મહાભારત · અધ્યાય 1.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.43.1
यदि दष्टं मयेह त्वं शक्तः किंचिच्चिकित्सितुम् ।
ततो वृक्षं मया दष्टमिमं जीवय काश्यप ॥ १.४३.१ ॥
જો અહીં મારા દ્વારા ડંખાયેલાને તું કંઈ પણ સારવાર આપવા સમર્થ હો, તો હે કાશ્યપ, મારા દ્વારા ડંખાયેલા આ વૃક્ષને જીવિત કર.
1.43.2
परं मन्त्रबलं यत्ते तद्दर्शय यतस्व च ।
न्यग्रोधमेनं धक्ष्यामि पश्यतस्ते द्विजोत्तम ॥ १.४३.२ ॥
તારું જે પરમ મંત્રબળ છે તે બતાવ, પ્રયત્ન કર. હે દ્વિજોત્તમ, તું જોતો રહે ત્યારે હું આ વડના વૃક્ષને બાળી નાખીશ.
1.43.3
दश नागेन्द्र वृक्षं त्वं यद्येतदभिमन्यसे ।
अहमेनं त्वया दष्टं जीवयिष्ये भुजंगम।
पश्य मन्त्रबलं मेऽद्य न्यग्रोधं दश पन्नग ॥ १.४३.३ ॥
હે નાગેન્દ્ર, જો તું એમ માનતો હો તો આ વૃક્ષને ડંખ. હે ભુજંગમ, તારા દ્વારા ડંખાયેલાને હું જીવિત કરીશ. હે પન્નગ, આજે મારું મંત્રબળ જો, વડના વૃક્ષને ડંખ.
1.43.4
एवमुक्तः स नागेन्द्रः काश्यपेन महात्मना ।
अदशद्वृक्षमभ्येत्य न्यग्रोधं पन्नगोत्तमः ॥ १.४३.४ ॥
મહાત્મા કાશ્યપે આમ કહ્યું ત્યારે, નાગેન્દ્ર, શ્રેષ્ઠ પન્નગે તે વડના વૃક્ષ પાસે જઈને તેને ડંખ્યું.
1.43.5
स वृक्षस्तेन दष्टस्तु पन्नगेन महात्मना ।
आशीविषविषोपेतः प्रजज्वाल समन्ततः ॥ १.४३.५ ॥
તે મહાત્મા પન્નગ દ્વારા ડંખાયેલું તે વૃક્ષ, આશીવિષના ઝેરથી યુક્ત થઈને ચારેય બાજુથી સળગી ઊઠ્યું.
1.43.6
तं दग्ध्वा स नगं नागः काश्यपं पुनरब्रवीत् ।
कुरु यत्नं द्विजश्रेष्ठ जीवयैव वनस्पतिम् ॥ १.४३.६ ॥
તે વૃક્ષને બાળ્યા પછી તે નાગે ફરી કાશ્યપને કહ્યું: 'હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, પ્રયત્ન કર, આ વનસ્પતિને જીવિત કર.'
1.43.7
भस्मीभूतं ततो वृक्षं पन्नगेन्द्रस्य तेजसा ।
भस्म सर्वं समाहृत्य काश्यपो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.४३.७ ॥
પછી પન્નગેન્દ્રના તેજથી તે વૃક્ષ ભસ્મ થઈ ગયું. કશ્યપે બધી ભસ્મ એકઠી કરીને આ વચન કહ્યું.
1.43.8
विद्याबलं पन्नगेन्द्र पश्य मेऽद्य वनस्पतौ ।
अहं संजीवयाम्येनं पश्यतस्ते भुजंगम ॥ १.४३.८ ॥
હે પન્નગેન્દ્ર, આજે આ વૃક્ષ પર મારું વિદ્યાબળ જુઓ. હે ભુજંગમ, તમે જોતા રહો ત્યારે જ હું તેને ફરી જીવિત કરું છું.
1.43.9
ततः स भगवान्विद्वान्काश्यपो द्विजसत्तमः ।
भस्मराशीकृतं वृक्षं विद्यया समजीवयत् ॥ १.४३.९ ॥
પછી તે ભગવાન, વિદ્વાન, દ્વિજશ્રેષ્ઠ કશ્યપે ભસ્મની રાશિ બનેલા તે વૃક્ષને વિદ્યાથી ફરી જીવિત કર્યું.
1.43.10
अङ्कुरं कृतवांस्तत्र ततः पर्णद्वयान्वितम् ।
पलाशिनं शाखिनं च तथा विटपिनं पुनः ॥ १.४३.१० ॥
ત્યાં તેમણે બે પાંદડાવાળો એક અંકુર ઉત્પન્ન કર્યો; પછી તે પલાશનાં ફૂલોવાળો, ડાળીઓવાળો અને ટેટાઓવાળો બન્યો.
1.43.11
तं दृष्ट्वा जीवितं वृक्षं काश्यपेन महात्मना ।
उवाच तक्षको ब्रह्मन्नैतदत्यद्भुतं त्वयि ॥ १.४३.११ ॥
મહાત્મા કશ્યપે જીવિત કરેલા તે વૃક્ષને જોઈને તક્ષકે કહ્યું, "હે બ્રાહ્મણ, આ તમારામાં અત્યંત અદ્ભુત નથી."
1.43.12
द्विजेन्द्र यद्विषं हन्या मम वा मद्विधस्य वा ।
कं त्वमर्थमभिप्रेप्सुर्यासि तत्र तपोधन ॥ १.४३.१२ ॥
હે દ્વિજેન્દ્ર, મારું વિષ અથવા મારા જેવાનું વિષ પ્રહાર કરે તો, હે તપોધન, કયા હેતુની ઇચ્છાથી તમે ત્યાં જાઓ છો?
1.43.13
यत्तेऽभिलषितं प्राप्तं फलं तस्मान्नृपोत्तमात् ।
अहमेव प्रदास्यामि तत्ते यद्यपि दुर्लभम् ॥ १.४३.१३ ॥
તે ઉત્તમ રાજા પાસેથી તેં જે ફળ ઇચ્છ્યું છે, તે દુર્લભ હોવા છતાં હું જ તને આપીશ.
1.43.14
विप्रशापाभिभूते च क्षीणायुषि नराधिपे ।
घटमानस्य ते विप्र सिद्धिः संशयिता भवेत् ॥ १.४३.१४ ॥
હે વિપ્ર, બ્રાહ્મણના શાપથી ઘેરાયેલો અને આયુષ્ય ક્ષીણ થયેલો તે રાજા હોય ત્યારે તારા પ્રયત્નની સિદ્ધિ સંદેહાસ્પદ બનશે.
1.43.15
ततो यशः प्रदीप्तं ते त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
निरंशुरिव घर्मांशुरन्तर्धानमितो व्रजेत् ॥ १.४३.१५ ॥
ત્યારે ત્રણેય લોકોમાં વિખ્યાત તારો તેજસ્વી યશ, કિરણવિહોણા સૂર્યની જેમ અહીંથી અદૃશ્ય થઈ જશે.
1.43.16
धनार्थी याम्यहं तत्र तन्मे देहि भुजंगम ।
ततोऽहं विनिवर्तिष्ये स्वापतेयं प्रगृह्य वै ॥ १.४३.१६ ॥
ધનની ઇચ્છાથી હું ત્યાં જઈ રહ્યો છું; હે સર્પ, તે મને આપ. પછી મારું ધન લઈને હું પાછો ફરીશ.
1.43.17
यावद्धनं प्रार्थयसे तस्माद्राज्ञस्ततोऽधिकम् ।
अहमेव प्रदास्यामि निवर्तस्व द्विजोत्तम ॥ १.४३.१७ ॥
રાજા પાસેથી તું જેટલું ધન માગે છે, તેથી પણ વધુ હું જ તને આપીશ; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, પાછો ફર.
1.43.18
तक्षकस्य वचः श्रुत्वा काश्यपो द्विजसत्तमः ।
प्रदध्यौ सुमहातेजाराजानं प्रति बुद्धिमान् ॥ १.४३.१८ ॥
તક્ષકના વચન સાંભળીને, અતિ તેજસ્વી અને બુદ્ધિમાન શ્રેષ્ઠ દ્વિજ કાશ્યપે રાજા વિશે વિચાર કર્યો.
1.43.19
दिव्यज्ञानः स तेजस्वी ज्ञात्वा तं नृपतिं तदा ।
क्षीणायुषं पाण्डवेयमपावर्तत काश्यपः ॥ १.४३.१९ ॥
દિવ્ય જ્ઞાનધારી તેજસ્વી કાશ્યપ, તે રાજાનું આયુષ્ય ક્ષીણ થઈ રહ્યું છે એ જાણીને, પાંડવપુત્ર પાસેથી પાછા ફર્યા.
1.43.20
लब्ध्वा वित्तं मुनिवरस्तक्षकाद्यावदीप्सितम् ।
निवृत्ते काश्यपे तस्मिन्समयेन महात्मनि ॥ १.४३.२० ॥
મુનિશ્રેષ્ઠે તક્ષક પાસેથી જેટલું ધન ઇચ્છ્યું હતું તેટલું મેળવ્યું; તે મહાત્મા કાશ્યપ કરાર મુજબ પાછા ફર્યા પછી…
1.43.21
जगाम तक्षकस्तूर्णं नगरं नागसाह्वयम् ।
अथ शुश्राव गच्छन्स तक्षको जगतीपतिम् ॥ १.४३.२१ ॥
તક્ષક ઝડપથી નાગસાહ્વય નગર તરફ ગયો. જતાં જતાં તેણે તે ભૂપતિ વિષે સાંભળ્યું…
1.43.22
मन्त्रैर्विषहरैर्दिव्यै रक्ष्यमाणं प्रयत्नतः ।
स चिन्तयामास तदा मायायोगेन पार्थिवः ॥ १.४३.२२ ॥
દિવ્ય વિષહર મંત્રો વડે યત્નપૂર્વક રક્ષિત તે રાજા વિષે તક્ષકે ત્યારે વિચાર્યું. તે રાજા માયાયોગથી…
1.43.23
मया वञ्चयितव्योऽसौ क उपायो भवेदिति ।
ततस्तापसरूपेण प्राहिणोत्स भुजंगमान् ॥ १.४३.२३ ॥
"હું તેને કેવી રીતે છેતરું? કયો ઉપાય હોઈ શકે?" એમ વિચારીને તેણે તપસ્વીના રૂપમાં સર્પોને મોકલ્યા.
1.43.24
फलपत्रोदकं गृह्य राज्ञे नागोऽथ तक्षकः ।
गच्छध्वं यूयमव्यग्रा राजानं कार्यवत्तया ॥ १.४३.२४ ॥
"ફળ, પાંદડાં અને પાણી લઈને તમે સૌ શાંતિથી એક હેતુથી રાજા પાસે જાઓ." ત્યારે નાગ તક્ષકે (સર્પોને કહ્યું)…
1.43.25
फलपत्रोदकं नागाः प्रतिग्राहयितुं नृपम् ।
ते तक्षकसमादिष्टास्तथा चक्रुर्भुजङ्गमाः ॥ १.४३.२५ ॥
રાજાને ફળ, પાંદડાં અને જળ આપવા, તક્ષકની આજ્ઞાથી તે સર્પોએ તેમ કર્યું.
1.43.26
उपनिन्युस्तथा राज्ञे दर्भानम्भः फलानि च ।
तच्च सर्वं स राजेन्द्रः प्रतिजग्राह वीर्यवान् ॥ १.४३.२६ ॥
તેમણે રાજાને દર્ભ, જળ અને ફળ અર્પણ કર્યાં; પરાક્રમી તે રાજેન્દ્રે એ બધું સ્વીકાર્યું.
1.43.27
कृत्वा तेषां च कार्याणि गम्यतामित्युवाच तान् ।
गतेषु तेषु नागेषु तापसच्छद्मरूपिषु ॥ १.४३.२७ ॥
તેમનાં કાર્યો પૂરાં કરીને તેણે તેમને કહ્યું, 'હવે તમે જઈ શકો.' તપસ્વીનું છદ્મવેશ ધારણ કરેલા તે નાગો ગયા પછી,
1.43.28
अमात्यान्सुहृदश्चैव प्रोवाच स नराधिपः ।
भक्षयन्तु भवन्तो वै स्वादूनीमानि सर्वशः ॥ १.४३.२८ ॥
તે નરાધિપે પોતાના અમાત્યો અને મિત્રોને કહ્યું, 'તમે બધા આ મીઠાં ફળ બધાં ખાઓ.'
1.43.29
तापसैरुपनीतानि फलानि सहिता मया ।
ततो राजा ससचिवः फलान्यादातुमैच्छत ॥ १.४३.२९ ॥
'તપસ્વીઓ લાવેલાં આ ફળ મારી સાથે મળીને.' ત્યારે રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે તે ફળ લેવાની ઇચ્છા કરી.
1.43.30
विधिना संप्रयुक्तो वै ऋषिवाक्येन तेन तु ।
यस्मिन्नेव फले नागस्तमेवाभक्षयत्स्वयम् ॥ १.४३.३० ॥
ઋષિના તે વચનથી, વિધિએ પ્રેરિત થઈને, જે ફળમાં નાગ હતો તે જ ફળ રાજાએ પોતે ખાધું.
1.43.31
ततो भक्षयतस्तस्य फलात्कृमिरभूदणुः ।
ह्रस्वकः कृष्णनयनस्ताम्रवर्णोऽथ शौनक ॥ १.४३.३१ ॥
પછી તે ફળ ખાતો હતો ત્યારે તેમાંથી એક નાનો કૃમિ ઉત્પન્ન થયો; તે ઠીંગણો, કાળી આંખોવાળો અને તાંબા જેવા રંગનો હતો, હે શૌનક.
1.43.32
स तं गृह्य नृपश्रेष्ठः सचिवानिदमब्रवीत् ।
अस्तमभ्येति सविता विषादद्य न मे भयम् ॥ १.४३.३२ ॥
તે શ્રેષ્ઠ રાજાએ તેને લઈને મંત્રીઓને આ કહ્યું, 'સૂર્ય અસ્ત થવા જાય છે; આજે આ ઝેરથી મને ભય નથી.'
1.43.33
सत्यवागस्तु स मुनिः कृमिर्मां दशतामयम् ।
तक्षको नाम भूत्वा वै तथा परिहृतं भवेत् ॥ १.४३.३३ ॥
તે મુનિ સત્યવાદી થાય; આ કૃમિ તક્ષક નામે મને ડંખ મારે; ત્યારે જ તે સિદ્ધ થાય.
1.43.34
ते चैनमन्ववर्तन्त मन्त्रिणः कालचोदिताः ।
एवमुक्त्वा स राजेन्द्रो ग्रीवायां सन्निवेश्यह ॥ १.४३.३४ ॥
કાળથી પ્રેરાયેલા મંત્રીઓ પણ તેની પાછળ ચાલ્યા. આમ કહીને તે રાજેન્દ્રે તેને ગળામાં મૂક્યો.
1.43.35
कृमिकं प्राहसत्तूर्णं मुमूर्षुर्नष्टचेतनः ।
प्रहसन्नेव भोगेन तक्षकेणाभिवेष्टितः ॥ १.४३.३५ ॥
મૃત્યુની નજીક, ચેતના ગુમાવેલો તે તરત જ તે કૃમિ તરફ હસ્યો; હસતાં હસતાં જ તક્ષકના ગૂંચળાઓથી ઘેરાઈ ગયો.
1.43.36
तस्मात्फलाद्विनिष्क्रम्य यत्तद्राज्ञे निवेदितम् ।
वेष्टयित्वा च भोगेन विनद्य च महास्वनम्।
अदशत्पृथिवीपालं तक्षकः पन्नगेश्वरः ॥ १.४३.३६ ॥
તે ફળમાંથી બહાર નીકળીને, રાજાને અગાઉ કહેવામાં આવ્યું હતું તેમ, તેને ગૂંચળાઓથી વીંટીને, મહાગર્જના કરી, નાગેશ્વર તક્ષકે તે ભૂપાલને ડંખ માર્યો.