महाभारत · अध्याय 1.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.51.1
एवमुक्त्वा ततः श्रीमान्मन्त्रिभिश्चानुमीदितः ।
आरुरोह प्रतिज्ञां स सर्पसत्राय पार्थिवः ॥ १.५१.१ ॥
ऐसा कहकर श्रीमान् राजा ने मन्त्रियों की अनुमति पाकर सर्पसत्र के लिए प्रतिज्ञा ली।
1.51.2
ब्रह्मन्भरतशार्दूलो राजा पारिक्षितस्तदा ।
पुरोहितमथाहूय ऋत्विजो वसुधाधिपः ॥ १.५१.२ ॥
हे ब्राह्मण! भरतों में श्रेष्ठ राजा पारिक्षित ने तब पुरोहित और ऋत्विजों को बुलाकर, पृथ्वी के स्वामी ने...
1.51.3
अब्रवीद्वाक्यसंपन्नः कार्यसंपत्करं वचः ।
यो मे हिंसितवांस्तातं तक्षकः स दुरात्मवान् ॥ १.५१.३ ॥
वाक्यकुशल राजा ने कार्य सिद्ध करने वाले वचन कहे: "जिस तक्षक ने मेरे पिता की हत्या की है, वह दुष्टात्मा है।"
1.51.4
प्रतिकुर्यां यथा तस्य तद्भवन्तो ब्रुवन्तु मे ।
अपि तत्कर्म विदितं भवतां येन पन्नगम् ॥ १.५१.४ ॥
मैं उससे कैसे बदला लूँ, आप लोग मुझे बताएँ। क्या आप लोग वह कर्म जानते हैं, जिससे उस सर्प को...
1.51.5
तक्षकं संप्रदीप्तेऽग्नौ प्रक्षिपेयं सबान्धवम् ।
यथा तेन पिता मह्यं पूर्वं दग्धो विषाग्निना
तथाऽहमपि तं पापं दग्धुमिच्छामि पन्नगम् ॥ १.५१.५ ॥
मैं तक्षक को उसके बन्धुओं सहित प्रज्वलित अग्नि में डाल दूँ, जैसे उसने पहले मेरे पिता को विषाग्नि से जलाया था, वैसे ही मैं भी उस पापी सर्प को जलाना चाहता हूँ।
1.51.6
अस्ति राजन्महात्सत्रं त्वदर्थं देवनिर्मितम् ।
सर्वसत्रमिति ख्यातं पुराणे परिपठ्यते ॥ १.५१.६ ॥
हे राजन्! आपके लिए देवताओं द्वारा रचित एक महान सत्र है, जो "सर्वसत्र" नाम से प्रसिद्ध है और पुराणों में वर्णित है।
1.51.7
आहर्ता तस्य सत्रस्य त्वन्नान्योऽस्ति नराधिप ।
इति पौराणिकाः प्राहुरस्माकं चास्ति स क्रतुः ॥ १.५१.७ ॥
हे नराधिप, उस सत्र का आहर्ता आपसे भिन्न दूसरा कोई नहीं है, ऐसा पौराणिकों ने कहा है; और वह यज्ञ हमारे लिए भी है।
1.51.8
एवमुक्तः स राजर्षिर्मेने दग्धं हि तक्षकम् ।
हुताशनमुखे दीप्ते प्रविष्टमिति सत्तम ॥ १.५१.८ ॥
ऐसा कहे जाने पर उस राजर्षि ने माना कि तक्षक प्रज्वलित अग्नि के मुख में प्रवेश कर जल चुका है, हे सत्तम।
1.51.9
ततोऽब्रवीन्मन्त्रविदस्तान्राजा ब्राह्मणांस्तदा ।
आहरिष्यामि तत्सत्रं संभाराः संभ्रियन्तु मे ॥ १.५१.९ ॥
तब राजा ने मन्त्रज्ञ उन ब्राह्मणों से कहा— मैं वह सत्र करवाऊँगा; मेरे लिए सामग्री एकत्र की जाए।
1.51.10
ततस्त ऋत्विजस्तस्य शास्त्रतो द्विजसत्तम ।
तं देशं मापयामासुर्यज्ञायतनकारणात् ॥ १.५१.१० ॥
तब उसके वे ऋत्विज शास्त्र के अनुसार, हे द्विजसत्तम, यज्ञभूमि बनाने के लिए उस स्थान को मापने लगे।
1.51.11
यथावद्वेदविद्वांसः सर्वे बुद्धेः परंगताः ।
ऋद्ध्या परमया युक्तमिष्टं द्विजगणैर्युतम् ॥ १.५१.११ ॥
वेदज्ञ, बुद्धि में निपुण वे सब यथाविधि, परम समृद्धि से युक्त, द्विजसमूहों से घिरा हुआ इष्ट यज्ञस्थल बनाने लगे।
1.51.12
प्रभूतधनधान्याढ्यमृत्विग्भिः सुनिषेवितम् ।
निर्माय चापि विधिवद्यज्ञायतनमीप्सितम् ॥ १.५१.१२ ॥
धन और धान्य से समृद्ध, ऋत्विजों द्वारा भली प्रकार सेवित वह अभीष्ट यज्ञशाला विधिपूर्वक बनाकर...
1.51.13
राजानं दीक्षयामासुः सर्पसत्राप्तये तदा ।
इदं चासीत्तत्र पूर्वं सर्पसत्रे भविष्यति ॥ १.५१.१३ ॥
तब उन्होंने सर्पसत्र की प्राप्ति के लिए राजा को दीक्षा दी। और वहाँ पहले सर्पसत्र में यह घटित होने वाला था।
1.51.14
निमित्तं महदुत्पन्नं यज्ञविघ्नकरं तदा ।
यज्ञस्यायतने तस्मिन्क्रियमाणे वचोऽब्रवीत् ॥ १.५१.१४ ॥
तब यज्ञ में विघ्न डालने वाला एक बड़ा अपशकुन उत्पन्न हुआ। उस यज्ञभूमि में अनुष्ठान चलते समय किसी ने यह वचन कहा।
1.51.15
स्थपतिर्बुद्धिसंपन्नो वास्तुविद्याविशारदः ।
इत्यब्रवीत्सूत्रधारः सूतः पौराणिकस्तदा ॥ १.५१.१५ ॥
बुद्धि से संपन्न, वास्तुविद्या में निपुण स्थपति, सूत्रधार तथा पौराणिक सूत ने तब ऐसा कहा।
1.51.16
यस्मिन्देशे च काले च मापनेयं प्रवर्तिता ।
ब्राह्मणं कारणं कृत्वा नायं संस्थास्यते क्रतुः ॥ १.५१.१६ ॥
जिस स्थान और जिस समय पर यह माप आरंभ हुई है, उसमें किसी ब्राह्मण को कारण बनाकर यह यज्ञ पूर्ण नहीं होगा।
1.51.17
एतच्छ्रुत्वा तु राजासौ प्राग्दीक्षाकालमब्रवीत् ।
क्षत्तारं न हि मे कश्चिदज्ञातः प्रविशेदिति ॥ १.५१.१७ ॥
यह सुनकर उस राजा ने दीक्षा-काल से पहले द्वारपाल से कहा कि मेरे पास बिना जाने-पहचाने कोई भी प्रवेश न करे।