महाभारत · अध्याय 1.252
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.252.1
तौ रथाभ्यां रथश्रेष्ठौ दावस्योभयतः स्थितौ ।
दिक्षु सर्वासु भूतानां चक्राते कदनं महत् ॥ १.२५२.१ ॥
ते दोन श्रेष्ठ रथी आपल्या रथांवर दावाग्नीच्या दोन्ही बाजूंना उभे राहून सर्व दिशांना प्राण्यांचा मोठा संहार करू लागले.
1.252.2
यत्र यत्र च दृश्यन्ते प्राणिनः खाण्डवालयाः ।
पलायन्तः प्रवीरौ तौ तत्रतत्राभ्यधावताम् ॥ १.२५२.२ ॥
खांडववनातील प्राणी जिथे जिथे पळताना दिसत, तिथे तिथे ते दोन वीर त्यांच्यावर धावून जात.
1.252.3
छिद्रं न स्म प्रपश्यन्ति रथयोराशुचारिणोः ।
आविद्धावेव दृश्येते रथिनौ तौ रथोत्तमौ ॥ १.२५२.३ ॥
वेगाने फिरणाऱ्या त्या दोन रथांमध्ये कोणालाही छिद्र दिसत नव्हते; ते दोन श्रेष्ठ रथी केवळ धावत असलेले दिसत.
1.252.4
खाण्डवे दह्यमाने तु भूतान्यथ सहस्रशः ।
उत्पेतुर्भैरवान्नादान्विनदन्तः समन्ततः ॥ १.२५२.४ ॥
खांडव जळत असताना हजारो प्राणी भयानक आरडाओरडा करत चहूबाजूंनी वर उसळले.
1.252.5
दग्धैकदेशा बहवो निष्टप्ताश्च तथाऽपरे ।
स्फुटिताक्षा विशीर्णाश्च विप्लुताश्च तथाऽपरे ॥ १.२५२.५ ॥
पुष्कळ प्राणी एका बाजूने जळाले होते, तर इतर पूर्ण होरपळले होते; काहींचे डोळे फुटले होते, काही छिन्नविच्छिन्न झाले होते, आणि इतर सैरावैरा पळत होते.
1.252.6
समालिङ्ग्य सुतानन्ये पितॄन्भ्रातॄनथाऽपरे ।
त्यक्तुं न शेकुः स्नेहेन तत्रैव निधनं गताः ॥ १.२५२.६ ॥
काहींनी पुत्रांना, काहींनी पित्यांना व भावांना कवटाळले; स्नेहामुळे त्यांना सोडवत नसल्याने तिथेच त्यांचा मृत्यू झाला.
1.252.7
सन्दष्टदशनाश्चान्ये समुत्पेतुरनेकशः ।
ततस्तेऽतीव घूर्णन्तः पुनरग्नौ प्रपेदिरे ॥ १.२५२.७ ॥
इतर दात आवळून अनेक वेळा वर उडाले. नंतर ते अत्यंत गरगरत पुन्हा अग्नीत पडले.
1.252.8
दग्धपक्षाक्षिचरणा विचेष्टन्तो महीतले ।
तत्रतत्र स्म दृश्यन्ते विनश्यन्तः शरीरिणः ॥ १.२५२.८ ॥
पंख, डोळे आणि पाय जळलेले, जमिनीवर तडफडणारे, ठिकठिकाणी देहधारी प्राणी नष्ट होताना दिसत होते.
1.252.9
जलाशयेषु तप्तेषु क्वाथ्यमानेषु वह्निना ।
गतसत्वाः स्म दृश्यन्ते कूर्ममत्स्याः समन्ततः ॥ १.२५२.९ ॥
अग्नीने तापून उकळणाऱ्या जलाशयांमध्ये सर्वत्र कासवे आणि मासे निष्प्राण झालेले दिसत होते.
1.252.10
शरीरैरपरे दीप्तैर्देहवन्त इवाग्नयः ।
अदृश्यन्त वने तत्र प्राणिनः प्राणिसंक्षये ॥ १.२५२.१० ॥
इतर प्राणी जळत्या देहांसह, जणू देहधारी अग्नी असावेत तसे, प्राणिसंहारात त्या वनात दिसले.
1.252.11
कांश्चिदुत्पततः पार्थः शरैः संछिद्य खण्डशः ।
पातयामास विहगान्प्रदीप्ते वसुरेतसि ॥ १.२५२.११ ॥
पार्थाने (अर्जुनाने) वर उडणाऱ्या काही पक्ष्यांना बाणांनी तुकडे तुकडे करून प्रज्वलित अग्नीत पाडले.
1.252.12
ते शराचितसर्वाङ्गा निनदन्तो महारवान् ।
ऊर्ध्वमुत्पत्य वेगेन निपेतुः खाण्डवे पुनः ॥ १.२५२.१२ ॥
बाणांनी भरलेल्या सर्वांगांनी, मोठ्या आवाजात ओरडत, वेगाने वर उडून ते पुन्हा खांडववनातच पडले.
1.252.13
शरैरभ्याहतानां च सङ्घशः स्म वनौकसाम् ।
विरावः शुश्रुवे घोरः समुद्रस्येव मथ्यतः ॥ १.२५२.१३ ॥
बाणांनी घायाळ झालेल्या वनवासींच्या समूहांचा भयंकर आक्रोश समुद्र मंथला जात असताना ऐकू येणाऱ्या आवाजासारखा ऐकू आला.
1.252.14
वह्नेश्चापि प्रदीप्तस्य खमुत्पेतुर्महार्चिषः ।
जनयामासुरुद्वेगं सुमहान्तं दिवौकसाम् ॥ १.२५२.१४ ॥
पेटलेल्या अग्नीच्या महाज्वाला आकाशात उसळल्या आणि स्वर्गवासियांमध्ये मोठी अस्वस्थता निर्माण केली.
1.252.15
तेनार्चिषा सुसन्तप्ता देवाः सर्षिपुरोगमाः ।
ततो जग्मुर्महात्मानः सर्व एव दिवौकसः।
शतक्रतुं सहस्राक्षं देवेशमसुरार्दनम् ॥ १.२५२.१५ ॥
त्या ज्वालांनी अतिशय पीडित झालेले महात्मे देव ऋषींना पुढे करून सर्व स्वर्गवासी सहस्राक्ष, शतक्रतू, असुरसंहारक देवेश्वराकडे गेले.
1.252.16
किं न्विमे मानवाः सर्वे दह्यन्ते चित्रभानुना ।
कच्चिन्न संक्षयः प्राप्तो लोकानाममरेश्वर ॥ १.२५२.१६ ॥
हे अमरेश्वरा, हे सर्व मानव अग्नीने का जळत आहेत? लोकांचा संहार तर आला नाही ना?
1.252.17
तच्छ्रुत्वा वृत्रहा तेभ्यः स्वयमेवान्ववेक्ष्य च ।
खाण्डवस्य विमोक्षार्थं प्रययौ हरिवाहनः ॥ १.२५२.१७ ॥
ते ऐकून वृत्रहन्ता, हरिवाहन इंद्राने स्वतः पाहणी करून खांडववन सोडवण्यासाठी प्रस्थान केले.
1.252.18
महता रथबृन्देन नानारूपेण वासवः ।
आकाशं समवाकीर्य प्रववर्ष सुरेश्वरः ॥ १.२५२.१८ ॥
महान रथसमूहासह नाना रूपे धारण करून वासव सुरेश्वराने आकाश व्यापून टाकले आणि वर्षाव सुरू केला.
1.252.19
ततोऽक्षमात्रा व्यसृजन्धाराः शतसहस्रशः ।
चोदिता देवराजेन जलदाः खाण्डवं प्रति ॥ १.२५२.१९ ॥
तेव्हा देवराज इंद्राने प्रेरित केलेल्या मेघांनी खांडववनाच्या दिशेने आसाच्या छिद्राएवढ्या जाड लाखो धारा सोडल्या.
1.252.20
असंप्राप्तास्तु ता धारास्तेजसा जातवेदसः ।
ख एव समुशुष्यन्त नकाश्चित्पावकं गताः ॥ १.२५२.२० ॥
ती धारा अग्नीपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच त्याच्या तेजाने आकाशातच सुकून गेल्या; काही तर अग्नीजवळ पोहोचलीच नाहीत.
1.252.21
ततो नमुचिहा क्रुद्धो भृशमर्चिष्मतस्तदा ।
पुनरेव महामेघैरम्भांसि व्यसृजद्बहु ॥ १.२५२.२१ ॥
तेव्हा नमुचीचा वध करणारा इंद्र अग्नीवर अत्यंत क्रुद्ध झाला आणि पुन्हा महामेघांनी भरपूर पाणी सोडले.
1.252.22
अर्चिर्धाराभिसंबद्धं धूमविद्युत्समाकुलम् ।
बभूव तद्वनं घोरं स्तनयित्नुसमाकुलम् ॥ १.२५२.२२ ॥
ते भयंकर वन ज्वालांच्या धारांनी बांधले गेले, धूर आणि विजेने भरले आणि गडगडाटाने व्यापले गेले.