มหาภารตะ · อัธยายะ 1.259
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.259.1
मन्दपालोऽञपि कौरव्यं चिन्तयामास पुत्रकान् ।
उक्त्वाऽपि च स तिग्मांशुं नैव शर्माधिगच्छति ॥ १.२५९.१ ॥
มันทปาละก็คิดถึงกุรุเผ่าพันธุ์และบรรดาบุตรของตนอยู่เนืองๆ แม้ได้กล่าววอนต่อพระอาทิตย์แล้ว ก็ยังหาความสงบใจไม่ได้
1.259.2
स तप्यमानः पुत्रार्थे लपितामिदमब्रवीत् ।
कथं नु शक्ताः शरणे लपिते मम पुत्रकाः ॥ १.२५९.२ ॥
ด้วยความทุกข์ร้อนเพราะเห็นแก่บุตร เขาคร่ำครวญแล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ว่า "บุตรน้อยของข้าจะทำอย่างไรได้ในที่พึ่งนี้"
1.259.3
वर्धमाने हुतवहे वाते चाशु प्रवायति ।
असमर्था विमोक्षाय भविष्यन्ति ममात्मजाः ॥ १.२५९.३ ॥
เมื่อไฟลุกโชนขึ้นและลมพัดแรงอย่างรวดเร็ว บุตรของข้าก็จะไม่อาจหนีให้พ้นได้
1.259.4
कथं त्वशक्ता त्राणाय माता तेषां तपस्विनी ।
भविष्यति हि शोकार्ता पुत्रत्राणमपश्यती ॥ १.२५९.४ ॥
มารดาผู้ทรงตบะของพวกเขาจะไม่อาจช่วยให้รอดได้อย่างไรกัน? นางจะเศร้าโศกทุกข์ร้อน เมื่อเห็นว่าบุตรไม่มีที่คุ้มกัน นางจะทนทุกข์ยิ่งนัก
1.259.5
कथमुड्डीयनेऽशक्तान्पतने च ममात्मजान् ।
सन्तप्यमाना बहुधा वाशमाना प्रधावती ॥ १.२५९.५ ॥
บุตรของข้าไม่อาจบินขึ้นได้ และเมื่อตกลงมาแล้ว มารดาของเขาจะทุกข์ร้อนด้วยประการต่างๆ จะวิ่งไปมาร่ำไห้ร้องครวญอย่างไรกัน
1.259.6
जरितारिः कथं पुत्रः सारिसृक्कः कथं च मे ।
स्तम्बमित्रः कथं द्रोणः कथं सा च तपस्विनी ॥ १.२५९.६ ॥
ชารีตาริมีบุตรชายอยู่อย่างไร และสารีสฤกกะของข้าอยู่อย่างไร สตัมพมิตระอยู่อย่างไร โทรณะอยู่อย่างไร และสตรีผู้ทรงตบะนั้นอยู่อย่างไร
1.259.7
लालप्यमानं तमृषइं मन्दपालं तथा वने ।
लपिता प्रत्युवाचेदं सासूयमिव भारत ॥ १.२५९.७ ॥
โอ้ภารตะ เมื่อฤๅษีมันทปาละคร่ำครวญอยู่ในป่าเช่นนั้น ภรรยาของเขาก็กล่าวตอบด้วยความขุ่นเคืองดุจดังเคืองแค้นว่า
1.259.8
न ते पुत्रेष्ववेक्षाऽस्ति यानृषीनुक्तवानसि ।
तेजस्विनो वीर्यवन्तो न तेषां ज्वलनाद्भयम् ॥ १.२५९.८ ॥
ท่านไม่ได้ใส่ใจบุตรเลย จะคำนึงถึงฤๅษีที่ท่านกล่าวถึงก็ไม่ได้ พวกเขาเรืองรองและทรงพลัง ไม่มีความกลัวต่อไฟ
1.259.9
त्वयाऽग्नौ ते परीताश्च स्वयं हि मम सन्निधौ ।
श्रुतं तथा चेति ज्वलनेन महात्मना ॥ १.२५९.९ ॥
ท่าน บุตรของท่านที่ถูกไฟล้อมไว้ และตัวท่านเองอยู่ต่อหน้าข้า ข้าได้ยินมาว่าอัคนีผู้ยิ่งใหญ่ก็ได้ยินคำนี้เช่นกัน
1.259.10
पलो न तां वाचमुक्त्वा मिथ्या करिष्यति ।
न्धुकृत्ये न तेन ते स्वस्थ मानसम् ॥ १.२५९.१० ॥
ฤๅษีผู้กล่าวถ้อยคำเหล่านั้นแล้วจะไม่ทำให้มันเป็นเท็จ ในหน้าที่ของญาติ ใจของท่านจะไม่สงบได้เพราะเขา
1.259.11
तामेव तु ममामित्रां चिन्तयन्परितप्यसे ।
ध्रुवं मयि न ते स्नेहो यथा तपयं पुराऽभवत् ॥ १.२५९.११ ॥
ท่านทุกข์ร้อนก็เพราะคิดถึงศัตรูของข้านั่นเอง แน่นอนว่าความรักของท่านที่มีต่อข้าไม่เหมือนเมื่อก่อนแล้ว
1.259.12
नहि पक्षवता न्याय्यं निः हेन सुहृज्जने ।
पीड्यमान उपद्रष्टुं शक्तेना मा कथंचन ॥ १.२५९.१२ ॥
การที่ผู้เอนเอียงเข้าข้างฝ่ายหนึ่งจะกระทำอธรรมต่อมิตรสหายโดยไม่มีเหตุผล ย่อมไม่ถูกต้อง แม้ข้าจะถูกบีบคั้น ข้าก็ไม่อาจมองดูเขาได้ไม่ว่าด้วยเหตุใด
1.259.13
गच्छ त्वं जरितामेव यदर्थं परितप्यसे ।
चरिष्याम्यहमप्येका यथा पुरुषाश्रिता ॥ १.२५९.१३ ॥
ท่านจงไปเถิด เพื่อผู้ที่ท่านทุกข์ร้อนถึงนั้น ข้าเองก็จะเที่ยวไปคนเดียว เหมือนสตรีที่พึ่งพิงบุรุษ
1.259.14
नाहमेवं चरे लोके यथा त्वमभिमन्यसे ।
अपत्यहेतोर्विचरे तच्च कृच्छ्रगतं मम ॥ १.२५९.१४ ॥
ข้ามิได้เที่ยวไปในโลกอย่างที่ท่านคิดเอาเอง ข้าเที่ยวไปเพื่อบุตรหลาน และนั่นได้กลายเป็นความทุกข์ยากแก่ข้า
1.259.15
भूतं हित्वा च भाव्यर्थे योऽवलम्बेत्स मन्दधीः ।
अवमन्येत तं लोको यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १.२५९.१५ ॥
ผู้ใดละทิ้งอดีตแล้วพึ่งพาจุดหมายในอนาคต ผู้นั้นเป็นคนปัญญาทราม โลกจะดูหมิ่นเขา ท่านจะทำตามที่ปรารถนาก็ตามเถิด
1.259.16
एष हि प्रज्वलन्नग्निर्लेलिहानी महीरुहान् ।
आविग्ने हृदि सन्तापं जनयत्यशिवं मम ॥ १.२५९.१६ ॥
ไฟที่ลุกโชนอยู่นี้ เลียต้นไม้ใหญ่ ก่อความร้อนรุ่มอันเป็นอัปมงคลในใจอันหวั่นไหวของข้า
1.259.17
भर्तुर्हि वाक्यं सा श्रुत्वा लपिता दुःखिताऽभवत् ।
सान्त्वयामास च पुनः पति पतिपरायणा ॥ १.२५९.१७ ॥
เมื่อได้ยินถ้อยคำของสามี นางก็คร่ำครวญและเศร้าโศก แต่นางผู้ทุ่มเทแด่สามี ก็ยังพยายามปลอบโยนสามีอีกครั้ง
1.259.18
तस्माद्देशादतिक्रान्ते ज्वलने जरिता पुनः ।
जगाम पुत्रकानेन जरिता पुत्रगृद्धिनी ॥ १.२५९.१८ ॥
เมื่อไฟได้ผ่านพ้นที่นั้นไปแล้ว ชารีตาก็พาบุตรน้อยของตนจากไป ชารีตาผู้ปรารถนาบุตรนั้นไป
1.259.19
सा तान्कुशलिनः सर्वान्विमुक्ताञ्जातवेदसः ।
रोरूयमाणान्ददृशे वने पुत्रान्निरामयान् ॥ १.२५९.१९ ॥
นางเห็นบุตรทั้งหมดปลอดภัย พ้นจากไฟ ร้องไห้อยู่ในป่า บุตรทั้งหลายไม่มีโรคภัย
1.259.20
अश्रूणि मुमुचे तेषां दर्शनात्सा पुनःपुनः ।
न श्रद्धेयं ततस्तेषांर्शनं वै पुनःपुनः ॥ १.२५९.२० ॥
เมื่อได้เห็นพวกเขา นางก็หลั่งน้ำตาซ้ำแล้วซ้ำเล่า จากนั้นการได้เห็นพวกเขานั้นก็ไม่น่าเชื่อถือซ้ำแล้วซ้ำเล่า
1.259.21
इति मत्वाऽब्रवीद्वाकजरिता पुत्रगृद्धिनी ।
एकाकशश्च पुत्रांस्तन्त्र्शमानान्वपद्यत ॥ १.२५९.२१ ॥
ท่านคิดดังนี้แล้วจึงกล่าว นางชริตาผู้ปรารถนาบุตรได้โอบกอดบุตรทั้งหลายที่ปรารถนาจะพบนางทีละคน
1.259.22
जरिता तु परिष्वज्युत्रस्नेहाच्चुचुम्ब ह ॥ १.२५९.२२ ॥
ชริตาด้วยความรักต่อบุตรจึงกอดและจุมพิตบุตรเหล่านั้น
1.259.23
ततोऽभ्यगच्छत्सहसमन्दपालोऽपि भारत ।
अथ ते सर्व एवैनं भ्यनन्दंस्तदा सुताः ॥ १.२५९.२३ ॥
โอ้ภารตะ ต่อจากนั้นมันทปาลก็เข้ามาพร้อมกับบุตรเหล่านั้น บุตรทั้งหมดต่างก็ต้อนรับท่านในครั้งนั้น
1.259.24
गुरुत्वान्मन्दपालस्तपसश्च विशेषतः ।
अभिवादामहे सर्वे तपक्षाः प्रसादतः ॥ १.२५९.२४ ॥
เพราะท่านมันทปาลเป็นผู้อาวุโส และยิ่งกว่านั้นเพราะความเคร่งครัดในตบะ พวกเราผู้เป็นดาบสทั้งหมดจึงกราบไหว้มันทปาลด้วยพระกรุณาของท่าน
1.259.25
एवमुक्तवतां तेषां तनन्द्य महातपाः ।
परिष्वज्य ततो मू उपाघ्राय च बलकान्।
पुत्रान्स्वयं समाहूयतः प्रोवाच गौतमः ॥ १.२५९.२५ ॥
เมื่อบุตรเหล่านั้นกล่าวดังนี้ คุตมะผู้มีตบะยิ่งใหญ่ก็ยินดี โอบกอด จุมพิตศีรษะและเด็กเหล่านั้น แล้วเรียกบุตรของตนเองมาพร้อมกันและตรัสว่า
1.259.26
लालप्यमानमेकैकंरितां च पुनःपुनः ।
न चैवोचुस्तदा किंतमृषिं साध्वसाधु वा ॥ १.२५९.२६ ॥
แม้ท่านจะเรียกบุตรแต่ละคนซ้ำแล้วซ้ำเล่าด้วยความคร่ำครวญ ในครั้งนั้นบุตรเหล่านั้นก็มิได้กล่าวสิ่งใดต่อฤๅษีนั้น ไม่ว่าดีหรือร้าย
1.259.27
ज्येष्ठः सुतस्ते कत कतमस्तस्य चानुजः ।
मध्यमः कतमश्चैव यान्कतमश्च ते ॥ १.२५९.२७ ॥
ใครคือบุตรคนโตของท่าน ใครคือน้องของเขา ใครคือคนกลาง และใครคือใครบ้าง และพวกเขาเป็นใคร
1.259.28
एवं ब्रुवन्तं दुःखाकं मा न प्रतिभाषसे ।
कृतवानस्मि हव्यानैव शान्तिमितो लभे।
एवमुक्त्वा तु तां मन्दपालस्तदाऽस्पृशत् ॥ १.२५९.२८ ॥
เหตุใดท่านจึงไม่ตอบข้า ขณะที่ท่านกล่าวด้วยความเศร้าโศกเช่นนี้ ข้าได้ถวายเครื่องบูชาแล้ว ข้าจะได้รับความสงบจากที่นี่เท่านั้น เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว มันทปาลจึงสัมผัสนางในครั้งนั้น
1.259.29
किं नु ज्येष्ठेन ते किमनन्तरजेन ते ।
किं वा मध्यमजातेन किं कनिष्ठेन वा पुनः ॥ १.२५९.२९ ॥
บุตรคนโตมีความหมายอะไรต่อท่าน บุตรคนถัดมามีความหมายอะไร หรือบุตรคนกลางมีความหมายอะไร และบุตรคนสุดท้องอีกเล่า มีความหมายอะไร
1.259.30
यां त्वं मां सर्वतो हीनामुत्सृज्यासि गतः पुरा ।
तामेव लपितां गच्छ तरुणीं चारुहासिनीम् ॥ १.२५९.३० ॥
นางผู้ที่ท่านเคยทอดทิ้งข้าซึ่งไร้ทุกสิ่ง แล้วจากไปในกาลก่อน จงไปหานางผู้คร่ำครวญนั้นเถิด จงไปหาหญิงสาวผู้ยิ้มงามนั้นเถิด
1.259.31
न स्त्रीणां विद्यते किंचिदमुत्र पुरुषान्तरात् ।
सापत्नकमृते लोके नान्यदर्थविनाशनम् ॥ १.२५९.३१ ॥
สำหรับสตรีแล้ว ไม่มีสิ่งใดในโลกหน้าที่แยกจากสามี ในโลกนี้ นอกจากความริษยาระหว่างเมียหลวงกับเมียน้อย ก็ไม่มีสิ่งใดทำลายจุดหมายของชีวิต
1.259.32
वैराग्निदीपनं चैव भृशुद्वेगकारि च ।
सुव्रता चापि कल्याणी सर्वभूतेषु विश्रुता ॥ १.२५९.३२ ॥
นางจุดไฟแห่งความเป็นศัตรูให้ลุกโชน และก่อให้เกิดความปั่นป่วนอย่างยิ่ง ถึงกระนั้นนางก็มีความถือศีลอันมั่นคง เป็นมงคล และเป็นที่รู้จักทั่วสรรพสัตว์
1.259.33
अरुन्धती महात्मानं वसिष्ठं पर्यशङ्कत ।
विशुद्धभावमत्यन्तं सदा प्रियहिते रतम् ॥ १.२५९.३३ ॥
อรุนธตีสงสัยพระวสิษฐะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ แม้ท่านจะมีจิตบริสุทธิ์อย่างยิ่ง และยินดีอยู่เสมอในสิ่งที่เป็นที่รักและเป็นประโยชน์
1.259.34
सप्तर्षिमध्यगं वीरमवमेने च तं मुनिम् ।
अपध्यानेन सा तेन धूमारुणसमप्रभा।
लक्ष्याऽलक्ष्या नाभिरूपा निमित्तमिव पश्यति ॥ १.२५९.३४ ॥
นางดูหมิ่นวีรฤๅษีผู้ยืนอยู่ท่ามกลางพระสัปตฤษี นางจึงได้รับแสงสีแดงดังควันไฟด้วยความคิดร้ายต่อท่าน นางปรากฏทั้งมองเห็นได้และมองไม่เห็น มีรูปลักษณ์พิเศษ ราวกับกำลังมองดูลางบอกเหตุ
1.259.35
अपत्यहेतोः संप्राप्तं तथा त्वमपि मामिह ।
इष्टमेवं गते हि त्वं सा तथैवाद्य वर्तते ॥ १.२५९.३५ ॥
เช่นเดียวกับที่ท่านได้ข้ามาที่นี่เพราะต้องการบุตร และความปรารถนาของท่านก็สำเร็จแล้ว นางก็ยังคงเป็นเช่นนั้นจนถึงวันนี้
1.259.36
न हि भार्येति विश्वासः कार्यः पुंसा कथंचन ।
न हि कार्यमनुध्याति नारी पुत्रवती सती ॥ १.२५९.३६ ॥
บุรุษไม่ควรไว้วางใจด้วยความคิดว่า เธอเป็นภรรยาของข้า เพราะสตรีผู้ดีที่มีบุตรแล้วย่อมไม่ใคร่ครวญถึงหน้าที่ของนาง
1.259.37
ततस्ते सर्व एवैनं पुत्राः सम्यगुपासते ।
स च तानात्मजान्सर्वानाश्वासयितुमुद्यतः ॥ १.२५९.३७ ॥
ต่อจากนั้น บุตรทั้งหมดของท่านก็ปรนนิบัติท่านอย่างดี และท่านเองก็พร้อมที่จะปลอบโยนบุตรของตนทั้งหมดนั้น