महाभारत · अध्याय 1.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.56.1
बालोऽप्ययं स्थविर इवावभाषते ।
नायं बालः स्थविरोऽयं मतो मे।
इच्छाम्यहं वरमस्मै प्रदातुं ।
तन्मे विप्राः संविदध्वं यथावत् ॥ १.५६.१ ॥
हा बालक असूनही वृद्धासारखा बोलतो. माझ्या मते हा बालक नाही, वृद्ध आहे. मला याला एक वर द्यायचा आहे; हे ब्राह्मणांनो, त्याची यथायोग्य व्यवस्था करा.
1.56.2
यथा च नस्तक्षक एति शीघ्रम् ॥ १.५६.२ ॥
आणि तक्षक आमच्याकडे लवकर यावा असे (करा).
1.56.3
व्याहर्तुकामे वरदे नृपे द्विजं ।
वरं वृणीष्वेति ततोऽब्युवाच।
होता वाक्यं नातिहृष्टान्तरात्मा ।
कर्मण्यस्मिंस्तक्षको नैति तावत् ॥ १.५६.३ ॥
वरदाता राजा बोलू इच्छिताच ब्राह्मणाला म्हणाला, "वर माग." तेव्हा मनात फारसा आनंद नसलेला होता म्हणाला, "या यज्ञकर्मात तक्षक अजून आलेला नाही."
1.56.4
यथा चेदं कर्म समाप्यते मे ।
यथा च वै तक्षक एति शीघ्रम्।
तथा भवन्तः प्रयतन्तु सर्वे ।
परं शक्त्या स हि मे विद्विषाणः ॥ १.५६.४ ॥
माझे हे यज्ञकर्म पूर्ण व्हावे आणि तक्षक लवकर यावा म्हणून तुम्ही सर्वांनी परम शक्तीने प्रयत्न करा; कारण तोच माझा वैरी आहे.
1.56.5
यथा शस्त्राणि नः प्राहुर्यथा शंसति पावकः ।
इन्द्रस्य भवने राजंस्तक्षको भयपीडितः ॥ १.५६.५ ॥
शस्त्रे आम्हाला सांगतात तसे आणि अग्नी सांगतो तसे, हे राजा, तक्षक इंद्राच्या भवनात भयाने पीडित आहे.
1.56.6
यथा सूतो लोहिताक्षो महात्मा ।
पौराणिको वेदितवान्पुरस्तात्।
स राजानं प्राह पृष्टस्तदानीं ।
यथाहुर्विप्रास्तद्वदेतन्नृदेव ॥ १.५६.६ ॥
पूर्वी पुराणज्ञ, तांबड्या डोळ्यांचा महात्मा सूत जसे जाणत होता आणि राजाने विचारल्यावर जसे सांगितले, ब्राह्मण जसे म्हणतात, तसेच हे, हे नरदेवा, सांगा.
1.56.7
पुराणमागम्य ततो ब्रवीम्यहं ।
दत्तं तस्मै वरमिन्द्रेण राजन्।
वसेह त्वं मत्सकाशे सुगुप्तो ।
न पावकस्त्वां प्रदहिष्यतीति ॥ १.५६.७ ॥
पुराणाला अनुसरून आता मी सांगतो. हे राजा, इंद्राने त्याला वर दिला होता: "माझ्या सान्निध्यात सुरक्षित राहून येथे वास कर; अग्नी तुला जाळणार नाही."
1.56.9
तदा जगामाहिदत्ताभयः प्रभुः ॥ १.५६.९ ॥
तेव्हा सर्पांना अभय मिळालेला तो प्रभू निघून गेला.
1.56.10
भविष्यतीत्येव विचिन्तयानः ॥ १.५६.१० ॥
"हे घडेल" असाच विचार करत (तो गेला).
1.56.11
तस्योत्तरीये निहितः स नागो ।
भयोद्विग्नः शर्म नैवाभ्यगच्छत्।
ततो राजा मन्त्रविदोऽब्रवीत्पुनः ।
क्रुद्धो वाक्यं तक्षकस्यान्तमिच्छन् ॥ १.५६.११ ॥
त्याच्या उत्तरीयात लपलेला तो नाग भयाने व्याकूळ झाला, पण त्याला आश्रय मिळाला नाही. तेव्हा क्रुद्ध झालेला राजा तक्षकाचा अंत इच्छून मंत्रज्ञांना पुन्हा म्हणाला.
1.56.12
इन्द्रस्य भवने विप्रा यदि नागः स तक्षकः ।
तमिन्द्रेणैव सहितं पातयध्यं विभावसौ ॥ १.५६.१२ ॥
हे ब्राह्मणांनो, तो तक्षक नाग इंद्राच्या भवनात असेल तर त्याला इंद्रासह अग्नीत पाडा.
1.56.13
जनमेजयेन राज्ञा तु नोदितस्तक्षकं प्रति ।
होता जुहाव तत्रस्थं तक्षकं पन्नगं तथा ॥ १.५६.१३ ॥
राजा जनमेजयाने प्रेरित झालेल्या होत्याने तक्षकाविरुद्ध आहुती दिली; तेथे असलेल्या तक्षक नागालाही तशीच आहुती दिली.
1.56.14
हूयमाने तथा चैव तक्षकः सपुरन्दरः ।
आकाशे ददृशे तत्र क्षणेन व्यथितस्तदा ॥ १.५६.१४ ॥
होम सुरू असतानाच तक्षक इंद्रासह आकाशात दिसला; क्षणार्धात तो व्यथित झाला.
1.56.15
पुरन्दरस्तु तं यज्ञं दृष्ट्वोरुभयमाविशत् ।
हित्वा तु तक्षकं त्रस्तः स्वमेव भवनं ययौ ॥ १.५६.१५ ॥
परंतु तो यज्ञ पाहून इंद्र मोठ्या भयाने ग्रासला; भयभीत होऊन तक्षकाला सोडून तो आपल्याच भवनाकडे परतला.
1.56.16
इन्द्रे गते तु राजेन्द्र तक्षको भयमोहितः ।
मन्त्रशक्त्या पावकार्चिस्समीपमवशो गतः।
तं दृष्ट्वा ऋत्विजस्तत्र वचनं चेदमब्रुवन् ॥ १.५६.१६ ॥
हे राजेंद्रा, इंद्र गेल्यावर तक्षक भयाने मोहित झाला; मंत्रशक्तीने वश होऊन तो अग्निज्वालेजवळ आला. त्याला पाहून तेथील ऋत्विज हे वचन बोलले.
1.56.17
अयमायाति तूर्णं स तक्षकस्ते वशं नृप ।
श्रूयतेऽस्य महान्नादो नदतो भैरवं रवम् ॥ १.५६.१७ ॥
हा तक्षक त्वरेने येत आहे; हे राजा, तो आता तुझ्या वशात आहे. त्याच्या भयंकर गर्जनेचा मोठा आवाज ऐकू येत आहे.
1.56.18
नूनं मुक्तो वज्रभृता स नागो ।
भ्रष्टो नाकान्मन्त्रवित्रस्तकायः।
घूर्णन्नाकाशे नष्टसंज्ञोऽभ्युपैति ।
तीव्रान्निश्वासान्निश्वसन्पन्नगेन्द्रः ॥ १.५६.१८ ॥
निश्चितच वज्रधारी इंद्राने त्या नागाला सोडले आहे. मंत्रांनी कंपित झालेला देह, स्वर्गातून पडलेला, आकाशात गिरक्या घेणारा, भान हरपलेला तो नागराज तीव्र उसासे सोडत जवळ येत आहे.
1.56.19
वर्तते तव राजेन्द्र कर्मैतद्विधिवत्प्रभो ।
अस्मै तु द्विजमुख्याय वरं त्वं दातुमर्हसि ॥ १.५६.१९ ॥
हे राजेंद्रा, हे प्रभो, तुझे हे कर्म विधिवत चालू आहे. म्हणून या द्विजश्रेष्ठाला तुला वर द्यावा लागेल.
1.56.20
बालाभिरूपस्य तवाप्रमेय ।
वरं प्रयच्छामि यथानुरूपम्।
वृणीष्व यत्तेऽभिमतं हृदि स्थितं ।
तत्ते प्रदास्याम्यपि चेददेयम् ॥ १.५६.२० ॥
हे अप्रमेया, तुझ्या तारुण्याला आणि रूपाला साजेसा वर मी तुला देतो. तुझ्या हृदयात जे इष्ट असेल ते माग; ते न देण्याजोगे असले तरीही मी ते देईन.
1.56.21
पतिष्यमाणे नागेन्द्रे तक्षके जातवेदसि ।
इदमन्तरमित्येवं तदास्तीकोऽभ्यचोदयत् ॥ १.५६.२१ ॥
नागराज तक्षक यज्ञाग्नीत पडणार असताना, 'हीच संधी' असे मानून आस्तीकाने त्याला प्रेरित केले.
1.56.22
वरं ददासि चेन्मह्यं वृणोमि जनमेजय ।
सत्रं ते विरमत्वेतन्न पतेयुरिहोरगाः ॥ १.५६.२२ ॥
हे जनमेजया, तू मला वर देणार असशील तर मी मागतो की तुझा हा यज्ञ थांबावा; इथे सर्प पडू नयेत.
1.56.23
एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मन्पारिक्षितस्तु सः ।
नातिहृष्टमनाश्चेदमास्तीकं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.५६.२३ ॥
हे ब्राह्मणा, त्याने असे म्हटल्यावर परीक्षिताचा पुत्र जनमेजय, फार आनंदित मनाने नाही, आस्तीकाला हे वचन म्हणाला.
1.56.24
सुवर्णं रजतं गाश्च यच्चान्यन्मन्यसे विभो ।
तत्ते दद्यां वरं विप्र न निवर्तेत्क्रतुर्मम ॥ १.५६.२४ ॥
हे प्रभो, सोने, चांदी, गाई आणि तुला जे काही वाटेल ते मी वर म्हणून तुला देईन; हे विप्रा, माझा यज्ञ परत फिरू नये.
1.56.25
सुवर्णं रजतं गाश्च न त्वां राजन्वृणोम्यहम् ।
सत्रं ते विरमत्वेतत्स्वस्ति मातृकुलस्य नः ॥ १.५६.२५ ॥
हे राजा, मी सोने, चांदी किंवा गाई तुझ्याकडून मागत नाही. तुझा हा यज्ञ थांबावा; आमच्या मातृकुलाचे कल्याण होवो.
1.56.26
आस्तीकेनैवमुक्तस्तु राजा पारिक्षितस्तदा ।
पुनःपुनरुवाचेदमास्तीकं वदतां वरः ॥ १.५६.२६ ॥
आस्तीकाने असे सांगितले असता परीक्षिताचा पुत्र तो राजा तेव्हा बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ अशा आस्तीकाला वारंवार हे म्हणाला.
1.56.27
अन्यं वरय भद्रं ते वरं द्विज्वरोत्तम ।
अयाचत न चाप्यन्यं वरं स भृगुनन्दन ॥ १.५६.२७ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, तुझे कल्याण असो, दुसरा वर माग. पण भृगुवंशज आस्तीकाने दुसरा कोणताही वर मागितला नाही.
1.56.28
ततो वेदविदस्तात सदस्याः सर्व एव तम् ।
राजानमूचुः सहिता लभतां ब्राह्मणो वरम् ॥ १.५६.२८ ॥
तेव्हा, वत्सा, वेदज्ञ सदस्य सर्वजण एकत्र होऊन त्या राजाला म्हणाले, "ब्राह्मणाला वर मिळो."