మహాభారతం · అధ్యాయం 1.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.42.1
यद्येतत्साहसं तात यदि वा दुष्कृतं कृतम् ।
प्रियं वाप्यप्रियं वा ते वागुक्ता न मृषा भवेत् ॥ १.४२.१ ॥
తండ్రీ, ఇది సాహసంతో చేసినదైనా లేదా దుష్కార్యమైనా, నీకు ప్రియమైనదైనా లేదా అప్రియమైనదైనా, నీవు పలికిన మాట వ్యర్థం కాదు.
1.42.2
नैवान्यथेदं भविता पितरेष ब्रवीमि ते ।
नाहं मृषा ब्रवीम्येवं स्वैरेष्वपि कुतः शपन् ॥ १.४२.२ ॥
ఇది వేరుగా జరగదు, తండ్రీ, ఇదే నేను నీకు చెబుతున్నాను. నేను ఇలా అబద్ధం చెప్పను; పరిహాసంగా కూడా ఎలా శపిస్తాను?
1.42.3
जानाम्युग्रप्रभावं त्वां तात सत्यगिरं तथा ।
नानृतं चोक्तपूर्वं ते नैतन्मिथ्या भविष्यति ॥ १.४२.३ ॥
తండ్రీ, నీ ప్రభావం ఉగ్రమైనదనీ, నీ మాట సత్యమైనదనీ నాకు తెలుసు. నువ్వు ఇంతకుముందు ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పలేదు; కాబట్టి ఇది వ్యర్థం కాదు.
1.42.4
पित्रा पुत्रो वयस्थोऽपि सततं वाच्य एव तु ।
यथा स्याद्गुणसंयुक्तः प्राप्नुयाच्च महद्यशः
गच्छामित्वरितं सौम्य सद्यः कर्तुमपज्वरम् ॥ १.४२.४ ॥
తండ్రి కొడుకుకు, వాడు పెద్దవాడైనా, ఎల్లప్పుడూ బోధించాలి; వాడు గుణవంతుడై గొప్ప కీర్తి పొందేలా. సౌమ్యుడా, ఇప్పుడే దీన్ని పరిష్కరించడానికి త్వరగా వెళ్తున్నాను.
1.42.5
किं पुनर्बाल एव त्वं तपसा भावितः सदा ।
वर्धते चेत्प्रभवतां कोपोऽतीव महात्मनाम् ॥ १.४२.५ ॥
నువ్వు ఇంకా బాలుడివే; అయినా ఎల్లప్పుడూ తపస్సుతో పెంపొందినవాడివి. ప్రభావవంతులైన మహాత్ముల కోపం అతిగా పెరిగితే, మరి ఏమి చెప్పాలి?
1.42.6
उत्सीदेयुरिमे लोकाः क्षणा चास्य प्रतिक्रिया ।
सोऽहं पश्यामि वक्तव्यं त्वयि धर्मभृतां वर।
पुत्रत्वं बालतां चैव तवावेक्ष्य च साहसम् ॥ १.४२.६ ॥
ఈ లోకాలు నశించవచ్చు; దీనికి పరిహారం ఒక్క క్షణంలోనే. ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా, నీ పుత్రత్వాన్ని, బాల్యాన్ని, సాహసాన్ని చూసి నీకు చెప్పవలసినది చెబుతాను.
1.42.7
स त्वं शमपरो भूत्वा वन्यमाहारमाचरन् ।
चर क्रोधमिमं हित्वा नैवं धर्मं प्रहास्यसि ॥ १.४२.७ ॥
నీవు శమంలో నిలిచి, అడవి ఆహారం తింటూ, ఈ కోపాన్ని విడిచి సంచరించు; అలా నీవు ధర్మాన్ని విడువవు.
1.42.8
क्रोधो हि धर्मं हरति यतीनां दुःखसंचितम् ।
ततो धर्मविहीनानां गतिरिष्टा न विद्यते ॥ १.४२.८ ॥
కోపం యతులు కష్టంతో సంపాదించిన ధర్మాన్ని హరిస్తుంది; కాబట్టి ధర్మహీనులకు ఇష్టమైన గతి లభించదు.
1.42.9
शम एव यतीनां हि क्षमिणां सिद्धिकारकः ।
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ॥ १.४२.९ ॥
శమమే యతులకు, క్షమాశీలురకు సిద్ధిని ఇచ్చేది; ఈ లోకం క్షమావంతులదే, పరలోకమూ క్షమావంతులదే.
1.42.10
तस्माच्चरेथाः सततं क्षमाशीलो जितेन्द्रियः ।
क्षमया प्राप्स्यसे लोकान्ब्रह्मणः समनन्तरान् ॥ १.४२.१० ॥
కాబట్టి నీవు ఎల్లప్పుడూ క్షమాశీలుడిగా, జితేంద్రియుడిగా సంచరించు; క్షమ ద్వారా బ్రహ్మకు సమానమైన లోకాలను పొందుతావు.
1.42.11
मया तु शममास्थाय यच्छक्यं कर्तुमद्य वै ।
तत्करिष्याम्यहं तात प्रेपयिष्ये नृपाय वै ॥ १.४२.११ ॥
కానీ నేను శమాన్ని ఆశ్రయించి ఈ రోజు చేయగలిగినది చేస్తాను, నాయనా; రాజుకు దూతను పంపుతాను.
1.42.12
मम पुत्रेण शप्तोऽसि बालेनाकृतबुद्धिना ।
ममेमां धर्षणां त्वत्तः प्रेक्ष्य राजन्नमर्षिणा ॥ १.४२.१२ ॥
నా బాల కుమారుడు, అపరిపక్వ బుద్ధితో, నిన్ను శపించాడు; రాజా, నీ నుండి నాకు జరిగిన ఈ అవమానాన్ని చూసి ఆ కోపంతో వాడు ఇలా చేశాడు.
1.42.13
एवमादिश्य शिष्यं स प्रेषयामास सुव्रतः ।
परिक्षिते नृपतये दयापन्नो महातपाः ॥ १.४२.१३ ॥
ఈ విధంగా శిష్యునికి ఆజ్ఞాపించి, సుప్రతుడైన ఆ మహాతపస్వి, దయతో నిండి, రాజు పరీక్షితుని వద్దకు అతనిని పంపాడు.
1.42.14
संदिश्य कुशलप्रश्नं कार्यवृत्तान्तमेव च ।
शिष्यं गौरमुखं नाम शीलवन्तं समाहितम् ॥ १.४२.१४ ॥
క్షేమ ప్రశ్నను, కార్యవృత్తాంతాన్ని కూడా తెలిపి, శీలవంతుడు సమాహితుడు అయిన గౌరముఖుడనే శిష్యుని పంపాడు.
1.42.15
सोऽभिगम्य ततः शीघ्रं नरेन्द्रं कुरुवर्धनम् ।
विवेश भवनं राज्ञः पूर्वं द्वास्थैर्निवेदितः ॥ १.४२.१५ ॥
అతడు వెంటనే కురువంశాన్ని వర్ధిల్లజేసే నరేంద్రుని వద్దకు చేరి, ద్వారపాలకులచే ముందుగా తెలియజేయబడి, రాజభవనంలో ప్రవేశించాడు.
1.42.16
पूजितस्तु नरेन्द्रेण द्विजो गौरमुखस्तदा ।
आचख्यौ च परिश्रान्तो राज्ञः सर्वमशेषतः ॥ १.४२.१६ ॥
రాజుచే గౌరవించబడిన ద్విజుడు గౌరముఖుడు, అలసిపోయినవాడై, అప్పుడు రాజుకు అంతా పూర్తిగా తెలిపాడు.
1.42.17
शमीकवचनं घोरं यथोक्तं मन्त्रिसन्निधौ ।
शमीको नाम राजेन्द्र वर्तते विषये तव ॥ १.४२.१७ ॥
మంత్రుల సమక్షంలో చెప్పబడిన శమీకుని భయంకర వచనాలను యథావిధిగా (తెలిపాడు): ఓ రాజేంద్రా, శమీకుడనే ఋషి నీ రాజ్యంలో నివసిస్తున్నాడు.
1.42.18
ऋषिः परमधर्मात्मा दान्तः शान्तो महातपाः ।
तस्य त्वया नरव्याघ्र सर्पः प्राणैर्वियोजितः ॥ १.४२.१८ ॥
ఆ ఋషి పరమ ధర్మాత్ముడు, దాంతుడు, శాంతుడు, మహాతపస్వి; ఓ నరవ్యాఘ్రా, అతని (మెడపై) నీవు పాముని ప్రాణం తీయించావు.
1.42.19
अवसक्तो धनुष्कोट्या स्कन्धे मौनान्वितस्य च ।
क्षान्तवांस्तव तत्कर्म पुत्रस्तस्य न चक्षमे ॥ १.४२.१९ ॥
మౌనంగా ఉన్న ఆయన భుజంపై, విల్లు కొనతో అది వేలాడదీయబడింది. మీరు ఆ కర్మను సహించారు; కానీ ఆయన కుమారుడు దానిని సహించలేకపోయాడు.
1.42.20
तेन शप्तोऽसि राजेन्द्र पितुरज्ञातमद्य वै ।
तक्षकः सप्तरात्रेण मृत्युस्तव भविष्यति ॥ १.४२.२० ॥
ఓ రాజేంద్రా, మీ తండ్రికి తెలియకుండానే ఈ రోజు ఆయన చేత మీరు శపించబడ్డారు. ఏడు రాత్రుల లోపల తక్షకుడే మీ మృత్యువు అవుతాడు.
1.42.21
तत्र रक्षां कुरुष्वेति पुनः पुनरथाब्रवीत् ।
तदन्यथा न शक्यं च कर्तुं केनचिदप्युत ॥ १.४२.२१ ॥
"అక్కడ రక్షణ ఏర్పాటు చేయండి" అని ఆయన మళ్లీ మళ్లీ చెప్పాడు. దానిని మార్చడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు.
1.42.22
न हि शक्नोति संयन्तुं पुत्रं कोपसमन्वितम् ।
ततोऽहं प्रेषितस्तेन तव राजन्हितार्थिना ॥ १.४२.२२ ॥
కోపంతో నిండిన కుమారుడిని ఆయన నిలువరించలేడు. అందుకే, ఓ రాజా, మీ క్షేమాన్ని కోరి ఆయన నన్ను పంపాడు.
1.42.23
इति श्रुत्वा वचो घोरं स राजा कुरुनन्दनः ।
पर्यतप्यत तत्पापं कृत्वा राजा महातपाः ॥ १.४२.२३ ॥
ఈ భయంకరమైన మాటలు విని, కురువంశపు ఆనందమైన ఆ రాజు తాను చేసిన ఆ పాపం కారణంగా ఎంతో బాధపడ్డాడు — ఆ మహా తపస్వి రాజు.
1.42.24
तं च मौनव्रतं श्रुत्वा वने मुनिवरं तदा ।
भूय एवाभवद्राजा शोकसंतप्तमानसः ॥ १.४२.२४ ॥
అడవిలో ఆ మునివరుడి మౌనవ్రతం గురించి విన్నప్పుడు, ఆ రాజు మళ్లీ శోకంతో సంతప్తమైన మనస్సు కలవాడయ్యాడు.
1.42.25
अनुक्रोशात्मतां तस्य शमीकस्यावधार्य च ।
पर्यतप्यत भूयोपि कृत्वा तत्किल्बिषं मुनेः ॥ १.४२.२५ ॥
శమీకుని కరుణాస్వభావాన్ని గ్రహించి, ముని పట్ల చేసిన ఆ అపరాధం వల్ల రాజు మళ్ళీ మనస్తాపం చెందాడు.
1.42.26
न हि मृत्युं तथा राजा श्रुत्वा वै सोऽन्वतप्यत ।
अशोचदमरप्रख्यो यथा कृत्वेह कर्म तत् ॥ १.४२.२६ ॥
రాజు మృత్యువు వార్త విన్నప్పుడు కూడా అంతగా బాధపడలేదు; కానీ అమరునిలా ఉన్నవాడు తాను చేసిన ఆ కర్మ గురించి దుఃఖించాడు.
1.42.27
ततस्तं प्रेषयामास राजा गौरमुखं तदा ।
भूयः प्रसादं भगवान्करोत्विह ममेति वै ॥ १.४२.२७ ॥
అప్పుడు రాజు గౌరముఖుని పంపి, 'భగవానుడు మళ్ళీ నాపై దయ చూపాలి' అన్నాడు.
1.42.28
श्रुत्वा तु वचनं राज्ञो मुनिर्गौरमुखस्तदा ।
समनुज्ञाप्य वेगेन प्रजगामाश्रमं गुरोः ॥ १.४२.२८ ॥
రాజు మాటలు విని ఆ ముని గౌరముఖుడు అప్పుడు సెలవు తీసుకొని వేగంగా తన గురువు ఆశ్రమానికి వెళ్ళాడు.
1.42.29
तस्मिंश्च गतमात्रेऽथ राजा गौरमुखे तदा ।
मन्त्रिभिर्मन्त्रयामास सह संविग्नमानसः ॥ १.४२.२९ ॥
గౌరముఖుడు వెళ్ళగానే, కలత చెందిన మనసుతో రాజు మంత్రులతో ఆలోచన చేశాడు.
1.42.30
संमन्त्र्य मन्त्रिभिश्चैव स तथा मन्त्रतत्त्ववित् ।
प्रासादं कारयामास एकस्तम्भं सुरक्षितम् ॥ १.४२.३० ॥
మంత్రులతో ఆలోచించి, మంత్రతత్త్వం తెలిసిన ఆ రాజు ఒకే స్తంభంతో కూడిన, బాగా రక్షింపబడిన భవనాన్ని నిర్మింపజేశాడు.
1.42.31
रक्षां च विदधे तत्र भिषजश्चौषधानि च ।
ब्राह्मणान्मन्त्रसिद्धांश्च सर्वतो वै न्ययोजयत् ॥ १.४२.३१ ॥
అక్కడ ఆయన రక్షణ ఏర్పాటు చేశాడు; వైద్యులను, ఔషధాలను ఉంచాడు; మంత్రసిద్ధులైన బ్రాహ్మణులను అన్ని వైపులా నియమించాడు.
1.42.32
राजकार्याणि तत्रस्थः सर्वाण्येवाकरोच्च सः ।
मन्त्रिभिः सह धर्मज्ञः समन्तात्परिरक्षितः ॥ १.४२.३२ ॥
అక్కడ ఉంటూ ఆయన రాజకార్యాలన్నీ నిర్వహించాడు; ధర్మజ్ఞుడైన ఆ రాజు మంత్రులతో కలిసి అన్ని వైపులా రక్షితుడై ఉన్నాడు.
1.42.33
न चैनं कश्चिदारूढं लभते राजसत्तमम् ।
वातोऽपि निश्चरंस्तत्र प्रवेशे विनिवार्यते ॥ १.४२.३३ ॥
ఎవరూ ఎక్కి ఆ శ్రేష్ఠ రాజును చేరలేకపోయారు; అక్కడ ప్రవేశ ద్వారం వద్ద గాలి కూడా అడ్డగించబడింది.
1.42.34
प्राप्ते च दिवसे तस्मिन्सप्तमे द्विजसत्तमः ।
काश्यपोऽभ्यागमद्विद्वांस्तं राजानं चिकित्सितुम् ॥ १.४२.३४ ॥
ఆ ఏడవ రోజు రాగా, శ్రేష్ఠ ద్విజుడు, విద్వాంసుడైన కాశ్యపుడు ఆ రాజును చికిత్స చేయడానికి వచ్చాడు.
1.42.35
श्रुतं हि तेन तदभूद्यथा तं राजसत्तमम् ।
तक्षकः पन्नगश्रेष्ठो नेष्यते यमसादनम् ॥ १.४२.३५ ॥
ఆ శ్రేష్ఠ రాజును సర్పశ్రేష్ఠుడైన తక్షకుడు యమలోకానికి తీసుకువెళ్తాడని అతడు విన్నాడు.
1.42.36
तं दष्टं पन्नगेन्द्रेण करिष्येऽहमपज्वरम् ।
तत्र मेऽर्थश्च धर्मश्च भवितेति विचिन्तयन् ॥ १.४२.३६ ॥
ఆ సర్పరాజు అతనిని కాటు వేస్తే, అతడిని జ్వరం నుండి విముక్తుని చేస్తాను; దానివల్ల నాకు లాభమూ ధర్మమూ కలుగుతాయి అని ఆలోచిస్తూ.
1.42.37
तं ददर्श स नागेन्द्रस्तक्षकः काश्यपं पथि ।
गच्छन्तमेकमनसं द्विजो भूत्वा वयोऽतिगः ॥ १.४२.३७ ॥
నాగరాజైన తక్షకుడు మార్గంలో ఏకాగ్రచిత్తంతో వెళ్తున్న కాశ్యపుని చూశాడు; అతడు వృద్ధ బ్రాహ్మణ రూపం ధరించాడు.
1.42.38
तमब्रवीत्पन्नगेन्द्रः काश्यपं मुनिपुंगवम् ।
क्व भवांस्त्वरितो याति किंच कार्यं चिकीर्षति ॥ १.४२.३८ ॥
నాగరాజు మునిశ్రేష్ఠుడైన కాశ్యపునితో ఇలా అన్నాడు: "మీరు త్వరగా ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు, ఏమి చేయదలచారు?"
1.42.39
नृपं कुरुकुलोत्पन्नं परिक्षितमरिंदमम् ।
तक्षकः पन्नगश्रेष्ठस्तेजसाऽध्य प्रधक्ष्यति ॥ १.४२.३९ ॥
కురువంశంలో జన్మించిన, శత్రువులను అణచే రాజు పరీక్షిత్తును, సర్పశ్రేష్ఠుడైన తక్షకుడు నేడే తన తేజస్సుతో దహించివేస్తాడు.
1.42.40
तं दष्टं पन्नगेन्द्रेण तेनाग्निसमतेजसम् ।
पाण्डवानां कुलकरं राजानममितौजसम्। ॥ १.४२.४० ॥
నాగరాజుచే కరువబడిన ఆ రాజును, అగ్నితో సమానమైన తేజస్వి, పాండవ వంశాన్ని నిలిపినవాడు, అపారబలుడైన రాజును.
1.42.41
विज्ञातविषविद्योऽहं ब्राह्मणो लोकपूजितः ।
अस्मद्गुरुकटाक्षेण कल्योऽहं विषनाशने ॥ १.४२.४१ ॥
నేను విషవిద్యను తెలిసిన బ్రాహ్మణుడను; లోకంలో పూజింపబడినవాడను. నా గురువు కటాక్షంతో విషాన్ని నాశనం చేయడంలో నేను సమర్థుడను.
1.42.42
अहं स तक्षको ब्रह्मंस्तं धक्ष्यामि महीपतिम् ।
निवर्तस्व न शक्तस्त्वं मया दष्टं चिकित्सितुम् ॥ १.४२.४२ ॥
నేనే ఆ తక్షకుడిని, ఓ బ్రాహ్మణా! ఆ రాజును నేను దహిస్తాను. వెనుదిరుగు; నా కాటుకు గురైనవారిని నీవు చికిత్స చేయలేవు.
1.42.43
अहं तं नृपतिं गत्वा त्वया दष्टमपज्वरम् ।
करिष्यामीति मे बुद्धिर्विद्याबलसमन्विता ॥ १.४२.४३ ॥
నేను ఆ రాజు వద్దకు వెళ్లి, నీచేత కరచబడినవాడిని జ్వరరహితుడిగా చేస్తాను; నా బుద్ధి విద్యాబలంతో కూడినది.