મહાભારત · અધ્યાય 1.259
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.259.1
मन्दपालोऽञपि कौरव्यं चिन्तयामास पुत्रकान् ।
उक्त्वाऽपि च स तिग्मांशुं नैव शर्माधिगच्छति ॥ १.२५९.१ ॥
મન્દપાલે પણ કૌરવ્ય વિશે અને પોતાના પુત્રો વિશે ચિંતા કરી. સૂર્યને બોલાવીને વાત કરવા છતાં તેને શાંતિ મળી નહીં.
1.259.2
स तप्यमानः पुत्रार्थे लपितामिदमब्रवीत् ।
कथं नु शक्ताः शरणे लपिते मम पुत्रकाः ॥ १.२५९.२ ॥
પુત્રો માટે સંતપ્ત થઈને વિલાપ કરતાં તેણે આમ કહ્યું— "શરણમાં રહેલા મારા નાના પુત્રો કેવી રીતે સમર્થ થશે?"
1.259.3
वर्धमाने हुतवहे वाते चाशु प्रवायति ।
असमर्था विमोक्षाय भविष्यन्ति ममात्मजाः ॥ १.२५९.३ ॥
અગ્નિ વધતો હોય અને પવન ઝડપથી વહેતો હોય ત્યારે મારા પુત્રો છૂટવા અસમર્થ થશે.
1.259.4
कथं त्वशक्ता त्राणाय माता तेषां तपस्विनी ।
भविष्यति हि शोकार्ता पुत्रत्राणमपश्यती ॥ १.२५९.४ ॥
તેમની તપસ્વિની માતા રક્ષણ કરવા કેવી રીતે અસમર્થ થશે? પુત્રોનું રક્ષણ ન દેખાતાં તે શોકથી પીડાશે.
1.259.5
कथमुड्डीयनेऽशक्तान्पतने च ममात्मजान् ।
सन्तप्यमाना बहुधा वाशमाना प्रधावती ॥ १.२५९.५ ॥
ઊડવામાં અસમર્થ, પડી ગયેલા મારા પુત્રો માટે તે અનેક રીતે સંતપ્ત થઈ આક્રંદ કરતી દોડશે.
1.259.6
जरितारिः कथं पुत्रः सारिसृक्कः कथं च मे ।
स्तम्बमित्रः कथं द्रोणः कथं सा च तपस्विनी ॥ १.२५९.६ ॥
જરિતારિનો પુત્ર કેવી રીતે, મારો સારિસૃક્ક કેવી રીતે, સ્તંબમિત્ર કેવી રીતે, દ્રોણ કેવી રીતે, અને તે તપસ્વિની કેવી રીતે?
1.259.7
लालप्यमानं तमृषइं मन्दपालं तथा वने ।
लपिता प्रत्युवाचेदं सासूयमिव भारत ॥ १.२५९.७ ॥
હે ભારત, વનમાં વિલાપ કરતા તે ઋષિ મંદપાલને તેમની પત્નીએ જાણે ઈર્ષ્યાથી આ રીતે જવાબ આપ્યો.
1.259.8
न ते पुत्रेष्ववेक्षाऽस्ति यानृषीनुक्तवानसि ।
तेजस्विनो वीर्यवन्तो न तेषां ज्वलनाद्भयम् ॥ १.२५९.८ ॥
તેં જે ઋષિઓની વાત કરી તેમના માટે તને તારા પુત્રોની કોઈ ચિંતા નથી. તેઓ તેજસ્વી અને શક્તિશાળી છે; તેમને અગ્નિનો ભય નથી.
1.259.9
त्वयाऽग्नौ ते परीताश्च स्वयं हि मम सन्निधौ ।
श्रुतं तथा चेति ज्वलनेन महात्मना ॥ १.२५९.९ ॥
તેં અગ્નિમાં ઘેરાયેલા તારા પુત્રોની વાત કરી, મારી સમીપમાં તું પોતે હતો — આ મહાત્મા અગ્નિએ પણ સાંભળ્યું એમ મેં સાંભળ્યું છે.
1.259.10
पलो न तां वाचमुक्त्वा मिथ्या करिष्यति ।
न्धुकृत्ये न तेन ते स्वस्थ मानसम् ॥ १.२५९.१० ॥
તે ઋષિ એ વચન કહીને તેને ખોટું નહીં કરે. સંબંધીના કર્તવ્યમાં તેનાથી તારું મન સ્વસ્થ નહીં થાય.
1.259.11
तामेव तु ममामित्रां चिन्तयन्परितप्यसे ।
ध्रुवं मयि न ते स्नेहो यथा तपयं पुराऽभवत् ॥ १.२५९.११ ॥
મારા તે જ શત્રુનો વિચાર કરીને તું દુઃખી થાય છે. ચોક્કસ મારા પ્રત્યેનો તારો પ્રેમ પહેલાં જેવો નથી રહ્યો.
1.259.12
नहि पक्षवता न्याय्यं निः हेन सुहृज्जने ।
पीड्यमान उपद्रष्टुं शक्तेना मा कथंचन ॥ १.२५९.१२ ॥
ખરેખર, પક્ષપાતી માણસ માટે કારણ વિના મિત્ર સાથે અન્યાય કરવો યોગ્ય નથી. પીડાતો હોવા છતાં હું કોઈ રીતે તેને જોઈ શકતો નથી.
1.259.13
गच्छ त्वं जरितामेव यदर्थं परितप्यसे ।
चरिष्याम्यहमप्येका यथा पुरुषाश्रिता ॥ १.२५९.१३ ॥
તું જા, જેના માટે તું શોક કરે છે તેના માટે. હું પણ એકલી ફરીશ, જેમ પુરુષ પર આશ્રિત સ્ત્રી ફરે છે.
1.259.14
नाहमेवं चरे लोके यथा त्वमभिमन्यसे ।
अपत्यहेतोर्विचरे तच्च कृच्छ्रगतं मम ॥ १.२५९.१४ ॥
તું માને છે તેમ હું આ લોકમાં એ રીતે ફરતો નથી. સંતાન માટે હું ફરું છું, અને તે પણ મારા માટે કષ્ટદાયક બન્યું છે.
1.259.15
भूतं हित्वा च भाव्यर्थे योऽवलम्बेत्स मन्दधीः ।
अवमन्येत तं लोको यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १.२५९.१५ ॥
ભૂતકાળનો ત્યાગ કરીને ભવિષ્યના હેતુ પર જે અવલંબે છે, તે મંદબુદ્ધિ છે; લોક તેનો અનાદર કરે છે. તને જેમ ગમે તેમ કર.
1.259.16
एष हि प्रज्वलन्नग्निर्लेलिहानी महीरुहान् ।
आविग्ने हृदि सन्तापं जनयत्यशिवं मम ॥ १.२५९.१६ ॥
આ બળતો અગ્નિ, વૃક્ષોને ચાટતો, મારા ઉદ્વિગ્ન હૃદયમાં અશુભ સંતાપ ઉત્પન્ન કરે છે.
1.259.17
भर्तुर्हि वाक्यं सा श्रुत्वा लपिता दुःखिताऽभवत् ।
सान्त्वयामास च पुनः पति पतिपरायणा ॥ १.२५९.१७ ॥
પતિના વચન સાંભળીને તે વિલાપ કરીને દુઃખી થઈ; અને પતિપરાયણા તે ફરી પતિને સાંત્વન આપવા લાગી.
1.259.18
तस्माद्देशादतिक्रान्ते ज्वलने जरिता पुनः ।
जगाम पुत्रकानेन जरिता पुत्रगृद्धिनी ॥ १.२५९.१८ ॥
તે સ્થળેથી અગ્નિ આગળ ગયા પછી, જરિતા ફરી પોતાનાં બાળકો સાથે ચાલી ગઈ; પુત્રોની ઇચ્છા રાખનારી જરિતા.
1.259.19
सा तान्कुशलिनः सर्वान्विमुक्ताञ्जातवेदसः ।
रोरूयमाणान्ददृशे वने पुत्रान्निरामयान् ॥ १.२५९.१९ ॥
વનમાં તેણે તે બધાને સલામત, અગ્નિમાંથી મુક્ત થયેલા, રડતા, નિરોગી પુત્રો રૂપે જોયા.
1.259.20
अश्रूणि मुमुचे तेषां दर्शनात्सा पुनःपुनः ।
न श्रद्धेयं ततस्तेषांर्शनं वै पुनःपुनः ॥ १.२५९.२० ॥
તેમને જોઈને તે વારંવાર આંસુ વહાવવા લાગી. ત્યારે તેમનું તે દર્શન વારંવાર વિશ્વાસપાત્ર ન હતું.
1.259.21
इति मत्वाऽब्रवीद्वाकजरिता पुत्रगृद्धिनी ।
एकाकशश्च पुत्रांस्तन्त्र्शमानान्वपद्यत ॥ १.२५९.२१ ॥
એમ વિચારીને પુત્રોની ઝંખના કરતી જરિતાએ વચનો કહ્યાં; તરસ્યા પુત્રોને એક પછી એક ભેટી પડી.
1.259.22
जरिता तु परिष्वज्युत्रस्नेहाच्चुचुम्ब ह ॥ १.२५९.२२ ॥
જરિતાએ પુત્રસ્નેહથી તેમને ભેટીને ચુંબન કર્યું.
1.259.23
ततोऽभ्यगच्छत्सहसमन्दपालोऽपि भारत ।
अथ ते सर्व एवैनं भ्यनन्दंस्तदा सुताः ॥ १.२५९.२३ ॥
પછી, હે ભારત, મન્દપાલ પણ સાથે આવ્યો. ત્યારે બધા પુત્રોએ તેનું સ્વાગત કર્યું.
1.259.24
गुरुत्वान्मन्दपालस्तपसश्च विशेषतः ।
अभिवादामहे सर्वे तपक्षाः प्रसादतः ॥ १.२५९.२४ ॥
મન્દપાલ વડીલ હોવાથી, અને ખાસ કરીને તપને કારણે, તેની કૃપાથી અમે બધા તપસ્વીઓ તેને વંદન કરીએ છીએ.
1.259.25
एवमुक्तवतां तेषां तनन्द्य महातपाः ।
परिष्वज्य ततो मू उपाघ्राय च बलकान्।
पुत्रान्स्वयं समाहूयतः प्रोवाच गौतमः ॥ १.२५९.२५ ॥
તેઓ આમ બોલ્યા ત્યારે મહાતપસ્વી ગૌતમ આનંદિત થયા, તેમને આલિંગન આપ્યું, માથું સૂંઘીને બાળકોને ચુંબન કર્યું; પછી પોતે પુત્રોને બોલાવીને કહ્યું.
1.259.26
लालप्यमानमेकैकंरितां च पुनःपुनः ।
न चैवोचुस्तदा किंतमृषिं साध्वसाधु वा ॥ १.२५९.२६ ॥
દરેકને વારંવાર વિલાપ કરીને બોલાવ્યા છતાં, ત્યારે તેમણે તે ઋષિ વિશે સારું કે ખરાબ કંઈ કહ્યું નહિ.
1.259.27
ज्येष्ठः सुतस्ते कत कतमस्तस्य चानुजः ।
मध्यमः कतमश्चैव यान्कतमश्च ते ॥ १.२५९.२७ ॥
તારો મોટો પુત્ર કોણ છે? તેનો નાનો ભાઈ કોણ? વચેટ કોણ? અને કોણ કોણ, તેઓ કોણ છે?
1.259.28
एवं ब्रुवन्तं दुःखाकं मा न प्रतिभाषसे ।
कृतवानस्मि हव्यानैव शान्तिमितो लभे।
एवमुक्त्वा तु तां मन्दपालस्तदाऽस्पृशत् ॥ १.२५९.२८ ॥
દુઃખથી આમ બોલતા મને તું કેમ જવાબ નથી આપતી? મેં હવ્ય અર્પણ કર્યા છે; અહીંથી જ મને શાંતિ મળે છે. એમ કહીને મંદપાલે ત્યારે તેને સ્પર્શ કર્યો.
1.259.29
किं नु ज्येष्ठेन ते किमनन्तरजेन ते ।
किं वा मध्यमजातेन किं कनिष्ठेन वा पुनः ॥ १.२५९.२९ ॥
મોટા પુત્રથી તને શું, પછીના પુત્રથી તને શું? વચેટથી શું, કે નાનાથી શું?
1.259.30
यां त्वं मां सर्वतो हीनामुत्सृज्यासि गतः पुरा ।
तामेव लपितां गच्छ तरुणीं चारुहासिनीम् ॥ १.२५९.३० ॥
તેં પહેલાં મને સંપૂર્ણ રીતે છોડીને ચાલ્યા ગયા હતા; તે વિલાપ કરતી મારી પાસે નહિ, પણ તે યુવાન, સુંદર હસનારી પાસે જા.
1.259.31
न स्त्रीणां विद्यते किंचिदमुत्र पुरुषान्तरात् ।
सापत्नकमृते लोके नान्यदर्थविनाशनम् ॥ १.२५९.३१ ॥
સ્ત્રીઓ માટે પરલોકમાં પુરુષ સિવાય બીજું કંઈ નથી; જગતમાં શોક્યની અદેખાઈ સિવાય બીજું કંઈ અર્થનાશનું કારણ નથી.
1.259.32
वैराग्निदीपनं चैव भृशुद्वेगकारि च ।
सुव्रता चापि कल्याणी सर्वभूतेषु विश्रुता ॥ १.२५९.३२ ॥
તે વૈરની આગ પ્રજ્વલિત કરનારી અને અત્યંત ઉદ્વેગ ઉપજાવનારી છે; છતાં તે સુવ્રતા, કલ્યાણી અને સર્વ પ્રાણીઓમાં વિખ્યાત છે.
1.259.33
अरुन्धती महात्मानं वसिष्ठं पर्यशङ्कत ।
विशुद्धभावमत्यन्तं सदा प्रियहिते रतम् ॥ १.२५९.३३ ॥
અરુંધતીએ મહાત્મા વસિષ્ઠ પર શંકા કરી; તેઓ સદા અત્યંત શુદ્ધ સ્વભાવના અને પ્રિય તથા હિતમાં રત હતા.
1.259.34
सप्तर्षिमध्यगं वीरमवमेने च तं मुनिम् ।
अपध्यानेन सा तेन धूमारुणसमप्रभा।
लक्ष्याऽलक्ष्या नाभिरूपा निमित्तमिव पश्यति ॥ १.२५९.३४ ॥
સપ્તર્ષિઓની વચ્ચે ઊભેલા તે વીર મુનિનું તેણે અપમાન કર્યું; તેમના પ્રત્યેની દુર્ભાવનાથી તે ધુમાડાથી લાલ થયેલા પ્રકાશવાળી, દેખાતી અને ન દેખાતી, અસાધારણ રૂપવાળી થઈ જાણે કોઈ નિશાની જોતી હોય.
1.259.35
अपत्यहेतोः संप्राप्तं तथा त्वमपि मामिह ।
इष्टमेवं गते हि त्वं सा तथैवाद्य वर्तते ॥ १.२५९.३५ ॥
સંતાન માટે તેં પણ અહીં મને પ્રાપ્ત કરી; આ રીતે તારી ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ. તે પણ આજે એવી જ છે.
1.259.36
न हि भार्येति विश्वासः कार्यः पुंसा कथंचन ।
न हि कार्यमनुध्याति नारी पुत्रवती सती ॥ १.२५९.३६ ॥
'આ મારી પત્ની છે' એવો વિશ્વાસ પુરુષે કોઈ પણ રીતે ન રાખવો; કારણ કે પુત્રવતી સતી સ્ત્રી પોતાના કર્તવ્યનો વિચાર કરતી નથી.
1.259.37
ततस्ते सर्व एवैनं पुत्राः सम्यगुपासते ।
स च तानात्मजान्सर्वानाश्वासयितुमुद्यतः ॥ १.२५९.३७ ॥
ત્યારે તેના બધા પુત્રો તેની સારી રીતે સેવા કરતા; અને તે પણ પોતાના તે સર્વ પુત્રોને આશ્વાસન આપવા તત્પર રહેતો.