महाभारत · अध्याय 1.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.34.1
इत्येवमुक्तो गरुडः प्रत्युवाच शचीपतिम् ।
सख्यं मेऽस्तु त्वया देव यथेच्छसि पुरंदर।
बलं तु मम जानीहि महच्चासह्यमेव च ॥ १.३४.१ ॥
असे म्हटल्यावर गरुड शचीपतीला उत्तरला: हे देवा पुरंदरा, तुमची इच्छा असेल तर माझी मैत्री असो. माझे बल जाणा; ते महान आणि असह्य आहे.
1.34.2
कामं नैतत्प्रशंसन्ति सन्तः स्वबलसंस्तवम् ।
अनिमित्तं सुरश्रेष्ठ सद्यः प्राप्नोति गर्हणाम् ॥ १.३४.२ ॥
सज्जन आपल्या बलाची स्तुती स्वतः करणे खरोखर प्रशंसनीय मानत नाहीत. हे देवश्रेष्ठा, कारणाशिवाय असे करणारा तत्काळ निंदेस पात्र होतो.
1.34.3
गुणसंकीर्तनं चापि पृष्टेनान्येन गोपते ।
वक्तव्यं न तु वक्तव्यं स्वयमेव शतक्रतो ॥ १.३४.३ ॥
इतरांनी विचारल्यावर स्वतःच्या गुणांचे वर्णन करावे; पण हे गोपते, हे शतक्रतो, स्वतः ते सांगू नये.
1.34.4
सखेति कृत्वा तु सखे पृष्टो वक्ष्याम्यहं त्वया ।
न ह्यात्मस्तवसंयुक्तं वक्तव्यमनिमित्ततः ॥ १.३४.४ ॥
मित्र मानून, हे सख्या, तू विचारल्यामुळे मी सांगतो. आत्मस्तुतीने युक्त बोलणे कारणाशिवाय बोलू नये.
1.34.5
सपर्वतवनामुर्वीं ससागरजलामिमाम् ।
वहे पक्षेण वै शक्र त्वामप्यत्रावलम्बिनम् ॥ १.३४.५ ॥
हे शक्रा, पर्वत, वने आणि समुद्रजलासह ही पृथ्वी मी एका पंखाने वाहून नेईन; येथे तुलाही, जो तिला धरून आहेस.
1.34.6
सर्वान्संपिण्डितान्वापि लोकान्सस्थाणुजङ्गमान् ।
वहेयमपरिश्रान्तो विद्धीदं मे महद्बलम् ॥ १.३४.६ ॥
स्थावर-जंगमांसह सर्व लोक एकत्र केले तरी मी न थकता वाहून नेऊ शकेन. हेच माझे महान बल जाण.
1.34.7
इत्युक्तवचनं वीरं किरीटी श्रीमतां वरः ।
आह शौनक देवेन्द्रः सर्वलोकहितः प्रभुः ॥ १.३४.७ ॥
त्या वीराला असे बोलून, श्रीमंतांमध्ये श्रेष्ठ असलेला किरीटी, सर्वलोकहितकारी प्रभू देवेंद्र, हे शौनका, म्हणाला.
1.34.8
एवमेव यथात्थ त्वं सर्वं संभाव्यते त्वयि ।
संगृह्यतामिदानीं मे सख्यमत्यन्तमुत्तमम् ॥ १.३४.८ ॥
तू म्हणालास तसेच आहे; तुझ्यात सर्व काही संभवते. आता माझी अत्यंत उत्तम मैत्री स्वीकार.
1.34.9
न कार्यं यदि सोमेन मम सोमः प्रदीयताम् ।
अस्मांस्ते हि प्रबाधेयुर्येभ्यो दद्याद्भवानिमम् ॥ १.३४.९ ॥
सोमाचे मला काही प्रयोजन नसेल तर माझा सोम मला द्या. हा तू ज्यांना देशील, ते आम्हाला नक्कीच त्रास देतील.
1.34.10
किंचित्कारणमुद्दिश्य सोमोऽयं नीयते मया ।
न दास्यामि समापातुं सोमं कस्मैचिदप्यहम् ॥ १.३४.१० ॥
कोणत्यातरी कारणासाठी मी हा सोम नेत आहे. हा सोम कोणालाही पिण्यासाठी मी देणार नाही.
1.34.11
यत्रेमं तु सहस्राक्ष निक्षिपेयमहं स्वयम् ।
त्वमादाय ततस्तृर्णं हरेथास्त्रिदिवेश्वर ॥ १.३४.११ ॥
हे सहस्राक्षा, मी स्वतः हा जिथे ठेवीन, तिथून तू हा ताबडतोब घेऊन जा, हे त्रिदिवेश्वरा.
1.34.12
वाक्येनानेन तुष्टोऽहं यत्त्वयोक्तमिहाण्डज ।
यमिच्छसि वरं मत्तस्तं गृहाण खगोत्तम ॥ १.३४.१२ ॥
येथे तू बोललेल्या या वचनाने मी संतुष्ट झालो आहे, हे अंडजा. तू माझ्याकडून जो वर इच्छितोस, तो घे, हे खगोत्तमा.
1.34.13
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं कद्रूपुत्राननुस्मरन् ।
भवेयुर्भुजगाः शक्र मम भक्ष्या महाबलाः ॥ १.३४.१३ ॥
असे सांगितल्यावर, कद्रूच्या पुत्रांचे स्मरण करून त्याने हे उत्तर दिले: हे शक्रा, ते महाबलवान सर्प माझे भक्ष्य होवोत.
1.34.14
ईशोऽहमपि सर्वस्य करिष्यामि तु तेऽर्थिताम् ।
भवेयुर्भुजगाः शक्र मम भक्ष्या महाबलाः ॥ १.३४.१४ ॥
मीही सर्वांचा स्वामी आहे; तुझी इच्छा मी निश्चितपणे पूर्ण करीन. हे शक्रा, ते महाबलवान सर्प माझे भक्ष्य होवोत.
1.34.15
तथेत्युक्त्वाऽन्वगच्छत्तं ततो दानवसूदनः ।
देवदेवं महात्मानं योगिनामीश्वरं हरिम् ॥ १.३४.१५ ॥
"तसेच होवो" असे म्हणून दानवांचा संहारक तेव्हा देवदेव, महात्मा, योगींचा ईश्वर असलेल्या हरीच्या मागे गेला.
1.34.16
स चान्वमोदत्तं चार्थं यथोक्तं गरुडेन वै ।
इदं भूयो वचः प्राह भगवांस्त्रिदशेश्वरः ॥ १.३४.१६ ॥
गरुडाने सांगितलेली ती विनंती त्यांनी जशीच्या तशी मान्य केली; मग त्रिदशेश्वर भगवान पुन्हा हे वचन बोलले.
1.34.17
हरिष्यामि विनिक्षिप्तं सोममित्यनुभाष्य तम् ।
आजगाम ततस्तूर्णं सुपर्णी मातुरन्तिकम् ॥ १.३४.१७ ॥
"ठेवलेले सोम मी आणीन" असे त्याला सांगून सुपर्णी लवकरच आपल्या मातेजवळ आला.
1.34.18
विनयावनतो भूत्वा वचनं चेदमब्रवीत् ।
इदमानीतममृतं देवानां भवनान्मया ॥ १.३४.१८ ॥
विनयाने नम्र होऊन त्याने हे वचन सांगितले: "देवांच्या भवनातून माझ्याकडून हे अमृत आणले गेले आहे."
1.34.19
प्रशाधि किमितो मातः करिष्यामि शुभव्रते ।
परितुष्टाऽहमेतेन कर्मणा तव पुत्रक ॥ १.३४.१९ ॥
हे शुभव्रते माते, आज्ञा कर, आता मी काय करू? हे पुत्रा, तुझ्या या कर्माने मी पूर्ण संतुष्ट आहे.
1.34.20
अजरश्चाभरश्चैव देवानां सुप्रियो भव ।
अथ सर्पानुवाचेदं सर्वान्परमहृष्टवत्।
इदमानीतममृतं निक्षेप्स्यामि कुशेषु वः ॥ १.३४.२० ॥
तू जरारहित व ओझ्याशिवाय राहा आणि देवांना प्रिय हो. मग अत्यंत आनंदित झालेल्या सर्पांना ती म्हणाली: मी आणलेले हे अमृत मी तुमच्यासाठी कुशांवर ठेवीन.
1.34.21
स्नाता मङ्गलसंयुक्तास्ततः प्राश्नीत पन्नगाः ।
भवद्भिरिदमासीनैर्यदुक्तं तद्वचस्तदा ॥ १.३४.२१ ॥
स्नान करून, मंगलयुक्त होऊन, मग हे सर्पांनो, तुम्ही ते प्राशन करा. येथे बसलेल्या तुम्ही जे म्हटले होते, तेच वचन तेव्हा पूर्ण होवो.
1.34.22
अदासी चैव मातेयमद्यप्रभृति चास्तु मे ।
यथोक्तं भवतामेतद्वचो मे प्रतिपादितम् ॥ १.३४.२२ ॥
आजपासून ही माझी माता दासी न होवो. तुम्ही जसे म्हणाला होतात, ते वचन माझ्यासाठी पूर्ण केले गेले आहे.
1.34.23
ततः स्नातुं गताः सर्पाः प्रत्युक्त्वा तं तथेत्युत ।
शक्रोऽप्यमृतमाक्षिप्य जगाम त्रिदिवं पुनः ॥ १.३४.२३ ॥
मग सर्प 'तसेच होवो' असे त्याला उत्तर देऊन स्नानासाठी गेले. शक्र (इंद्र) हि अमृत हिसकावून पुन्हा स्वर्गाला गेला.
1.34.24
अथागतास्तमुद्देशं सर्पाः सोमार्थिनस्तदा ।
स्नाताश्च कुतजप्याश्च प्रहृष्टाः कृतमङ्गलाः ॥ १.३४.२४ ॥
तेव्हा सोमाची (अमृताची) इच्छा करणारे सर्प त्या ठिकाणी आले. स्नान करून, जप करून, आनंदित होऊन व मंगलकर्मे करून (ते आले).
1.34.25
परस्परकृतद्वेषाः सोमप्राशनकर्मणि ।
अहं पूर्वमहं पूर्वमित्युक्त्वा ते समाद्रवन् ॥ १.३४.२५ ॥
एकमेकांविषयी द्वेष बाळगणारे, सोमप्राशनाच्या कृतीत "मी प्रथम, मी प्रथम" असे म्हणत ते धावले.
1.34.26
यत्रैतदमृतं चापि स्थापितं कुशसंस्तरे ।
तद्विज्ञाय हृतं सर्पाः प्रतिमायाकृतं च तत् ॥ १.३४.२६ ॥
हे अमृत कुशांच्या शय्येवर ठेवलेले आहे हे जाणून सर्पांनी ते हरण केले; तेही कपटाने निर्माण केलेले होते.
1.34.27
सोमस्थानमिदं चेति दर्भांस्ते लिलिहुस्तदा ।
ततो द्विधा कृता जिह्वाः सर्पाणां तेन कर्मणा ॥ १.३४.२७ ॥
"हे सोमाचे स्थान आहे" असे मानून त्यांनी तेव्हा दर्भ चाटले; मग त्या कृत्यामुळे सर्पांच्या जिभा दोन भागांत विभागल्या गेल्या.
1.34.28
अभवंश्चामृतस्पर्शाद्दर्भास्तेऽथ पवित्रिणः ।
नागाश्च वञ्चिता भूत्वा विसृज्य विनतां ततः।
विषादमगमंस्तीव्रं गरुडस्य बलात्प्रभो ॥ १.३४.२८ ॥
अमृताच्या स्पर्शाने ते दर्भ पवित्र झाले; आणि नाग फसवले जाऊन, विनतेला सोडून, हे प्रभो, गरुडाच्या बळामुळे तीव्र विषादाला प्राप्त झाले.
1.34.29
एवं तदमृतं तेन हृतमाहृतमेव च ।
द्विजिह्वाश्च कृताः सर्पा गरुडेन महात्मना ॥ १.३४.२९ ॥
अशा प्रकारे त्याने ते अमृत हरण केले आणि परतही आणले; आणि महात्मा गरुडाने सर्पांना द्विजिह्व केले.
1.34.30
ततः सुपर्णः परमप्रहर्षवा-
न्विहृत्य मात्रा सह तत्र कानने।
भुजंगभक्षः परमार्चितः खगै-
रहीनकीर्तिर्विनतामनन्दयत् ॥ १.३४.३० ॥
नंतर परम हर्षित सुपर्णाने मातेसह त्या अरण्यात विहार करून, सर्पभक्षक, पक्ष्यांनी अत्यंत पूजित, अक्षय कीर्तीचा होऊन विनतेला आनंदित केले.
1.34.31
इमां कथां यः शृणुयान्नरः सदा ।
पठेत वा द्विजगणमुख्यसंसदि।
असंशयं त्रिदिवमियात्स पुण्यभा-
ङ्महात्मनः पतगपतेः प्रकीर्तनात् ॥ १.३४.३१ ॥
जो मनुष्य ही कथा सदा ऐकतो, किंवा द्विजांच्या श्रेष्ठ सभेत तिचे पठण करतो, तो निःसंशय स्वर्गाला जातो आणि महात्मा पतगपती (गरुड) यांच्या कीर्तनाने पुण्याचा भागीदार होतो.