ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.56.1
बालोऽप्ययं स्थविर इवावभाषते ।
नायं बालः स्थविरोऽयं मतो मे।
इच्छाम्यहं वरमस्मै प्रदातुं ।
तन्मे विप्राः संविदध्वं यथावत् ॥ १.५६.१ ॥
ਇਹ ਬਾਲਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾਲਕ ਨਹੀਂ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਸਦਾ ਠੀਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ।
1.56.2
यथा च नस्तक्षक एति शीघ्रम् ॥ १.५६.२ ॥
ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤਕਸ਼ਕ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਛੇਤੀ ਆਵੇ, (ਤਿਵੇਂ ਕਰੋ)।
1.56.3
व्याहर्तुकामे वरदे नृपे द्विजं ।
वरं वृणीष्वेति ततोऽब्युवाच।
होता वाक्यं नातिहृष्टान्तरात्मा ।
कर्मण्यस्मिंस्तक्षको नैति तावत् ॥ १.५६.३ ॥
ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਜਦੋਂ ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਵਰ ਮੰਗ।" ਤਦ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੋਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਯੱਗ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਤਕਸ਼ਕ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।"
1.56.4
यथा चेदं कर्म समाप्यते मे ।
यथा च वै तक्षक एति शीघ्रम्।
तथा भवन्तः प्रयतन्तु सर्वे ।
परं शक्त्या स हि मे विद्विषाणः ॥ १.५६.४ ॥
ਮੇਰਾ ਇਹ ਯੱਗ-ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਛੇਤੀ ਆਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹੈ।
1.56.5
यथा शस्त्राणि नः प्राहुर्यथा शंसति पावकः ।
इन्द्रस्य भवने राजंस्तक्षको भयपीडितः ॥ १.५६.५ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਸਤਰ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਕਸ਼ਕ ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ।
1.56.6
यथा सूतो लोहिताक्षो महात्मा ।
पौराणिको वेदितवान्पुरस्तात्।
स राजानं प्राह पृष्टस्तदानीं ।
यथाहुर्विप्रास्तद्वदेतन्नृदेव ॥ १.५६.६ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਲਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸੂਤ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੇ ਨਰਦੇਵ, ਇਹ ਦੱਸੋ।
1.56.7
पुराणमागम्य ततो ब्रवीम्यहं ।
दत्तं तस्मै वरमिन्द्रेण राजन्।
वसेह त्वं मत्सकाशे सुगुप्तो ।
न पावकस्त्वां प्रदहिष्यतीति ॥ १.५६.७ ॥
ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ: "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਵੱਸ; ਅੱਗ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜੇਗੀ।"
1.56.9
तदा जगामाहिदत्ताभयः प्रभुः ॥ १.५६.९ ॥
ਤਦ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਚਲਾ ਗਿਆ।
1.56.10
भविष्यतीत्येव विचिन्तयानः ॥ १.५६.१० ॥
"ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ" ਇਹੀ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ (ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ)।
1.56.11
तस्योत्तरीये निहितः स नागो ।
भयोद्विग्नः शर्म नैवाभ्यगच्छत्।
ततो राजा मन्त्रविदोऽब्रवीत्पुनः ।
क्रुद्धो वाक्यं तक्षकस्यान्तमिच्छन् ॥ १.५६.११ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀਏ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਉਹ ਨਾਗ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਪਾ ਸਕਿਆ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤਕਸ਼ਕ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੰਤਰਵੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ।
1.56.12
इन्द्रस्य भवने विप्रा यदि नागः स तक्षकः ।
तमिन्द्रेणैव सहितं पातयध्यं विभावसौ ॥ १.५६.१२ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੇ ਉਹ ਨਾਗ ਤਕਸ਼ਕ ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡੇਗੋ।
1.56.13
जनमेजयेन राज्ञा तु नोदितस्तक्षकं प्रति ।
होता जुहाव तत्रस्थं तक्षकं पन्नगं तथा ॥ १.५६.१३ ॥
ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੋਤਾ ਨੇ ਤਕਸ਼ਕ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਉੱਥੇ ਠਹਿਰੇ ਤਕਸ਼ਕ ਨਾਗ ਲਈ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ।
1.56.14
हूयमाने तथा चैव तक्षकः सपुरन्दरः ।
आकाशे ददृशे तत्र क्षणेन व्यथितस्तदा ॥ १.५६.१४ ॥
ਹਵਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਦੋਂ ਹੀ ਤਕਸ਼ਕ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ; ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।
1.56.15
पुरन्दरस्तु तं यज्ञं दृष्ट्वोरुभयमाविशत् ।
हित्वा तु तक्षकं त्रस्तः स्वमेव भवनं ययौ ॥ १.५६.१५ ॥
ਪਰ ਉਸ ਯੱਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਵੱਡੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਡਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤਕਸ਼ਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
1.56.16
इन्द्रे गते तु राजेन्द्र तक्षको भयमोहितः ।
मन्त्रशक्त्या पावकार्चिस्समीपमवशो गतः।
तं दृष्ट्वा ऋत्विजस्तत्र वचनं चेदमब्रुवन् ॥ १.५६.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਕਸ਼ਕ ਡਰ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੰਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਲਾਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
1.56.17
अयमायाति तूर्णं स तक्षकस्ते वशं नृप ।
श्रूयतेऽस्य महान्नादो नदतो भैरवं रवम् ॥ १.५६.१७ ॥
ਇਹ ਤਕਸ਼ਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।
1.56.18
नूनं मुक्तो वज्रभृता स नागो ।
भ्रष्टो नाकान्मन्त्रवित्रस्तकायः।
घूर्णन्नाकाशे नष्टसंज्ञोऽभ्युपैति ।
तीव्रान्निश्वासान्निश्वसन्पन्नगेन्द्रः ॥ १.५६.१८ ॥
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨਾਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਸਰੀਰ, ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਹੋਸ਼ ਗੁਆਏ ਉਹ ਨਾਗਰਾਜ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਛੱਡਦਾ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1.56.19
वर्तते तव राजेन्द्र कर्मैतद्विधिवत्प्रभो ।
अस्मै तु द्विजमुख्याय वरं त्वं दातुमर्हसि ॥ १.५६.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਕਰਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.56.20
बालाभिरूपस्य तवाप्रमेय ।
वरं प्रयच्छामि यथानुरूपम्।
वृणीष्व यत्तेऽभिमतं हृदि स्थितं ।
तत्ते प्रदास्याम्यपि चेददेयम् ॥ १.५६.२० ॥
ਹੇ ਅਪ੍ਰਮੇਯ, ਤੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਿਤ ਹੈ ਉਹ ਮੰਗ; ਜੇ ਉਹ ਅਦੇਯ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਦਿਆਂਗਾ।
1.56.21
पतिष्यमाणे नागेन्द्रे तक्षके जातवेदसि ।
इदमन्तरमित्येवं तदास्तीकोऽभ्यचोदयत् ॥ १.५६.२१ ॥
ਨਾਗਰਾਜ ਤਕਸ਼ਕ ਯੱਗ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤਾਂ 'ਇਹੀ ਮੌਕਾ ਹੈ' ਸੋਚ ਕੇ ਆਸਤੀਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
1.56.22
वरं ददासि चेन्मह्यं वृणोमि जनमेजय ।
सत्रं ते विरमत्वेतन्न पतेयुरिहोरगाः ॥ १.५६.२२ ॥
ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਵੇਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਇਹ ਯੱਗ ਰੁਕ ਜਾਵੇ; ਇੱਥੇ ਸੱਪ ਨਾ ਡਿੱਗਣ।
1.56.23
एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मन्पारिक्षितस्तु सः ।
नातिहृष्टमनाश्चेदमास्तीकं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.५६.२३ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਜਯ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਆਸਤੀਕ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
1.56.24
सुवर्णं रजतं गाश्च यच्चान्यन्मन्यसे विभो ।
तत्ते दद्यां वरं विप्र न निवर्तेत्क्रतुर्मम ॥ १.५६.२४ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਤੂੰ ਸਮਝੇਂ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਵਜੋਂ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਹੇ ਵਿਪਰ, ਮੇਰਾ ਯੱਗ ਨਾ ਰੁਕੇ।
1.56.25
सुवर्णं रजतं गाश्च न त्वां राजन्वृणोम्यहम् ।
सत्रं ते विरमत्वेतत्स्वस्ति मातृकुलस्य नः ॥ १.५६.२५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਗਾਵਾਂ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ। ਤੇਰਾ ਇਹ ਯੱਗ ਰੁਕ ਜਾਵੇ; ਸਾਡੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਕੁਲ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।
1.56.26
आस्तीकेनैवमुक्तस्तु राजा पारिक्षितस्तदा ।
पुनःपुनरुवाचेदमास्तीकं वदतां वरः ॥ १.५६.२६ ॥
ਆਸਤੀਕ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਦੋਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸਤੀਕ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.56.27
अन्यं वरय भद्रं ते वरं द्विज्वरोत्तम ।
अयाचत न चाप्यन्यं वरं स भृगुनन्दन ॥ १.५६.२७ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ। ਪਰ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ।
1.56.28
ततो वेदविदस्तात सदस्याः सर्व एव तम् ।
राजानमूचुः सहिता लभतां ब्राह्मणो वरम् ॥ १.५६.२८ ॥
ਤਦ, ਪੁੱਤਰ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲੇ।"