ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.43.1
यदि दष्टं मयेह त्वं शक्तः किंचिच्चिकित्सितुम् ।
ततो वृक्षं मया दष्टमिमं जीवय काश्यप ॥ १.४३.१ ॥
ଯଦି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତକୁ ତୁମେ ଏଠାରେ କିଛି ଚିକିତ୍ସା କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ତେବେ ହେ କାଶ୍ୟପ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ ଜୀବିତ କର।
1.43.2
परं मन्त्रबलं यत्ते तद्दर्शय यतस्व च ।
न्यग्रोधमेनं धक्ष्यामि पश्यतस्ते द्विजोत्तम ॥ १.४३.२ ॥
ତୁମର ଯେଉଁ ପରମ ମନ୍ତ୍ରବଳ ଅଛି ତାହା ଦେଖାଅ, ଚେଷ୍ଟା କର। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତୁମେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବି।
1.43.3
दश नागेन्द्र वृक्षं त्वं यद्येतदभिमन्यसे ।
अहमेनं त्वया दष्टं जीवयिष्ये भुजंगम।
पश्य मन्त्रबलं मेऽद्य न्यग्रोधं दश पन्नग ॥ १.४३.३ ॥
ହେ ନାଗେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଯଦି ଏହା ମନେ କର ତେବେ ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ ଦଂଶନ କର। ହେ ଭୁଜଙ୍ଗମ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ ଏହାକୁ ମୁଁ ଜୀବିତ କରିବି। ହେ ପନ୍ନଗ, ଆଜି ମୋ ମନ୍ତ୍ରବଳ ଦେଖ, ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦଂଶନ କର।
1.43.4
एवमुक्तः स नागेन्द्रः काश्यपेन महात्मना ।
अदशद्वृक्षमभ्येत्य न्यग्रोधं पन्नगोत्तमः ॥ १.४३.४ ॥
ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଏପରି କହିବାରୁ, ସେ ନାଗେନ୍ଦ୍ର, ପନ୍ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାକୁ ଦଂଶନ କଲା।
1.43.5
स वृक्षस्तेन दष्टस्तु पन्नगेन महात्मना ।
आशीविषविषोपेतः प्रजज्वाल समन्ततः ॥ १.४३.५ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମା ପନ୍ନଗ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ ସେହି ବୃକ୍ଷ, ଆଶୀବିଷ ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସବୁ ଦିଗରୁ ଜଳି ଉଠିଲା।
1.43.6
तं दग्ध्वा स नगं नागः काश्यपं पुनरब्रवीत् ।
कुरु यत्नं द्विजश्रेष्ठ जीवयैव वनस्पतिम् ॥ १.४३.६ ॥
ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ସେ ନାଗ ପୁଣି କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲା: 'ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚେଷ୍ଟା କର, ଏହି ବନସ୍ପତିକୁ ଜୀବିତ କର।'
1.43.7
भस्मीभूतं ततो वृक्षं पन्नगेन्द्रस्य तेजसा ।
भस्म सर्वं समाहृत्य काश्यपो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.४३.७ ॥
ତା ପରେ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତେଜରେ ସେହି ବୃକ୍ଷ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା। କାଶ୍ୟପ ସମସ୍ତ ଭସ୍ମ ଏକତ୍ର କରି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
1.43.8
विद्याबलं पन्नगेन्द्र पश्य मेऽद्य वनस्पतौ ।
अहं संजीवयाम्येनं पश्यतस्ते भुजंगम ॥ १.४३.८ ॥
ହେ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ର, ଆଜି ଏହି ବୃକ୍ଷ ଉପରେ ମୋ ବିଦ୍ୟାବଳ ଦେଖ। ହେ ଭୁଜଙ୍ଗମ, ତୁମେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ଏହାକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିବି।
1.43.9
ततः स भगवान्विद्वान्काश्यपो द्विजसत्तमः ।
भस्मराशीकृतं वृक्षं विद्यया समजीवयत् ॥ १.४३.९ ॥
ତା ପରେ ସେହି ଭଗବାନ, ବିଦ୍ୱାନ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଶ୍ୟପ ଭସ୍ମରାଶି ହୋଇଯାଇଥିବା ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜୀବିତ କଲେ।
1.43.10
अङ्कुरं कृतवांस्तत्र ततः पर्णद्वयान्वितम् ।
पलाशिनं शाखिनं च तथा विटपिनं पुनः ॥ १.४३.१० ॥
ସେଠାରେ ସେ ଦୁଇଟି ପତ୍ରଯୁକ୍ତ ଏକ ଅଙ୍କୁର ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତା ପରେ ତାହା ପଳାଶ ଫୁଲ, ଶାଖା ଓ ଡାଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
1.43.11
तं दृष्ट्वा जीवितं वृक्षं काश्यपेन महात्मना ।
उवाच तक्षको ब्रह्मन्नैतदत्यद्भुतं त्वयि ॥ १.४३.११ ॥
ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜୀବିତ ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖି ତକ୍ଷକ କହିଲା, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ନୁହେଁ।"
1.43.12
द्विजेन्द्र यद्विषं हन्या मम वा मद्विधस्य वा ।
कं त्वमर्थमभिप्रेप्सुर्यासि तत्र तपोधन ॥ १.४३.१२ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ର, ମୋ ବିଷ ବା ମୋ ପରି କାହାର ବିଷ ଆଘାତ କଲେ, ହେ ତପୋଧନ, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଉଛ?
1.43.13
यत्तेऽभिलषितं प्राप्तं फलं तस्मान्नृपोत्तमात् ।
अहमेव प्रदास्यामि तत्ते यद्यपि दुर्लभम् ॥ १.४३.१३ ॥
ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଫଳ ଇଚ୍ଛା କରିଛ, ତାହା ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ହିଁ ତୁମକୁ ଦେବି।
1.43.14
विप्रशापाभिभूते च क्षीणायुषि नराधिपे ।
घटमानस्य ते विप्र सिद्धिः संशयिता भवेत् ॥ १.४३.१४ ॥
ହେ ବିପ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅଭିଶାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଓ ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ସେହି ରାଜା ଥିବାବେଳେ ତୁମ ପ୍ରୟାସର ସିଦ୍ଧି ସନ୍ଦେହଜନକ ହେବ।
1.43.15
ततो यशः प्रदीप्तं ते त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
निरंशुरिव घर्मांशुरन्तर्धानमितो व्रजेत् ॥ १.४३.१५ ॥
ତା'ପରେ ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ତୁମର ଦୀପ୍ତ ଯଶ, କିରଣହୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଏଠାରୁ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେବ।
1.43.16
धनार्थी याम्यहं तत्र तन्मे देहि भुजंगम ।
ततोऽहं विनिवर्तिष्ये स्वापतेयं प्रगृह्य वै ॥ १.४३.१६ ॥
ଧନ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଉଛି; ହେ ସର୍ପ, ତାହା ମୋତେ ଦିଅ। ତା'ପରେ ମୋ ନିଜ ଧନ ନେଇ ମୁଁ ଫେରିଯିବି।
1.43.17
यावद्धनं प्रार्थयसे तस्माद्राज्ञस्ततोऽधिकम् ।
अहमेव प्रदास्यामि निवर्तस्व द्विजोत्तम ॥ १.४३.१७ ॥
ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ଯେତେ ଧନ ମାଗୁଛ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମୁଁ ହିଁ ତୁମକୁ ଦେବି; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ଫେରିଯାଅ।
1.43.18
तक्षकस्य वचः श्रुत्वा काश्यपो द्विजसत्तमः ।
प्रदध्यौ सुमहातेजाराजानं प्रति बुद्धिमान् ॥ १.४३.१८ ॥
ତକ୍ଷକଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ କାଶ୍ୟପ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
1.43.19
दिव्यज्ञानः स तेजस्वी ज्ञात्वा तं नृपतिं तदा ।
क्षीणायुषं पाण्डवेयमपावर्तत काश्यपः ॥ १.४३.१९ ॥
ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନଧାରୀ ତେଜସ୍ୱୀ କାଶ୍ୟପ, ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି ଜାଣି, ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖରୁ ଫେରିଗଲେ।
1.43.20
लब्ध्वा वित्तं मुनिवरस्तक्षकाद्यावदीप्सितम् ।
निवृत्ते काश्यपे तस्मिन्समयेन महात्मनि ॥ १.४३.२० ॥
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ଯେତିକି ଧନ ଚାହିଁଥିଲେ ସେତିକି ପାଇଲେ; ସେହି ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପ ସମୟ ଅନୁସାରେ ଫେରିଗଲେ ପରେ…
1.43.21
जगाम तक्षकस्तूर्णं नगरं नागसाह्वयम् ।
अथ शुश्राव गच्छन्स तक्षको जगतीपतिम् ॥ १.४३.२१ ॥
ତକ୍ଷକ ଶୀଘ୍ର ନାଗସାହ୍ୱୟ ନଗରକୁ ଗଲା। ଯାଉଥିବା ବେଳେ ସେ ସେହି ଭୂପତିଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲା…
1.43.22
मन्त्रैर्विषहरैर्दिव्यै रक्ष्यमाणं प्रयत्नतः ।
स चिन्तयामास तदा मायायोगेन पार्थिवः ॥ १.४३.२२ ॥
ଦିବ୍ୟ ବିଷହର ମନ୍ତ୍ରରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ରକ୍ଷିତ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ତକ୍ଷକ ତେବେ ଚିନ୍ତା କଲା। ସେହି ରାଜା ମାୟାଯୋଗରେ…
1.43.23
मया वञ्चयितव्योऽसौ क उपायो भवेदिति ।
ततस्तापसरूपेण प्राहिणोत्स भुजंगमान् ॥ १.४३.२३ ॥
"ମୁଁ ଏହାକୁ କିପରି ପ୍ରତାରଣା କରିବି? କି ଉପାୟ ହୋଇପାରେ?" ଏହା ଭାବି ସେ ତପସ୍ୱୀ ରୂପରେ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲା।
1.43.24
फलपत्रोदकं गृह्य राज्ञे नागोऽथ तक्षकः ।
गच्छध्वं यूयमव्यग्रा राजानं कार्यवत्तया ॥ १.४३.२४ ॥
"ଫଳ, ପତ୍ର ଓ ଜଳ ନେଇ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତଭାବରେ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।" ତା'ପରେ ନାଗ ତକ୍ଷକ (ସର୍ପମାନଙ୍କୁ କହିଲା)…
1.43.25
फलपत्रोदकं नागाः प्रतिग्राहयितुं नृपम् ।
ते तक्षकसमादिष्टास्तथा चक्रुर्भुजङ्गमाः ॥ १.४३.२५ ॥
ରାଜାଙ୍କୁ ଫଳ, ପତ୍ର ଓ ଜଳ ଦେବାକୁ, ତକ୍ଷକଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେହି ସର୍ପମାନେ ସେପରି କଲେ।
1.43.26
उपनिन्युस्तथा राज्ञे दर्भानम्भः फलानि च ।
तच्च सर्वं स राजेन्द्रः प्रतिजग्राह वीर्यवान् ॥ १.४३.२६ ॥
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦର୍ଭ, ଜଳ ଓ ଫଳ ଅର୍ପଣ କଲେ; ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ସେହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସବୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
1.43.27
कृत्वा तेषां च कार्याणि गम्यतामित्युवाच तान् ।
गतेषु तेषु नागेषु तापसच्छद्मरूपिषु ॥ १.४३.२७ ॥
ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ ଯାଇପାର।' ତପସ୍ବୀ ରୂପ ଧରିଥିବା ସେହି ନାଗମାନେ ଚାଲିଗଲେ ପରେ,
1.43.28
अमात्यान्सुहृदश्चैव प्रोवाच स नराधिपः ।
भक्षयन्तु भवन्तो वै स्वादूनीमानि सर्वशः ॥ १.४३.२८ ॥
ସେହି ନରାଧିପ ନିଜ ଅମାତ୍ୟ ଓ ସୁହୃଦମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ମଧୁର ଫଳସବୁ ଖାଆନ୍ତୁ।'
1.43.29
तापसैरुपनीतानि फलानि सहिता मया ।
ततो राजा ससचिवः फलान्यादातुमैच्छत ॥ १.४३.२९ ॥
'ତପସ୍ବୀମାନେ ଆଣିଥିବା ଏହି ଫଳସବୁ ମୋ ସହିତ ମିଳି।' ତେବେ ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସେହି ଫଳ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
1.43.30
विधिना संप्रयुक्तो वै ऋषिवाक्येन तेन तु ।
यस्मिन्नेव फले नागस्तमेवाभक्षयत्स्वयम् ॥ १.४३.३० ॥
ଋଷିଙ୍କ ସେହି ବାକ୍ୟରେ, ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଯେଉଁ ଫଳରେ ନାଗ ଥିଲା ସେହି ଫଳକୁ ରାଜା ନିଜେ ଖାଇଲେ।
1.43.31
ततो भक्षयतस्तस्य फलात्कृमिरभूदणुः ।
ह्रस्वकः कृष्णनयनस्ताम्रवर्णोऽथ शौनक ॥ १.४३.३१ ॥
ତା'ପରେ ସେ ସେହି ଫଳ ଖାଉଥିବାବେଳେ ତାହାଠାରୁ ଏକ ଛୋଟ କୀଟ ଜାତ ହେଲା; ସେ ଖର୍ବ, କଳା ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ ଓ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ହେ ଶୌନକ।
1.43.32
स तं गृह्य नृपश्रेष्ठः सचिवानिदमब्रवीत् ।
अस्तमभ्येति सविता विषादद्य न मे भयम् ॥ १.४३.३२ ॥
ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତାହା ଧରି ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ, 'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ଯାଉଛନ୍ତି; ଆଜି ଏହି ବିଷରୁ ମୋର କିଛି ଭୟ ନାହିଁ।'
1.43.33
सत्यवागस्तु स मुनिः कृमिर्मां दशतामयम् ।
तक्षको नाम भूत्वा वै तथा परिहृतं भवेत् ॥ १.४३.३३ ॥
ସେ ମୁନି ସତ୍ୟବାଦୀ ହେଉନ୍ତୁ; ଏହି କୀଟ ତକ୍ଷକ ନାମରେ ମୋତେ ଦଂଶନ କରୁ; ତେବେ ତାହା ସିଦ୍ଧ ହେବ।
1.43.34
ते चैनमन्ववर्तन्त मन्त्रिणः कालचोदिताः ।
एवमुक्त्वा स राजेन्द्रो ग्रीवायां सन्निवेश्यह ॥ १.४३.३४ ॥
କାଳପ୍ରେରିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏହା କହି ସେହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତାହାକୁ ଗଳାରେ ରଖିଲେ।
1.43.35
कृमिकं प्राहसत्तूर्णं मुमूर्षुर्नष्टचेतनः ।
प्रहसन्नेव भोगेन तक्षकेणाभिवेष्टितः ॥ १.४३.३५ ॥
ମୃତ୍ୟୁନିକଟ, ଚେତନାହୀନ ସେ ତୁରନ୍ତ ସେହି କୀଟ ଉପରେ ହସିଲେ; ହସୁଥିବାବେଳେ ତକ୍ଷକର କୁଣ୍ଡଳୀରେ ସେ ଘେରି ହେଲେ।
1.43.36
तस्मात्फलाद्विनिष्क्रम्य यत्तद्राज्ञे निवेदितम् ।
वेष्टयित्वा च भोगेन विनद्य च महास्वनम्।
अदशत्पृथिवीपालं तक्षकः पन्नगेश्वरः ॥ १.४३.३६ ॥
ସେହି ଫଳରୁ ବାହାରି, ରାଜାଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଜଣାଯାଇଥିବା ପରି, ତାଙ୍କୁ କୁଣ୍ଡଳୀରେ ଘେରି, ମହାଗର୍ଜନ କରି, ନାଗେଶ୍ବର ତକ୍ଷକ ସେହି ଭୂପାଳକୁ ଦଂଶନ କଲେ।