મહાભારત · અધ્યાય 1.254
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.254.1
तथा शैलनिपातेन भीषिताः खाण्डवालयाः ।
दानवा राक्षसा नागास्तरक्ष्वृक्षवनौकसः ॥ १.२५४.१ ॥
એ રીતે પર્વતખંડો પડવાથી ખાંડવના વાસી દાનવો, રાક્ષસો, નાગો, તરક્ષુ અને રીંછોના વનવાસીઓ ભયભીત થયા.
1.254.2
द्विपाः प्रभिन्नाः शार्दूलाः सिंहाः केसरिणस्तथा ।
मृगाश्च महिषाश्चैव शतशः पक्षिणस्तथा ॥ १.२५४.२ ॥
મદમસ્ત હાથીઓ, વાઘો, સિંહો, કેસરી સિંહો, હરણો, ભેંસો અને સેંકડો પક્ષીઓ પણ.
1.254.3
समुद्विग्ना विससृपुस्तथान्या भूतजातयः ।
तं दावं समुदैक्षन्त कृष्णौ चाभ्युद्यतायुधौ ॥ १.२५४.३ ॥
અત્યંત ઉદ્વિગ્ન થઈને બીજી પ્રાણીજાતિઓ પણ ભાગી; એ દાવાગ્નિ તરફ તેઓ જોવા લાગ્યા; શસ્ત્ર ઉગામેલા બે કૃષ્ણો પણ તેને જોતા હતા.
1.254.4
उत्पातनादशब्देन त्रासिता इव चाभवन् ।
ते वनं प्रसमीक्ष्याथ दह्यमानमनेकधा ॥ १.२५४.४ ॥
એ ભયંકર ગર્જના અને કોલાહલથી તેઓ જાણે ત્રસ્ત થઈ ગયા; પછી અનેક રીતે બળતા વનને તેમણે બરાબર જોયું.
1.254.5
कृष्णमभ्युद्यतास्त्रं च नादं मुमुचुरुल्बणम् ।
तेन नादेन रौद्रेण नादेन च विभावसोः ॥ १.२५४.५ ॥
શસ્ત્ર ઉગામેલા કૃષ્ણને જોઈને તેમણે ભયંકર ચીસ પાડી; એ ભયાનક નાદથી અને અગ્નિના નાદથી પણ.
1.254.6
ररास गगनं कृत्स्नमुत्पातजलदैरिव ।
ततः कृष्णो महाबाहुः स्वतेजोभास्वरं महत् ॥ १.२५४.६ ॥
ત્યારે અશુભ મેઘોથી જાણે આખું આકાશ ગુંજી ઊઠ્યું; પછી મહાબાહુ કૃષ્ણ પોતાના તેજથી ઝળહળતા વિશાળ રૂપે.
1.254.7
चक्रं व्यसृजदत्युग्रं तेषां नाशाय केशवः ।
तेनार्ता जातयः क्षुद्राः सदानवनिशाचराः ॥ १.२५४.७ ॥
કેશવે તેમના વિનાશ માટે અત્યંત ઉગ્ર ચક્ર છોડ્યું. તેનાથી પીડિત થયેલી ક્ષુદ્ર જાતિઓ, દાનવો અને નિશાચરો સહિત વ્યાકુળ થઈ.
1.254.8
निकृत्ताः शतशः सर्वा निपेतुरनलं क्षणात् ।
तत्रादृश्यन्त ते दैत्याः कृष्णचक्रविदारिताः ॥ १.२५४.८ ॥
સેંકડો ટુકડામાં કપાયેલા તેઓ બધા ક્ષણમાં અગ્નિમાં પડ્યા. ત્યાં કૃષ્ણના ચક્રથી વિદારિત થયેલા તે દૈત્યો દેખાયા.
1.254.9
वसारुधिरसंपृक्ताः सन्ध्यायामिव तोयदाः ।
पिशाचान्पक्षिणो नागान्पशूंश्चैव सहस्रशः ॥ १.२५४.९ ॥
મજ્જા અને લોહીથી લેપાયેલા, સંધ્યાના વાદળોની જેમ; પિશાચો, પક્ષીઓ, નાગો અને પશુઓ પણ હજારોની સંખ્યામાં.
1.254.10
निघ्नंश्चरति वार्ष्णेयः कालवत्तत्र भारत ।
क्षिप्तं क्षिप्तं पुनश्चक्रं कृष्णस्यामित्रघातिनः ॥ १.२५४.१० ॥
હે ભારત, ત્યાં વાર્ષ્ણેય (કૃષ્ણ) કાળની જેમ પ્રહાર કરતા વિચર્યા. શત્રુઘાતી કૃષ્ણનું ચક્ર વારંવાર ફેંકાયું.
1.254.11
छित्त्वानेकानि सत्वानि पाणिमेति पुनः पुनः ।
तथा तु निघ्नतस्तस्य पिशाचोरगराक्षसान् ॥ १.२५४.११ ॥
અનેક જીવોને કાપીને તે ચક્ર વારંવાર હાથમાં પાછું આવ્યું. આ રીતે પ્રહાર કરતા તેણે પિશાચો, નાગો અને રાક્ષસો (સંહાર્યા).
1.254.12
बभूव रूपमत्युग्रं सर्वभूतात्मनस्तदा ।
समेतानां च सर्वेषां दानवानां च सर्वशः ॥ १.२५४.१२ ॥
ત્યારે સર્વભૂતોના આત્મા (કૃષ્ણ)નું રૂપ અત્યંત ઉગ્ર થયું. ત્યાં એકઠા થયેલા સર્વ દાનવો માટે ચારે બાજુ (તે ઉગ્ર થયું).
1.254.13
विजेता नाभवत्कश्चित्कृष्णपाण्डवयोर्मृधे ।
तयोर्बलात्परित्रातुं तं च दावं यदा सुराः ॥ १.२५४.१३ ॥
દેવતાઓએ તે દાવાગ્નિને તેમના બળથી બચાવવા પ્રયત્ન કર્યો ત્યારે કૃષ્ણ અને પાંડવ વચ્ચેના યુદ્ધમાં કોઈ વિજેતા ન થયો.
1.254.14
नाशक्नुवञ्शमयितुं तदाऽभूवन्पराङ्मुखाः ।
शतक्रतुस्तु संप्रेक्ष्य विमुखानमरांस्तथा ॥ १.२५४.१४ ॥
તેને શાંત કરવામાં અસમર્થ થઈને તેઓ પીઠ ફેરવી ગયા. શતક્રતુ ઇન્દ્રે દેવોને વિમુખ થયેલા જોયા.
1.254.15
बभूव मुदितो राजन्प्रशंसन्केशवार्जुनौ ।
निवृत्तेष्वथ देवेषु वागुवाचाशरीरिणी ॥ १.२५४.१५ ॥
હે રાજન! દેવો પાછા ફર્યા ત્યારે ઇન્દ્ર કેશવ અને અર્જુનની પ્રશંસા કરતા આનંદિત થયો. ત્યારે એક અશરીરી વાણી બોલી.
1.254.16
शतक्रतुं समाभाष्य महागम्भीरनिःस्वना ।
न ते सखा सन्निहितस्तक्षको भुजगोत्तमः ॥ १.२५४.१६ ॥
અતિ ગંભીર સ્વરે શતક્રતુ ઇન્દ્રને સંબોધીને તે બોલી: 'તારો મિત્ર શ્રેષ્ઠ નાગ તક્ષક અહીં હાજર નથી.'
1.254.17
दाहकाले खाण्डवस्य कुरुक्षेत्रं गतो ह्यसौ ।
न च शक्यौ युधा जेतुं कथंचिदपि वासव ॥ १.२५४.१७ ॥
ખાંડવ દહનના સમયે તે કુરુક્ષેત્ર ગયો છે. હે વાસવ! આ બંનેને યુદ્ધમાં કોઈ પણ રીતે જીતી શકાય નહીં.
1.254.18
वासुदेवार्जुनावेतौ निबोध वचनान्मम ।
नरनारायणावेतौ पूर्वदेवौ दिवि श्रुतौ ॥ १.२५४.१८ ॥
વાસુદેવ અને અર્જુનને મારા વચનથી જાણ. આ બંને નર અને નારાયણ છે, સ્વર્ગમાં સંભળાયેલા પૂર્વ દેવતાઓ.
1.254.19
भवानप्यभिजानाति यद्वीर्यौ यत्पराक्रमौ ।
नैतौ शक्यौ दुराधर्षौ विजेतुमजितौ युधि ॥ १.२५४.१९ ॥
આ બંનેનું વીર્ય અને પરાક્રમ તમે પણ જાણો છો. યુદ્ધમાં આ દુર્ધર્ષ છે, અજેય છે, એમને જીતવા શક્ય નથી.
1.254.20
अपि सर्वेषु लोकेषु पुराणावृषिसत्तमौ ।
पूजनीयतमावेतावपि सर्वैः सुरासुरैः ॥ १.२५४.२० ॥
સર્વ લોકમાં આ બંને પ્રાચીન ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, અને સર્વ સુર-અસુરો દ્વારા અતિ પૂજનીય છે.
1.254.21
यक्षराक्षसगन्धर्वनरकिन्नरपन्नगैः ।
तस्मादितः सुरैः सार्धं गन्तुमर्हसि वासव ॥ १.२५४.२१ ॥
યક્ષ, રાક્ષસ, ગંધર્વ, મનુષ્ય, કિન્નર અને નાગો દ્વારા (પૂજાયેલા હોવાથી), હે વાસવ, તમારે દેવો સાથે અહીંથી ચાલ્યા જવું જોઈએ.
1.254.22
दिष्टं चाप्यनुपश्यैतत्खाण्डवस्य विनाशनम् ।
इति वाक्यमुपश्रुत्य तथ्यमित्यमरेश्वरः ॥ १.२५४.२२ ॥
ખાંડવ વનનો વિનાશ વિધિએ નિર્ધારિત છે, એ પણ જુઓ. આ વચન સાંભળીને અમરેશ્વર બોલ્યા, "સત્ય છે."
1.254.23
क्रोधामर्षौ समुत्सृज्य संप्रतस्थे दिवं तदा ।
तं प्रस्थितं महात्मानं समवेक्ष्य दिवौकसः ॥ १.२५४.२३ ॥
ત્યારે ક્રોધ અને અસહિષ્ણુતા છોડીને તેઓ સ્વર્ગ તરફ પ્રસ્થાન કર્યું. તે મહાત્માને પ્રસ્થાન કરતા જોઈને સ્વર્ગવાસીઓ...
1.254.24
सहिताः सेनया राजन्ननुजग्मुः पुरन्दरम् ।
देवराजं तदा यान्तं सह देवैरवेक्ष्य तु ॥ १.२५४.२४ ॥
હે રાજન, ત્યારે દેવોએ પોતાની સેના સાથે પુરંદરનું અનુસરણ કર્યું. દેવરાજને દેવો સાથે પ્રસ્થાન કરતા જોઈને...
1.254.25
वासुदेवार्जुनौ वीरौ सिंहनादं विनेदतुः ।
देवराजे गते राजन्प्रहृष्टौ केशवार्जुनौ ॥ १.२५४.२५ ॥
હે રાજન, દેવરાજ ચાલ્યા ગયા ત્યારે વીર વાસુદેવ અને અર્જુને સિંહનાદ કર્યો; કેશવ અને અર્જુન પ્રસન્ન થયા.
1.254.26
निर्विशङ्कं वनं वीरौ दाहयामासतुस्तदा ।
स मारुत इवाभ्राणि नाशयित्वाऽर्जुनः सुरान् ॥ १.२५४.२६ ॥
બંને વીરોએ નિર્ભય થઈને ત્યારે તે વન બાળાવ્યું; મારુત જેમ વાદળોને વિખેરે તેમ અર્જુને દેવોને નષ્ટ કર્યા.
1.254.27
व्यधमच्छरसङ्घातैर्देहिनः खाण्डवालयान् ।
न च स्म किंचिच्छक्नोति भूतं निश्चरितुं ततः ॥ १.२५४.२७ ॥
તેણે બાણોના સમૂહથી ખાંડવમાં રહેતા દેહધારી જીવોને વિખેરી નાખ્યા; તેથી કોઈ પ્રાણી ત્યાંથી બહાર નીકળી શક્યું નહીં.
1.254.28
संछिद्यमानमिषुभिरस्यता सव्यसाचिना ।
नाशक्नुवंश्च भूतानि महान्त्यपि रणेऽर्जुनम् ॥ १.२५४.२८ ॥
સવ્યસાચી અર્જુનના બાણોથી કપાતા રહેલા મહાન જીવો પણ રણમાં અર્જુનનો સામનો કરી શક્યા નહીં.
1.254.29
निरीक्षितुममोघास्त्रं योद्धुं चापि कुतो रणे ।
शतं चैकेन विव्याध शतेनैकं पतत्रिणाम् ॥ १.२५४.२९ ॥
અમોઘ અસ્ત્ર જોવું પણ કઠિન હતું, તો યુદ્ધમાં લડવું કેવી રીતે? તેણે એકથી સોને અને સોથી એક પક્ષીને વીંધ્યું.
1.254.30
व्यसवस्तेऽपतन्नग्नौ साक्षात्कालहता इव ।
न चालभन्त ते शर्म रोधःसु विषमेषु च ॥ १.२५४.३० ॥
પ્રાણહીન થઈને તેઓ અગ્નિમાં પડ્યા, જાણે સાક્ષાત કાળથી હણાયેલા હોય; ઊંચાનીચા ખડકોમાં પણ તેમને શાંતિ ન મળી.
1.254.31
पितृदेवनिवासेषु सन्तापश्चाप्यजायत ।
भूतसङ्घाश्च बहवो दीनाश्चक्रुर्महास्वनम् ॥ १.२५४.३१ ॥
પિતૃ અને દેવોના નિવાસોમાં પણ સંતાપ ઉત્પન્ન થયો; ઘણા દીન પ્રાણીસમૂહોએ મોટો કોલાહલ કર્યો.
1.254.32
रुरुदुर्वारणाश्चैव तथा मृगतरक्षवः ।
तेन शब्देन वित्रेसुर्गङ्गोदधिचरा झषाः ॥ १.२५४.३२ ॥
હાથીઓ પણ રડ્યા; હરણો અને તરક્ષુઓ પણ એવી રીતે; તે અવાજથી ગંગા અને સમુદ્રમાં વિચરતાં માછલાં ભયભીત થયાં.
1.254.33
विद्याधरगणाश्चैव ये च तत्र वनौकसः ।
न त्वर्जुनं महाबाहो नापि कृष्णं जनार्दनम् ॥ १.२५४.३३ ॥
ત્યાંના વિદ્યાધરગણો અને વનવાસીઓ પણ; પરંતુ હે મહાબાહુ, તેઓ અર્જુનને કે જનાર્દન કૃષ્ણને પણ જોઈ શક્યા નહીં.
1.254.34
निरीक्षितुं वै शक्नोति कश्चिद्योद्धुं कुतः पुनः ।
एकायनगता येऽपि निष्पेतुस्तत्र केचन ॥ १.२५४.३४ ॥
કોઈ તેમને જોવા પણ સમર્થ ન હતું, યુદ્ધ કરવું તો દૂરની વાત; એક જ માર્ગે ગયેલાઓમાંથી કેટલાક ત્યાંથી બહાર નીકળ્યા.
1.254.35
राक्षसा दानवा नागा जघ्ने चक्रेण तान्हरिः ।
ते तु भिन्नशिरोदेहाश्चक्रवेगाद्गतासवः ॥ १.२५४.३५ ॥
હરિએ ચક્રથી રાક્ષસો, દાનવો અને નાગોને માર્યા; ચક્રના વેગથી તેમનાં માથાં અને દેહ ભેદાઈ ગયાં અને તેઓ પ્રાણરહિત થયા.
1.254.36
पेतुरन्ये महाकायाः प्रदीप्ते वसुरेतसि ।
समांसरुधिरौधैश्च वसाभिश्चापि तर्पितः ॥ १.२५४.३६ ॥
બીજા મહાકાય જીવો પ્રજ્વલિત વસુરેતસ્ (અગ્નિ)માં પડ્યા; માંસ અને લોહીના પ્રવાહો તથા ચરબીથી તે અગ્નિ તૃપ્ત થયો.
1.254.37
उपर्याकाशगो भूत्वा विधूमः समपद्यत ।
दीप्ताक्षो दीप्तजिह्वश्च संप्रदीप्तमहाननः ॥ १.२५४.३७ ॥
તે આકાશમાં ઉપર ગયો અને ધૂમ્રરહિત થયો; તેની આંખો બળતી હતી, જીભ જ્વાળાવાળી હતી અને વિશાળ મુખ સંપૂર્ણ પ્રજ્વલિત થયું.
1.254.38
दीप्तोर्ध्वकेशः पिङ्गाक्षः पिबन्प्राणभृतां वसाम् ।
तां स कृष्णार्जुनकृतां सुधां प्राप्य हुताशनः ॥ १.२५४.३८ ॥
તેના વાળ ઉપરની તરફ બળતા હતા, આંખો પીળી હતી; પ્રાણીઓની ચરબી પીતો, કૃષ્ણ અને અર્જુને આપેલું તે અમૃત પામીને તે અગ્નિ (આવો થયો).
1.254.39
बभूव मुदितस्तृप्तः परां निर्वृतिमागतः ।
तथाऽसुरं मयं नाम तक्षकस्य निवेशनात् ॥ १.२५४.३९ ॥
તે આનંદિત અને તૃપ્ત થયો, પરમ શાંતિ પામ્યો; એ જ રીતે તક્ષકના નિવાસમાંથી મય નામનો અસુર (બહાર આવ્યો).
1.254.40
विप्रद्रवन्तं सहसा ददर्श मधुसूदनः ।
तमग्निः प्रार्थयामास दिधक्षुर्वातसारथिः ॥ १.२५४.४० ॥
અચાનક નાસતા તેને મધુસૂદને જોયો; વાયુને સારથિ બનાવનાર, બાળવાની ઇચ્છાવાળા અગ્નિએ તેને પ્રાર્થના કરી.
1.254.41
शरीरवाञ्जटी भूत्वा नदन्निव बलाहकः ।
विज्ञाय दानवेन्द्राणां मयं वै शिल्पिनां वरम् ॥ १.२५४.४१ ॥
શરીર ધારણ કરી, જટાધારી થઈ, મેઘની જેમ ગર્જતા; દાનવ રાજાઓમાં, શિલ્પીઓમાં શ્રેષ્ઠ મયને ઓળખીને.
1.254.42
जिघांसुर्वासुदेवस्तं चक्रमुद्यम्य धिष्ठितः ।
स चक्रमुद्यतं दृष्ट्वा दिधक्षन्तं च पावकम् ॥ १.२५४.४२ ॥
તેને મારવાની ઇચ્છાથી વાસુદેવે ચક્ર ઉગામીને ઊભા રહ્યા; તેણે ઉગામેલું ચક્ર અને બાળવા તત્પર અગ્નિને જોયો.
1.254.43
अभिधावार्जुनेत्येवं मयस्त्राहीति चाब्रवीत् ।
तस्य भीतस्वनं श्रुत्वा मा भैरिति धनंजयः ॥ १.२५४.४३ ॥
'અર્જુન, દોડી આવ, મયને બચાવ!' એમ તે બોલ્યો. તેની ભયભીત ચીસ સાંભળીને ધનંજયે કહ્યું, 'ડરીશ નહિ.'
1.254.44
प्रत्युवाच मयं पार्थो जीवयन्निव भारत ।
तं न भेतव्यमित्याह मयं पार्थो दयापरः ॥ १.२५४.४४ ॥
હે ભારત, પાર્થે મયને જવાબ આપ્યો, જાણે તેને જીવન આપતા હોય. દયાળુ પાર્થે મયને કહ્યું, 'તારે ડરવાની જરૂર નથી.'
1.254.45
तं पार्थेनाभये दत्ते नमुचेर्भ्रातरं मयम् ।
न हन्तुमैच्छद्दाशार्हः पावको न ददाह च ॥ १.२५४.४५ ॥
પાર્થે અભય આપ્યા પછી, નમુચિના ભાઈ મયને દાશાર્હ (કૃષ્ણ)એ મારવા ઇચ્છયું નહિ; અને પાવકે (અગ્નિએ) તેને બાળ્યો નહિ.
1.254.46
तद्वनं पावको धीमान्दिनानि दश पञ्च च ।
ददाह कृष्णपार्थाभ्यां रक्षितः पाकशासनात् ॥ १.२५४.४६ ॥
બુદ્ધિમાન પાવકે તે વનને પંદર દિવસ સુધી બાળ્યું. પાકશાસન (ઇન્દ્ર)ના રક્ષણ હેઠળ કૃષ્ણ અને પાર્થ દ્વારા રક્ષિત થઈને.
1.254.47
तस्मिन्वने दह्यमाने षडग्निर्न ददाह च ।
अश्वसेनं मयं चैव चतुरः शार्ङ्गकांस्तथा ॥ १.२५४.४७ ॥
તે વન બળતું હતું ત્યારે પણ ષડગ્નિએ અશ્વસેન, મય અને ચાર શાર્ઙ્ગકોને બાળ્યા નહિ.