महाभारत · अध्याय 1.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.58.1
इदमत्यद्भुतं चान्यदास्तीकस्यानुशुश्रुम ।
तथा वरैश्छन्द्यमाने राज्ञा पारिक्षितेन हि ॥ १.५८.१ ॥
हे आणि आणखी अत्यंत अद्भुत असे आस्तीकाचे वृत्त आम्ही ऐकले, जेव्हा परीक्षिताच्या पुत्र राजाने वरांनी त्यांची इच्छा पूर्ण केली.
1.58.2
इन्द्रहस्ताच्च्युतो नागः ख एव यदतिष्ठत ।
ततश्चिन्तापरो राजा बभूव जनमेजयः ॥ १.५८.२ ॥
इंद्राच्या हातून सुटलेला तो नाग आकाशातच थांबला; तेव्हा राजा जनमेजय चिंतेत गढला.
1.58.3
हूयमाने भृशं दीप्ते विधिवद्वसुरेतसि ।
न स्म स प्रापतद्वह्नौ तक्षको भयपीडितः ॥ १.५८.३ ॥
विधिपूर्वक अग्नीत आहुती दिल्या जात असता तो अत्यंत प्रज्वलित होत होता, तरीही भयाने पीडित तक्षक त्या अग्नीत पडला नाही.
1.58.4
किं सूत तेषां विप्राणां मन्त्रग्रामो मनीषिणाम् ।
न प्रत्यभात्तदाऽग्नौ यत्स पपात न तक्षकः ॥ १.५८.४ ॥
हे सूता! त्या मनीषी ब्राह्मणांच्या मंत्रसमूहाचे काय झाले? त्या वेळी अग्नीत तक्षक पडला नाही, तेव्हा मंत्र फलदायी ठरले नाहीत का?
1.58.5
तमिन्द्रहस्ताद्वित्रस्तं विसंज्ञं पन्नगोत्तमम् ।
आस्तीकस्तिष्ठ तिष्ठेति वाचस्तिस्रोऽभ्युदैरयत् ॥ १.५८.५ ॥
इंद्राच्या हातून भयभीत आणि बेशुद्ध झालेल्या त्या श्रेष्ठ नागाला आस्तीकाने "थांब, थांब" असे तीन शब्द उच्चारले.
1.58.6
वितस्थे सोऽन्तरिक्षे च हृदयेन विदूयता ।
यथा तिष्ठति वै कश्चित्खं च गां चान्तरा नरः ॥ १.५८.६ ॥
तो आकाशात थांबला; पृथ्वी आणि आकाश यांच्यामध्ये व्यथित मनाने कोणी उभा असावा तसा.
1.58.7
ततो राजाब्रवीद्वाक्यं सदस्यैश्चोदितो भृशम् ।
काममेतद्भवत्वेवं यथास्तीकस्य भाषितम् ॥ १.५८.७ ॥
तेव्हा सदस्यांनी अत्यंत आग्रह केल्यावर राजा म्हणाला: आस्तीकांनी सांगितल्याप्रमाणे हे होऊ दे, हीच माझी इच्छा आहे.
1.58.8
समाप्यतामिदं कर्म पन्नगाः सन्त्वनामयाः ।
प्रीयतामयमास्तीकः सत्यं सूतवचोऽस्तु तत् ॥ १.५८.८ ॥
हा यज्ञकर्म पूर्ण होवो, सर्प सुखरूप राहोत, हा आस्तीक संतुष्ट होवो; सूताचे वचन सत्य होवो.
1.58.9
ततो हलहलाशब्दः प्रीतिजः समजायत ।
आस्तीकस्य वरे दत्ते तथैवोपरराम च ॥ १.५८.९ ॥
आस्तीकांना वर दिला गेल्यावर आनंदाने हलहल असा शब्द उठला, आणि नंतर तो शांत झाला.
1.58.10
स यज्ञः पाण्डवेयस्य राज्ञः पारिक्षितस्य ह ।
प्रीतिमांश्चाभवद्राजा भारतो जनमेजयः ॥ १.५८.१० ॥
तो यज्ञ पांडववंशीय, परीक्षिताचा पुत्र राजा याचा होता; भरतवंशी राजा जनमेजय संतुष्ट झाला.
1.58.11
ऋत्विग्भ्यः ससदस्येभ्यो ये तत्रासन्समागताः ।
तेभ्यश्च प्रददौ वित्तं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १.५८.११ ॥
तेथे जमलेल्या ऋत्विजांना आणि सदस्यांना त्याने शेकडो व हजारो असे धन दिले.
1.58.12
लोहिताक्षाय सूताय तथा स्थपतये विभुः ।
येनोक्तं तस्य तत्राग्रे सर्पसत्रनिवर्तने ॥ १.५८.१२ ॥
लोहिताक्ष सूत आणि त्या स्थपतीलाही त्या समर्थ पुरुषाने दिले; सर्पसत्र थांबविण्याचा उपाय ज्याने आधी तेथे सांगितला होता.
1.58.13
निमित्तं ब्राह्मण इति तस्मै वित्तं ददौ बहु ।
दत्त्वा द्रव्यं यथान्यायं भोजनाच्छादनान्वितम् ॥ १.५८.१३ ॥
त्या ब्राह्मणाला निमित्त करून त्यांना पुष्कळ धन दिले. न्यायानुसार द्रव्य, भोजन आणि वस्त्र देऊन.
1.58.14
प्रीतस्तस्मै नरपतिरप्रमेयपराक्रमः ।
ततश्चकारावभृथं विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १.५८.१४ ॥
त्याच्यावर प्रसन्न झालेल्या अप्रमेय पराक्रमी राजाने नंतर विधिविहित कर्माने अवभृथ स्नान केले.
1.58.15
आस्तीकं प्रेषयामास गृहानेव सुसंस्कृतम् ।
राजा प्रीतमनाः प्रीतं कृतकृत्यं मनीषिणम् ॥ १.५८.१५ ॥
प्रसन्न मनाच्या राजाने आनंदित आणि कृतकृत्य झालेल्या मनीषी आस्तीकाला सन्मानपूर्वक त्याच्या घरीच पाठवले.
1.58.16
पुनरागमनं कार्यमिति चैनं वचोऽब्रवीत् ।
भविष्यसि सदस्यो मे वाजिमेधे महाक्रतौ ॥ १.५८.१६ ॥
"पुन्हा यावे लागेल" असे म्हणून त्याला म्हणाले: "माझ्या महायज्ञ अश्वमेधात तू सदस्य होशील."
1.58.17
तथेत्युक्त्वा प्रदुद्राव तदास्तीको मुदा युतः ।
कृत्वा स्वकार्यमतुलं तोषयित्वा च पार्थिवम् ॥ १.५८.१७ ॥
"तथास्तु" असे म्हणून आस्तीक आनंदाने लगेच निघाला; आपले अतुल्य कार्य पूर्ण करून राजाला संतुष्ट करून.
1.58.18
स गत्वा परमप्रीतो मातुलं मातरं च ताम् ।
अभिगम्योपसंगृह्य तथा वृत्तं न्यवेदयत् ॥ १.५८.१८ ॥
तो अत्यंत आनंदाने गेला, मामा आणि आई यांच्याजवळ जाऊन, त्यांना आलिंगन देऊन, जे घडले ते तसेच निवेदन केले.
1.58.19
एतच्छ्रुत्वा प्रीयमाणाः समेता ।
ये तत्रासन्पन्नगा वीतमोहाः।
आस्तीके वै प्रीतिमन्तो बभूवु-
रूचुश्चैनं वरमिष्टं वृमीष्व ॥ १.५८.१९ ॥
हे ऐकून तेथे जमलेले, मोह सुटलेले नाग आनंदले. ते आस्तीकावर प्रेम करू लागले आणि त्याला म्हणाले, "तुला हवा असलेला वर माग."
1.58.20
भूयोभूयः सर्वशस्तेऽब्रुवंस्तं ।
किं ते प्रियं करवामाद्य विद्वन्।
प्रीता वयं मोक्षिताश्चैव सर्वे ।
कामं किं ते करवामाद्य वत्स ॥ १.५८.२० ॥
पुन्हापुन्हा सर्वजण त्याला म्हणाले, "हे विद्वाना! आज तुला प्रिय असे काय करावे? आम्ही सर्व प्रसन्न आणि मुक्त झालो आहोत. हे वत्सा, आज तुझ्या इच्छेनुसार आम्ही काय करावे?"
1.58.21
सायं प्रातर्ये प्रसन्नात्मरूपा ।
लोके विप्रा मानवा ये परेऽपि।
धर्माख्यानं ये पठेयुर्ममेदं ।
तेषां युष्मन्नैव किंचिद्भयं स्यात् ॥ १.५८.२१ ॥
संध्याकाळी आणि सकाळी, प्रसन्न मन आणि रूपाने, जगात जे ब्राह्मण, मानव किंवा इतर कोणी माझी ही धर्मकथा वाचतील, त्यांना तुमच्यापासून कोणतेही भय होऊ नये.
1.58.22
तैश्चाप्युक्तो भागिनेयः प्रसन्नै-
रेतत्सत्यं काममेवं वरं ते।
प्रीत्या युक्ताः कामितं सर्वशस्ते ।
कर्तारः स्म प्रवणा भागिनेय ॥ १.५८.२२ ॥
त्या प्रसन्न नागांनीही भाच्याला म्हटले, "हे खरे आहे; तुला हवा असलेला वर असाच मिळो. प्रेमाने युक्त आम्ही, हे भाच्या, तुझ्या सर्व इच्छा पूर्ण करण्यास तत्पर आहोत."
1.58.23
असितं चार्तिमन्तं च सुनीथं चापि यः स्मरेत् ।
दिवा वा यदि वा रात्रौ नास्य सर्पभयं भवेत् ॥ १.५८.२३ ॥
जो असित, आर्तिमान आणि सुनीथ यांचे स्मरण करेल, दिवसा किंवा रात्री, त्याला सर्पभय होणार नाही.
1.58.24
यो जरत्कारुणा जातो जरत्कारौ महावशाः ।
आस्तीकः सर्पसत्रे वः पन्नगान्योऽभ्यरक्षत।
तं स्मरन्तं महाभागा न मां हिंसितुमर्हथ ॥ १.५८.२४ ॥
जरत्कारूपासून जरत्कारूचा पुत्र झालेला महाशक्तिशाली आस्तीक, ज्याने सर्पसत्रात तुम्हा सर्पांचे रक्षण केले, त्याचे स्मरण करणाऱ्या मला, हे महाभाग्यवानांनो, तुम्ही हानी करू नये.
1.58.25
सर्पापसर्प भद्रं ते गच्छ सर्प महाविष ।
जनेमेजयस्य यज्ञान्ते आस्तीकवचनं स्मर ॥ १.५८.२५ ॥
हे सर्पा, दूर हो, तुझे कल्याण असो; हे महाविषारी सर्पा, जा. जनमेजयाच्या यज्ञाच्या समाप्तीच्या वेळी आस्तीकाचे वचन स्मर.
1.58.26
आस्तीकस्य वचः श्रुत्वा यः सर्पो न निवर्तते ।
शतधा भिद्यते मूर्धा शिंशवृक्षफलं यथा ॥ १.५८.२६ ॥
आस्तीकाचे वचन ऐकूनही जो सर्प परत फिरत नाही, त्याचे मस्तक शिंशपा वृक्षाच्या फळाप्रमाणे शंभर तुकड्यांत फुटते.
1.58.27
स एवमुक्तस्तु तदा द्विजेन्द्रः ।
समागतैस्तैर्भुजगेन्द्रमुख्यैः।
संप्राप्य प्रीतिं विपुलां महात्मा ।
ततो मनो गमनायाथ दध्रे ॥ १.५८.२७ ॥
असे सांगितले गेल्यावर, त्या द्विजश्रेष्ठ महात्म्याने तेथे जमलेल्या सर्पराजांच्या प्रमुखांकडून अपार आनंद मिळवून मग जाण्याचे मन केले.
1.58.28
इत्येवं नागराजोऽथ नागानां मध्यगस्तदा ।
उक्त्वा सहैव तैः सर्पैः स्वमेव भवनं ययौ ॥ १.५८.२८ ॥
अशा प्रकारे नागांच्या मध्यभागी असलेला तो नागराज, तेव्हा त्या सर्पांसह बोलून स्वतःच्या भवनाकडे गेला.
1.58.29
मोक्षयित्वा तु भुजगान्सर्पसत्राद्द्विजोत्तमः ।
जगाम काले धर्मात्मा दिष्टान्तं पुत्रपौत्रवान् ॥ १.५८.२९ ॥
सर्पसत्रातून सर्पांना मुक्त करून तो द्विजश्रेष्ठ, धर्मात्मा, पुत्रपौत्रांनी युक्त होऊन, योग्य काळी आपल्या नियत अंताकडे गेला.
1.58.30
इत्याख्यानं मयास्तीकं यथावत्तव कीर्तितम् ।
यत्कीर्तयित्वा सर्पेभ्यो न भयं विद्यते क्वचित् ॥ १.५८.३० ॥
अशा प्रकारे मी तुला आस्तीकाचे आख्यान यथावत् सांगितले. जो त्याचे कीर्तन करतो, त्याला सर्पांपासून कुठेही भय उरत नाही.
1.58.31
यथा कथितवान्ब्रह्मन्प्रमतिः पूर्वजस्तव ।
पुत्राय रुरवे प्रीतः पृच्छते भार्गवोत्तम ॥ १.५८.३१ ॥
हे ब्राह्मणा, तुझे पूर्वज प्रमती यांनी प्रसन्न होऊन आपला पुत्र रुरु यांना जसे सांगितले, तसेच हे भार्गवश्रेष्ठा, विचारणाऱ्या तुला मी सांगितले.
1.58.32
यद्वाक्यं श्रुतवांश्चाहं तथा च कथितं मया ।
आस्तीकस्य कवेर्विप्र श्रीमच्चरितमादितः ॥ १.५८.३२ ॥
हे विप्रा, मी ऐकलेले वाक्य आणि मी सांगितलेले, ते कवी आस्तीकाचे श्रीमान् चरित्र आरंभापासून आहे.
1.58.33
यन्मां त्वं पृष्टवान्ब्रह्मञ्श्रुत्वा डुण्डुभभाषितम् ।
व्येतु ते सुमहद्ब्रह्मन्कौतूहलमरिन्दम ॥ १.५८.३३ ॥
हे ब्राह्मणा, डुंडुभाचे वचन ऐकून तू मला जे विचारलेस, ती तुझी मोठी उत्सुकता नष्ट होवो, हे अरिंदमा.
1.58.34
श्रुत्वा धर्मिष्ठमाख्यानमास्तीकं पुण्यवर्धनम् ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो दीर्घमायुरवाप्नुयात् ॥ १.५८.३४ ॥
अत्यंत धर्ममय, पुण्य वाढवणारे आस्तीकाचे आख्यान जो ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन दीर्घायुष्य प्राप्त करो.