มหาภารตะ · อัธยายะ 1.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.45.1
एतस्मिन्नेव काले तु जरत्कारुर्महातपाः ।
चचार पृथिवीं कृत्स्नां यत्रसायंगृहो मुनिः ॥ १.४५.१ ॥
ในกาลนั้นเอง ฤๅษีชรัตการุผู้มีตปะยิ่งใหญ่ เที่ยวไปทั่วทั้งพื้นพิภพ มีบ้านอยู่ตรงที่ยามเย็นมาถึง
1.45.2
चरन्दीक्षां महातेजा दुश्चरामकृतात्मभिः ।
तीर्थेष्वाप्लवनं कुर्वन्पुण्येषु विचचार ह ॥ १.४५.२ ॥
ฤๅษีผู้มีเดชยิ่งใหญ่ถือวัตรที่ผู้ไม่สำรวมตนยากจะทนได้ เที่ยวไปอาบน้ำที่ท่าศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย
1.45.3
वायुभक्षो निराहारः शुष्यन्नहरहर्मुनिः ।
सं ददर्श पितॄन्गर्ते लम्बमानानधोमुखान् ॥ १.४५.३ ॥
ฤๅษีกินแต่ลม ไม่กินอาหาร ร่างกายซูบผอมลงทุกวัน วันหนึ่งได้เห็นบรรพบุรุษของตนห้อยหัวลงในหลุมลึก
1.45.4
एकतन्त्ववशिष्टं वै वीरणस्तम्बमाश्रितान् ।
तं तन्तुं च शनैराखुमाददानं बिलेशयम् ॥ १.४५.४ ॥
บรรพบุรุษเหล่านั้นเกาะอยู่กับต้นหญ้าวีรณะซึ่งเหลือเส้นเดียว และเส้นนั้นหนูที่อาศัยอยู่ในโพรงกำลังแทะค่อยๆ ไป
1.45.5
निराहारान्कृशान्दीनान्गर्ते स्वत्राणमिच्छतः ।
उपसृत्य स तान्दीनान्दीनरूपोऽभ्यभाषत ॥ १.४५.५ ॥
ฤๅษีเข้าไปหาบรรพบุรุษผู้น่าสงสาร ผอมโซ อดอาหาร อยู่ในหลุม ซึ่งปรารถนาจะพ้นทุกข์ของตน ฤๅษีจึงในร่างอันน่าสงสารเช่นกัน เอ่ยกับบรรพบุรุษเหล่านั้น
1.45.6
के भवन्तोऽवलम्बन्ते वीरमस्तम्बमाश्रिताः ।
दुर्बलं खादितैर्मूलैराखुना बिलवासिना ॥ १.४५.६ ॥
ท่านทั้งหลายเป็นใคร ห้อยอยู่ที่ต้นหญ้าวีระ ซึ่งถูกรากกัดกินจนอ่อนแรง โดยหนูที่อาศัยอยู่ในโพรง
1.45.7
वीरणस्तम्बके मूलं यदप्येकमिह स्थितम् ।
तद्भप्ययं शनैराखुरादत्ते दशनैः शितैः ॥ १.४५.७ ॥
แม้รากเพียงเส้นเดียวที่เหลืออยู่ในกอหญ้าวีรณะตรงนี้ หนูตัวนี้ก็กำลังแทะกินลงไปทีละน้อยด้วยฟันอันคม
1.45.8
छेत्स्यतेऽल्पावशिष्टत्वादेतदप्यचिरादिव ।
ततस्तु पतितारोऽत्र गर्ते व्यक्तमधोमुखाः ॥ १.४५.८ ॥
เพราะเหลือน้อยเต็มที แม้รากนี้ก็จะขาดในไม่ช้า แล้วท่านทั้งหลายจะตกลงไปในหลุมนี้ ห้อยหัวลงอย่างแน่นอน
1.45.9
अत्र मे दुःखमुत्पन्नं दृष्ट्वा युष्मानधोमुखान् ।
कृच्छ्रामापदमापन्नान्प्रियं किं करवाणि वः ॥ १.४५.९ ॥
เมื่อเห็นท่านทั้งหลายห้อยหัวลงที่นี่ ตกอยู่ในภัยพิบัติอันแสนสาหัส ความทุกข์ก็เกิดขึ้นในใจข้า ข้าจะทำการอันเป็นที่รักใดให้แก่ท่านได้บ้าง
1.45.10
तपसोऽस्य चतुर्थेन तृतीयेनाथ वा पुनः ।
अर्धेन वापि निस्तर्तुमापदं ब्रूत मा चिरम् ॥ १.४५.१० ॥
ด้วยตปะของข้าสักส่วนที่สี่ หรือส่วนที่สาม หรือแม้เพียงครึ่งหนึ่ง ท่านจะข้ามพ้นภัยพิบัตินี้ได้หรือไม่ กรุณาบอกข้ามาโดยไม่ชักช้า
1.45.11
अथवापि समग्रेण तरन्तु तपसा मम ।
भवन्तः सर्व एवेह काममेवं विधीयताम् ॥ १.४५.११ ॥
หรือไม่ก็ ขอให้ท่านทั้งหมดข้ามพ้นจากที่นี่ด้วยตปะทั้งหมดของข้า ขอให้เป็นไปตามที่ท่านปรารถนาเถิด
1.45.12
कुतो भवान्ब्रह्मचारी यो नस्त्रातुमिहेच्छसि ।
न तु विप्राग्र्य तपसा शक्यमेतद्व्यपोहितुम् ॥ १.४५.१२ ॥
ท่านเป็นพรหมจารีมาจากที่ใด จึงปรารถนาจะช่วยพวกเรารอดพ้นจากที่นี่ ข้าแต่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ ภัยนี้ไม่อาจขจัดได้ด้วยตปะเพียงอย่างเดียว
1.45.13
अस्ति नस्तात तपसः फलं प्रवदतां वर ।
संतानप्रक्षयाद्ब्रह्मन्पतामो निरयेऽशुचौ ॥ १.४५.१३ ॥
ลูกเอ๋ย ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้พูด พวกเรามีผลของตปะอยู่ แต่เมื่อบุตรหลานของพวกเรามลายสิ้น ข้าแต่พราหมณ์ พวกเราก็กำลังตกลงไปในนรกอันไม่บริสุทธิ์
1.45.14
सन्तानं हि परो धर्मं एवमाह पितामहः ।
लम्बतामिह नस्तात न ज्ञानं प्रतिभाति वै ॥ १.४५.१४ ॥
ปู่ย่าตายายได้กล่าวไว้ว่า บุตรหลานคือธรรมอันสูงสุด ลูกเอ๋ย พวกเรายังห้อยแขวนอยู่ที่นี่ ความรู้ก็ไม่ปรากฏแก่พวกเรา
1.45.15
येन त्वां नाभिजानीमो लोके विख्यातपौरुषम् ।
वृद्धो भवान्महाभागोयोनः शोच्यान्सुदुःखितान ॥ १.४५.१५ ॥
เพราะพวกเรายังไม่รู้จักท่านว่าเป็นผู้มีความกล้าหาญอันเลื่องชื่อในโลก ท่านผู้ชราและมีโชคยิ่งใหญ่ ขอโปรดมองดูพวกเราผู้น่าสงสารและทุกข์ทรมานยิ่งนัก
1.45.16
शोचते चैव कारुण्याच्छृणु ये वै वयं द्विज ।
यायावरा नाम वयमृषयः संशितव्रताः ॥ १.४५.१६ ॥
ท่านผู้เกิดสองครั้ง จงฟังเถิด ด้วยความเมตตาเขาย่อมโศกเศร้าจริง พวกเราเป็นฤๅษีนามว่ายายาวระ ผู้ถือวัตรอันเคร่งครัด
1.45.17
लोकात्पुम्यादिह भ्रष्टाः सन्तानप्रक्षयान्मुने ।
प्रणष्टं नस्तपस्तीव्रं न हि नस्तन्तुरस्ति वै ॥ १.४५.१७ ॥
ข้าแต่มุนี เพราะบุตรหลานของพวกเราสิ้นไป พวกเราจึงตกลงมาจากโลกแห่งบุญที่นี่ ตปะอันเข้มข้นของพวกเราสูญหายไปแล้ว และเส้นสายวงศ์ตระกูลของพวกเราก็ไม่มีเหลืออยู่จริง
1.45.18
अस्तित्वेकोऽद्य नस्तन्तुः सोऽपि नास्ति यथा तथा ।
मन्दभाग्योऽल्पभाग्यानां तप एकं समास्थितः ॥ १.४५.१८ ॥
วันนี้ยังเหลือเส้นสายวงศ์ตระกูลของพวกเราเพียงเส้นเดียว แต่แม้เส้นนั้นก็เหมือนไม่มีอยู่ ผู้มีโชคร้ายและผู้มีโชคน้อย ได้ยึดตปะเป็นที่พึ่งอย่างเดียว
1.45.19
जरत्कारुरिति ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः ।
नियतात्मा महात्मा च सुव्रतः सुमहातपाः ॥ १.४५.१९ ॥
ฤๅษีผู้มีนามว่าชรัตการุ เป็นผู้รู้แจ้งพระเวทและเวทางคศาสตร์ทั้งหมด เป็นผู้สำรวมตน มีจิตใจยิ่งใหญ่ ถือวัตรอันดี และมีตปะยิ่งใหญ่
1.45.20
तेन स्म तपसो लोभात्कृच्छ्रमापादिता वयम् ।
न तस्य भार्या पुत्रो वा बान्धवो वाऽस्ति कश्चन ॥ १.४५.२० ॥
เพราะความโลภในตปะของเขา พวกเราจึงต้องตกอยู่ในความทุกข์ยากนี้ เขาไม่มีภรรยา ไม่มีบุตร และไม่มีญาติพี่น้องใดๆ เลย
1.45.21
तस्माल्लम्बामहे गर्ते नष्टसंज्ञा ह्यनाथवत् ।
स वक्तव्यस्त्वया दृष्टो ह्यस्माकं नाथवत्तया ॥ १.४५.२१ ॥
ดังนั้น พวกเรากำลังแขวนอยู่ในหลุมนี้ สติสัมปชัญญะสูญหาย เหมือนผู้ไร้ที่พึ่ง หากท่านเห็นเขา ท่านต้องบอกเขาว่า เขาควรเป็นที่พึ่งของพวกเรา
1.45.22
पितरस्तेऽवलम्बन्ते गर्ते दीना अधोमुखाः ।
साधु दारान्कुरुष्वेति प्रजायस्वेति चाभि भोः ॥ १.४५.२२ ॥
บรรพบุรุษของเจ้ากำลังแขวนอยู่ในหลุม ทุกข์ยากและศีรษะคว่ำลง จงบอกเขาว่า ท่านผู้เป็นนาย จงมีภรรยาให้ถูกต้องและให้กำเนิดบุตรเถิด
1.45.23
कुलतन्तुर्हि नः शिष्टः स एकैकस्तपोधन ।
यं तु पश्यसि नो ब्रह्मन्वीरणस्तम्बमाश्रयम् ॥ १.४५.२३ ॥
เส้นสายแห่งวงศ์ตระกูลของพวกเรา เหลือรอดอยู่ในตัวเขาเพียงผู้เดียว โอ้ผู้มีตบะเป็นทรัพย์ เขาคือผู้ที่ท่านเห็นกำลังเกาะอยู่กับกอหญ้าวีรณะ โอ้พราหมณ์
1.45.24
एषोऽस्माकं कुलस्तम्ब आस्ते स्वकुलवर्धनः ।
यानि पश्यसि वै ब्रह्मन्मूलानीहास्य वीरुधः ॥ १.४५.२४ ॥
ผู้นี้เป็นเสาหลักแห่งวงศ์ตระกูลของพวกเรา เป็นผู้ที่ทำให้วงศ์ตระกูลของตนเจริญขึ้น โอ้พราหมณ์ ส่วนรากและเถาวัลย์ของเขาที่ท่านเห็นอยู่ที่นี่
1.45.25
एते नस्तन्तवस्तात कालेन परिभक्षिताः ।
यत्त्वेतत्पश्यसि ब्रह्मन्मूलमस्यार्धभक्षितम् ॥ १.४५.२५ ॥
ลูกรัก เส้นสายของพวกเรานี้ ถูกกาลเวลากัดกินจนหมดสิ้น และรากที่ท่านเห็น โอ้พราหมณ์ ถูกกัดกินไปแล้วครึ่งหนึ่ง
1.45.26
यत्र लम्बामहे गर्ते सोऽप्येकस्तप आस्थितः ।
यमाखुं पश्यसि ब्रह्मन्काल एष महाबलः ॥ १.४५.२६ ॥
ในหลุมที่พวกเราแขวนอยู่นี้ มีผู้หนึ่งเช่นกันที่บำเพ็ญตบะอยู่ โอ้พราหมณ์ หนูของพระยมที่ท่านเห็นนั้น คือกาลเวลานี้ ซึ่งมีพลังยิ่งใหญ่
1.45.27
स तं तपोरतं मन्दं शनैः क्षपयते तुदन् ।
जरत्कारुं तपोलुब्धं मन्दात्मानमचेतसम् ॥ १.४५.२७ ॥
กาลเวลานั้นค่อย ๆ กัดแทะผู้ที่ตั้งมั่นในการบำเพ็ญตบะ ทำให้เขาเสื่อมลงทีละน้อย คือชรัตการุผู้โลภในตบะ มีจิตใจอ่อนล้าและไม่รู้สึกตัว
1.45.28
न हि नस्तत्तपस्तस्य तारयिष्यति सत्तम ।
छिन्नमूलान्परिभ्रष्टान्कालोपहतचेतसः ॥ १.४५.२८ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดี ตบะของเขาจะไม่ช่วยพวกเราให้พ้นได้เลย พวกเราที่รากขาดแล้ว ตกต่ำลงไป และจิตใจถูกกาลเวลาทำลาย
1.45.29
अधः प्रविष्टान्पश्यास्मान्यथा दुष्कृतिनस्तथा ।
अस्मासु पतितेष्वत्र सह सर्वैः सबान्धवैः ॥ १.४५.२९ ॥
ท่านจงดูพวกเราที่จมลงไปข้างล่าง เหมือนคนทำชั่วที่ตกลงไปฉะนั้น เมื่อพวกเราตกลงมาที่นี่ พร้อมกับญาติพี่น้องทั้งหมด
1.45.30
छिन्नः कालेन सोऽप्यत्र गन्ता वै नरकं ततः ।
तपो वाऽप्यथ चा यज्ञो यच्चान्यत्पावनं महत् ॥ १.४५.३० ॥
เขาเองก็จะถูกกาลเวลาตัดขาด และจะตกลงสู่นรกจากที่นี่เป็นแน่ ไม่ว่าจะเป็นตบะ การบูชายัญ หรือการชำระล้างอันยิ่งใหญ่อื่นใด
1.45.31
तत्सर्वं न समं तात संतत्येति सतां मतम् ।
स तात दृष्ट्वा ब्रूयास्तं जरत्कारुं तपोधन ॥ १.४५.३१ ॥
ลูกรัก สิ่งทั้งหมดนั้นไม่เท่าเทียมกับการมีบุตรสืบสกุล นี่คือความเห็นของผู้ดีทั้งหลาย โอ้ผู้มีตบะเป็นทรัพย์ เมื่อท่านได้เห็นแล้ว จงไปบอกชรัตการุเถิด
1.45.32
यथा दृष्टमिदं चात्र त्वयाऽऽख्येयमशेषतः ।
यथा दारान्प्रकुर्यात्स पुत्रानुत्पादयेद्यथा ॥ १.४५.३२ ॥
สิ่งที่ท่านได้เห็นที่นี่ ท่านต้องบอกให้ครบถ้วนทุกประการ และบอกว่าเขาควรมีภรรยาอย่างไร และให้กำเนิดบุตรอย่างไร
1.45.33
वा ब्रह्मंस्त्वया वाच्यः सोऽस्माकं नाथवत्तया ।
बान्धवानां हितस्येह यथा चात्मकुलं तथा ॥ १.४५.३३ ॥
หรือโอ้พราหมณ์ ท่านต้องบอกเขาว่า เขาควรเป็นที่พึ่งของพวกเราดุจผู้มีที่พึ่ง เพื่อประโยชน์ของญาติพี่น้องที่นี่ และเพื่อวงศ์ตระกูลของเขาเองด้วย
1.45.34
कस्त्वं बन्धुमिवास्माकमनुशोचसि सत्तम ।
श्रोतुमिच्छाम सर्वेषां को भवानिह तिष्ठति ॥ १.४५.३४ ॥
ท่านผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดี ท่านเป็นใครกัน ที่เศร้าโศกเพื่อพวกเราราวกับเป็นญาติของพวกเรา พวกเราทุกคนต่างปรารถนาจะฟังว่า ท่านผู้ยืนอยู่ที่นี่เป็นผู้ใด