महाभारत · अध्याय 1.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.55.1
सोमस्य यज्ञो वरुणस्य यज्ञः ।
प्रजापतेर्यज्ञ आसीत्प्रयागे।
तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥ १.५५.१ ॥
सोमाचा यज्ञ, वरुणाचा यज्ञ, प्रजापतीचा यज्ञ प्रयागात झाला होता. त्याचप्रमाणे हा तुझा यज्ञ आहे, हे भारतश्रेष्ठा, हे परीक्षिताच्या वंशजा. आम्हाला व प्रियजनांना कल्याण असो.
1.55.2
शक्रस्य यज्ञः शतसङ्ख्य उक्त-
स्तथापरं तुल्यसङ्ख्यं शतं वै।
तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥ १.५५.२ ॥
इंद्राचा यज्ञ शंभर संख्येचा सांगितला आहे, आणि दुसराही तितक्याच संख्येचा शंभर. त्याचप्रमाणे हा तुझा यज्ञ आहे, हे भारतश्रेष्ठा, हे परीक्षिताच्या वंशजा. आम्हाला व प्रियजनांना कल्याण असो.
1.55.3
यमस्य यज्ञो हरिमेधसश्च ।
यथा यज्ञो रन्तिदेवस्य राज्ञः।
तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥ १.५५.३ ॥
यमाचा यज्ञ, हरिमेधसाचा यज्ञ, आणि राजा रन्तिदेवाचा यज्ञ जसे. त्याचप्रमाणे हा तुझा यज्ञ आहे, हे भारतश्रेष्ठा, हे परीक्षिताच्या वंशजा. आम्हाला व प्रियजनांना कल्याण असो.
1.55.4
गयस्य यज्ञः शशबिन्दोश्च राज्ञो ।
यज्ञसल्तथा वैश्रवणस्य राज्ञः।
तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥ १.५५.४ ॥
गयाचा यज्ञ, राजा शशबिंदूचा यज्ञ, आणि राजा वैश्रवणाचा (कुबेराचा) यज्ञ जसे. त्याचप्रमाणे हा तुझा यज्ञ आहे, हे भारतश्रेष्ठा, हे परीक्षिताच्या वंशजा. आम्हाला व प्रियजनांना कल्याण असो.
1.55.5
नृगस्य यज्ञस्त्वजमीढस्य चासी-
द्यथा यज्ञो दाशरथेश्च राज्ञः।
तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥ १.५५.५ ॥
नृगाचा यज्ञ आणि अजमीढाचा यज्ञ झाला, जसा दशरथपुत्र राजाचा यज्ञ झाला; तसाच हा तुझा यज्ञ, हे भारतश्रेष्ठा. हे परीक्षितपुत्रा, आमच्या प्रियजनांचे कल्याण होवो.
1.55.6
यज्ञः श्रुतो दिवि देवस्य सूनो-
र्युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः।
तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥ १.५५.६ ॥
स्वर्गात देवपुत्र युधिष्ठिराचा आणि अजमीढवंशातील राजाचा यज्ञ ऐकला गेला आहे; तसाच हा तुझा यज्ञ, हे भारतश्रेष्ठा. हे परीक्षितपुत्रा, आमच्या प्रियजनांचे कल्याण होवो.
1.55.7
कृष्णस्य यज्ञः सत्यवत्याः सुतस्य ।
स्वयं च कर्म प्रचकार यत्र।
तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥ १.५५.७ ॥
कृष्णाचा यज्ञ आणि सत्यवतीच्या पुत्राचा यज्ञ, जिथे त्याने स्वतः कर्म केले; तसाच हा तुझा यज्ञ, हे भारतश्रेष्ठा. हे परीक्षितपुत्रा, आमच्या प्रियजनांचे कल्याण होवो.
1.55.8
इमे च ते सूर्यसमानवर्चसः ।
समासते वृत्रहणः क्रतुं यथा।
नैषां ज्ञातुं विद्यते ज्ञानमद्य ।
दत्तं येभ्यो न प्रणश्येत्कदाचित् ॥ १.५५.८ ॥
सूर्यासमान तेजस्वी हे (ब्राह्मण) तुझ्या यज्ञात बसले आहेत, वृत्रहंता इंद्राच्या यज्ञाप्रमाणे. आज यांचे ज्ञान जाणणे शक्य नाही; ज्यांना दिलेले दान कधीही नष्ट होत नाही.
1.55.9
ऋत्विक्समो नास्ति लोकेषु चैव ।
द्वैपायनेनेति विनिश्चितं मे।
एतस्य शिष्या हि क्षितिं संचरन्ति ।
सर्वर्त्विजः कर्मसु स्वेषु दक्षाः ॥ १.५५.९ ॥
लोकांमध्ये ऋत्विजासारखा कोणी नाही, हे द्वैपायनाविषयी मी निश्चितपणे जाणतो. त्यांचेच शिष्य पृथ्वीवर संचार करतात; सर्व ऋत्विज आपापल्या कर्मात कुशल आहेत.
1.55.10
विभावसुश्चित्रभानुर्महात्मा ।
हिरण्यरेता हुतभुक्कृष्णवर्त्मा।
प्रदक्षिमावर्तशिखः प्रदीप्तो ।
हव्यं तवेदं हुतभुग्वष्टि देवः ॥ १.५५.१० ॥
विभावसु, चित्रभानु, महात्मा, हिरण्यरेता, हुतभुक्, कृष्णवर्त्मा, प्रदक्षिण वेढा घालणारी ज्वाळा असलेला प्रदीप्त — देव तुझ्या या हव्य आहुतीची इच्छा करतो.
1.55.11
नैह त्वदन्यो विद्यते जीवलोके ।
समो नृपः पालयिता प्रजानाम्।
धृत्या च ते प्रतीमनाः सदाहं ।
त्वं वा वरुणो धर्मराजो यमो वा ॥ १.५५.११ ॥
या जीवलोकात तुझ्याशिवाय दुसरा कोणी राजा प्रजांचे पालन करण्यात तुझ्या बरोबरीचा नाही. धैर्याने मी सदैव तुझ्यावर प्रसन्नमनाचा आहे; तूच वरुण, धर्मराज किंवा यम आहेस.
1.55.12
शक्रः साक्षाद्वज्रपाणिर्यथेह ।
त्राता लोकेऽस्मिंस्त्वं तथेह प्रजानाम्।
मतस्त्वं नः पुरुषेन्द्रेह लोके ।
न च त्वदन्यो भूपतिरस्ति जज्ञे ॥ १.५५.१२ ॥
वज्रपाणी शक्र (इंद्र) जसा साक्षात या लोकाचा रक्षक आहे, तसाच तू येथे प्रजांचा रक्षक आहेस. हे पुरुषेंद्रा, या लोकात आम्ही तुलाच मानतो; तुझ्याशिवाय दुसरा भूपती जन्मलेला नाही.
1.55.13
खट्वाङ्गनाभगदिलीपकल्प ।
ययातिमान्धातृसमप्रभाव।
आदित्यतेजःप्रतिमानतेजा ।
भीष्मो यथा राजसि सुव्रतस्त्वम् ॥ १.५५.१३ ॥
खट्वाङ्ग, नाभाग आणि दिलीपांसमान, ययाती व मान्धात्यांसमान प्रभावशाली, सूर्यतेजासमान तेजस्वी — भीष्म राजांमध्ये जसे झळकतात, तसे तुम्ही व्रतनिष्ठ म्हणून झळकता.
1.55.14
वाल्मीकिवत्ते निभृतं स्ववीर्यं ।
वसिष्ठवत्ते नियतश्च कोपः।
प्रभुत्वमिन्द्रत्वसमं मतं मे ।
द्युतिश्च नारायणवद्विभाति ॥ १.५५.१४ ॥
वाल्मीकींप्रमाणे तुमचे स्वतःचे वीर्य संयमित व गुप्त आहे; वसिष्ठांप्रमाणे तुमचा क्रोध नियंत्रित आहे; तुमचे प्रभुत्व इंद्रत्वाइतके मला मान्य आहे; नारायणाप्रमाणे तुमची दीप्ती शोभते.
1.55.15
यमो यथा धर्मविनिश्चयज्ञः ।
कृष्णो यथा सर्वगुणोपपन्नः।
श्रियां निवासोऽसि यथा वसूनां ।
निधानभूतोऽसि तथा क्रतूनाम् ॥ १.५५.१५ ॥
धर्मनिश्चय जाणणाऱ्या यमाप्रमाणे, सर्वगुणसंपन्न कृष्णाप्रमाणे तुम्ही श्रीचे निवासस्थान आहात; वसूंचे निधान असते तसे तुम्ही यज्ञांचे निधान आहात.
1.55.16
दम्भोद्भवेनासि समो बलेन ।
रामो यथा शस्त्रविदस्त्रविच्च।
और्वत्रिताभ्यामसि तुल्यतेजा ।
दुष्प्रेक्षणीयोऽसि भगीरथेन ॥ १.५५.१६ ॥
दम्भोद्भवाप्रमाणे तुम्ही बलात समान आहात; शस्त्रविद् व अस्त्रविद् रामाप्रमाणे आहात; और्व व त्रित यांच्याबरोबर तुम्ही तुल्य तेजस्वी आहात; भगीरथासारखे तुम्ही दुष्प्रेक्षणीय आहात.
1.55.17
एवं स्तुताः सर्व एव प्रसन्ना ।
राजा सदस्या ऋत्विजो हव्यवाहः।
तेषां दृष्ट्वा भावितानीङ्गितानि ।
प्रोवाच राजा जनमेजयोऽथ ॥ १.५५.१७ ॥
अशा प्रकारे स्तुती केलेले सर्वजण प्रसन्न झाले — राजा, सदस्य, ऋत्विज आणि हव्यवाहन अग्नी. त्यांचे भाव व संकेत पाहून मग राजा जनमेजय बोलला.