महाभारत · अध्याय 1.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.53.1
सर्पसत्रे तदा राज्ञः पाण्डवेयस्य धीमतः ।
जनमेजयस्य के त्वासन्नृत्विजः परमर्षयः ॥ १.५३.१ ॥
तेव्हा पांडववंशीय बुद्धिमान राजा जनमेजयाच्या सर्पसत्रात कोण परम ऋषी ऋत्विज होते?
1.53.2
के सदस्या बभूवुश्च सर्पसत्रे सुदारुणे ।
विषादजननेऽत्यर्थं पन्नगानां महाभय ॥ १.५३.२ ॥
सर्पांना अत्यंत दुःख आणि महाभय देणाऱ्या त्या भयंकर सर्पसत्रात कोण सदस्य होते?
1.53.3
सर्वं विस्तरशस्तात भवाञ्छंसितुमर्हति ।
सर्पसत्रविधानज्ञविज्ञेयाः के च सूतज ॥ १.५३.३ ॥
हे सूतपुत्रा, सर्व काही विस्ताराने सांगणे आपल्याला योग्य आहे. सर्पसत्राचे विधान जाणणारे कोण कोण ज्ञात होते?
1.53.4
हन्त ते कथयिष्यामि नामानीह मनीषिणाम् ।
ये ऋत्विजः सदस्याश्च तस्यासन्नृपतेस्तदा ॥ १.५३.४ ॥
ठीक आहे, तेव्हा त्या राजाचे ऋत्विज आणि सदस्य असलेल्या मनीषींची नावे मी तुम्हाला येथे सांगतो.
1.53.5
तत्र होता बभूवाथ ब्राह्मणश्चण्डभार्गवः ।
च्यवनस्यान्वये ख्यातो जातो वेदविदां वरः ॥ १.५३.५ ॥
तेथे होता म्हणून च्यवनाच्या वंशात प्रसिद्ध झालेले, वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असे ब्राह्मण चंडभार्गव होते.
1.53.6
उद्गाता ब्राह्मणो वृद्धो विद्वान्कौत्सौऽथ जैमिनिः ।
ब्र्हमाऽभवच्छार्ङ्गरवोऽथाध्वर्युश्चापि पिङ्गलः ॥ १.५३.६ ॥
उद्गाता म्हणून वृद्ध आणि विद्वान ब्राह्मण कौत्स व जैमिनी होते; ब्रह्मा शार्ङ्गरव झाले, आणि अध्वर्यू म्हणून पिंगलही होते.
1.53.7
सदस्यश्चाभवद्व्यासः पुत्रशिष्यसहायवान् ।
उद्दालकः प्रमतकः श्वेतकेतुश्च पिङ्गलः ॥ १.५३.७ ॥
पुत्र, शिष्य आणि सहाय्यकांसह व्यास त्या यज्ञाचे सदस्य होते. उद्दालक, प्रमतक, श्वेतकेतु आणि पिंगल हेही (सदस्य होते).
1.53.8
असितो देवलश्चैव नारदः पर्वतस्तथा ।
आत्रेयः कुम्डजठरौ द्विजः कालघटस्तथा ॥ १.५३.८ ॥
असित, देवल, नारद, पर्वत; आत्रेय, कुंड, जठर आणि द्विज कालघट हेही (सदस्य होते).
1.53.9
वात्स्यः श्रुतश्रवा वृद्धो जपस्वाध्यायशीलवान् ।
कोहलो देवशर्मा च मौद्गल्यः समसौरभः ॥ १.५३.९ ॥
वात्स्य, वृद्ध श्रुतश्रवा—जप व स्वाध्यायनिष्ठ; कोहल, देवशर्मा आणि मौद्गल्य समसौरभ हेही (सदस्य होते).
1.53.10
एते चान्ये च बहवो ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
सदस्याश्चाभवंस्तत्र सत्रे पारिक्षितस्य ह ॥ १.५३.१० ॥
हे आणि इतर अनेक वेदपारंगत ब्राह्मण पारिक्षिताच्या त्या सत्रात सदस्य होते.
1.53.11
जुह्वत्स्वृत्विक्ष्वथ तदा सर्पसत्रे महाक्रतौ ।
अहयः प्रापतंस्तत्र घोराः प्राणिभयावहाः ॥ १.५३.११ ॥
त्या महान सर्पसत्रात ऋत्विज आहुती देत असताना प्राण्यांना भय देणारे भयंकर साप तेथे पडू लागले.
1.53.12
वसामेदोवहाः कुल्या नागानां संप्रवर्तिताः ।
ववौ गन्धश्च तुमुलो दह्यतामनिशं तदा ॥ १.५३.१२ ॥
नागांची चरबी व मज्जा वाहून नेणारे ओहोळ वाहू लागले; आणि तेव्हा जळणाऱ्या वस्तूंचा भयंकर वास सतत वाहू लागला.
1.53.13
पततां चैव नागानां धिष्ठितानां तथाम्बरे ।
अश्रूयतानिशं शब्दः पच्यतां चाग्निना भृशम् ॥ १.५३.१३ ॥
पडणाऱ्या आणि आकाशात स्थिर असलेल्या नागांचा, तसेच अग्नीत अत्यंत शिजत असलेल्या नागांचा शब्द सतत ऐकू येत होता.
1.53.14
तक्षकस्तु स नागेन्द्रः पुरंदरनिवेशनम् ।
गतः श्रुत्वैव राजानं दीक्षितं जनमेजयम् ॥ १.५३.१४ ॥
परंतु त्या नागराज तक्षकाने दीक्षित राजा जनमेजयाबद्दल ऐकताच इंद्राच्या भवनाकडे प्रयाण केले.
1.53.15
ततः सर्वं यथावृत्तमाख्याय भुजगोत्तमः ।
अगच्छच्छरणं भीत आगस्कृत्वा पुरंदरम् ॥ १.५३.१५ ॥
मग घडलेले सर्व काही सांगून, भयभीत झालेला तो श्रेष्ठ सर्प, इंद्राचा अपराध करणाऱ्याप्रमाणे, त्याला शरण गेला.
1.53.16
तमिन्द्रः प्राह सुप्रीतो न तवास्तीह तक्षक ।
भयं नागेन्द्र तस्माद्वै सर्पसत्रात्कदाचन ॥ १.५३.१६ ॥
इंद्र अत्यंत प्रसन्न होऊन त्याला म्हणाला, 'हे तक्षका, येथे तुला कोणतेही भय नाही; हे नागेंद्रा, त्या सर्पसत्रापासून तुला कधीही भय असणार नाही.'
1.53.17
प्रसादितो मया पूर्वं तवार्थाय पितामहः ।
तस्मात्तव भयं नास्ति व्येतु तेनसो ज्वरः ॥ १.५३.१७ ॥
पूर्वीच तुझ्यासाठी मी पितामहांना (ब्रह्मदेवांना) प्रसन्न केले होते; म्हणून तुला भय नाही. तुझ्या तेजाचा हा ज्वर दूर होवो.
1.53.18
एवमाश्वासितस्तेन ततः स भुजगोत्तमः ।
उवास भवने तस्मिञ्शक्रस्य मुदितः सुखी ॥ १.५३.१८ ॥
अशा प्रकारे त्याने आश्वासन दिल्यावर तो श्रेष्ठ सर्प आनंदित व सुखी होऊन शक्राच्या त्याच भवनात राहू लागला.
1.53.19
अजस्रं निपतत्स्वग्नौ नागेषु भृशदुःखितः ।
अल्पशेषपरीवारो वासुकिः पर्यतप्यत ॥ १.५३.१९ ॥
अग्नीत सतत पडणाऱ्या नागांमध्ये अत्यंत दुःखी झालेला वासुकी, ज्याचे थोडेच परिवारजन उरले होते, तो संतप्त झाला.
1.53.20
कश्मलं चाविशद्धोरं वासुकिं पन्नगोत्तमम् ।
स घूर्णमानहृदयो भगिनीमिदमब्रवीत् ॥ १.५३.२० ॥
एक भयंकर मूर्च्छा नागश्रेष्ठ वासुकीला व्यापून गेली. घूर्णमान हृदयाने त्याने आपल्या बहिणीला हे सांगितले.
1.53.21
दह्यन्तेऽङ्गानि मे भद्रे न दिशः प्रतिभान्ति माम् ।
सीदामीव च संमोहाद्धूर्णतीव च मे मनः ॥ १.५३.२१ ॥
हे भद्रे, माझे अवयव जळत आहेत; दिशा मला दिसत नाहीत. मोहाने मी बुडत असल्यासारखा वाटतो, आणि माझे मन फिरत असल्यासारखे वाटते.
1.53.22
दृष्टिर्भ्राम्यति मेऽतीव हृदयं दीर्यतीव च ।
पतिष्याम्यवशोऽद्याहं तस्मिन्दीप्ते विभावसौ ॥ १.५३.२२ ॥
माझी दृष्टी अत्यंत फिरत आहे आणि माझे हृदय फाटत असल्यासारखे वाटते. आज मी असहाय होऊन त्या प्रज्वलित अग्नीत पडेन.
1.53.23
पारिक्षितस्य यज्ञोऽसौ वर्ततेऽस्मज्जिघांसया ।
व्यक्तं मयाऽभिगन्तव्यं प्रेतराजनिवेशनम् ॥ १.५३.२३ ॥
परीक्षिताच्या पुत्राचा हा यज्ञ आपल्याला मारण्याच्या इच्छेने चालू आहे. स्पष्टपणे, मला यमराजाच्या निवासस्थानी जावे लागेल.
1.53.24
अयं स कालः संप्राप्तो यदर्थमसि मे स्वसः ।
जरत्करौमयादत्तात्रायस्वास्मान्सबान्धवान् ॥ १.५३.२४ ॥
हे बहिणी, ज्या कारणासाठी मी तुला जरत्कारूला दिले होते, तो काळ आता आला आहे. नातेवाइकांसह आम्हाला वाचव.
1.53.25
आस्तीकः किल यज्ञं तं वर्तन्तं भुजगोत्तमे ।
प्रतिषेत्स्यति मां पूर्वं स्वयमाह पितामहः ॥ १.५३.२५ ॥
आस्तीक म्हणाला की नागश्रेष्ठाच्या त्या यज्ञ चालू असताना प्रथम मलाच अडवले जाईल; स्वतः पितामहांनी असे सांगितले होते.
1.53.26
तद्वत्से ब्रूहि वत्सं स्वं कुमारं वृद्धसंमतम् ।
ममाद्य त्वं सभृत्यस्य मोक्षार्थं वेदवित्तमम् ॥ १.५३.२६ ॥
म्हणून हे कन्ये, वृद्धांनी मान्य केलेल्या, वेदज्ञांत श्रेष्ठ अशा तुझ्या मुलाला सांग; आज तू मला आणि माझ्या सेवकांना मुक्त करण्यासाठी (जा).