మహాభారతం · అధ్యాయం 1.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.43.1
यदि दष्टं मयेह त्वं शक्तः किंचिच्चिकित्सितुम् ।
ततो वृक्षं मया दष्टमिमं जीवय काश्यप ॥ १.४३.१ ॥
ఇక్కడ నేను కాటువేసిన దానిని నీవు ఏమైనా నయం చేయగలిగితే, ఓ కాశ్యపా, నేను కాటువేసిన ఈ వృక్షాన్ని బతికించు.
1.43.2
परं मन्त्रबलं यत्ते तद्दर्शय यतस्व च ।
न्यग्रोधमेनं धक्ष्यामि पश्यतस्ते द्विजोत्तम ॥ १.४३.२ ॥
నీ పరమ మంత్రబలాన్ని చూపు, ప్రయత్నించు. ఓ ద్విజోత్తమా, నీ కళ్ళముందే ఈ మర్రి చెట్టును నేను కాల్చివేస్తాను.
1.43.3
दश नागेन्द्र वृक्षं त्वं यद्येतदभिमन्यसे ।
अहमेनं त्वया दष्टं जीवयिष्ये भुजंगम।
पश्य मन्त्रबलं मेऽद्य न्यग्रोधं दश पन्नग ॥ १.४३.३ ॥
ఓ నాగేంద్రా, నువ్వు అలా భావిస్తే ఈ వృక్షాన్ని కాటువెయ్యి. ఓ భుజంగమా, నీచేత కాటువేయబడిన దీన్ని నేను బతికిస్తాను. ఓ పన్నగా, ఈరోజు నా మంత్రబలాన్ని చూడు, మర్రి చెట్టును కాటువెయ్యి.
1.43.4
एवमुक्तः स नागेन्द्रः काश्यपेन महात्मना ।
अदशद्वृक्षमभ्येत्य न्यग्रोधं पन्नगोत्तमः ॥ १.४३.४ ॥
మహాత్ముడైన కాశ్యపుడు ఇలా అనగా, నాగేంద్రుడు, పన్నగులలో ఉత్తముడు ఆ మర్రి చెట్టును సమీపించి కాటువేశాడు.
1.43.5
स वृक्षस्तेन दष्टस्तु पन्नगेन महात्मना ।
आशीविषविषोपेतः प्रजज्वाल समन्ततः ॥ १.४३.५ ॥
ఆ మహాత్ముడైన పన్నగుడి చేత కాటువేయబడిన ఆ వృక్షం, ఆశీవిష విషంతో నిండి అన్ని వైపులా మండిపోయింది.
1.43.6
तं दग्ध्वा स नगं नागः काश्यपं पुनरब्रवीत् ।
कुरु यत्नं द्विजश्रेष्ठ जीवयैव वनस्पतिम् ॥ १.४३.६ ॥
ఆ చెట్టును కాల్చివేసిన తరువాత, ఆ నాగుడు మళ్ళీ కాశ్యపునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ప్రయత్నించు, ఈ వృక్షాన్ని బతికించు.'
1.43.7
भस्मीभूतं ततो वृक्षं पन्नगेन्द्रस्य तेजसा ।
भस्म सर्वं समाहृत्य काश्यपो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.४३.७ ॥
అప్పుడు పన్నగేంద్రుని తేజస్సుతో ఆ వృక్షం భస్మమైంది. కాశ్యపుడు ఆ భస్మమంతా సేకరించి ఈ మాట పలికాడు.
1.43.8
विद्याबलं पन्नगेन्द्र पश्य मेऽद्य वनस्पतौ ।
अहं संजीवयाम्येनं पश्यतस्ते भुजंगम ॥ १.४३.८ ॥
పన్నగేంద్రా, ఈ రోజు ఈ వృక్షంపై నా విద్యాబలాన్ని చూడు. భుజంగమా, నీవు చూస్తుండగానే దీనిని పునరుజ్జీవింపజేస్తాను.
1.43.9
ततः स भगवान्विद्वान्काश्यपो द्विजसत्तमः ।
भस्मराशीकृतं वृक्षं विद्यया समजीवयत् ॥ १.४३.९ ॥
అప్పుడు ఆ భగవంతుడు, విద్వాంసుడు, ద్విజోత్తముడైన కాశ్యపుడు భస్మరాశిగా మారిన ఆ వృక్షాన్ని విద్యాబలంతో పునరుజ్జీవింపజేశాడు.
1.43.10
अङ्कुरं कृतवांस्तत्र ततः पर्णद्वयान्वितम् ।
पलाशिनं शाखिनं च तथा विटपिनं पुनः ॥ १.४३.१० ॥
అక్కడ అతడు రెండు ఆకులతో కూడిన ఒక మొలకను పుట్టించాడు; తరువాత అది పలాశ పుష్పాలతో, కొమ్మలతో, చిగురు కొమ్మలతో నిండిపోయింది.
1.43.11
तं दृष्ट्वा जीवितं वृक्षं काश्यपेन महात्मना ।
उवाच तक्षको ब्रह्मन्नैतदत्यद्भुतं त्वयि ॥ १.४३.११ ॥
మహాత్ముడైన కాశ్యపునిచే పునరుజ్జీవితమైన ఆ వృక్షాన్ని చూసి తక్షకుడు అన్నాడు: "బ్రాహ్మణా, ఇది నీకు అంత అద్భుతమైనది కాదు."
1.43.12
द्विजेन्द्र यद्विषं हन्या मम वा मद्विधस्य वा ।
कं त्वमर्थमभिप्रेप्सुर्यासि तत्र तपोधन ॥ १.४३.१२ ॥
ద్విజేంద్రా, నా విషమో, నాలాంటి వారి విషమో కాటేస్తే, తపోధనా, ఏ ప్రయోజనాన్ని కోరి నీవు అక్కడికి వెళ్తున్నావు?
1.43.13
यत्तेऽभिलषितं प्राप्तं फलं तस्मान्नृपोत्तमात् ।
अहमेव प्रदास्यामि तत्ते यद्यपि दुर्लभम् ॥ १.४३.१३ ॥
ఆ ఉత్తమ రాజు నుండి నీవు కోరిన ఫలాన్ని, అది దుర్లభమైనప్పటికీ, నేనే నీకు ఇస్తాను.
1.43.14
विप्रशापाभिभूते च क्षीणायुषि नराधिपे ।
घटमानस्य ते विप्र सिद्धिः संशयिता भवेत् ॥ १.४३.१४ ॥
ఓ విప్రుడా, బ్రాహ్మణ శాపంతో అభిభూతుడై ఆయుష్షు క్షీణించిన ఆ రాజు ఉన్నప్పుడు, నీ ప్రయత్నపు సిద్ధి సందేహాస్పదమవుతుంది.
1.43.15
ततो यशः प्रदीप्तं ते त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
निरंशुरिव घर्मांशुरन्तर्धानमितो व्रजेत् ॥ १.४३.१५ ॥
అప్పుడు మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన నీ ప్రకాశించే కీర్తి, కిరణరహిత సూర్యునిలా ఇక్కడినుండి అంతర్ధానమవుతుంది.
1.43.16
धनार्थी याम्यहं तत्र तन्मे देहि भुजंगम ।
ततोऽहं विनिवर्तिष्ये स्वापतेयं प्रगृह्य वै ॥ १.४३.१६ ॥
ధనాన్ని కోరి నేను అక్కడికి వెళ్తున్నాను; ఓ సర్పమా, అది నాకు ఇవ్వు. అప్పుడు నా ధనాన్ని తీసుకుని నేను తిరిగి వెళ్తాను.
1.43.17
यावद्धनं प्रार्थयसे तस्माद्राज्ञस्ततोऽधिकम् ।
अहमेव प्रदास्यामि निवर्तस्व द्विजोत्तम ॥ १.४३.१७ ॥
రాజు నుండి నీవు ఎంత ధనం అడుగుతావో, దానికంటే ఎక్కువగా నేనే నీకు ఇస్తాను; ఓ ఉత్తమ ద్విజా, తిరిగి వెళ్ళు.
1.43.18
तक्षकस्य वचः श्रुत्वा काश्यपो द्विजसत्तमः ।
प्रदध्यौ सुमहातेजाराजानं प्रति बुद्धिमान् ॥ १.४३.१८ ॥
తక్షకుని మాటలు విని, అత్యంత తేజస్వి, బుద్ధిమంతుడైన శ్రేష్ఠ ద్విజుడు కాశ్యపుడు రాజును గురించి ఆలోచించాడు.
1.43.19
दिव्यज्ञानः स तेजस्वी ज्ञात्वा तं नृपतिं तदा ।
क्षीणायुषं पाण्डवेयमपावर्तत काश्यपः ॥ १.४३.१९ ॥
దివ్యజ్ఞానం కలిగిన తేజస్వి కాశ్యపుడు, ఆ రాజు ఆయుష్షు క్షీణిస్తోందని తెలుసుకొని, పాండవ వంశజుని వద్ద నుండి వెనుదిరిగాడు.
1.43.20
लब्ध्वा वित्तं मुनिवरस्तक्षकाद्यावदीप्सितम् ।
निवृत्ते काश्यपे तस्मिन्समयेन महात्मनि ॥ १.४३.२० ॥
మునిశ్రేష్ఠుడు తక్షకుని నుండి తాను కోరినంత ధనాన్ని పొందాడు; ఆ మహాత్ముడైన కాశ్యపుడు ఒప్పందం ప్రకారం వెనుదిరిగినప్పుడు…
1.43.21
जगाम तक्षकस्तूर्णं नगरं नागसाह्वयम् ।
अथ शुश्राव गच्छन्स तक्षको जगतीपतिम् ॥ १.४३.२१ ॥
తక్షకుడు త్వరగా నాగసాహ్వయ నగరానికి వెళ్ళాడు. వెళ్తూ అతడు ఆ భూపతిని గురించి విన్నాడు…
1.43.22
मन्त्रैर्विषहरैर्दिव्यै रक्ष्यमाणं प्रयत्नतः ।
स चिन्तयामास तदा मायायोगेन पार्थिवः ॥ १.४३.२२ ॥
దివ్యమైన విషహర మంత్రాలతో జాగ్రత్తగా రక్షించబడుతున్న ఆ రాజు గురించి తక్షకుడు అప్పుడు ఆలోచించాడు. ఆ రాజు మాయాయోగంతో…
1.43.23
मया वञ्चयितव्योऽसौ क उपायो भवेदिति ।
ततस्तापसरूपेण प्राहिणोत्स भुजंगमान् ॥ १.४३.२३ ॥
"నేను అతన్ని ఎలా మోసగించాలి? ఏ ఉపాయం ఉండవచ్చు?" అని ఆలోచించి, అతడు తపస్వి రూపంలో సర్పాలను పంపాడు.
1.43.24
फलपत्रोदकं गृह्य राज्ञे नागोऽथ तक्षकः ।
गच्छध्वं यूयमव्यग्रा राजानं कार्यवत्तया ॥ १.४३.२४ ॥
"ఫలాలు, ఆకులు, నీరు తీసుకొని మీరంతా ప్రశాంతంగా ఒక పని నిమిత్తం రాజు వద్దకు వెళ్లండి." అప్పుడు నాగుడైన తక్షకుడు (సర్పాలతో అన్నాడు)…
1.43.25
फलपत्रोदकं नागाः प्रतिग्राहयितुं नृपम् ।
ते तक्षकसमादिष्टास्तथा चक्रुर्भुजङ्गमाः ॥ १.४३.२५ ॥
రాజుకు ఫలాలు, ఆకులు, నీటిని ఇవ్వడానికి, తక్షకుని ఆజ్ఞతో ఆ సర్పాలు అలాగే చేశాయి.
1.43.26
उपनिन्युस्तथा राज्ञे दर्भानम्भः फलानि च ।
तच्च सर्वं स राजेन्द्रः प्रतिजग्राह वीर्यवान् ॥ १.४३.२६ ॥
వారు రాజుకు దర్భలు, నీరు, ఫలాలను సమర్పించారు; పరాక్రమవంతుడైన ఆ రాజేంద్రుడు అవన్నీ స్వీకరించాడు.
1.43.27
कृत्वा तेषां च कार्याणि गम्यतामित्युवाच तान् ।
गतेषु तेषु नागेषु तापसच्छद्मरूपिषु ॥ १.४३.२७ ॥
వారి పనులు పూర్తిచేసి, "మీరు వెళ్ళవచ్చు" అని వారితో అన్నాడు; తాపసుల వేషం ధరించిన ఆ సర్పాలు వెళ్ళిపోయాక,
1.43.28
अमात्यान्सुहृदश्चैव प्रोवाच स नराधिपः ।
भक्षयन्तु भवन्तो वै स्वादूनीमानि सर्वशः ॥ १.४३.२८ ॥
ఆ నరాధిపుడు తన అమాత్యులతో, సుహృత్తులతో ఇలా అన్నాడు: "మీరంతా ఈ మధురమైన ఫలాలన్నింటినీ తినండి."
1.43.29
तापसैरुपनीतानि फलानि सहिता मया ।
ततो राजा ससचिवः फलान्यादातुमैच्छत ॥ १.४३.२९ ॥
"తాపసులు తెచ్చిన ఈ ఫలాలను నాతో కలిసి." అప్పుడు రాజు తన మంత్రులతో కలిసి ఆ ఫలాలను తీసుకోవాలనుకున్నాడు.
1.43.30
विधिना संप्रयुक्तो वै ऋषिवाक्येन तेन तु ।
यस्मिन्नेव फले नागस्तमेवाभक्षयत्स्वयम् ॥ १.४३.३० ॥
ఋషి మాటతో, విధిచేత ప్రేరితుడై, రాజు ఏ ఫలంలో నాగుడు ఉన్నాడో ఆ ఫలాన్నే స్వయంగా తిన్నాడు.
1.43.31
ततो भक्षयतस्तस्य फलात्कृमिरभूदणुः ।
ह्रस्वकः कृष्णनयनस्ताम्रवर्णोऽथ शौनक ॥ १.४३.३१ ॥
అప్పుడు అతడు ఆ పండును తింటుండగా, దాని నుండి ఒక చిన్న పురుగు పుట్టింది; అది పొట్టిగా, నల్లని కన్నులు, రాగి రంగు కలదిగా ఉంది, ఓ శౌనకా.
1.43.32
स तं गृह्य नृपश्रेष्ठः सचिवानिदमब्रवीत् ।
अस्तमभ्येति सविता विषादद्य न मे भयम् ॥ १.४३.३२ ॥
ఆ రాజశ్రేష్ఠుడు దానిని తీసుకుని మంత్రులతో ఇలా అన్నాడు: 'సూర్యుడు అస్తమించబోతున్నాడు; ఈ విషంతో ఇప్పుడు నాకు భయం లేదు.'
1.43.33
सत्यवागस्तु स मुनिः कृमिर्मां दशतामयम् ।
तक्षको नाम भूत्वा वै तथा परिहृतं भवेत् ॥ १.४३.३३ ॥
ఆ ముని సత్యవాది అగుగాక; ఈ పురుగు తక్షకుడనే పేరుతో నన్ను కాటు వేయుగాక; అప్పుడే అది సిద్ధిస్తుంది.
1.43.34
ते चैनमन्ववर्तन्त मन्त्रिणः कालचोदिताः ।
एवमुक्त्वा स राजेन्द्रो ग्रीवायां सन्निवेश्यह ॥ १.४३.३४ ॥
కాలప్రేరితులై మంత్రులు కూడా అతనిని అనుసరించారు. ఇలా చెప్పి ఆ రాజేంద్రుడు దానిని మెడపై పెట్టుకున్నాడు.
1.43.35
कृमिकं प्राहसत्तूर्णं मुमूर्षुर्नष्टचेतनः ।
प्रहसन्नेव भोगेन तक्षकेणाभिवेष्टितः ॥ १.४३.३५ ॥
మృత్యువుకు సమీపించి, చైతన్యం కోల్పోయిన అతడు వెంటనే ఆ పురుగును చూసి నవ్వాడు; నవ్వుతూనే తక్షకుని చుట్టలతో చుట్టివేయబడ్డాడు.
1.43.36
तस्मात्फलाद्विनिष्क्रम्य यत्तद्राज्ञे निवेदितम् ।
वेष्टयित्वा च भोगेन विनद्य च महास्वनम्।
अदशत्पृथिवीपालं तक्षकः पन्नगेश्वरः ॥ १.४३.३६ ॥
ఆ పండు నుండి బయటకు వచ్చి, రాజుకు ముందే తెలియజేయబడినట్లుగా, అతనిని చుట్టలతో చుట్టి, మహా ధ్వనితో గర్జించి, నాగేశ్వరుడైన తక్షకుడు భూపాలుడిని కాటు వేశాడు.