มหาภารตะ · อัธยายะ 1.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.42.1
यद्येतत्साहसं तात यदि वा दुष्कृतं कृतम् ।
प्रियं वाप्यप्रियं वा ते वागुक्ता न मृषा भवेत् ॥ १.४२.१ ॥
พ่อผู้เป็นที่รัก ไม่ว่าการนี้จะเป็นความบุ่มบ่ามหรือการกระทำผิด ไม่ว่าจะเป็นที่พอใจหรือไม่พอใจของพ่อ คำที่ได้กล่าวไปแล้วจะไม่เป็นโมฆะ
1.42.2
नैवान्यथेदं भविता पितरेष ब्रवीमि ते ।
नाहं मृषा ब्रवीम्येवं स्वैरेष्वपि कुतः शपन् ॥ १.४२.२ ॥
เรื่องนี้จะไม่เป็นไปเป็นอย่างอื่นเลย พ่อ ข้าบอกพ่ออย่างนี้ ข้าไม่พูดเท็จเช่นนี้ จะสาปแช่งเล่นๆ ได้อย่างไรกัน
1.42.3
जानाम्युग्रप्रभावं त्वां तात सत्यगिरं तथा ।
नानृतं चोक्तपूर्वं ते नैतन्मिथ्या भविष्यति ॥ १.४२.३ ॥
ลูกผู้เป็นที่รัก พ่อรู้ว่าอำนาจของเจ้าร้ายกาจ และถ้อยคำของเจ้าเป็นความจริง เจ้าไม่เคยพูดเท็จมาก่อน ดังนั้นคำนี้จะไม่เป็นโมฆะ
1.42.4
पित्रा पुत्रो वयस्थोऽपि सततं वाच्य एव तु ।
यथा स्याद्गुणसंयुक्तः प्राप्नुयाच्च महद्यशः
गच्छामित्वरितं सौम्य सद्यः कर्तुमपज्वरम् ॥ १.४२.४ ॥
บิดาควรตักเตือนบุตรอยู่เสมอ แม้บุตรจะเติบใหญ่แล้ว เพื่อให้บุตรมีคุณความดีและได้รับเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ ผู้อ่อนโยน ข้าจะไปโดยเร็วเพื่อแก้ไขเรื่องนี้ให้ทันที
1.42.5
किं पुनर्बाल एव त्वं तपसा भावितः सदा ।
वर्धते चेत्प्रभवतां कोपोऽतीव महात्मनाम् ॥ १.४२.५ ॥
เจ้ายังเป็นเด็กอยู่ แม้จะได้รับการบ่มเพาะด้วยตบะมาเสมอ หากความโกรธของมหาบุรุษผู้ทรงอำนาจเพิ่มพูนขึ้นมากแล้ว จะต้องกล่าวอะไรอีกเล่า
1.42.6
उत्सीदेयुरिमे लोकाः क्षणा चास्य प्रतिक्रिया ।
सोऽहं पश्यामि वक्तव्यं त्वयि धर्मभृतां वर।
पुत्रत्वं बालतां चैव तवावेक्ष्य च साहसम् ॥ १.४२.६ ॥
โลกเหล่านี้อาจพินาศไป และการแก้ไขเรื่องนี้ต้องทำในทันที ผู้เลิศในหมู่ผู้ทรงธรรม ข้าเห็นว่าสิ่งที่ต้องกล่าวแก่เจ้า คือการพิจารณาความเป็นบุตรของเจ้า ความเยาว์วัยของเจ้า และความบุ่มบ่ามของเจ้า
1.42.7
स त्वं शमपरो भूत्वा वन्यमाहारमाचरन् ।
चर क्रोधमिमं हित्वा नैवं धर्मं प्रहास्यसि ॥ १.४२.७ ॥
เจ้าจงตั้งใจสงบ กินอาหารจากป่า และละความโกรธนี้เสีย จงดำเนินชีวิตเช่นนี้ เจ้าจึงจะไม่ละทิ้งธรรม
1.42.8
क्रोधो हि धर्मं हरति यतीनां दुःखसंचितम् ।
ततो धर्मविहीनानां गतिरिष्टा न विद्यते ॥ १.४२.८ ॥
ความโกรธย่อมพรากธรรมของนักพรต ที่สะสมไว้ด้วยความยากลำบาก ดังนั้น ผู้ที่ปราศจากธรรมย่อมไม่พบคติอันปรารถนา
1.42.9
शम एव यतीनां हि क्षमिणां सिद्धिकारकः ।
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ॥ १.४२.९ ॥
เพียงความสงบเท่านั้นที่นำความสำเร็จมาสู่นักพรตและผู้อดทน โลกนี้เป็นของผู้อดทน และโลกหน้าก็เป็นของผู้อดทนเช่นกัน
1.42.10
तस्माच्चरेथाः सततं क्षमाशीलो जितेन्द्रियः ।
क्षमया प्राप्स्यसे लोकान्ब्रह्मणः समनन्तरान् ॥ १.४२.१० ॥
เพราะเหตุนั้น เจ้าจงดำเนินชีวิตด้วยความอดทนและควบคุมอินทรีย์เสมอ ด้วยความอดทน เจ้าจะไปถึงโลกของพระพรหม ซึ่งเทียบเท่าโลกที่อยู่ใกล้ที่สุด
1.42.11
मया तु शममास्थाय यच्छक्यं कर्तुमद्य वै ।
तत्करिष्याम्यहं तात प्रेपयिष्ये नृपाय वै ॥ १.४२.११ ॥
แต่ข้าได้ยึดมั่นในความสงบ จะทำสิ่งที่ทำได้ในวันนี้ ลูกผู้เป็นที่รัก ข้าจะทำสิ่งนั้น และจะส่งผู้สื่อสารไปยังพระราชา
1.42.12
मम पुत्रेण शप्तोऽसि बालेनाकृतबुद्धिना ।
ममेमां धर्षणां त्वत्तः प्रेक्ष्य राजन्नमर्षिणा ॥ १.४२.१२ ॥
บุตรชายของข้าซึ่งยังเด็กและมีปัญญาไม่สมบูรณ์ ได้สาปเจ้าไปแล้ว ข้าแต่พระราชา เมื่อเห็นการดูหมิ่นข้าจากเจ้า บุตรของข้าจึงทำเช่นนั้นด้วยความโกรธ
1.42.13
एवमादिश्य शिष्यं स प्रेषयामास सुव्रतः ।
परिक्षिते नृपतये दयापन्नो महातपाः ॥ १.४२.१३ ॥
ฤๅษีผู้มีตบะยิ่งใหญ่และรักษาวัตรดี ครั้นสั่งศิษย์เช่นนี้แล้ว ด้วยความเมตตา ได้ส่งศิษย์ไปยังพระเจ้าปริกษิต
1.42.14
संदिश्य कुशलप्रश्नं कार्यवृत्तान्तमेव च ।
शिष्यं गौरमुखं नाम शीलवन्तं समाहितम् ॥ १.४२.१४ ॥
ครั้นส่งคำทักทายถามสารทุกข์และเล่าเรื่องราวของกิจการแล้ว ฤๅษีได้ส่งศิษย์ผู้มีศีลและมีใจสงบชื่อเคารมุขไป
1.42.15
सोऽभिगम्य ततः शीघ्रं नरेन्द्रं कुरुवर्धनम् ।
विवेश भवनं राज्ञः पूर्वं द्वास्थैर्निवेदितः ॥ १.४२.१५ ॥
เคารมุขจึงรีบเข้าเฝ้าพระราชาผู้เป็นจอมกษัตริย์ ผู้ทำให้ราชวงศ์กุรุเจริญ เมื่อพวกทวารบาลได้แจ้งให้ทราบก่อน ก็เข้าไปในพระราชวัง
1.42.16
पूजितस्तु नरेन्द्रेण द्विजो गौरमुखस्तदा ।
आचख्यौ च परिश्रान्तो राज्ञः सर्वमशेषतः ॥ १.४२.१६ ॥
พราหมณ์เคารมุขได้รับการต้อนรับจากพระราชา ครั้นแล้วด้วยความเหนื่อยล้า จึงกราบทูลเรื่องทั้งหมดแด่พระราชาโดยไม่ขาดตกบกพร่อง
1.42.17
शमीकवचनं घोरं यथोक्तं मन्त्रिसन्निधौ ।
शमीको नाम राजेन्द्र वर्तते विषये तव ॥ १.४२.१७ ॥
เคารมุขได้กล่าวถ้อยคำอันร้ายแรงของฤๅษีศมีกะ ตามที่ได้กล่าวไว้ต่อหน้าเหล่าอำมาตย์ โดยกล่าวว่า ข้าแต่จอมกษัตริย์ ฤๅษีนามว่าศมีกะประทับอยู่ในแคว้นของพระองค์
1.42.18
ऋषिः परमधर्मात्मा दान्तः शान्तो महातपाः ।
तस्य त्वया नरव्याघ्र सर्पः प्राणैर्वियोजितः ॥ १.४२.१८ ॥
ฤๅษีผู้มีจิตใจเป็นธรรมอย่างยิ่ง ผู้ข่มใจได้ สงบ และมีตบะยิ่งใหญ่ ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐดุจพยัคฆ์ งูตัวหนึ่งถูกพระองค์ปลงชีวิตบนตัวท่าน
1.42.19
अवसक्तो धनुष्कोट्या स्कन्धे मौनान्वितस्य च ।
क्षान्तवांस्तव तत्कर्म पुत्रस्तस्य न चक्षमे ॥ १.४२.१९ ॥
งูนั้นถูกพาดไว้บนบ่าของท่านด้วยปลายคันธนู ขณะที่ท่านกำลังอยู่ในวัตรแห่งความเงียบ พระองค์อดทนต่อการกระทำนั้น แต่บุตรของท่านไม่อาจทนได้
1.42.20
तेन शप्तोऽसि राजेन्द्र पितुरज्ञातमद्य वै ।
तक्षकः सप्तरात्रेण मृत्युस्तव भविष्यति ॥ १.४२.२० ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ วันนี้พระองค์ถูกบุตรของท่านสาปแล้ว โดยพระบิดาของพระองค์ไม่ทรงรู้ ภายในเจ็ดคืน ตักษกจะเป็นความตายของพระองค์
1.42.21
तत्र रक्षां कुरुष्वेति पुनः पुनरथाब्रवीत् ।
तदन्यथा न शक्यं च कर्तुं केनचिदप्युत ॥ १.४२.२१ ॥
"จงจัดการคุ้มครองที่นั่น" ท่านกล่าวซ้ำแล้วซ้ำเล่า และสิ่งนั้นจะเป็นอย่างอื่นไม่ได้ ใครก็ไม่อาจเปลี่ยนแปลงได้เลย
1.42.22
न हि शक्नोति संयन्तुं पुत्रं कोपसमन्वितम् ।
ततोऽहं प्रेषितस्तेन तव राजन्हितार्थिना ॥ १.४२.२२ ॥
เขาไม่สามารถควบคุมบุตรผู้เต็มไปด้วยความโกรธได้ ดังนั้น ข้าแต่พระราชา ด้วยความปรารถนาจะให้พระองค์เป็นสุข เขาจึงส่งข้าพระองค์มา
1.42.23
इति श्रुत्वा वचो घोरं स राजा कुरुनन्दनः ।
पर्यतप्यत तत्पापं कृत्वा राजा महातपाः ॥ १.४२.२३ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำอันน่าสะพรึงกลัวนั้นแล้ว พระราชาผู้เป็นความยินดีของตระกูลกุรุ ผู้มีตบะยิ่งใหญ่ ก็เดือดร้อนใจด้วยบาปที่ตนได้ก่อไว้
1.42.24
तं च मौनव्रतं श्रुत्वा वने मुनिवरं तदा ।
भूय एवाभवद्राजा शोकसंतप्तमानसः ॥ १.४२.२४ ॥
และเมื่อได้ทรงทราบว่าฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดในป่านั้นถือวัตรแห่งความเงียบ พระราชาก็ทรงกลับมีพระทัยที่ถูกความโศกเศร้าเผาไหม้อีกครั้ง
1.42.25
अनुक्रोशात्मतां तस्य शमीकस्यावधार्य च ।
पर्यतप्यत भूयोपि कृत्वा तत्किल्बिषं मुनेः ॥ १.४२.२५ ॥
เมื่อทรงเข้าพระทัยถึงความเมตตาอันเป็นธรรมชาติของศมีกะ พระราชาก็ทรงเดือดร้อนอีก เพราะความผิดที่ได้ทรงกระทำต่อฤๅษี
1.42.26
न हि मृत्युं तथा राजा श्रुत्वा वै सोऽन्वतप्यत ।
अशोचदमरप्रख्यो यथा कृत्वेह कर्म तत् ॥ १.४२.२६ ॥
พระราชาไม่ทรงโศกเศร้ามากนักเมื่อได้ทรงฟังข่าวการสิ้นชีวิต แต่พระองค์ทรงโศกเศร้าเพราะการกระทำที่ได้ทรงทำไว้ เหมือนเทพผู้ไม่รู้ตาย
1.42.27
ततस्तं प्रेषयामास राजा गौरमुखं तदा ।
भूयः प्रसादं भगवान्करोत्विह ममेति वै ॥ १.४२.२७ ॥
ต่อมา พระราชาทรงส่งเกามุขะไปในครั้งนั้น โดยตรัสว่า "ขอพระผู้ประเสริฐจงโปรดแสดงความกรุณาแก่ข้าพเจ้าอีกครั้งเถิด"
1.42.28
श्रुत्वा तु वचनं राज्ञो मुनिर्गौरमुखस्तदा ।
समनुज्ञाप्य वेगेन प्रजगामाश्रमं गुरोः ॥ १.४२.२८ ॥
เมื่อได้ฟังพระดำรัสของพระราชาแล้ว ฤๅษีเกามุขะจึงลาจากไปโดยเร็ว และเดินทางกลับไปยังอาศรมของอาจารย์
1.42.29
तस्मिंश्च गतमात्रेऽथ राजा गौरमुखे तदा ।
मन्त्रिभिर्मन्त्रयामास सह संविग्नमानसः ॥ १.४२.२९ ॥
เมื่อเกามุขะเพิ่งจากไปแล้ว พระราชาผู้มีพระทัยกระวนกระวายก็ทรงปรึกษากับเหล่าเสนาบดี
1.42.30
संमन्त्र्य मन्त्रिभिश्चैव स तथा मन्त्रतत्त्ववित् ।
प्रासादं कारयामास एकस्तम्भं सुरक्षितम् ॥ १.४२.३० ॥
หลังจากปรึกษากับเหล่าเสนาบดีแล้ว พระราชาผู้ทรงรู้แก่นแท้ของการปรึกษาหารือ ก็ทรงให้สร้างปราสาทหลังหนึ่งที่มีเสาต้นเดียวค้ำจุน และคุ้มกันไว้อย่างแน่นหนา
1.42.31
रक्षां च विदधे तत्र भिषजश्चौषधानि च ।
ब्राह्मणान्मन्त्रसिद्धांश्च सर्वतो वै न्ययोजयत् ॥ १.४२.३१ ॥
ที่นั่น พระองค์ทรงจัดการคุ้มครอง ทรงให้มีแพทย์และยาสมุนไพร และทรงจัดให้พราหมณ์ผู้สำเร็จมนตร์อยู่รอบด้านทุกทิศ
1.42.32
राजकार्याणि तत्रस्थः सर्वाण्येवाकरोच्च सः ।
मन्त्रिभिः सह धर्मज्ञः समन्तात्परिरक्षितः ॥ १.४२.३२ ॥
ประทับอยู่ที่นั่น พระองค์ทรงจัดการราชกิจทั้งปวง พระราชาผู้รู้ธรรม ทรงได้รับการคุ้มกันรอบด้านพร้อมกับเหล่าเสนาบดี
1.42.33
न चैनं कश्चिदारूढं लभते राजसत्तमम् ।
वातोऽपि निश्चरंस्तत्र प्रवेशे विनिवार्यते ॥ १.४२.३३ ॥
ไม่มีใครสามารถขึ้นไปถึงและพบพระราชาผู้ประเสริฐที่สุดนั้นได้ แม้แต่ลมก็ยังถูกกั้นไม่ให้พัดผ่านเข้าไปที่ทางเข้านั้น
1.42.34
प्राप्ते च दिवसे तस्मिन्सप्तमे द्विजसत्तमः ।
काश्यपोऽभ्यागमद्विद्वांस्तं राजानं चिकित्सितुम् ॥ १.४२.३४ ॥
เมื่อวันที่เจ็ดนั้นมาถึง กาศยปผู้เป็นยอดของทวิชาติ ผู้มีความรู้ ได้มาถึงเพื่อรักษาพระราชา
1.42.35
श्रुतं हि तेन तदभूद्यथा तं राजसत्तमम् ।
तक्षकः पन्नगश्रेष्ठो नेष्यते यमसादनम् ॥ १.४२.३५ ॥
เพราะท่านได้ทราบมาว่า ตักษกะ ประมุขแห่งงู จะนำพระราชาผู้ประเสริฐที่สุดนั้นไปสู่ที่อยู่ของยมราช
1.42.36
तं दष्टं पन्नगेन्द्रेण करिष्येऽहमपज्वरम् ।
तत्र मेऽर्थश्च धर्मश्च भवितेति विचिन्तयन् ॥ १.४२.३६ ॥
"หากพระองค์ถูกประมุขแห่งงูกัด เราจะปลดปล่อยพระองค์จากไข้พิษ และในการนั้น ทั้งประโยชน์และธรรมของเราจะบังเกิดขึ้น" ท่านคิดเช่นนั้น
1.42.37
तं ददर्श स नागेन्द्रस्तक्षकः काश्यपं पथि ।
गच्छन्तमेकमनसं द्विजो भूत्वा वयोऽतिगः ॥ १.४२.३७ ॥
ตักษกะ ประมุขแห่งนาค เห็นกาศยปเดินไปตามทางด้วยจิตใจแน่วแน่ ท่านได้แปลงกายเป็นพราหมณ์ชราแล้ว
1.42.38
तमब्रवीत्पन्नगेन्द्रः काश्यपं मुनिपुंगवम् ।
क्व भवांस्त्वरितो याति किंच कार्यं चिकीर्षति ॥ १.४२.३८ ॥
ประมุขแห่งงูกล่าวกับกาศยปผู้ประเสริฐในหมู่ฤๅษีว่า "ท่านรีบไปที่ไหน และจะทำกิจอะไร"
1.42.39
नृपं कुरुकुलोत्पन्नं परिक्षितमरिंदमम् ।
तक्षकः पन्नगश्रेष्ठस्तेजसाऽध्य प्रधक्ष्यति ॥ १.४२.३९ ॥
ตักษกะผู้ประเสริฐในหมู่งู จะเผาพระเจ้าปริกษิตผู้เกิดในวงศ์กุรุ ผู้ปราบศัตรู ด้วยพลังเดชของตนในวันนี้นั่นเอง
1.42.40
तं दष्टं पन्नगेन्द्रेण तेनाग्निसमतेजसम् ।
पाण्डवानां कुलकरं राजानममितौजसम्। ॥ १.४२.४० ॥
พระราชาองค์นั้น ถูกประมุขแห่งงูกัดด้วยพิษ มีเดชดุจไฟ เป็นผู้สร้างเชื้อสายของปาณฑพ มีพลังอันหาประมาณมิได้
1.42.41
विज्ञातविषविद्योऽहं ब्राह्मणो लोकपूजितः ।
अस्मद्गुरुकटाक्षेण कल्योऽहं विषनाशने ॥ १.४२.४१ ॥
ข้าพเจ้าเป็นพราหมณ์ผู้รู้วิทยาการเรื่องพิษ เป็นที่เคารพบูชาของโลก ด้วยการเหลียวมองของอาจารย์ของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจึงสามารถกำจัดพิษได้
1.42.42
अहं स तक्षको ब्रह्मंस्तं धक्ष्यामि महीपतिम् ।
निवर्तस्व न शक्तस्त्वं मया दष्टं चिकित्सितुम् ॥ १.४२.४२ ॥
ข้าพเจ้าคือตักษกะนั้นเอง โอ้พราหมณ์ ข้าพเจ้าจะเผาจอมกษัตริย์องค์นั้น จงหันกลับไปเถิด ท่านไม่สามารถรักษาผู้ที่ข้าพเจ้ากัดแล้วได้
1.42.43
अहं तं नृपतिं गत्वा त्वया दष्टमपज्वरम् ।
करिष्यामीति मे बुद्धिर्विद्याबलसमन्विता ॥ १.४२.४३ ॥
ข้าพเจ้าจะไปหาจอมกษัตริย์องค์นั้น แล้วทำให้พระองค์ผู้ถูกท่านกัดหายจากไข้ ความตั้งใจของข้าพเจ้าประกอบด้วยพลังแห่งความรู้