મહાભારત · અધ્યાય 1.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.31.1
कोऽपराधो महेन्द्रस्य कः प्रमादश्च सूतज ।
तपसा वालखिल्यानां संभूतो गरुडः कथम् ॥ १.३१.१ ॥
હે સૂતપુત્ર! મહેન્દ્રનો અપરાધ શો હતો અને તેમનો પ્રમાદ શો હતો? વાલખિલ્યોની તપસ્યાથી ગરુડ કેવી રીતે જન્મ્યા?
1.31.2
कश्यपस्य द्विजातेश्च कथं वै पक्षिराट् सुतः ।
अधृष्टः सर्वभूतानामवध्यस्चाभवत्कथम् ॥ १.३१.२ ॥
બ્રાહ્મણ કશ્યપનો પુત્ર પક્ષીરાજ કેવી રીતે થયો? સર્વ પ્રાણીઓ માટે અજેય અને અવધ્ય તે કેવી રીતે બન્યો?
1.31.3
कथं च कामचारी स कामवीर्यश्च खेचरः ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं पुराणे यदि पठ्यते ॥ १.३१.३ ॥
તે ઇચ્છા પ્રમાણે વિચરનાર, ઇચ્છિત બળવાળો અને આકાશચારી કેવી રીતે થયો? જો પુરાણમાં આ વંચાય છે તો હું આ સાંભળવા ઇચ્છું છું.
1.31.4
विषयोऽयं पुराणस्य यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
शृणु मे वदतः सर्वमेतत्संक्षेपतों द्विज ॥ १.३१.४ ॥
હે દ્વિજ! તું મને જે પૂછે છે તે પુરાણનો જ વિષય છે. હું કહું છું તે બધું સંક્ષેપમાં સાંભળ.
1.31.5
यजतः पुत्रकामस्य कश्यपस्य प्रजापतेः ।
साहाय्यमृषयो देवा गन्धर्वाश्च ददुः किल ॥ १.३१.५ ॥
પુત્રકામનાથી યજ્ઞ કરતા પ્રજાપતિ કશ્યપને ઋષિઓ, દેવતાઓ અને ગંધર્વોએ સહાય કરી.
1.31.6
तत्रेध्मानयने शक्रो नियुक्तः कश्यपेन ह ।
मुनयो वालखिल्याश्च ये चान्ये देवतागणाः ॥ १.३१.६ ॥
ત્યાં કશ્યપ દ્વારા સમિધા લાવવાના કામ પર શક્ર (ઇન્દ્ર) નિયુક્ત થયા હતા; વાલખિલ્ય મુનિઓ અને અન્ય દેવગણો પણ ત્યાં હતા.
1.31.7
शक्रस्तु वीर्यसदृशमिध्यभारं गिरिप्रभम् ।
समुद्यम्यानयामास नातिकृच्छ्रादिव प्रभुः ॥ १.३१.७ ॥
પરંતુ શક્રે પોતાની શક્તિને અનુરૂપ, પર્વત જેવો સમિધનો ભાર ઉપાડીને લાવ્યો; પ્રભુ માટે તે ઘણું કઠિન ન હોય તેમ.
1.31.8
अथापश्यदृषीन्ह्रस्वानङ्गुष्ठोदरवर्ष्मणः ।
पलाशवर्तिकामेकां वहतः संहतान्पथि ॥ १.३१.८ ॥
ત્યારે તેણે નાના ઋષિઓ જોયા; તેમના શરીર અંગૂઠા અને પેટ જેટલા નાના હતા; માર્ગમાં એકત્ર થઈને તેઓ એક પલાશની સળી ઊંચકીને લઈ જતા હતા.
1.31.9
प्रलीनान्स्वेष्विवाङ्गेषु निराहारांस्तपोधनान् ।
क्लिश्यमानान्मन्दबलान्गोष्पदे संप्लुतोदके ॥ १.३१.९ ॥
તેઓ જાણે પોતાના જ અંગોમાં સંકોચાઈ ગયા હતા; આહાર વિના, તપ જ જેમનું ધન છે તેવા, દુઃખ ભોગવતા, નિર્બળ બળવાળા, ગાયના ખરીના ખાડાના પાણીમાં ડૂબેલા.
1.31.10
तान्सर्वान्विस्मयाविष्टो वीर्योन्मत्तः पुरन्दरः ।
अपहास्याभ्यगाच्छीघ्रं लम्बयित्वाऽवमन्य च ॥ १.३१.१० ॥
તે બધાને જોઈ વિસ્મયથી ભરાયેલો, પોતાના બળથી મદોન્મત્ત પુરંદર ઉપહાસ કરતો ઝડપથી તેમની પાસે ગયો, તેમને લટકાવીને તિરસ્કાર કર્યો.
1.31.11
तेऽथ रोषसमाविष्टाः सुभृशं जातमन्यवः ।
आरेभिरे महत्कर्म तदा शक्रभयंकरम् ॥ १.३१.११ ॥
ત્યારે તેઓ ક્રોધથી અતિશય ભરાઈ ગયા; તેમનામાં રોષ જાગ્યો; ઇન્દ્રને ભય ઉપજાવે એવું મહાન કર્મ તેમણે આરંભ્યું.
1.31.12
जुहुवुस्ते सुतपसो विधिवज्जातवेदसम् ।
मन्त्रैरुच्चावचैर्विप्रा येन कामेन तच्छृणु ॥ १.३१.१२ ॥
તે મહાતપસ્વીઓએ વિધિપૂર્વક જાતવેદ (અગ્નિ)માં આહુતિ આપી, ઉચ્ચ-નીચ વિવિધ મંત્રો સાથે. હે બ્રાહ્મણો, કઈ ઇચ્છાથી તેમણે તે કર્યું તે સાંભળો.
1.31.13
कामवीर्यः कामगमो देवराजभयप्रदः ।
इन्द्रोऽन्यः सर्वदेवानां भवेदिति यतव्रताः ॥ १.३१.१३ ॥
ઇચ્છાથી વીર્ય ધરાવનાર, ઇચ્છા મુજબ ગમન કરનાર, દેવરાજને ભય આપનાર, સર્વ દેવોમાં બીજો ઇન્દ્ર થાય—એમ સંયમવ્રતી (બોલ્યા).
1.31.14
इन्द्राच्छतगुणः शौर्ये वीर्ये चैव मनोजवः ।
तपसो नः फलेनाद्य दारुणः संभवित्विति ॥ १.३१.१४ ॥
ઇન્દ્રથી સો ગણા શૌર્ય અને વીર્યવાળો, મન જેવા વેગવાળો—આપણા તપના ફળથી આજે ભયંકર ઉત્પન્ન થાય (એમ).
1.31.15
तद्बुद्ध्वा भृशसंतप्तो देवराजः शतक्रतुः ।
जगाम शरणं तत्र कश्यपं संशितव्रतम् ॥ १.३१.१५ ॥
એ જાણીને અત્યંત વ્યાકુળ દેવરાજ શતક્રતુ ઇન્દ્ર કઠોરવ્રતી કશ્યપની શરણે ત્યાં ગયા.
1.31.16
तच्छ्रुत्वा देवराजस्य कश्यपोऽथ प्रजापतिः ।
वालखिल्यानुपागम्य कर्मसिद्धिमपृच्छत ॥ १.३१.१६ ॥
દેવરાજની એ વાત સાંભળી પ્રજાપતિ કશ્યપે વાલખિલ્યો પાસે જઈ કર્મસિદ્ધિ વિશે પૂછ્યું.
1.31.17
केन कामेन चारब्धं भवद्भिर्होमकर्म च ।
याथातथ्येन मे ब्रूत श्रोतुं कौतूहलं हि मे ॥ १.३१.१७ ॥
તમે કઈ કામનાથી હોમકર્મ આરંભ્યું? યથાર્થપણે મને કહો; સાંભળવાની મને ઉત્સુકતા છે.
1.31.18
अवज्ञाताः सुरेन्द्रेण मूढेनाकृतबुद्धिना ।
ऐश्वर्यमदमत्तेन सदाचारान्निरस्यता ॥ १.३१.१८ ॥
ઐશ્વર્યના મદથી ઉન્મત્ત, મૂઢ અને અપરિપક્વ બુદ્ધિવાળા સુરેન્દ્રે આપણો અનાદર કર્યો, સદાચારથી અમને દૂર કરીને.
1.31.19
तद्विघातार्थमारम्भो विधिवत्तस्य कश्यप ॥ १.३१.१९ ॥
હે કશ્યપ, તેને અટકાવવા માટે તેણે વિધિપૂર્વક આ આરંભ કર્યો છે.
1.31.20
एवमस्त्विति तं चापि प्रत्यूचुः सत्यवादिनः ।
तान्कश्यप उवाचेदं सान्त्वपूर्वं प्रजापतिः ॥ १.३१.२० ॥
'એમ જ થાઓ' કહીને તે સત્યવાદીઓએ તેને પણ જવાબ આપ્યો. ત્યારે પ્રજાપતિ કશ્યપે શાંતિથી તેમને આ કહ્યું.
1.31.21
अयमिन्द्रस्त्रिभुवने नियोगाद्ब्रह्मणः कृतः ।
इन्द्रार्थे च भवन्तोऽपि यत्नवन्तस्तपोधनाः ॥ १.३१.२१ ॥
ત્રણે લોકમાં બ્રહ્માના આદેશથી આ ઇન્દ્ર સ્થાપિત થયો છે. હે તપોધનો, તમે પણ ઇન્દ્ર માટે પ્રયત્નશીલ થાઓ.
1.31.22
न मिथ्या ब्रह्मणो वाक्यं कर्तुमर्हथ सत्तमाः ।
भवतां हि न मिथ्याऽयं संकल्पो वै चिकीर्षितः ॥ १.३१.२२ ॥
હે સત્તમો, બ્રહ્માનું વચન ખોટું પાડવું તમને શોભતું નથી. તમારો આ સંકલ્પ પણ ખોટો નથી; તે ખરેખર કરવા યોગ્ય છે.
1.31.23
भवत्वेष पतत्रीणामिन्द्रोऽतिबलसत्त्ववान् ।
प्रसादः क्रियतामस्य देवराजस्य याचतः ॥ १.३१.२३ ॥
પક્ષીઓમાં અતિ બળવાન અને સત્ત્વશાળી આ ઇન્દ્ર થાઓ. યાચના કરતા દેવરાજ પર કૃપા કરવામાં આવે.
1.31.24
एवमुक्ताः कश्यपेन वालखिल्यास्तपोधनाः ।
प्रत्यूचुरभिसंपूज्य मुनिश्रेष्ठं प्रजापतिम् ॥ १.३१.२४ ॥
કશ્યપે આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે તપોધન વાલખિલ્યોએ મુનિશ્રેષ્ઠ પ્રજાપતિનું સારી રીતે સન્માન કરી ઉત્તર આપ્યો.
1.31.25
इन्द्रार्थोऽयं समारम्भः सर्वेषां नः प्रजापते ।
अपत्यार्थं समारम्भो भवतश्चायमीप्सितः ॥ १.३१.२५ ॥
આ આરંભ ઇન્દ્ર માટે છે, હે પ્રજાપતિ, આ અમારા સૌનો આરંભ છે. અને તમારો આ આરંભ સંતાન માટે ઇચ્છિત છે.
1.31.26
तदिदं सफलं कर्म त्वयैव प्रतिगृह्यताम् ।
तथा चैवं विधत्स्वात्र यथा श्रेयोऽनुपश्यसि ॥ १.३१.२६ ॥
તેથી આ કર્મ સફળ થાય; તમે જ તેને સ્વીકારો. આમાં જે કલ્યાણકારી દેખાય તે રીતે કરો.
1.31.27
एतस्मिन्नेव काले तु देवी दाक्षायणी शुभा ।
विनता नाम कल्याणी पुत्रकामा यशस्विनी ॥ १.३१.२७ ॥
એ જ સમયે દક્ષની વંશજ શુભ દેવી વિનતા નામે, કલ્યાણી, પુત્રની ઇચ્છા ધરાવતી અને યશસ્વિની.
1.31.28
तपस्तप्त्वा व्रतपरा स्नाता पुंसवने शुचिः ।
उपचक्राम भर्तारं तामुवाचाथ कश्यपः ॥ १.३१.२८ ॥
તપ કરીને, વ્રતપરાયણ થઈને, પુંસવન સંસ્કાર માટે સ્નાન કરીને શુદ્ધ થઈને તે પતિ પાસે ગઈ; ત્યારે કશ્યપે તેને કહ્યું.
1.31.29
आरम्भः सफलो देवि भविता यस्त्वयेप्सितः ।
जनयिष्यसि पुत्रौ द्वौ वीरौ त्रिभुवनेश्वरौ ॥ १.३१.२९ ॥
હે દેવી, તેં ઇચ્છેલો આરંભ સફળ થશે; ત્રણે ભુવનના સ્વામી એવા બે વીર પુત્રોને તું જન્મ આપીશ.
1.31.30
तपसा वालखिल्यानां मम संकल्पतस्तथा ।
भविष्यतो महाभागौ पुत्रौ त्रैलोक्यपूजितौ ॥ १.३१.३० ॥
વાલખિલ્યોના તપ અને મારા સંકલ્પથી, એ જ રીતે ત્રણે લોકમાં પૂજિત એવા બે મહાભાગ્યશાળી પુત્રો થશે.
1.31.31
उवाच चैनां भगवान्कश्यपः पुनरेव ह ।
धार्यतामप्रमादेन गर्भोऽयं सुमहोदयः ॥ १.३१.३१ ॥
ભગવાન કશ્યપે ફરી તેને કહ્યું: આ ગર્ભને સાવધાનીથી ધારણ કર, એનો ઉદય અતિ મહાન છે.
1.31.32
एकः सर्वपतत्रीणामिन्द्रत्वं कारयिष्यति ।
लोकसंभावितो वीरः कामरूपो विहङ्गमः ॥ १.३१.३२ ॥
આ એકલો જ બધાં પક્ષીઓને ઇન્દ્રપદ અપાવશે. લોકોમાં સન્માનિત આ વીર ઇચ્છારૂપી પક્ષી થશે.
1.31.33
शतक्रतुमथोवाच प्रीयमाणः प्रजापतिः ।
त्वत्सहायौ महावीर्यौ भ्रातरौ ते भविष्यतः ॥ १.३१.३३ ॥
પછી પ્રસન્ન થયેલા પ્રજાપતિએ શતક્રતુ (ઇન્દ્ર)ને કહ્યું: તારા સહાયક મહાપરાક્રમી બે ભાઈઓ થશે.
1.31.34
नैताभ्यां भविता दोषः सकाशात्ते पुरंदर ।
व्येतु ते शक्र संतापस्त्वमेवेन्द्रो भविष्यसि ॥ १.३१.३४ ॥
આમનાથી તને કોઈ દોષ નહીં લાગે, હે પુરંદર. હે શક્ર, તારો સંતાપ દૂર થાઓ; તું જ ઇન્દ્ર રહીશ.
1.31.35
न चाप्येवं त्वया भूयः क्षेप्तव्या ब्रह्मवादिनः ।
न चावमान्या दर्पात्ते वाग्वज्रा भृशकोपनाः ॥ १.३१.३५ ॥
અને તારે ફરી આવા બ્રહ્મવાદી ઋષિઓનું અપમાન ન કરવું, ગર્વથી તેમની અવગણના ન કરવી; તેમના શબ્દો વજ્ર સમાન છે અને તેઓ અતિ ક્રોધી છે.
1.31.36
एवमुक्तो जगामेन्द्रो निर्विशङ्कस्त्रिविष्टपम् ।
विनता चापि सिद्धार्था बभूव मुदिता तथा ॥ १.३१.३६ ॥
આમ કહેવાયા પછી ઇન્દ્ર નિર્ભયપણે સ્વર્ગે ગયો; વિનતા પણ પોતાનો હેતુ સિદ્ધ થવાથી પ્રસન્ન થઈ.
1.31.37
जनयामास पुत्रौ द्वावरुणं गरुडं तथा ।
विकलाङ्गोऽरुणस्तत्र भास्करस्य पुरःसरः ॥ १.३१.३७ ॥
તેણે બે પુત્રોને જન્મ આપ્યો—અરુણ અને ગરુડ. અરુણ અંગોથી વિકલ હતો; તે સૂર્યની આગળ ચાલનાર બન્યો.
1.31.38
पतत्त्रीणां च गरुडमिन्द्रत्वेनाभ्यषिञ्चत ।
तस्यैतत्कर्म सुमहच्छ्रूयतां भृगुनन्दन ॥ १.३१.३८ ॥
પક્ષીઓ માટે ગરુડને ઇન્દ્ર તરીકે અભિષેક કરાયો. હે ભૃગુનંદન, તેનું આ મહાન કર્મ સાંભળો.