મહાભારત · અધ્યાય 1.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.45.1
एतस्मिन्नेव काले तु जरत्कारुर्महातपाः ।
चचार पृथिवीं कृत्स्नां यत्रसायंगृहो मुनिः ॥ १.४५.१ ॥
આ જ સમયે મહાતપસ્વી જરત્કારુ આખી પૃથ્વી પર વિચરતા હતા; જ્યાં સાંજ તેમને લાવે ત્યાં જ તેમનું ઘર હતું.
1.45.2
चरन्दीक्षां महातेजा दुश्चरामकृतात्मभिः ।
तीर्थेष्वाप्लवनं कुर्वन्पुण्येषु विचचार ह ॥ १.४५.२ ॥
અસંયમીઓ માટે દુષ્કર દીક્ષાનું પાલન કરતા એ મહાતેજસ્વી પુણ્ય તીર્થોમાં સ્નાન કરતા વિચરતા હતા.
1.45.3
वायुभक्षो निराहारः शुष्यन्नहरहर्मुनिः ।
सं ददर्श पितॄन्गर्ते लम्बमानानधोमुखान् ॥ १.४५.३ ॥
માત્ર હવા ખાઈને, નિરાહાર રહીને, દિવસે દિવસે સુકાતા એ મુનિએ એક ખાડામાં માથું નીચે રાખીને લટકતા પિતૃઓને જોયા.
1.45.4
एकतन्त्ववशिष्टं वै वीरणस्तम्बमाश्रितान् ।
तं तन्तुं च शनैराखुमाददानं बिलेशयम् ॥ १.४५.४ ॥
માત્ર એક દોરો બચેલા વીરણ ઘાસના દાંડાને તેઓ વળગી રહ્યા હતા; એ દોરાને દરમાં રહેતો ઉંદર ધીમે ધીમે કૂતરી રહ્યો હતો.
1.45.5
निराहारान्कृशान्दीनान्गर्ते स्वत्राणमिच्छतः ।
उपसृत्य स तान्दीनान्दीनरूपोऽभ्यभाषत ॥ १.४५.५ ॥
ખાડામાં નિરાહાર, કૃશ અને દીન બનેલા, પોતાના બચાવની ઇચ્છા રાખતા એ દીન પિતૃઓ પાસે જઈને તેઓ પણ દીન રૂપે તેમની સાથે બોલ્યા.
1.45.6
के भवन्तोऽवलम्बन्ते वीरमस्तम्बमाश्रिताः ।
दुर्बलं खादितैर्मूलैराखुना बिलवासिना ॥ १.४५.६ ॥
બિલમાં રહેતા ઉંદરે મૂળ કરડીને નબળા બનાવેલા વીરણ ઘાસના દાંડાને વળગીને લટકતા તમે કોણ છો?
1.45.7
वीरणस्तम्बके मूलं यदप्येकमिह स्थितम् ।
तद्भप्ययं शनैराखुरादत्ते दशनैः शितैः ॥ १.४५.७ ॥
વીરણ સ્તંભમાં અહીં બાકી રહેલું એક મૂળ પણ આ ઉંદર ધીમે ધીમે પોતાના તીક્ષ્ણ દાંતથી કોતરી રહ્યો છે.
1.45.8
छेत्स्यतेऽल्पावशिष्टत्वादेतदप्यचिरादिव ।
ततस्तु पतितारोऽत्र गर्ते व्यक्तमधोमुखाः ॥ १.४५.८ ॥
થોડુંક જ બાકી રહેવાથી આ પણ ટૂંક સમયમાં કપાઈ જશે. પછી તમે બધા અહીં ખાડામાં માથું નીચું કરીને પડશો.
1.45.9
अत्र मे दुःखमुत्पन्नं दृष्ट्वा युष्मानधोमुखान् ।
कृच्छ्रामापदमापन्नान्प्रियं किं करवाणि वः ॥ १.४५.९ ॥
અહીં તમને માથું નીચું કરીને કઠિન આપત્તિમાં પડેલા જોઈને મને દુઃખ થયું છે. તમારું કયું પ્રિય કાર્ય હું કરું?
1.45.10
तपसोऽस्य चतुर्थेन तृतीयेनाथ वा पुनः ।
अर्धेन वापि निस्तर्तुमापदं ब्रूत मा चिरम् ॥ १.४५.१० ॥
મારી આ તપસ્યાના ચોથા ભાગથી, કે ત્રીજા ભાગથી, કે અડધાથી પણ આ આપત્તિમાંથી પાર ઉતરી શકાશે? વિલંબ વિના કહો.
1.45.11
अथवापि समग्रेण तरन्तु तपसा मम ।
भवन्तः सर्व एवेह काममेवं विधीयताम् ॥ १.४५.११ ॥
અથવા મારી સંપૂર્ણ તપસ્યાથી તમે બધા અહીંથી પાર ઉતરો. આ રીતે તમારી ઇચ્છા મુજબ વ્યવસ્થા થાઓ.
1.45.12
कुतो भवान्ब्रह्मचारी यो नस्त्रातुमिहेच्छसि ।
न तु विप्राग्र्य तपसा शक्यमेतद्व्यपोहितुम् ॥ १.४५.१२ ॥
તું ક્યાંનો બ્રહ્મચારી છે, જે અહીં અમને બચાવવા ઇચ્છે છે? હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, તપથી આ આપત્તિ દૂર કરી શકાય તેમ નથી.
1.45.13
अस्ति नस्तात तपसः फलं प्रवदतां वर ।
संतानप्रक्षयाद्ब्रह्मन्पतामो निरयेऽशुचौ ॥ १.४५.१३ ॥
હે તાત, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તપનું ફળ અમારા માટે છે. હે બ્રાહ્મણ, સંતાનના સંપૂર્ણ ક્ષયથી અમે અશુદ્ધ નરકમાં પડી રહ્યા છીએ.
1.45.14
सन्तानं हि परो धर्मं एवमाह पितामहः ।
लम्बतामिह नस्तात न ज्ञानं प्रतिभाति वै ॥ १.४५.१४ ॥
સંતાન જ પરમ ધર્મ છે, એમ પિતામહે કહ્યું છે. હે તાત, અહીં અમે લટકી રહ્યા છીએ; અમને જ્ઞાન સૂઝતું નથી.
1.45.15
येन त्वां नाभिजानीमो लोके विख्यातपौरुषम् ।
वृद्धो भवान्महाभागोयोनः शोच्यान्सुदुःखितान ॥ १.४५.१५ ॥
જગતમાં વિખ્યાત પરાક્રમવાળા તમને અમે ઓળખતા નથી; તમે વૃદ્ધ, મહાભાગ્યવાન છો, અમારા જેવા દયાપાત્ર અતિ દુઃખીઓને જુઓ છો.
1.45.16
शोचते चैव कारुण्याच्छृणु ये वै वयं द्विज ।
यायावरा नाम वयमृषयः संशितव्रताः ॥ १.४५.१६ ॥
કરુણાથી જ તે શોક કરે છે. હે દ્વિજ, સાંભળો: અમે યાયાવર નામના ઋષિઓ છીએ, કઠોર વ્રતધારી.
1.45.17
लोकात्पुम्यादिह भ्रष्टाः सन्तानप्रक्षयान्मुने ।
प्रणष्टं नस्तपस्तीव्रं न हि नस्तन्तुरस्ति वै ॥ १.४५.१७ ॥
હે મુનિ, સંતાનના સંપૂર્ણ ક્ષયથી અમે પુણ્યલોકથી અહીં પડ્યા છીએ. અમારું ઘોર તપ નષ્ટ થયું; અમારો વંશતંતુ ખરેખર નથી.
1.45.18
अस्तित्वेकोऽद्य नस्तन्तुः सोऽपि नास्ति यथा तथा ।
मन्दभाग्योऽल्पभाग्यानां तप एकं समास्थितः ॥ १.४५.१८ ॥
આજે અમારો વંશતંતુ એક જ છે; તે પણ નથી એવો જ છે. મંદભાગ્ય, અલ્પભાગ્યોને તપ એક જ આશ્રય છે.
1.45.19
जरत्कारुरिति ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः ।
नियतात्मा महात्मा च सुव्रतः सुमहातपाः ॥ १.४५.१९ ॥
જરત્કારુ નામે પ્રખ્યાત તેઓ વેદ-વેદાંગના પારંગત, નિયતાત્મા, મહાત્મા, સુવ્રત અને અત્યંત મહાતપસ્વી હતા.
1.45.20
तेन स्म तपसो लोभात्कृच्छ्रमापादिता वयम् ।
न तस्य भार्या पुत्रो वा बान्धवो वाऽस्ति कश्चन ॥ १.४५.२० ॥
તેમના તપના લોભને કારણે જ અમે આ કષ્ટમાં મુકાયા છીએ. તેમને પત્ની, પુત્ર કે કોઈ સગા નથી.
1.45.21
तस्माल्लम्बामहे गर्ते नष्टसंज्ञा ह्यनाथवत् ।
स वक्तव्यस्त्वया दृष्टो ह्यस्माकं नाथवत्तया ॥ १.४५.२१ ॥
તેથી અમે ચેતના ગુમાવીને, અનાથની જેમ આ ખાડામાં લટકી રહ્યા છીએ. તમે તેમને જુઓ તો કહેજો કે અમારા રક્ષક બને.
1.45.22
पितरस्तेऽवलम्बन्ते गर्ते दीना अधोमुखाः ।
साधु दारान्कुरुष्वेति प्रजायस्वेति चाभि भोः ॥ १.४५.२२ ॥
તમારા પિતૃઓ દીન થઈને, માથું નીચે રાખીને તે ખાડામાં લટકી રહ્યા છે. 'સારી રીતે પત્નીઓ સ્વીકારો અને સંતાન ઉત્પન્ન કરો' એવું તેમને કહેજો, હે ભદ્ર.
1.45.23
कुलतन्तुर्हि नः शिष्टः स एकैकस्तपोधन ।
यं तु पश्यसि नो ब्रह्मन्वीरणस्तम्बमाश्रयम् ॥ १.४५.२३ ॥
અમારા કુળનો તંતુ બાકી રહ્યો છે માત્ર તેનામાં, હે તપોધન. હે બ્રહ્મન્, જેને તમે વીરણ ઘાસના ઝૂમખાને આશ્રય કરીને જુઓ છો, તે જ તે છે.
1.45.24
एषोऽस्माकं कुलस्तम्ब आस्ते स्वकुलवर्धनः ।
यानि पश्यसि वै ब्रह्मन्मूलानीहास्य वीरुधः ॥ १.४५.२४ ॥
આ અમારા કુળનો સ્તંભ છે, પોતાના કુળને વધારનાર. હે બ્રહ્મન્, અહીં તેના મૂળ અને વેલાઓ તમે જુઓ છો—
1.45.25
एते नस्तन्तवस्तात कालेन परिभक्षिताः ।
यत्त्वेतत्पश्यसि ब्रह्मन्मूलमस्यार्धभक्षितम् ॥ १.४५.२५ ॥
હે વત્સ, કાળ દ્વારા આપણા આ તંતુઓ સંપૂર્ણપણે ખાઈ લેવાયા છે. હે બ્રાહ્મણ, તું જે આ મૂળ જુએ છે તે અર્ધું ખવાયેલું છે.
1.45.26
यत्र लम्बामहे गर्ते सोऽप्येकस्तप आस्थितः ।
यमाखुं पश्यसि ब्रह्मन्काल एष महाबलः ॥ १.४५.२६ ॥
જે ખાડામાં આપણે લટકીએ છીએ ત્યાં એક બીજો પણ તપમાં સ્થિત છે. હે બ્રાહ્મણ, તું જે યમનો ઉંદર જુએ છે તે આ કાળ છે; તે મહાબળવાન છે.
1.45.27
स तं तपोरतं मन्दं शनैः क्षपयते तुदन् ।
जरत्कारुं तपोलुब्धं मन्दात्मानमचेतसम् ॥ १.४५.२७ ॥
તે તપમાં રત એવા તેને ધીમે ધીમે કોરીને ક્ષીણ કરે છે. તપનો લોભી જરત્કારુને, મંદ બુદ્ધિ અને અચેતન એવા તેને.
1.45.28
न हि नस्तत्तपस्तस्य तारयिष्यति सत्तम ।
छिन्नमूलान्परिभ्रष्टान्कालोपहतचेतसः ॥ १.४५.२८ ॥
હે સત્તમ, તેનું તે તપ આપણને તારશે નહીં; મૂળ કપાયેલા, પડી ગયેલા અને કાળથી ચિત્ત આહત થયેલા આપણને.
1.45.29
अधः प्रविष्टान्पश्यास्मान्यथा दुष्कृतिनस्तथा ।
अस्मासु पतितेष्वत्र सह सर्वैः सबान्धवैः ॥ १.४५.२९ ॥
નીચે પડેલા અમને જુઓ, જેમ દુષ્કર્મીઓ પડે છે. અહીં આપણે પડીએ ત્યારે બધા બંધુઓ સહિત.
1.45.30
छिन्नः कालेन सोऽप्यत्र गन्ता वै नरकं ततः ।
तपो वाऽप्यथ चा यज्ञो यच्चान्यत्पावनं महत् ॥ १.४५.३० ॥
કાળથી કપાયેલો તે પણ અહીં જ નરકે જશે. પછી તપ કે યજ્ઞ, અથવા બીજું કોઈ મહાન પાવન કર્મ.
1.45.31
तत्सर्वं न समं तात संतत्येति सतां मतम् ।
स तात दृष्ट्वा ब्रूयास्तं जरत्कारुं तपोधन ॥ १.४५.३१ ॥
હે તાત, તે બધું સંતતિ સમાન નથી; આ સજ્જનોનો મત છે. હે તપોધન, તે જોઈને જરત્કારુને કહેજો.
1.45.32
यथा दृष्टमिदं चात्र त्वयाऽऽख्येयमशेषतः ।
यथा दारान्प्रकुर्यात्स पुत्रानुत्पादयेद्यथा ॥ १.४५.३२ ॥
અહીં તેં જે જોયું તે બધું પૂરેપૂરું કહેવું. તે પત્નીઓ સ્વીકારીને પુત્રો કેવી રીતે ઉત્પન્ન કરે તે.
1.45.33
वा ब्रह्मंस्त्वया वाच्यः सोऽस्माकं नाथवत्तया ।
बान्धवानां हितस्येह यथा चात्मकुलं तथा ॥ १.४५.३३ ॥
અથવા હે બ્રાહ્મણ, તારે તેને કહેવું: તે અમારા માટે રક્ષક જેવો હોય; અહીંના બાંધવોના હિત માટે અને પોતાના કુળ માટે પણ એમ.
1.45.34
कस्त्वं बन्धुमिवास्माकमनुशोचसि सत्तम ।
श्रोतुमिच्छाम सर्वेषां को भवानिह तिष्ठति ॥ १.४५.३४ ॥
હે સજ્જનોમાં શ્રેષ્ઠ, બંધુની જેમ અમારા માટે તું શોક કરે છે, તું કોણ છે? અહીં ઊભેલા આપ કોણ છો તે અમે સૌ સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ.