मद्यपानाची सवय असलेल्यांना मी उत्तम बाणांनी ओकायला लावीन; किंवा मदोन्मत्तांना यमलोकी पाठवीन.
1.245.18
एवमुक्त्वा प्रियां पार्थो न्यवर्तत महाबलः ।
निवर्तमानं दृष्ट्वैव सुभद्रा त्रस्ततां गता ॥ १.२४५.१८ ॥
असे बोलून महाबली पार्थ प्रियेपासून परतला. परत जाताना पाहताच सुभद्रा भयभीत झाली.
1.245.19
एवं मा वद पार्थेति पादयोः पतिता तदा ।
सुभद्रा तु कलिर्जाता वृष्णीनां निधाय च ॥ १.२४५.१९ ॥
"असे मला सांग, पार्था" असे म्हणून तेव्हा सुभद्रा अर्जुनाच्या चरणांवर पडली. पण वृष्णींमध्ये कलह निर्माण झाला; तो तिने आपल्या मनात ठेवला.
1.245.20
एवं ब्रुवन्तः पौरास्ते ह्यपवादरताः प्रभो ।
मम शोकं वर्धयन्ति तस्मान्नाशं न चिन्तये।
परिवादभयान्मुक्ता त्वत्प्रसादाद्भवाम्यहम् ॥ १.२४५.२० ॥
"असे बोलणारे ते नगरजन, निंदेत रमणारे, हे प्रभो, माझा शोक वाढवतात; म्हणून नाशाचा विचार मी करत नाही. निंदेच्या भयातून मुक्त होऊन तुमच्या कृपेने मी होईन."
1.245.21
एवमुक्तस्ततः पार्थः प्रियया भद्रया तदा ।
गमनाय मतिं चक्रे पार्थः सत्यपराक्रमः ॥ १.२४५.२१ ॥
असे प्रिय भद्रेने सांगितल्यावर सत्यपराक्रमी पार्थाने तेव्हा जाण्याचा निश्चय केला.
1.245.22
स्तितपूर्वं तदाऽऽभाष्य परिष्वज्य प्रियां तदा ।
उत्थाप्य च पुनः पार्थो याहि याहीति चाब्रवीत् ॥ १.२४५.२२ ॥
तेव्हा आधी बोलून, प्रियेला आलिंगन देऊन आणि पुन्हा तिला उठवून पार्थ म्हणाला, "जा, जा."
1.245.23
ततः सुभद्रा त्वरिता रश्मीन्संगृह्य पाणिना ।
चोदयामास जवनाञ्शीग्रमश्वान्कृतत्वरा ॥ १.२४५.२३ ॥
मग सुभद्रेने घाईने हातात लगाम धरून वेगवान घोड्यांना लगेच हाकले, घाई करत.
1.245.24
ततस्तु कृतसन्नाहा वृष्णिवीराः समाहिताः ।
प्रत्यानयार्थं पार्थस्य जवनैस्तुरगोत्तमैः ॥ १.२४५.२४ ॥
मग कवच घातलेले, एकाग्र वृष्णिवीर, पार्थाला परत आणण्यासाठी उत्तम वेगवान घोड्यांवर निघाले.
1.245.25
राजमार्गमनुप्राप्ता दृष्ट्वा पार्थस्य विक्रमम् ।
प्रासादपङ्क्तिस्तम्भेषु वेदिकासु ध्वजेषु च ॥ १.२४५.२५ ॥
राजमार्गावर पोहोचून, पार्थाचा पराक्रम पाहून, प्रासादांच्या ओळींच्या खांबांवर, वेदिकांवर आणि ध्वजांवर.
1.245.26
अर्जुनस्य शरान्दृष्ट्वा विस्मयं परमं गताः ।
केशवस्य वचस्तथ्यं मन्यमानास्तु यादवाः ॥ १.२४५.२६ ॥
अर्जुनाचे बाण पाहून ते परम विस्मयाने भरले; केशवाचे वचन खरे मानणारे यादव.
1.245.27
अतीत्य तं रैवतकं श्रुत्वा तु विपृथोर्वचः ।
अर्जुनेन कृतं श्रुत्वा गन्तुकामास्तु वृष्णयः ॥ १.२४५.२७ ॥
ते रैवतक ओलांडून, विपृथूचे वचन ऐकून, अर्जुनाने केलेले ऐकून, वृष्णी जाण्याची इच्छा करू लागले.
1.245.28
श्रुत्वा दीर्घं गतं पार्थं न्यवर्तन्त महारथाः ।
पुरोद्यानमतिक्रम्य विशालं च गिरिव्रजम् ॥ १.२४५.२८ ॥
पार्थ खूप दूर गेला हे ऐकून महारथी परतले; नगराचे उद्यान आणि विशाल गिरिव्रज ओलांडून.
1.245.29
सानुमुज्जयिनीं चैव वनान्युपवनानि च ।
पुण्येष्वानर्तराष्ट्रेषु वापीपद्मसरांसि च ॥ १.२४५.२९ ॥
सानू आणि उज्जयिनी, वने आणि उपवने, पवित्र आनर्त राष्ट्रातील बारवा आणि कमलसरोवरे.
1.245.30
प्राप्य धेनुमतीतीर्थमश्वरोधसरः प्रति ।
प्रेक्षावर्तं ततः शैलमम्बुदं च नगोत्तमम् ॥ १.२४५.३० ॥
धेनुमती तीर्थ आणि अश्वरोधसर सरोवरापर्यंत पोहोचून; मग प्रेक्षावर्त पर्वत आणि पर्वतश्रेष्ठ अंबुद.
1.245.31
आराच्छृङ्गमथासाद्य तीर्णः करवतीं नदीम् ।
प्राप्य साल्वेयराष्ट्राणि निषधानप्यतीत्य च ॥ १.२४५.३१ ॥
दुरून शिखरापर्यंत पोहोचून, करवती नदी ओलांडून, साल्वेय राष्ट्रांपर्यंत पोहोचून आणि निषधांनाही मागे टाकून.
1.245.32
देवापृथुपुरं पश्यन् सर्वतः सुसमाहितः ।
तमतीत्य महाबाहुर्देवारण्यमपश्यत ॥ १.२४५.३२ ॥
देवापृथु नगर सर्वत्र लक्षपूर्वक पाहत, ते ओलांडून महाबाहूने देवारण्य पाहिले.
1.245.33
पूजयामासुरायान्तं देवारण्ये महर्षयः ।
स वनानि नदीः शैलान् गिरिप्रस्रवणानि च ॥ १.२४५.३३ ॥
देवारण्यात आलेल्या त्याचा महर्षींनी सत्कार केला. त्याने वने, नद्या, पर्वत आणि गिरिझरे पाहिली.
1.245.34
अतीत्य च तदा पार्थः सुभद्रासारथिस्तदा ।
कौरवं विषयं प्राप्य विशोकः समपद्यत ॥ १.२४५.३४ ॥
मग सुभद्रेचा सारथी पृथापुत्र पार्थ ओलांडून कौरव देशात पोहोचून शोकरहित झाला.
1.245.35
सोदर्याणां महाबाहुः सिंहाशयमिवाशयम् ।
दूरादुपवनोपेतं समन्तात्सलिलावृतम् ॥ १.२४५.३५ ॥
भावांचा महाबाहू दुरून सिंहाच्या गुहेसारखे, उपवनांनी युक्त, सर्वत्र पाण्याने वेढलेले ते नगर पाहता झाला.
1.245.36
भद्रया मुदितो जिष्णुर्ददर्श वृजिनं पुरम् ॥ १.२४५.३६ ॥
भद्रेसह आनंदित झालेल्या जिष्णूने (अर्जुनाने) वृजिन नगर पाहिले.