મહાભારત · અધ્યાય 1.6

1.6.1

अग्नेरथ वचः श्रुत्वा तद्रक्षः प्रजहार ताम् ।
ब्रह्मन्वराहरूपेण मनोमारुतरंहसा ॥ १.६.१ ॥

અગ્નિનાં વચન સાંભળીને તે રાક્ષસે તેનું હરણ કર્યું; હે બ્રાહ્મણ, વરાહરૂપે, મન અને પવનના વેગે.

ततः स गर्भो निवसन्कुक्षौ भृगुकुलोद्वह ।
रोषान्मातुश्च्युतः कुक्षेश्च्यवनस्तेन सोऽभवत् ॥ १.६.२ ॥

પછી તે ગર્ભ, હે ભૃગુકુલના ધારક, માતાની કૂખમાં રહેતાં, ક્રોધથી માતાની કૂખમાંથી ચ્યુત થયો; તેથી તે ચ્યવન થયો.

तं दृष्ट्वा मातुरुदराच्च्युतमादित्यवर्चसम् ।
तद्रक्षो भस्मसाद्भूतं पपात परिमुच्य ताम् ॥ १.६.३ ॥

માતાની કૂખમાંથી ચ્યુત થયેલા સૂર્ય સમાન તેજસ્વી તેને જોઈને તે રાક્ષસ ભસ્મ થઈ, તેને છોડી પડ્યો.

सा तमादाय सुश्रोणी ससार भृगुनन्दनम् ।
च्यवनं भार्गवं पुत्रं पुलोमा दुःखमूर्च्छिता ॥ १.६.४ ॥

તે સુશ્રોણી તેને લઈને, દુઃખથી મૂર્છિત પુલોમા, ભૃગુના પુત્ર ચ્યવન ભાર્ગવને લઈને ચાલી.

तां ददर्श स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ।
रुदतीं बाष्पपूर्णाक्षीं भृगोर्भार्यामनिन्दिताम् ॥ १.६.५ ॥

સર્વલોકના પિતામહ બ્રહ્માએ પોતે તેને જોઈ — રડતી, આંસુથી ભરેલી આંખોવાળી, ભૃગુની નિર્દોષ ભાર્યાને.

सान्त्वयामास भगवान्वधूं ब्रह्मा पितामहः ।
अश्रुबिन्दूद्भवा तस्याः प्रावर्तत महानदी ॥ १.६.६ ॥

ભગવાન પિતામહ બ્રહ્માએ તે વહુને સાંત્વના આપી; તેના આંસુના બિંદુઓમાંથી એક મહાનદી વહેવા લાગી.

आवर्तन्ती सृतिं तस्या भृगोः पत्न्यास्तपस्विनः ।
तस्या मार्गं सृतवतीं दृष्ट्वा तु सरितं तदा ॥ १.६.७ ॥

તે તપસ્વી ભૃગુની પત્નીનો ઘૂમતો પ્રવાહ, તેના માર્ગે વહેતી તે નદીને ત્યારે જોઈને

नाम तस्यास्तदा नद्याश्चक्रे लोकपितामहः ।
वधूसरेति भगवांश्च्यवनस्याश्रमं प्रति ॥ १.६.८ ॥

ત્યારે લોકપિતામહ ભગવાને તે નદીનું નામ વધૂસરા રાખ્યું, કારણ કે તે ચ્યવનના આશ્રમ તરફ વહી.

स एवं च्यवनो जज्ञे भृगोः पुत्रः प्रतापवान् ।
तं ददर्श पिता तत्र च्यवनं तां च भामिनीम्।
स पुलोमां ततो भार्यां पप्रच्छ कुपितो भृगुः ॥ १.६.९ ॥

એ રીતે તે પ્રતાપી ચ્યવન ભૃગુનો પુત્ર જન્મ્યો. ત્યાં પિતા ભૃગુએ ચ્યવનને અને તે સુંદરીને જોયાં. ત્યારે ક્રોધિત ભૃગુએ પોતાની પત્ની પુલોમાને પૂછ્યું.

केनासि रक्षसे तस्मै कथिता त्वं जिहीर्षवे ।
न हि त्वा वेद तद्रक्षो मद्भार्यां चारुहासिनीम् ॥ १.६.१० ॥

"તને હરવા ઇચ્છનાર તે રાક્ષસને તારી વાત કોણે કહી? મધુર હસતી મારી પત્ની તું છે એ તે રાક્ષસ જાણતો ન હતો."

तत्त्वमाख्याहि तं ह्यद्य शप्तुमिच्छाम्यहं रुषा ।
बिभेति को न शापान्मे कस्य चायं व्यतिक्रमः ॥ १.६.११ ॥

"તો હવે તે મને કહે. ક્રોધમાં હું તેને શાપ આપવા ઇચ્છું છું. મારા શાપથી કોણ ડરતું નથી? આ કોનો અપરાધ છે?"

अग्निना भगवंस्तस्मै रक्षसेऽहं निवेदिता ।
ततो मामनयद्रक्षः क्रोशन्तीं कुररीमिव ॥ १.६.१२ ॥

"હે ભગવન્, અગ્નિએ મને તે રાક્ષસને જણાવી દીધી. ત્યારે કુરરી પક્ષીની જેમ રડતી મને તે રાક્ષસ લઈ ગયો."

साऽहं तव सुतस्यास्य तेजसा परिमोक्षिता ।
भस्मीभूतं च तद्रक्षो मामुत्सृज्य पपात वै ॥ १.६.१३ ॥

તારા આ પુત્રના તેજથી હું મુક્ત થઈ; તે રાક્ષસ ભસ્મ થઈને મને છોડીને પડી ગયો.

इति श्रुत्वा पुलोमाया भृगुः परममन्युमान् ।
शशापाग्निमतिक्रुद्धः सर्वभक्षो भविष्यसि ॥ १.६.१४ ॥

પુલોમાના આ વચન સાંભળી અત્યંત ક્રોધિત ભૃગુએ અગ્નિને શાપ આપ્યો — તું સર્વભક્ષી થઈશ.