महाभारत · अध्याय 1.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.46.1
एतच्छ्रुत्वा जरत्कारुर्भृशं शोकपरायणः ।
उवाच तान्पितॄन्दुःखाद्बाष्पसंदिग्धया गिरा ॥ १.४६.१ ॥
हे ऐकून अत्यंत शोकाकुल झालेला जरत्कारु दुःखाने अश्रूंनी दाटलेल्या स्वराने त्या पितरांना म्हणाला.
1.46.2
मम पूर्वे भवन्तो वै पितरः सपितामहाः ।
तद्ब्रूत यन्मया कार्यं भवतां प्रियकाम्यया ॥ १.४६.२ ॥
हे माझ्या पूर्वजांनो, तुम्हीच माझे पितर आणि पितामह आहात. म्हणून तुमच्या प्रिय इच्छेसाठी मी काय करावे ते सांगा.
1.46.3
अहमेव जरत्कारुः किल्बिषी भवतां सुतः ।
ते दण्डं धारयत मे दुष्कृतेरकृतात्मनः ॥ १.४६.३ ॥
मीच जरत्कारु, तुमचा पापी पुत्र आहे. माझ्या दुष्कृत्यांमुळे अकृतात्मा असलेल्या मला तुम्ही शिक्षा करा.
1.46.4
पुत्र दिष्ट्याऽसि संप्राप्त इमं देशं यदृच्छया ।
किमर्थं च त्वया ब्रह्मन्न कृतो दारसङ्ग्रहः ॥ १.४६.४ ॥
पुत्रा, भाग्याने तू योगायोगाने या ठिकाणी आला आहेस. पण हे ब्राह्मणा, तू पत्नी का स्वीकारली नाहीस?
1.46.5
ममायं पितरो नित्यं हृद्यर्थः परिवर्तते ।
ऊर्ध्वरेताः शरीरं वै प्रापयेयममुत्र वै ॥ १.४६.५ ॥
हे पितरांनो, माझ्या हृदयाचे हेच ध्येय सदैव कायम आहे. ऊर्ध्वरेता होऊन मी या देहानेच परलोक प्राप्त करीन.
1.46.6
न दारान्वै करिष्येऽहमिति मे भावितं मनः ।
एवं दृष्ट्वा तु भवतः शकुन्तानिव लम्बतः ॥ १.४६.६ ॥
मी पत्नी स्वीकारणार नाही असा माझ्या मनाने निश्चय केला आहे. पण पक्ष्यांप्रमाणे लोंबकळणाऱ्या तुम्हांस पाहून—
1.46.7
मया निवर्तिता बुद्धिर्ब्रह्मचर्यात्पितामहाः ।
करिष्ये वः प्रियं कामं निवेक्ष्येऽहमसंशयम् ॥ १.४६.७ ॥
हे पितामहांनो, मी ब्रह्मचर्यापासून माझी बुद्धी परत फिरवली आहे. तुमची प्रिय इच्छा मी पूर्ण करीन; निःसंशय मी विवाह करीन.
1.46.8
सनाम्नीं यद्यहं कन्यामुपलप्स्ये कदाचन ।
भविष्यति च या काचिद्भैक्ष्यवत्स्वयमुद्यता ॥ १.४६.८ ॥
मला कधी सनाम्नी (एकाच नावाची) कन्या मिळाली, आणि भिक्षेप्रमाणे स्वतःहून अर्पण होणारी कोणी असेल तर…
1.46.9
प्रतिग्रहीता तामस्मि न भरेयं च यामहम् ।
एवंविधमहं कुर्यां निवेशं प्राप्नुयां यदि।
अन्यथा न करिष्येऽहं सत्यमेतत्पितामहाः ॥ १.४६.९ ॥
मी तिचा स्वीकार करीन, पण जिचे पोषण मी करणार नाही. असा विवाह मला मिळाला तरच मी तसे करीन; अन्यथा करणार नाही. हे पितामहांनो, हे सत्य आहे.
1.46.10
तत्र चोत्पत्स्यते जन्तुर्भवतां तारणाय वै ।
शाश्वताश्चाव्ययाश्चैव तिष्ठन्तु पितरो मम ॥ १.४६.१० ॥
तेथे तुमच्या उद्धारासाठी निश्चितच एक जीव जन्म घेईल. माझे पितर शाश्वत आणि अव्यय होऊन स्थिर राहोत.
1.46.11
एवमुक्त्वा तु स पितॄंश्चचार पृथिवी मुनिः ।
न च स्म लभते भार्यां वृद्धोऽयमिति शानक ॥ १.४६.११ ॥
असे बोलून तो मुनी पितरांसह पृथ्वीवर भटकला. हे शानका, 'हा वृद्ध आहे' असे म्हणून त्याला पत्नी मिळाली नाही.
1.46.12
यदा निर्वेदमापन्नः पितृभिश्चोदिस्तथा ।
तदाऽरण्यं स गत्वोच्चैश्चुक्रोश भृशदुःखितः ॥ १.४६.१२ ॥
जेव्हा तो निर्वेदाला प्राप्त झाला आणि पितरांनीही त्याला तसेच प्रेरित केले, तेव्हा तो अत्यंत दुःखी होऊन अरण्यात गेला आणि मोठ्याने रडला.
1.46.13
सत्वरण्यगतः प्राज्ञः पितॄणा हितकाम्यया ।
उवाच कन्यां याचामि तिस्रो वाचः शनैरिमाः ॥ १.४६.१३ ॥
पितरांच्या हितासाठी प्राज्ञ मुनी वनात जाऊन हळूच ही तीन वाक्ये बोलले — "मी एका कन्येची याचना करतो."
1.46.14
यानि भूतानि सन्तीह स्थावराणि चराणि च ।
अन्तर्हितानि वा यानि तानि शृण्वन्तु मे वचः ॥ १.४६.१४ ॥
येथे जे प्राणी आहेत — स्थावर आणि जंगम, आणि जे लपलेले आहेत — त्यांनी माझे वचन ऐकावे.
1.46.15
उग्रे तपसि वर्तन्तं पितरश्चोदयन्ति माम् ।
निविशस्वेति दुःखार्ताः सन्तानस्य चिकीर्षया ॥ १.४६.१५ ॥
कठोर तपात असलेल्या मला, दुःखार्त पितर "संसार कर" असे संततीच्या इच्छेने प्रेरित करतात.
1.46.16
निवेशायाखिलां भूमिं कन्याभैक्ष्यं चरामि भोः ।
दरिद्रो दुःखशीलश्च पितृभिः सन्नियोजितः ॥ १.४६.१६ ॥
संसार करण्यासाठी मी सर्व पृथ्वीवर कन्येची भिक्षा मागत फिरतो आहे, हे श्रोतेहो. मी दरिद्री आणि दुःखस्वभावाचा आहे; पितरांनी या कार्यासाठी मला नियुक्त केले आहे.
1.46.17
यस्य कन्याऽस्ति भूतस्य ये मयेह प्रकीर्तिताः ।
ते मे कन्यां प्रयच्छन्तु चरतः सर्वतोदिशम् ॥ १.४६.१७ ॥
ज्याची कन्या असेल, येथे मी ज्यांचा उल्लेख केला आहे, त्या सर्वांनी, सर्व दिशांना फिरणाऱ्या मला कन्या द्यावी.
1.46.18
मम कन्या सनाम्नी या भैक्ष्यवच्चोदिता भवेत् ।
भरेयं चैव यां नाहं तां मे कन्यां प्रयच्छत ॥ १.४६.१८ ॥
माझी सनाम्नी कन्या जी भिक्षेसारखी दिली गेली असेल, जिचे मी पालनपोषण करणार नाही — ती कन्या मला द्या.
1.46.19
ततस्ते पन्नगा ये वै जरत्कारौ समाहिताः ।
तामादाय प्रवृत्तिं ते वासुकेः प्रत्यवेदयन् ॥ १.४६.१९ ॥
तेव्हा जरत्कारूवर मन एकाग्र केलेल्या त्या सर्पांनी तिला घेऊन वासुकीला ही बातमी कळवली.
1.46.20
तेषां श्रुत्वा स नागेन्द्रस्तां कन्यां समलङ्कृताम् ।
प्रगृह्यारण्यमगमत्समीपं तस्य पन्नगः ॥ १.४६.२० ॥
त्यांचे बोलणे ऐकून त्या नागराजाने अलंकृत केलेल्या त्या कन्येचा हात धरला आणि तिच्या जवळच्या अरण्यात गेला.
1.46.21
तत्र तां भैक्ष्यवत्कन्यां प्रादात्तस्मै महात्मने ।
नागेन्द्रो वासुकिर्ब्रह्मन्न स तां प्रत्यगृह्णत ॥ १.४६.२१ ॥
तेथे नागेंद्र वासुकीने ती कन्या भिक्षेप्रमाणे त्या महात्म्याला दिली; पण हे ब्रह्मन्, त्याने तिचा स्वीकार केला नाही.
1.46.22
असनामेति वै मत्वा भरणे चाविचारिते ।
मोक्षभावे स्थितश्चापि मन्दीभूतः परिग्रहे ॥ १.४६.२२ ॥
'ही असनामा आहे' असे मानून, भरणपोषणाचा विचार न करता, मोक्षभावात स्थिर राहून, स्वीकारताना तो मंद झाला.
1.46.23
ततो नाम स कन्यायाः पप्रच्छ भृगुनन्दन ।
वासुकिं भरणं चास्या न कुर्यामित्युवाच ह ॥ १.४६.२३ ॥
तेव्हा त्याने त्या कन्येचे नाव विचारले, हे भृगुनंदना; वासुकीला 'मी हिचे भरणपोषण करणार नाही' असे म्हटले.