મહાભારત · અધ્યાય 1.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.56.1
बालोऽप्ययं स्थविर इवावभाषते ।
नायं बालः स्थविरोऽयं मतो मे।
इच्छाम्यहं वरमस्मै प्रदातुं ।
तन्मे विप्राः संविदध्वं यथावत् ॥ १.५६.१ ॥
આ બાળક હોવા છતાં વૃદ્ધની જેમ બોલે છે. મારા મત પ્રમાણે આ બાળક નથી, વૃદ્ધ છે. હું આને એક વર આપવા ઇચ્છું છું; હે બ્રાહ્મણો, તે યથાવત્ ગોઠવો.
1.56.2
यथा च नस्तक्षक एति शीघ्रम् ॥ १.५६.२ ॥
અને તક્ષક અમારી પાસે જલદી આવે તેમ (કરો).
1.56.3
व्याहर्तुकामे वरदे नृपे द्विजं ।
वरं वृणीष्वेति ततोऽब्युवाच।
होता वाक्यं नातिहृष्टान्तरात्मा ।
कर्मण्यस्मिंस्तक्षको नैति तावत् ॥ १.५६.३ ॥
વરદાતા રાજા બોલવા ઇચ્છતા હતા ત્યારે બ્રાહ્મણને કહ્યું, "વર માગ." ત્યારે જેનું અંતર અતિ હર્ષિત નહોતું તે હોતાએ કહ્યું, "આ યજ્ઞકર્મમાં તક્ષક હજી આવ્યો નથી."
1.56.4
यथा चेदं कर्म समाप्यते मे ।
यथा च वै तक्षक एति शीघ्रम्।
तथा भवन्तः प्रयतन्तु सर्वे ।
परं शक्त्या स हि मे विद्विषाणः ॥ १.५६.४ ॥
મારું આ યજ્ઞકર્મ પૂર્ણ થાય અને તક્ષક જલદી આવે તે માટે તમે સૌ પૂરી શક્તિથી પ્રયત્ન કરો; કારણ કે તે જ મારો શત્રુ છે.
1.56.5
यथा शस्त्राणि नः प्राहुर्यथा शंसति पावकः ।
इन्द्रस्य भवने राजंस्तक्षको भयपीडितः ॥ १.५६.५ ॥
શસ્ત્રો અમને કહે છે તેમ અને અગ્નિ કહે છે તેમ, હે રાજન્, તક્ષક ઇન્દ્રના ભવનમાં ભયથી પીડિત છે.
1.56.6
यथा सूतो लोहिताक्षो महात्मा ।
पौराणिको वेदितवान्पुरस्तात्।
स राजानं प्राह पृष्टस्तदानीं ।
यथाहुर्विप्रास्तद्वदेतन्नृदेव ॥ १.५६.६ ॥
પૂર્વે પુરાણજ્ઞ, લાલ નેત્રવાળા મહાત્મા સૂતે જેમ જાણ્યું હતું અને રાજાના પ્રશ્ન પર જેમ કહ્યું હતું, બ્રાહ્મણો જેમ કહે છે, તેમ જ હે નરદેવ, આ કહો.
1.56.7
पुराणमागम्य ततो ब्रवीम्यहं ।
दत्तं तस्मै वरमिन्द्रेण राजन्।
वसेह त्वं मत्सकाशे सुगुप्तो ।
न पावकस्त्वां प्रदहिष्यतीति ॥ १.५६.७ ॥
પુરાણને અનુસરીને હવે હું કહું છું. હે રાજન્, ઇન્દ્રે તેને વર આપ્યો હતો: "મારી સમીપે સુરક્ષિત રહીને અહીં વસ; અગ્નિ તને બાળશે નહીં."
1.56.9
तदा जगामाहिदत्ताभयः प्रभुः ॥ १.५६.९ ॥
ત્યારે સર્પોને અભય પામેલો તે પ્રભુ ચાલ્યો ગયો.
1.56.10
भविष्यतीत्येव विचिन्तयानः ॥ १.५६.१० ॥
"આ થશે" એમ જ વિચારતો (તે ચાલ્યો ગયો).
1.56.11
तस्योत्तरीये निहितः स नागो ।
भयोद्विग्नः शर्म नैवाभ्यगच्छत्।
ततो राजा मन्त्रविदोऽब्रवीत्पुनः ।
क्रुद्धो वाक्यं तक्षकस्यान्तमिच्छन् ॥ १.५६.११ ॥
તેના ઉત્તરીયમાં છુપાયેલો તે નાગ ભયથી વ્યાકુળ થયો, પણ શાંતિ ન પામ્યો. ત્યારે ક્રોધિત રાજાએ તક્ષકના અંતની ઇચ્છા રાખી મંત્રજ્ઞોને ફરી કહ્યું.
1.56.12
इन्द्रस्य भवने विप्रा यदि नागः स तक्षकः ।
तमिन्द्रेणैव सहितं पातयध्यं विभावसौ ॥ १.५६.१२ ॥
હે બ્રાહ્મણો, જો તે નાગ તક્ષક ઇન્દ્રના ભવનમાં હોય તો તેને ઇન્દ્ર સહિત અગ્નિમાં પાડો.
1.56.13
जनमेजयेन राज्ञा तु नोदितस्तक्षकं प्रति ।
होता जुहाव तत्रस्थं तक्षकं पन्नगं तथा ॥ १.५६.१३ ॥
રાજા જનમેજયથી પ્રેરાઈને હોતાએ તક્ષક વિરુદ્ધ આહુતિ આપી; ત્યાં રહેલા તક્ષક નાગને પણ તેમ જ આહુતિ આપી.
1.56.14
हूयमाने तथा चैव तक्षकः सपुरन्दरः ।
आकाशे ददृशे तत्र क्षणेन व्यथितस्तदा ॥ १.५६.१४ ॥
હોમ ચાલતો હતો ત્યારે જ તક્ષક ઇન્દ્ર સાથે આકાશમાં દેખાયો; એ જ ક્ષણે તે વ્યથિત થયો.
1.56.15
पुरन्दरस्तु तं यज्ञं दृष्ट्वोरुभयमाविशत् ।
हित्वा तु तक्षकं त्रस्तः स्वमेव भवनं ययौ ॥ १.५६.१५ ॥
પરંતુ તે યજ્ઞ જોઈને ઇન્દ્ર મહાભયથી ઘેરાઈ ગયો; ભયભીત થઈ તક્ષકને છોડીને તે પોતાના જ ભવન તરફ ગયો.
1.56.16
इन्द्रे गते तु राजेन्द्र तक्षको भयमोहितः ।
मन्त्रशक्त्या पावकार्चिस्समीपमवशो गतः।
तं दृष्ट्वा ऋत्विजस्तत्र वचनं चेदमब्रुवन् ॥ १.५६.१६ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ઇન્દ્ર ગયા પછી તક્ષક ભયથી મોહિત થઈ ગયો; મંત્રશક્તિને વશ થઈ તે અગ્નિજ્વાળાની પાસે આવ્યો. તેને જોઈ ત્યાંના ઋત્વિજોએ આ વચન કહ્યાં.
1.56.17
अयमायाति तूर्णं स तक्षकस्ते वशं नृप ।
श्रूयतेऽस्य महान्नादो नदतो भैरवं रवम् ॥ १.५६.१७ ॥
આ તક્ષક ઝડપથી આવી રહ્યો છે; હે રાજન, તે હવે તારા વશમાં છે. તેની ભયંકર ગર્જનાનો મોટો અવાજ સંભળાય છે.
1.56.18
नूनं मुक्तो वज्रभृता स नागो ।
भ्रष्टो नाकान्मन्त्रवित्रस्तकायः।
घूर्णन्नाकाशे नष्टसंज्ञोऽभ्युपैति ।
तीव्रान्निश्वासान्निश्वसन्पन्नगेन्द्रः ॥ १.५६.१८ ॥
ચોક્કસ વજ્રધારીએ તે નાગને છોડી મૂક્યો છે. મંત્રોથી કાંપતું શરીર, સ્વર્ગથી પડેલો, આકાશમાં ઘૂમતો, ભાન ગુમાવેલો તે નાગરાજ તીવ્ર નિસાસા નાખતો નજીક આવી રહ્યો છે.
1.56.19
वर्तते तव राजेन्द्र कर्मैतद्विधिवत्प्रभो ।
अस्मै तु द्विजमुख्याय वरं त्वं दातुमर्हसि ॥ १.५६.१९ ॥
હે રાજેન્દ્ર, હે પ્રભુ, તમારું આ કર્મ વિધિપૂર્વક ચાલી રહ્યું છે. તેથી આ દ્વિજશ્રેષ્ઠને તમારે વરદાન આપવું જોઈએ.
1.56.20
बालाभिरूपस्य तवाप्रमेय ।
वरं प्रयच्छामि यथानुरूपम्।
वृणीष्व यत्तेऽभिमतं हृदि स्थितं ।
तत्ते प्रदास्याम्यपि चेददेयम् ॥ १.५६.२० ॥
હે અપ્રમેય, તારા યૌવન અને રૂપને અનુરૂપ હું તને વર આપું છું. તારા હૃદયમાં જે ઇષ્ટ હોય તે માગ; તે ન આપી શકાય તેવું હોય તો પણ હું આપીશ.
1.56.21
पतिष्यमाणे नागेन्द्रे तक्षके जातवेदसि ।
इदमन्तरमित्येवं तदास्तीकोऽभ्यचोदयत् ॥ १.५६.२१ ॥
નાગરાજ તક્ષક યજ્ઞાગ્નિમાં પડવાનો હતો ત્યારે, 'આ જ અવસર છે' એમ વિચારીને આસ્તીકે તેને પ્રેરિત કર્યો.
1.56.22
वरं ददासि चेन्मह्यं वृणोमि जनमेजय ।
सत्रं ते विरमत्वेतन्न पतेयुरिहोरगाः ॥ १.५६.२२ ॥
હે જનમેજય, જો તું મને વર આપે તો હું માગું છું કે તારો આ યજ્ઞ બંધ થાય; અહીં સર્પો ન પડે.
1.56.23
एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मन्पारिक्षितस्तु सः ।
नातिहृष्टमनाश्चेदमास्तीकं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.५६.२३ ॥
હે બ્રાહ્મણ, તેના એમ કહેવાથી પરીક્ષિતનો પુત્ર જનમેજય, જેનું મન બહુ પ્રસન્ન નહોતું, આસ્તીકને આ વચન બોલ્યો.
1.56.24
सुवर्णं रजतं गाश्च यच्चान्यन्मन्यसे विभो ।
तत्ते दद्यां वरं विप्र न निवर्तेत्क्रतुर्मम ॥ १.५६.२४ ॥
હે પ્રભુ, સોનું, ચાંદી, ગાયો અને તને જે પણ લાગે તે હું વર તરીકે તને આપીશ; હે વિપ્ર, મારો યજ્ઞ પાછો ન ફરે.
1.56.25
सुवर्णं रजतं गाश्च न त्वां राजन्वृणोम्यहम् ।
सत्रं ते विरमत्वेतत्स्वस्ति मातृकुलस्य नः ॥ १.५६.२५ ॥
હે રાજન, સોનું, ચાંદી કે ગાયો હું તારી પાસે નથી માગતો. તારો આ યજ્ઞ બંધ થાય; અમારા માતૃકુલનું કલ્યાણ થાય.
1.56.26
आस्तीकेनैवमुक्तस्तु राजा पारिक्षितस्तदा ।
पुनःपुनरुवाचेदमास्तीकं वदतां वरः ॥ १.५६.२६ ॥
આસ્તીકે આ રીતે કહ્યું છતાં, પરીક્ષિતના પુત્ર તે રાજાએ ત્યારે બોલનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ આસ્તીકને વારંવાર આ કહ્યું.
1.56.27
अन्यं वरय भद्रं ते वरं द्विज्वरोत्तम ।
अयाचत न चाप्यन्यं वरं स भृगुनन्दन ॥ १.५६.२७ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તારું કલ્યાણ થાઓ, બીજો વર માગ. પરંતુ ભૃગુવંશજ તેણે બીજો કોઈ વર માગ્યો નહીં.
1.56.28
ततो वेदविदस्तात सदस्याः सर्व एव तम् ।
राजानमूचुः सहिता लभतां ब्राह्मणो वरम् ॥ १.५६.२८ ॥
ત્યારે, વત્સ, વેદજ્ઞ સભ્યો બધા સાથે મળીને તે રાજાને બોલ્યા, "બ્રાહ્મણને વર મળે."