महाभारत · अध्याय 1.248
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.248.1
इन्द्रप्रस्थे वसन्तस्ते जघ्रुरन्यान्नराधिपान् ।
शासनाद्धृतराष्ट्रस्य राज्ञः शान्तनवस्य च ॥ १.२४८.१ ॥
इंद्रप्रस्थात राहून त्यांनी धृतराष्ट्र राजा आणि शंतनूचा पुत्र (भीष्म) यांच्या आज्ञेने इतर राजांना जिंकले.
1.248.2
आश्रित्य धर्मराजानं सर्वलोकोऽवसत्सुखम् ।
पुण्यलक्षणकर्माणं स्वदेहमिव देहिनः ॥ १.२४८.२ ॥
धर्मराज (युधिष्ठिर) याचा आश्रय घेऊन सर्व लोक सुखाने राहिले; पुण्यलक्षणी कर्म करणाऱ्या त्याचा, देहधारी जसा आपल्या देहाचा आश्रय घेतो तसा.
1.248.3
स समं धर्मकामार्थान्सिषेवे भरतर्षभ ।
त्रीनिवात्मसमान्बन्धून्नीतिमानिव मानयन् ॥ १.२४८.३ ॥
हे भरतर्षभा! तो धर्म, काम व अर्थ यांची समानपणे सेवा करी; स्वतःसारखे तीन बांधव नीतिमानाप्रमाणे मान देई.
1.248.4
तेषां समविभक्तानां क्षितौ देहवतामिव ।
बभौ धर्मार्थकामानां चतुर्थ इव पार्थिवः ॥ १.२४८.४ ॥
पृथ्वीवर देहधारी रूपात समानपणे विभागलेल्या धर्म, अर्थ व काम यांच्यामध्ये तो राजा चौथ्याप्रमाणे तळपला.
1.248.5
अध्येतारं परं वेदान्प्रयोक्तारं महाध्वरे ।
रक्षितारं शुभाँल्लोकाँल्लोभिरे तं जनाधिपम् ॥ १.२४८.५ ॥
वेदांचा उत्तम अध्येता, महायज्ञात त्यांचा प्रयोग करणारा आणि शुभ लोकांचा रक्षक असलेल्या त्या जनाधिपाची (सर्वांनी) इच्छा केली.
1.248.6
अधिष्ठानवती लक्ष्मीः परायणवती मतिः ।
वर्धमानोऽखिलो धर्मस्तेनासीत्पृथिवीक्षिताम् ॥ १.२४८.६ ॥
त्याच्यामुळे पृथ्वीवरील राजांमध्ये लक्ष्मीला स्थिर आधार लाभला, बुद्धीला परम आश्रय लाभला आणि संपूर्ण धर्म वाढत गेला.
1.248.7
भ्रातृभिः सहितौ राजा चतुर्भिरधिकं बभौ ।
प्रयुज्यमानैर्विततो वेदैरिव महाध्वरः ॥ १.२४८.७ ॥
बंधूंसह राजा चौघांसह अधिक शोभला, जसा वेदमंत्रांनी विस्तारलेला महायज्ञ शोभतो.
1.248.8
तं तु धौम्यादयो विप्राः परिवार्योपतस्थिरे ।
बृहस्पतिसमा मुख्याः प्रजापतिमिवामराः ॥ १.२४८.८ ॥
धौम्य आदी ब्राह्मण, बृहस्पतीसमान श्रेष्ठ, त्याला वेढून देव प्रजापतीची सेवा करतात तसे उपासना करू लागले.
1.248.9
धर्मराजे ह्यतिप्रीत्या पूर्णचन्द्र इवामले ।
प्रजानां रेमिरे तुल्यं नेत्राणि हृदयानि च ॥ १.२४८.९ ॥
धर्मराजावर अत्यंत प्रेमामुळे, निर्मल आकाशातील पूर्ण चंद्रासारखे, प्रजांचे डोळे आणि हृदये समानपणे आनंदली.
1.248.10
न तु केवलदैवेन प्रजा भावेन रेमिरे ।
यद्बभूव मनःकान्तं कर्मणा स चकार तत् ॥ १.२४८.१० ॥
प्रजा केवळ दैवाने नव्हे, तर त्यांच्या स्वभावाने आनंदली; मनाला जे प्रिय होते ते त्याने कर्माने केले.
1.248.11
न ह्ययुक्तं न चासत्यं नासह्यं न च वाऽप्रियम् ।
भाषितं चारुभाषस्य जज्ञे पार्थस्य धीमतः ॥ १.२४८.११ ॥
गोडबोल्या बुद्धिमान पार्थाच्या वाणीत अयोग्य, असत्य, असह्य किंवा अप्रिय काही उद्भवत नसे.
1.248.12
स हि सर्वस्य लोकस्य हितमात्मन एव च ।
चिकीर्षन्सुमहातेजा रेमे भरतसत्तम ॥ १.२४८.१२ ॥
तो महातेजस्वी सर्व लोकांचे आणि स्वतःचे हित करू इच्छित असता आनंदला, हे भरतश्रेष्ठा.
1.248.13
तथा तु मुदिताः सर्वे पाण्डवा विगतज्वराः ।
अवसन्पृथिवीपालाँस्तापयन्तः स्वतेजसा ॥ १.२४८.१३ ॥
अशा प्रकारे आनंदित झालेले सर्व पांडव दुःखमुक्त होऊन, आपल्या तेजाने पृथ्वीपालांना तापवत राहिले.
1.248.14
ततः कतिपयाहस्य बीभत्सुः कृष्णमब्रवीत् ।
उष्णानि कृष्ण वर्तन्ते गच्छावो यमुनां प्रति ॥ १.२४८.१४ ॥
काही दिवसांनंतर बीभत्सु कृष्णाला म्हणाला, "हे कृष्णा, उन्हे तापली आहेत; चल, आपण यमुनेकडे जाऊ."
1.248.15
सुहृज्जनवृतौ तत्र विहृत्य मधुसूदन ।
सायाह्ने पुनरेष्यावो रोचतां ते जनार्दन ॥ १.२४८.१५ ॥
"हे मधुसूदना, तेथे सुहृदांनी वेढलेले विहार करून संध्याकाळी आपण पुन्हा परत येऊ; हे जनार्दना, तुला पसंत असेल तर."
1.248.16
कुन्तीमातर्ममाप्येतद्रोचते यद्वयं जले ।
सुहृज्जनवृताः पार्थ विहरेम यथासुखम् ॥ १.२४८.१६ ॥
वासुदेव म्हणाला, "हे कुंतीपुत्रा, मलाही हे आवडते; सुहृदांनी वेढलेले पाण्यात सुखाने विहार करू या, हे पार्था."
1.248.17
आमन्त्र्य तौ धर्मराजमनुज्ञाप्य च भारत ।
जग्मतुः पार्थगोविन्दौ सुहृज्जनवृतौ ततः ॥ १.२४८.१७ ॥
हे भारता, ते दोघे धर्मराजाला निरोप घेऊन, त्याची अनुमती मिळवून, सुहृदांनी वेढलेले पार्थ आणि गोविंद तेथून निघून गेले.
1.248.18
विहरन्खाण्डवप्रस्थे काननेषु च माधवः ।
पुष्पितोपवनां दिव्यां ददर्श यमुनां नदीम् ॥ १.२४८.१८ ॥
खांडवप्रस्थात आणि अरण्यांत विहार करताना माधवाने फुलांनी बहरलेल्या उपवनांनी युक्त दिव्य यमुना नदी पाहिली.
1.248.19
तस्यास्तीरे वनं दिव्यं सर्वर्तुसुमनोहरम् ।
आलयं सर्वभूतानां खाण्डवं खड्गचर्मभृत् ॥ १.२४८.१९ ॥
यमुनेच्या तीरावर सर्व ऋतूंच्या फुलांनी मनोहर असे एक दिव्य वन होते; ते सर्वभूतांचे आलय खाण्डव होते, खड्ग आणि ढाल धारण करणारे.
1.248.20
ददर्श कृत्स्नं तं देशं सहितः सव्यसाचिना ।
ऋक्षगोमायुशार्दूलवृककृष्णमृगान्वितम् ॥ १.२४८.२० ॥
सव्यसाची अर्जुनासह त्यांनी तो संपूर्ण प्रदेश पाहिला; तो अस्वल, कोल्हे, वाघ, लांडगे आणि काळ्या हरणांनी भरलेला होता.
1.248.21
शाखामृगगणैर्जुष्टं गजद्वीपिनिषेवितम् ।
शकबर्हिणदात्यूहहंससारसनादितम् ॥ १.२४८.२१ ॥
ते वानरांच्या झुंडींनी भरलेले, हत्ती व बिबट्यांनी सेवित, पोपट, मोर, दात्यूह, हंस व सारसांच्या कलरवाने दुमदुमलेले होते.
1.248.22
नानामृगसहस्रैश्च पक्षिभिश्च समावृतम् ।
मानार्हं तच्च सर्वेषां देवदानवरक्षसाम् ॥ १.२४८.२२ ॥
ते हजारो प्रकारच्या मृग व पक्ष्यांनी वेढलेले होते; आणि ते देव, दानव व राक्षस सर्वांना मान्य करण्यासारखे होते.
1.248.23
आलयं पन्नगेन्द्रस्य तक्षकस्य महात्मनः ।
वेणुशाल्मलिबिल्वातिमुक्तजंब्वाम्रचम्पकैः ॥ १.२४८.२३ ॥
हे महात्मा पन्नगेन्द्र तक्षकाचे आलय होते; वेळू, शाल्मली, बेल, अतिमुक्त, जांभूळ, आंबा व चंपक वृक्षांनी भरलेले.
1.248.24
अङ्कोलपनसाश्वत्थतालजम्बीरवञ्जुलैः ।
एकपद्मकतालैश्च शतशश्चैव रौहिणैः ॥ १.२४८.२४ ॥
अंकोल, फणस, पिंपळ, ताड, लिंबू, वंजुल वृक्षांनी, एकपद्मक व ताडांनी, आणि शेकडो रौहिण वृक्षांनी ते भरलेले होते.
1.248.25
नानावृक्षैः समायुक्तं नानागुल्मसमावृतम् ।
वेत्रकीचकसंयुक्तमाशीविषनिषेवितम् ॥ १.२४८.२५ ॥
नाना प्रकारच्या वृक्षांनी युक्त, नाना प्रकारच्या झुडपांनी वेढलेले, वेत आणि बांबूने भरलेले, विषारी सर्पांनी सेवित असे ते वन.
1.248.26
विगतार्कं महाभोगविततद्रुमसङ्कटम् ।
व्यालदंष्ट्रिगणाकीर्णं वर्जितं सर्वमानुषैः ॥ १.२४८.२६ ॥
सूर्यप्रकाश न पोहोचणारे, विस्तीर्ण पसरलेल्या मोठ्या वृक्षांनी दाट, दाढा असलेल्या हिंस्र प्राण्यांच्या समूहांनी भरलेले, सर्व मानवांनी त्याग केलेले ते वन.
1.248.27
रक्षसां भुजगेन्द्राणां पक्षिणां च महालयम् ।
खाण्डवं सुमहाप्राज्ञः सर्वलोकविभागवित् ॥ १.२४८.२७ ॥
राक्षस, नागराज आणि पक्ष्यांचे महानिवास असलेले खांडववन; सर्व लोकांच्या विभागांना जाणणारा तो महाप्राज्ञ ते पाहता झाला.
1.248.28
दृष्टवान्सर्वलोकेश अर्जुनेन समन्वितः ।
पीताम्बरधरो देवस्तद्वनं बहुधा चरन् ॥ १.२४८.२८ ॥
सर्वलोकेश्वर, पीतांबरधारी देव अर्जुनासह त्या वनात अनेक प्रकारे संचार करीत ते पाहता झाला.
1.248.29
सद्रुमस्य सयक्षस्य सभूतगणपक्षिणः ।
खाण्डवस्य विनाशं तं ददर्श मधुसूदनः ॥ १.२४८.२९ ॥
वृक्ष, यक्ष, भूतगण आणि पक्ष्यांसह खांडववनाचा तो विनाश मधुसूदनाने पाहिला.
1.248.30
विहारदेशं संप्राप्य नानाद्रुममनुत्तमम् ।
गृहैरुच्चावचैर्युक्तं पुरन्दरपुरोपमम् ॥ १.२४८.३० ॥
नाना वृक्षांनी अत्युत्तम अशा विहारस्थानी पोहोचून, उंच-सखल घरांनी युक्त, इंद्रपुरीसारखे ते स्थान.
1.248.31
भक्ष्यैर्भोज्यैश्च पेयैश्च रसवद्बिर्महाधनैः ।
माल्यैश्च विविधैर्गन्धैस्तथा वार्ष्मेयपाण्डवौ ॥ १.२४८.३१ ॥
भक्ष्य, भोज्य आणि पेये, रसदार व महामूल्य पदार्थ, विविध माळा व सुगंधांनी — वार्ष्णेय आणि पांडव.
1.248.32
तदा विविशतुः पूर्णं रत्नैरुच्चावचैः शुभैः ।
यथोपजोषं सर्वश्च जनश्चिक्रीड भारत ॥ १.२४८.३२ ॥
तेव्हा ते (कृष्ण व अर्जुन) विविध शुभ रत्नांनी भरलेल्या (भवनात) प्रविष्ट झाले. हे भरता, सर्वजण आपापल्या आवडीप्रमाणे आनंदाने क्रीडा करू लागले.
1.248.33
स्त्रियश्च विपुलश्रोष्ण्यश्चारुपीनपयोधराः ।
मदस्खलितगामिन्यश्चिक्रीडुर्वामलोचनाः ॥ १.२४८.३३ ॥
विशाल नितंबांच्या, सुंदर पुष्ट स्तनांच्या, मदाने डगमगत चालणाऱ्या, सुंदर नेत्रांच्या स्त्रियाही क्रीडा करू लागल्या.
1.248.34
वने काश्चिज्जले काश्चित्काश्चिद्वेश्मसु चाङ्गनाः ।
यथादेशं यथाप्रीति चिक्रीडुः पार्थकृष्णयोः ॥ १.२४८.३४ ॥
काही स्त्रिया वनात, काही पाण्यात, काही घरांत, स्थानानुसार व आवडीनुसार, पार्थ व कृष्ण यांच्यासोबत क्रीडा करू लागल्या.
1.248.35
वासुदेवप्रिया नित्यं सत्यभामा च भामिनी ।
द्रौपदी च सुभद्रा च वासांस्याभरणानि च।
प्रायच्छन्त महाराज स्त्रीणां ताः स्म मदोत्कटाः ॥ १.२४८.३५ ॥
वासुदेवाची प्रिय सत्यभामा सदैव (तेथे होती), आणि भामिनी द्रौपदी व सुभद्राही. हे महाराजा, मदोन्मत्त होऊन त्या स्त्रियांना वस्त्रे व अलंकार देत होत्या.
1.248.36
काश्चित्प्रहृष्टा ननृतुश्चुक्रुशुश्च तथा पराः ।
जहसुश्च परा नार्यः पपुश्चान्या वरासवम् ॥ १.२४८.३६ ॥
काही स्त्रिया आनंदाने नाचू लागल्या, आणि काही ओरडू लागल्या. इतर स्त्रिया हसल्या, आणि काहींनी उत्तम मद्य प्राशन केले.
1.248.37
रुरुधुश्चापरास्तत्र प्रजघ्नुश्च परस्परम् ।
मन्त्रयामासुरन्याश्च रहस्यानि परस्परम् ॥ १.२४८.३७ ॥
इतरांनी तिथे एकमेकांना अडवले आणि काहींनी एकमेकांना मारले. इतरांनी एकमेकींशी गुप्त गोष्टींची चर्चा केली.
1.248.38
वेणुवीणामृदङ्गानां मनोज्ञानां च सर्वशः ।
शब्देन पूर्यते हर्म्यं तद्वनं सुमहर्द्धिमत् ॥ १.२४८.३८ ॥
वेणू, वीणा आणि मृदंग यांच्या मनोहर ध्वनीने सर्वत्र तो महाल भरून गेला. ते वन अतिशय समृद्ध होते.
1.248.39
तस्मिंस्तदा वर्तमानो कुरुदाशार्हनन्दनौ ।
समीपं जग्मतुः कंचिदुद्देशं सुमनोहरम् ॥ १.२४८.३९ ॥
तेव्हा तेथे असलेले कुरु आणि दाशार्ह वंशातील दोन पुत्र एका अत्यंत मनोहर ठिकाणी गेले.
1.248.40
तत्र गत्वा महात्मानौ कृष्णौ परपुरञ्जयौ ।
महार्हासनयो राजंस्ततस्तौ सन्निषीदतुः ॥ १.२४८.४० ॥
हे राजा! तेथे जाऊन शत्रुनगरांवर विजय मिळवणारे ते महात्मे दोन्ही कृष्ण मौल्यवान आसनांवर बसले.
1.248.41
तत्र पूर्वव्यतीतानि विक्रान्तानीतराणि च ।
बहूनि कथयित्वा तौ रेमाते पार्थमाधवौ ॥ १.२४८.४१ ॥
तेथे पूर्वीच्या घडलेल्या आणि इतर पराक्रमांच्या अनेक गोष्टी सांगून पार्थ आणि माधव आनंदित झाले.
1.248.42
तत्रोपविष्टौ मुदितौ नाकपृष्ठेऽश्विनाविव ।
अभ्यागच्छत्तदा विप्रो वासुदेवधनञ्जयौ ॥ १.२४८.४२ ॥
तेथे स्वर्गाच्या पाठीवर बसलेल्या दोन अश्विनीकुमारांप्रमाणे आनंदाने बसलेल्या वासुदेव आणि धनंजयाजवळ तेव्हा एक ब्राह्मण आला.
1.248.43
बृहच्छालप्रतीकाशः प्रतप्तकनकप्रभः ।
हरिपिङ्गोज्ज्वलश्मश्रुः प्रमाणायामतः समः ॥ १.२४८.४३ ॥
ते मोठ्या शाल वृक्षासारखे होते, तापलेल्या सोन्यासारखी कांती असलेले होते; त्यांची दाढी हिरवट-पिवळ्या रंगात तेजस्वी होती; उंची आणि रुंदी प्रमाणबद्ध होती.
1.248.44
तरुणादित्यसङ्काशश्चीरवासा जटाधरः ।
पद्मपत्राननः पिङ्गस्तेजसा प्रज्वलन्निव ॥ १.२४८.४४ ॥
ते तरुण सूर्यासारखे होते, वल्कलवस्त्र नेसलेले आणि जटाधारी; त्यांचे मुख कमळपानासारखे, पिंगट वर्णाचे; आपल्या तेजाने जणू प्रज्वलित होत होते.
1.248.45
जगाम तौ कृष्णपार्थौ दिधक्षुः खाण्डवं वनम् ।
उपसृष्टं तु तं कृष्णो भ्राजमानं द्विजोत्तमम्।
अर्जनो वासुदेवश्च तूर्णमुत्पत्य तस्थतुः ॥ १.२४८.४५ ॥
कृष्ण आणि पार्थ खाण्डव वन जाळण्याच्या इच्छेने गेले. तेव्हा कृष्ण आणि अर्जुन त्वरेने उठले आणि त्या तेजस्वी श्रेष्ठ ब्राह्मणाजवळ जाऊन उभे राहिले.