મહાભારત · અધ્યાય 1.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.53.1
सर्पसत्रे तदा राज्ञः पाण्डवेयस्य धीमतः ।
जनमेजयस्य के त्वासन्नृत्विजः परमर्षयः ॥ १.५३.१ ॥
ત્યારે પાંડવવંશના બુદ્ધિમાન રાજા જનમેજયના સર્પસત્રમાં કયા પરમ ઋષિઓ ઋત્વિજ હતા?
1.53.2
के सदस्या बभूवुश्च सर्पसत्रे सुदारुणे ।
विषादजननेऽत्यर्थं पन्नगानां महाभय ॥ १.५३.२ ॥
સર્પોને અત્યંત વિષાદ અને મહાભય આપનારા તે ભયંકર સર્પસત્રમાં સદસ્યો કોણ હતા?
1.53.3
सर्वं विस्तरशस्तात भवाञ्छंसितुमर्हति ।
सर्पसत्रविधानज्ञविज्ञेयाः के च सूतज ॥ १.५३.३ ॥
હે સૂતપુત્ર, તમે બધું વિસ્તારથી કહેવાને યોગ્ય છો. સર્પસત્રની વિધિ જાણનારા કોણ જાણવા યોગ્ય હતા?
1.53.4
हन्त ते कथयिष्यामि नामानीह मनीषिणाम् ।
ये ऋत्विजः सदस्याश्च तस्यासन्नृपतेस्तदा ॥ १.५३.४ ॥
ઠીક છે, ત્યારે તે રાજાના ઋત્વિજો અને સદસ્યો જે મનીષીઓ હતા તેમનાં નામ હું તમને અહીં કહીશ.
1.53.5
तत्र होता बभूवाथ ब्राह्मणश्चण्डभार्गवः ।
च्यवनस्यान्वये ख्यातो जातो वेदविदां वरः ॥ १.५३.५ ॥
ત્યાં હોતા તરીકે ચ્યવનના વંશમાં પ્રસિદ્ધ, વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ એવા બ્રાહ્મણ ચંડભાર્ગવ હતા.
1.53.6
उद्गाता ब्राह्मणो वृद्धो विद्वान्कौत्सौऽथ जैमिनिः ।
ब्र्हमाऽभवच्छार्ङ्गरवोऽथाध्वर्युश्चापि पिङ्गलः ॥ १.५३.६ ॥
ઉદ્ગાતા તરીકે વૃદ્ધ અને વિદ્વાન બ્રાહ્મણ કૌત્સ અને જૈમિનિ હતા; બ્રહ્મા શાર્ઙ્ગરવ બન્યા, અને અધ્વર્યુ તરીકે પિંગલ પણ હતા.
1.53.7
सदस्यश्चाभवद्व्यासः पुत्रशिष्यसहायवान् ।
उद्दालकः प्रमतकः श्वेतकेतुश्च पिङ्गलः ॥ १.५३.७ ॥
પુત્રો, શિષ્યો અને સહાયકો સાથે વ્યાસ તે યજ્ઞના સદસ્ય હતા. ઉદ્દાલક, પ્રમતક, શ્વેતકેતુ અને પિંગલ પણ (સદસ્ય હતા).
1.53.8
असितो देवलश्चैव नारदः पर्वतस्तथा ।
आत्रेयः कुम्डजठरौ द्विजः कालघटस्तथा ॥ १.५३.८ ॥
અસિત, દેવલ, નારદ, પર્વત પણ (સદસ્ય હતા); આત્રેય, કુંડ, જઠર અને દ્વિજ કાલઘટ પણ (સદસ્ય હતા).
1.53.9
वात्स्यः श्रुतश्रवा वृद्धो जपस्वाध्यायशीलवान् ।
कोहलो देवशर्मा च मौद्गल्यः समसौरभः ॥ १.५३.९ ॥
વાત્સ્ય, વૃદ્ધ શ્રુતશ્રવા—જપ અને સ્વાધ્યાયમાં નિષ્ઠ; કોહલ, દેવશર્મા અને મૌદ્ગલ્ય સમસૌરભ પણ (સદસ્ય હતા).
1.53.10
एते चान्ये च बहवो ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
सदस्याश्चाभवंस्तत्र सत्रे पारिक्षितस्य ह ॥ १.५३.१० ॥
આ અને બીજા ઘણા વેદપારંગત બ્રાહ્મણો પારિક્ષિતના તે સત્રમાં સદસ્ય હતા.
1.53.11
जुह्वत्स्वृत्विक्ष्वथ तदा सर्पसत्रे महाक्रतौ ।
अहयः प्रापतंस्तत्र घोराः प्राणिभयावहाः ॥ १.५३.११ ॥
તે મહાન સર્પસત્રમાં ઋત્વિજો આહુતિ આપી રહ્યા હતા ત્યારે, પ્રાણીઓને ભય આપનારા ઘોર સર્પો ત્યાં પડવા લાગ્યા.
1.53.12
वसामेदोवहाः कुल्या नागानां संप्रवर्तिताः ।
ववौ गन्धश्च तुमुलो दह्यतामनिशं तदा ॥ १.५३.१२ ॥
નાગોની ચરબી અને મજ્જા વહન કરતી નદીઓ વહેવા લાગી; અને ત્યારે બળતી વસ્તુઓની ભયંકર ગંધ સતત ફૂંકાવા લાગી.
1.53.13
पततां चैव नागानां धिष्ठितानां तथाम्बरे ।
अश्रूयतानिशं शब्दः पच्यतां चाग्निना भृशम् ॥ १.५३.१३ ॥
પડતા અને આકાશમાં સ્થિત નાગોનો, તેમ જ અગ્નિમાં અતિશય રંધાતા નાગોનો શબ્દ સતત સંભળાતો હતો.
1.53.14
तक्षकस्तु स नागेन्द्रः पुरंदरनिवेशनम् ।
गतः श्रुत्वैव राजानं दीक्षितं जनमेजयम् ॥ १.५३.१४ ॥
પરંતુ તે નાગરાજ તક્ષકે દીક્ષિત રાજા જનમેજય વિશે સાંભળતાં જ ઇન્દ્રના ભવન તરફ પ્રયાણ કર્યું.
1.53.15
ततः सर्वं यथावृत्तमाख्याय भुजगोत्तमः ।
अगच्छच्छरणं भीत आगस्कृत्वा पुरंदरम् ॥ १.५३.१५ ॥
પછી બનેલું બધું કહીને, ભયભીત તે શ્રેષ્ઠ સર્પ, ઇન્દ્રનો અપરાધ કરનારની જેમ, તેમને શરણે ગયો.
1.53.16
तमिन्द्रः प्राह सुप्रीतो न तवास्तीह तक्षक ।
भयं नागेन्द्र तस्माद्वै सर्पसत्रात्कदाचन ॥ १.५३.१६ ॥
ઇન્દ્ર અત્યંત પ્રસન્ન થઈને તેને બોલ્યા: 'હે તક્ષક, અહીં તને કોઈ ભય નથી; હે નાગેન્દ્ર, એ સર્પસત્રથી તને ક્યારેય ભય નહીં થાય.'
1.53.17
प्रसादितो मया पूर्वं तवार्थाय पितामहः ।
तस्मात्तव भयं नास्ति व्येतु तेनसो ज्वरः ॥ १.५३.१७ ॥
પહેલાં જ તારા માટે મેં પિતામહ (બ્રહ્મા)ને પ્રસન્ન કર્યા હતા; તેથી તને ભય નથી. તારા તેજનો આ જ્વર દૂર થાઓ.
1.53.18
एवमाश्वासितस्तेन ततः स भुजगोत्तमः ।
उवास भवने तस्मिञ्शक्रस्य मुदितः सुखी ॥ १.५३.१८ ॥
આ રીતે તેમના વડે આશ્વસ્ત થઈને તે શ્રેષ્ઠ સર્પ આનંદિત અને સુખી થઈને શક્રના તે જ ભવનમાં રહેવા લાગ્યો.
1.53.19
अजस्रं निपतत्स्वग्नौ नागेषु भृशदुःखितः ।
अल्पशेषपरीवारो वासुकिः पर्यतप्यत ॥ १.५३.१९ ॥
અગ્નિમાં સતત પડી રહેલા નાગો વચ્ચે અત્યંત દુઃખી વાસુકિ, જેના થોડા જ પરિવારજનો બચ્યા હતા, તે સંતપ્ત થયો.
1.53.20
कश्मलं चाविशद्धोरं वासुकिं पन्नगोत्तमम् ।
स घूर्णमानहृदयो भगिनीमिदमब्रवीत् ॥ १.५३.२० ॥
એક ભયંકર મૂર્છા નાગશ્રેષ્ઠ વાસુકિને વ્યાપી ગઈ. ચક્કર ખાતા હૃદયે તેણે પોતાની બહેનને આ કહ્યું.
1.53.21
दह्यन्तेऽङ्गानि मे भद्रे न दिशः प्रतिभान्ति माम् ।
सीदामीव च संमोहाद्धूर्णतीव च मे मनः ॥ १.५३.२१ ॥
હે ભદ્રે, મારાં અંગો બળી રહ્યાં છે; દિશાઓ મને દેખાતી નથી. મોહથી હું ડૂબતો હોઉં તેમ લાગે છે, અને મારું મન ફરતું હોય તેમ લાગે છે.
1.53.22
दृष्टिर्भ्राम्यति मेऽतीव हृदयं दीर्यतीव च ।
पतिष्याम्यवशोऽद्याहं तस्मिन्दीप्ते विभावसौ ॥ १.५३.२२ ॥
મારી દૃષ્ટિ અત્યંત ફરે છે; મારું હૃદય ફાટતું હોય તેમ લાગે છે. આજે હું લાચાર થઈને તે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પડી જઈશ.
1.53.23
पारिक्षितस्य यज्ञोऽसौ वर्ततेऽस्मज्जिघांसया ।
व्यक्तं मयाऽभिगन्तव्यं प्रेतराजनिवेशनम् ॥ १.५३.२३ ॥
પરીક્ષિતના પુત્રનો આ યજ્ઞ આપણને મારવાની ઇચ્છાથી ચાલી રહ્યો છે. સ્પષ્ટપણે, મારે યમરાજના નિવાસ તરફ જવું પડશે.
1.53.24
अयं स कालः संप्राप्तो यदर्थमसि मे स्वसः ।
जरत्करौमयादत्तात्रायस्वास्मान्सबान्धवान् ॥ १.५३.२४ ॥
હે બહેન, જે હેતુ માટે મેં તને જરત્કારુને આપી હતી, તે સમય હવે આવ્યો છે. સગાંસંબંધીઓ સહિત અમને બચાવ.
1.53.25
आस्तीकः किल यज्ञं तं वर्तन्तं भुजगोत्तमे ।
प्रतिषेत्स्यति मां पूर्वं स्वयमाह पितामहः ॥ १.५३.२५ ॥
આસ્તીકે કહ્યું કે નાગોમાં શ્રેષ્ઠના તે યજ્ઞ ચાલુ હોય ત્યારે પહેલા મને જ રોકવામાં આવશે; સ્વયં પિતામહે આમ કહ્યું હતું.
1.53.26
तद्वत्से ब्रूहि वत्सं स्वं कुमारं वृद्धसंमतम् ।
ममाद्य त्वं सभृत्यस्य मोक्षार्थं वेदवित्तमम् ॥ १.५३.२६ ॥
તેથી હે પુત્રી, વૃદ્ધોએ માન્ય કરેલા, વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તારા પુત્રને કહે; આજે તારે મને અને મારા સેવકોને મુક્ત કરાવવા (જવું જોઈએ).