મહાભારત · અધ્યાય 1.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.47.1
वासुकिस्त्वब्रवीद्वाक्यं जरत्कारुमृषिं तदा ।
सनाम्नी तव कन्येयं स्वसा मे तपसान्विता ॥ १.४७.१ ॥
ત્યારે વાસુકિએ જરત્કારુ ઋષિને કહ્યું: 'તારા નામવાળી આ કન્યા મારી બહેન છે; તે તપથી યુક્ત છે.'
1.47.2
भरिष्यामि च ते भार्यां प्रतीच्छेमां द्विजोत्तम ।
रक्षणं च करिष्येऽस्याः सर्वशक्त्या तपोधन।
त्वदर्थं रक्ष्यते चैषा मया मुनिवरोत्तम ॥ १.४७.२ ॥
'હે દ્વિજોત્તમ, હું તારી પત્નીનું ભરણપોષણ કરીશ; આને સ્વીકાર. હે તપોધન, મારી સર્વશક્તિથી હું આનું રક્ષણ કરીશ. હે મુનિવરોત્તમ, તારા માટે જ હું આનું રક્ષણ કરું છું.'
1.47.3
न भरिष्येऽहमेतां वै एष मे समयः कृतः ।
अप्रियं च न कर्तव्यं कृते चैनां त्यजाम्यहम् ॥ १.४७.३ ॥
'હું તેનું ભરણપોષણ નહીં કરું; આ મારી શરત છે. કોઈ અપ્રિય કાર્ય ન કરવું; કર્યું તો હું તેને ત્યજી દઈશ.'
1.47.4
प्रतिश्रुते तु नागेन भरिष्ये भगिनीमिति ।
जरत्कारुस्तदा वेश्म भुजगस्य जगाम ह ॥ १.४७.४ ॥
નાગે વચન આપ્યું — 'બહેનનું ભરણપોષણ કરીશ' એમ — ત્યારે જરત્કારુ તે નાગના ભવનમાં ગયા.
1.47.5
तत्र मन्त्रविदां श्रेष्ठस्तपोवृद्धो महाव्रतः ।
जग्राह पाणिं धर्मात्मा विधिमन्त्रपुरस्कृतम् ॥ १.४७.५ ॥
ત્યાં મંત્રજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, તપમાં વૃદ્ધ, મહાવ્રતી અને ધર્માત્માએ વિધિ અને મંત્રો સાથે તેનો હાથ પકડ્યો.
1.47.6
ततो वासगृहं रम्यं पन्नगेन्द्रस्य संमतम् ।
जगाम भार्याम दाय स्तूयमानो महर्षिभिः ॥ १.४७.६ ॥
પછી નાગરાજની સંમતિવાળા સુંદર શયનગૃહમાં, પત્નીને લઈને, મહર્ષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતાં તેઓ ગયા.
1.47.7
शयनं तत्र संक्लृप्तं स्पर्ध्यास्तरणसंवृतम् ।
तत्र भार्यासहायो वै जरत्कारुरुवास ह ॥ १.४७.७ ॥
ત્યાં સુંદર બિછાનાથી ઢંકાયેલી એક શય્યા તૈયાર હતી. ત્યાં જરત્કારુ પત્ની સાથે રહ્યા.
1.47.8
स तत्र समयं चक्रे भार्यया सह सत्तमः ।
विप्रियं मे न कर्तव्यं न च वाच्यं कदाचन ॥ १.४७.८ ॥
તે શ્રેષ્ઠ મુનિએ ત્યાં પત્ની સાથે એક શરત મૂકી: "મને અપ્રિય લાગે એવું તું ન કરજે, અને ક્યારેય એવું બોલતી પણ નહિ."
1.47.9
त्यजेयं विप्रिये च त्वां कृते वासं च ते गृहे ।
एतद्गृहाण वचनं मया यत्समुदीरितम् ॥ १.४७.९ ॥
તું અપ્રિય કાર્ય કરીશ તો હું તને ત્યજી દઈશ, અને મારા ઘરમાં તારો વાસ પણ સમાપ્ત થશે. મેં કહેલું આ વચન સ્વીકાર.
1.47.10
ततः परमसंविग्ना स्वसा नागपतेस्तदा ।
अतिदुःखान्विता वाक्यं तमुवाचैवमस्त्विति ॥ १.४७.१० ॥
ત્યારે નાગરાજની બહેન અત્યંત વ્યાકુળ થઈ અને મહાદુઃખથી તેણે તેને કહ્યું: "એમ જ થાઓ."
1.47.11
तथैव सा च भर्तारं दुःखशीलमुपचारत् ।
उपायैः श्वेतकाकीयैः प्रियकामा यशस्विनी ॥ १.४७.११ ॥
એ જ રીતે તે યશસ્વિની દુઃખી સ્વભાવવાળા પતિની સેવા કરતી, તેને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી કોમળ ઉપાયોથી તેનું મન સાચવતી.
1.47.12
ऋतुकाले ततः स्नाता कदाचिद्वासुकेः स्वसा ।
भर्तारं वै यथान्यायमुपतस्थे महामुनिम् ॥ १.४७.१२ ॥
પછી એકવાર ઋતુકાળમાં સ્નાન કરીને વાસુકિની બહેન વિધિ પ્રમાણે પોતાના મહામુનિ પતિ પાસે ગઈ અને તેમની સેવા કરી.
1.47.13
तत्र तस्याः समभवद्गर्भो ज्वलनसन्निभः ।
अतीव तेजसा युक्तो वैश्वानरसमद्युतिः ॥ १.४७.१३ ॥
ત્યાં તેના ગર્ભ રહ્યો, જે અગ્નિ જેવો હતો. તે અત્યંત તેજથી યુક્ત અને વૈશ્વાનર અગ્નિ સમાન દીપ્તિવાળો હતો.
1.47.14
शुक्लपक्षे यथा सोमो व्यवर्धत तथैव सः ।
ततः कतिपयाहस्तु जरत्कारुर्महायशाः ॥ १.४७.१४ ॥
શુક્લ પક્ષમાં ચંદ્ર જેમ વધે તેમ તે પણ વધ્યો. પછી કેટલાક દિવસો બાદ મહાયશસ્વી જરત્કારુ...
1.47.15
उत्सङ्गेऽस्याः शिरः कृत्वा सुष्वाप परिखिन्नवत् ।
तस्मिंश्च सुप्ते विप्रेन्द्रे सवितास्तमियाद्गिरिम् ॥ १.४७.१५ ॥
તેના ખોળામાં માથું મૂકીને તે થાકેલાની જેમ સૂઈ ગયો. તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ સૂતા હતા ત્યારે સૂર્ય પર્વતની પાછળ અસ્ત થવા લાગ્યો.
1.47.16
अह्नः परिक्षये ब्रह्मंस्ततः साऽचिन्तयत्तदा ।
वासुकेर्भगिनी भीता धर्मलोपान्मनस्विनी ॥ १.४७.१६ ॥
હે બ્રહ્મન્, દિવસના અંતે ત્યારે વાસુકિની બહેન ધર્મલોપના ભયથી વિચારમાં પડી ગઈ.
1.47.17
किं नु मे सुकृतं भूयाद्भर्तुरुत्थापनं न वा ।
दुःखशीलो हि धर्मात्मा कथं नास्यापराध्नुयाम् ॥ १.४७.१७ ॥
પતિને જગાડવું એ મારું પુણ્ય થશે કે નહીં? તે ધર્માત્મા છે, કઠોર સ્વભાવના છે; તો હું તેમનો અપરાધ કેમ ન કરું?
1.47.18
कोपो वा धर्मशीलस्य धर्मलोपोऽथवा पुनः ।
धर्मलोपो गरीयान्वै स्यादित्यत्राकरोन्मतिम् ॥ १.४७.१८ ॥
ધર્મશીલનો ક્રોધ કે ધર્મલોપ? ધર્મલોપ જ વધુ ગંભીર હશે એમ વિચારીને તેણે નિર્ણય કર્યો.
1.47.19
उत्थापयिष्ये यद्येनं ध्रुवं कोपं करिष्यति ।
धर्मलोपो भवेदस्य सन्ध्यातिक्रमणे ध्रुवम् ॥ १.४७.१९ ॥
જો હું એમને જગાડીશ તો તેઓ ચોક્કસ ક્રોધ કરશે; અને સંધ્યાનો અતિક્રમ કરવાથી તેમના ધર્મનો નિશ્ચિત લોપ થશે.
1.47.20
इति निश्चित्य मनसा जरत्कारुर्भुजंगमा ।
तमृषिं दीप्ततपसं शयानमनलोपमम् ॥ १.४७.२० ॥
એમ મનમાં નિશ્ચય કરીને જરત્કારુએ અગ્નિ સમાન તેજસ્વી તપવાળા તે ઋષિને સૂતેલા જોયા.
1.47.21
उवाचेदं वचः श्लक्ष्णं ततो मधुरभाषिणी ।
उत्तिष्ठ त्वं महाभाग सूर्योऽस्तमुपगच्छति ॥ १.४७.२१ ॥
ત્યારે મધુર બોલનારી તેણીએ નરમાશથી આ વચન કહ્યું — 'ઊઠો, હે મહાભાગ, સૂર્ય અસ્ત થવા જઈ રહ્યો છે.'
1.47.22
सन्ध्यामुपास्स्व भगवन्नपः स्पृष्ट्वा यतव्रतः ।
प्रादुष्कृताग्निहोत्रोऽयं मुहूर्तो रम्यदारुणः ॥ १.४७.२२ ॥
હે ભગવન્, પાણીને સ્પર્શીને, વ્રતમાં દૃઢ રહીને સંધ્યાની ઉપાસના કરો; આ મુહૂર્ત અગ્નિહોત્ર પ્રગટાવવાનો છે, રમણીય અને ભયંકર પણ.
1.47.23
सन्ध्या प्रवर्तते चेयं पश्चिमायां दिशि प्रभो ।
एवमुक्तः स भगवाञ्जरत्कारुर्महातपाः ॥ १.४७.२३ ॥
હે પ્રભુ, પશ્ચિમ દિશામાં આ સંધ્યા આવી રહી છે.' એમ કહેવાતાં તે ભગવાન, મહાતપસ્વી જરત્કારુ—
1.47.24
भार्यां प्रस्फुरमाणौष्ठ इदं वचनमब्रवीत् ।
अवमानः प्रयुक्तोऽयं त्वया मम भुजंगमे ॥ १.४७.२४ ॥
ધ્રૂજતા હોઠે તેમણે પોતાની પત્નીને આ વચન કહ્યું — 'હે ભુજંગમે, તેં મારું આ અપમાન કર્યું છે.'
1.47.25
समीपे ते न वत्स्यामि गमिष्यामि यथागतम् ।
शक्तिरस्ति न वामोरु मयि सुप्ते विभावसोः ॥ १.४७.२५ ॥
હે સુંદર સાથળવાળી, હું તારી પાસે નહીં રહું; જેવો આવ્યો હતો તેવો જ જઈશ. વિભાવસુ (અગ્નિ) સૂતા હોય ત્યારે મારામાં શક્તિ નથી.
1.47.26
अस्तं गन्तुं यथाकालमिति मे हृदि वर्तते ।
न चाप्यवमतस्येह वासो रोचेत कस्यचित् ॥ १.४७.२६ ॥
યોગ્ય સમયે ચાલ્યા જવું, એવો મારા મનમાં વિચાર છે. અપમાનિત માણસનું અહીં રહેવું કોઈને ગમતું નથી.
1.47.27
किं पुनर्धर्मशीलस्य मम वा मद्विधस्य वा ।
एवमुक्ता जरत्कारुर्भर्त्रा हृदयकम्पनम् ॥ १.४७.२७ ॥
તો પછી ધર્મશીલ એવા મારા જેવા વિશે શું કહેવું! પતિએ આ રીતે કહેતાં હૃદય કંપાવનારા વચન સાંભળીને જરત્કારુ (ધ્રુજી ઊઠી).
1.47.28
अब्रवीद्भगिनी तत्र वासुकेः सन्निवेशने ।
नावमानात्कृतवती तवाहं विप्रे बोधनम् ॥ १.४७.२८ ॥
ત્યાં વાસુકિના નિવાસસ્થાને તેની બહેને કહ્યું — અપમાનથી નહીં; હે વિપ્ર, તમને યાદ અપાવવા માટે જ મેં આમ કર્યું.
1.47.29
धर्मलोपो न ते विप्र स्यादित्येतन्मया कृतम् ।
उवाच भार्यामित्युक्तो जरत्कारुर्महातपाः ॥ १.४७.२९ ॥
"હે વિપ્ર, તારા ધર્મનો લોપ ન થાય એટલા માટે મેં આ કર્યું" એમ કહેવાતાં મહાતપસ્વી જરત્કારુએ પત્નીને કહ્યું.
1.47.30
ऋषिः कोपसमाविष्टस्त्यक्तुकामो भुजंगमाम् ।
न मे वागनृतं प्राह गमिष्येऽहं भुजंगमे ॥ १.४७.३० ॥
ક્રોધથી ભરાયેલા ઋષિએ નાગણીનો ત્યાગ કરવાની ઇચ્છાથી કહ્યું — મારું વચન કદી અસત્ય બોલ્યું નથી; હે નાગણી, હું જઈશ.
1.47.31
समयो ह्येष मे पूर्वं त्वया सह मिथः कृतः ।
सुखमस्म्युषितो भद्रे ब्रूयास्त्वं भ्रातरं शुभे ॥ १.४७.३१ ॥
આ જ મારી પહેલાંની તારી સાથે પરસ્પર કરેલી શરત છે. હે ભદ્રે, હું સુખપૂર્વક રહ્યો. હે શુભે, તું તારા ભાઈને આ કહેજે.
1.47.32
इतो मयि गते भीरु गतः स भगवानिति ।
त्वं चापि मयि निष्क्रान्ते न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ १.४७.३२ ॥
હે ભીરુ, હું અહીંથી ગયા પછી, 'તે ભગવાન ગયા' એમ કહેજે. અને હું નીકળી ગયા પછી તારે પણ શોક ન કરવો.
1.47.33
इत्युक्ता साऽनवद्याङ्गी प्रत्युवाच मुनिं तदा ।
जरत्कारुं जरत्कारुश्चिन्ताशोकपरायणा ॥ १.४७.३३ ॥
આમ કહેવાયેલી તે નિર્દોષ અંગોવાળી સ્ત્રીએ ત્યારે મુનિને ઉત્તર આપ્યો — ચિંતા અને શોકમાં ડૂબેલી જરત્કારુ.
1.47.34
बाष्पगद्गदया वाचा मुखेन परिशुष्यता ।
कृताञ्जलिर्वरारोहा पर्यश्रुनयना ततः ॥ १.४७.३४ ॥
આંસુથી રૂંધાયેલા અવાજે, સુકાઈ ગયેલા મુખે, હાથ જોડીને, સુંદર કમરવાળી તે સ્ત્રી આંસુભરી આંખે (બોલી).
1.47.35
धैर्यमालम्ब्य वामोरूर्हृदयेन प्रवेपता ।
न मामर्हसि धर्मज्ञ परित्यक्तुमनागसम् ॥ १.४७.३५ ॥
ધૈર્ય ધારણ કરીને, હૃદય કંપતાં (તે બોલી): હે ધર્મજ્ઞ, નિર્દોષ એવી મને ત્યજવી તમને યોગ્ય નથી.
1.47.36
धर्मे स्थितां स्थितो धर्मे सदा प्रियहिते रताम् ।
प्रदाने कारणं यच्च मम तुभ्यं द्विजोत्तम ॥ १.४७.३६ ॥
ધર્મમાં સ્થિત તમે, અને ધર્મમાં સદા સ્થિત હું, પ્રિયજનોના હિતમાં રત; મને તમને આપવાનું જે કારણ હતું, હે દ્વિજોત્તમ.
1.47.37
तदलब्धवतीं मन्दां किं मां वक्ष्यति वासुकिः ।
मातृशापाभिभूतानां ज्ञातीनां मम सत्तम ॥ १.४७.३७ ॥
તેથી ન મેળવેલી આ મંદા સાથે વાસુકિ મને શું કહેશે? માતાના શાપથી અભિભૂત મારા જ્ઞાતિજનો વિશે, હે સત્તમ.
1.47.38
अपत्यमीप्सितं त्वत्तस्तच्च तावन्न दृश्यते ।
त्वत्तो ह्यपत्यलाभेन ज्ञातीनां मे शिवं भवेत् ॥ १.४७.३८ ॥
તારા થકી ઇચ્છિત સંતાન હજુ દેખાતું નથી. તારાથી સંતાનપ્રાપ્તિ થાય તો મારા જ્ઞાતિજનોનું કલ્યાણ થશે.
1.47.39
संप्रयोगो भवेन्नायां मम मोघस्त्वया द्विज ।
ज्ञातीनां हितमिच्छन्ती भगवंस्त्वां प्रसादये ॥ १.४७.३९ ॥
હે દ્વિજ, આ સ્થિતિમાં તારો મારી સાથે સંયોગ વ્યર્થ ન જાય. જ્ઞાતિજનોના હિતની ઇચ્છા રાખીને, હે ભગવન્, હું તને પ્રસન્ન કરું છું.
1.47.40
इममव्यक्तरूपं मे गर्भमाधाय सत्तम ।
कथं त्यक्त्वा महात्मा सन्गन्तुमिच्छस्यनागसम् ॥ १.४७.४० ॥
હે સત્તમ, મારો આ અવ્યક્ત રૂપવાળો ગર્ભ સ્થાપીને, મહાત્મા હોવા છતાં નિર્દોષ એવી મને છોડીને તું કેમ જવા ઇચ્છે છે?
1.47.41
एवमुक्तस्तु स मुनिर्भार्यां वचनमब्रवीत् ।
यद्युक्तमनुरूपं च जरत्कारुं तपोधनः ॥ १.४७.४१ ॥
આમ કહેવાતાં, તપોધન એવા તે મુનિ જરત્કારુએ પોતાની પત્નીને આ વચન કહ્યાં, જો તે યુક્ત અને અનુરૂપ હોય તો.
1.47.42
अस्त्ययं सुभगे गर्भस्तव वैश्वानरोपमः ।
ऋषिः परमधर्मात्मा वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १.४७.४२ ॥
હે સુભગે, તારા ગર્ભમાં અગ્નિ સમાન એક ઋષિ છે, જે પરમ ધર્માત્મા અને વેદ-વેદાંગોમાં પારંગત છે.
1.47.43
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा जरत्कारुर्महानृषिः ।
उग्राय तपसे भूयो जगाम कृतनिश्चयः ॥ १.४७.४३ ॥
આમ કહીને તે ધર્માત્મા મહર્ષિ જરત્કારુ દૃઢ નિશ્ચય સાથે ફરીથી ઉગ્ર તપ માટે ચાલ્યા ગયા.