મહાભારત · અધ્યાય 1.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.65.1
य एते कीर्तिता ब्रह्मन्ये चान्ये नानुकीर्तिताः ।
सम्यक्ताञ्श्रोतुमिच्छामिराज्ञश्चान्यान्सहस्रशः ॥ १.६५.१ ॥
હે બ્રાહ્મણ, અહીં જેમનું કીર્તન થયું છે અને જેમનું નથી થયું, તે રાજાઓ અને હજારો અન્ય રાજાઓ વિશે હું સંપૂર્ણ રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
1.65.2
यदर्थमिह संभूता देवकल्पा महारथाः ।
भुवि तन्मे महाभाग सम्यगाख्यातुमर्हसि ॥ १.६५.२ ॥
હે મહાભાગ, દેવસમાન આ મહારથીઓ કયા હેતુથી પૃથ્વી પર જન્મ્યા, તે મને સંપૂર્ણ રીતે કહેવું તમારે યોગ્ય છે.
1.65.3
रहस्यं खल्विदं राजन्देवानामिति नः श्रुतम् ।
तत्तु ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवे ॥ १.६५.३ ॥
હે રાજન, આ દેવોનું રહસ્ય છે એવું અમે સાંભળ્યું છે. સ્વયંભૂને નમસ્કાર કરીને હું તમને તે કહીશ.
1.65.4
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षित्रयां पुरा ।
जामदग्न्यस्तपस्तेपे महेन्द्रे पर्वतोत्तमे ॥ १.६५.४ ॥
પૂર્વે જામદગ્ન્ય (પરશુરામ) એ એકવીસ વાર પૃથ્વીને ક્ષત્રિયવિહોણી કરીને શ્રેષ્ઠ પર્વત મહેન્દ્ર પર તપ કર્યું.
1.65.5
तदा निःक्षत्रिये लोके भार्गवेण कृते सति ।
ब्राह्मणान्क्षत्रिया राजन्सुतार्थिन्योऽभिचक्रमुः ॥ १.६५.५ ॥
હે રાજન, ભાર્ગવે જ્યારે જગતને ક્ષત્રિયવિહોણું કર્યું, ત્યારે પુત્રની ઇચ્છા ધરાવતી ક્ષત્રિય સ્ત્રીઓ બ્રાહ્મણો પાસે ગઈ.
1.65.6
ताभिः सह समापेतुर्ब्राह्मणाः संशितव्रताः ।
ऋतावृतौ नरव्याघ्र न कामान्नानृतौ तथा ॥ १.६५.६ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, કઠોર વ્રતધારી બ્રાહ્મણો તેમની સાથે મળ્યા; તે ઋતુકાળે થયું, કામથી નહીં, અને અનૃતુમાં પણ નહીં.
1.65.7
तेभ्यश्च तेभिरे गर्भं क्षत्रियास्ताः सहस्रशः ।
ततः सुषुविरे राजन्क्षत्रियान्वीर्यवत्तरान् ॥ १.६५.७ ॥
તે બ્રાહ્મણોથી ક્ષત્રિય સ્ત્રીઓએ હજારોની સંખ્યામાં ગર્ભ ધારણ કર્યા. હે રાજન્, પછી તેમણે અત્યંત પરાક્રમી ક્ષત્રિય પુત્રોને જન્મ આપ્યો.
1.65.8
कुमारांश्च कुमारीश्च पुनः क्षत्राभिवृद्धये ।
एवं तद्ब्राह्मणैः क्षत्रं क्षत्रियासु तपस्विभिः ॥ १.६५.८ ॥
ક્ષત્રની વૃદ્ધિ માટે તેમણે ફરી પુત્રો અને પુત્રીઓને જન્મ આપ્યો. આ રીતે તપસ્વી બ્રાહ્મણોએ ક્ષત્રિય સ્ત્રીઓમાં ક્ષત્રને વધાર્યું.
1.65.9
जातं वृद्धं च धर्मेण सुदीर्गेणायुषान्वितम् ।
चत्वारोऽपि ततो वर्णा बभूवुर्ब्राह्मणोत्तराः ॥ १.६५.९ ॥
ધર્મથી તેઓ જન્મ્યા, વધ્યા અને અતિ દીર્ઘ આયુષ્યથી યુક્ત થયા. ત્યારે બ્રાહ્મણોને શ્રેષ્ઠ ગણતા ચારેય વર્ણો થયા.
1.65.10
अभ्यगच्छन्नृतौ नारीं न कामान्नानृतौ तथा ।
तथैवान्यानि भूतानि तिर्यग्योनिगतान्यपि ॥ १.६५.१० ॥
ઋતુકાળમાં જ તેઓ સ્ત્રી પાસે જતા; કામથી નહીં, અને ઋતુ વિના પણ નહીં. એ જ રીતે તિર્યક્ યોનિમાં જન્મેલાં અન્ય પ્રાણીઓ પણ કરતાં.
1.65.11
ऋतौ दारांश्च गच्छन्ति तत्तथा भरतर्षभ ।
ततोऽवर्धन्त धर्मेण सहस्रशतजीविनः ॥ १.६५.११ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ઋતુકાળમાં જ તેઓ પોતાની પત્નીઓ પાસે જતા. આ રીતે ધર્મથી તેઓ વધ્યા અને સેંકડો-હજારો વર્ષ જીવ્યા.
1.65.12
ताः प्रजाः पृथिवीपाल धर्मव्रतपरायणाः ।
आधिभिर्व्याधिभिश्चैव विमुक्ताः सर्वशो नराः ॥ १.६५.१२ ॥
હે પૃથ્વીપાલ, તે પ્રજાઓ ધર્મ અને વ્રતોમાં તત્પર રહી; મનુષ્યો માનસિક અને શારીરિક સર્વ રોગોથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત હતા.
1.65.13
अथेमां सागरोपान्तां गां गजेन्द्रगताखिलाम् ।
अध्यतिष्ठत्पुनः क्षत्रं सशैलवनपत्तनाम् ॥ १.६५.१३ ॥
પછી સમુદ્ર સુધી ફેલાયેલી આ પૃથ્વી, શ્રેષ્ઠ હાથીઓ સહિત, પર્વતો, વનો અને નગરો સહિત, ક્ષત્રિયોએ ફરી અધિકાર મેળવ્યો.
1.65.14
प्रशासति पुनः क्षत्रे धर्मेणेमां वसुन्धराम् ।
ब्राह्मणाद्यास्ततो वर्णा लेभिरे मुदमुत्तमाम् ॥ १.६५.१४ ॥
ક્ષત્રિયો ધર્મથી ફરી આ પૃથ્વી પર શાસન કરવા લાગ્યા, ત્યારે બ્રાહ્મણ આદિ વર્ણોએ ઉત્તમ આનંદ મેળવ્યો.
1.65.15
कामक्रोधोद्भवान्दोषान्निरस्य च नराधिपाः ।
धर्मेण दण्डं दण्डेषु प्रणयन्तोऽन्वपालयन् ॥ १.६५.१५ ॥
કામ અને ક્રોધથી ઉત્પન્ન થતા દોષોને દૂર કરી, રાજાઓ ધર્મથી દંડનીયોને દંડ આપીને રક્ષણ કરતા.
1.65.16
तथा धर्मपरे क्षत्रे सहस्राक्षः शतक्रतुः ।
स्वादु देशे च काले च ववर्षाप्याययन्प्रजाः ॥ १.६५.१६ ॥
એ રીતે ક્ષત્રિયો ધર્મપરાયણ થયા ત્યારે, સહસ્રાક્ષ શતક્રતુ ઇન્દ્રે પણ યોગ્ય દેશ અને કાળે મધુર વરસાદ વરસાવીને પ્રજાઓને પોષી.
1.65.17
न बाल एव म्रियते तदा कश्चिज्जनाधिप ।
न च स्त्रियं प्रजानाति कश्चिदप्राप्तयौवनाम् ॥ १.६५.१७ ॥
હે જનાધિપ! તે સમયે કોઈ બાળક જ મરતું ન હતું, અને યૌવન ન પામેલી સ્ત્રીનું મૃત્યુ થયું હોય એવું કોઈ જાણતું ન હતું.
1.65.18
एवमायुष्मतीभिस्तु प्रजाभिर्भरतर्षभ ।
इयं सागरपर्यन्ता ससापूर्यत मेदिनी ॥ १.६५.१८ ॥
હે ભરતર્ષભ! એ રીતે દીર્ઘાયુ પ્રજાઓથી સમુદ્ર સુધીની આ પૃથ્વી ભરાઈ ગઈ.
1.65.19
ईजिरे च महायज्ञैः क्षत्रिया बहुदक्षिणैः ।
साङ्गोपनिषदान्वेदान्विप्राश्चाधीयते तदा ॥ १.६५.१९ ॥
તે સમયે ક્ષત્રિયો પુષ્કળ દક્ષિણા સાથે મહાયજ્ઞો કરતા, અને બ્રાહ્મણો અંગો અને ઉપનિષદો સહિત વેદોનો અભ્યાસ કરતા.
1.65.20
न च विक्रीणते ब्र्हम ब्राह्मणाश्च तदा नृप ।
न च शूद्रसमभ्याशे वेदानुच्चारयन्त्युत ॥ १.६५.२० ॥
તે સમયે બ્રાહ્મણો વેદ વેચતા નહોતા, અને શૂદ્રની સમીપે વેદોનું ઉચ્ચારણ પણ કરતા નહોતા.
1.65.21
कारयन्तः कृषिं गोभिस्तथा वैश्याः क्षिताविह ।
युञ्जते धुरि नो गाश्च कृशाङ्गांश्चाप्यजीवयन् ॥ १.६५.२१ ॥
અહીં ધરતી પર વૈશ્યો ગાયોથી ખેતી કરાવતા; તેઓ અમારી ગાયોને ધૂંસરીમાં જોડતા અને દુર્બળ ગાયોને પણ જીવતી રાખતા.
1.65.22
फेनपांश्च तथा वत्सान्न दुहन्ति स्म मानवाः ।
न कूटमानैर्वणिजः पण्यं विक्रीणते तदा ॥ १.६५.२२ ॥
તે સમયે લોકો વાછરડાંને ફીણ પીવા દેતા, દૂધ દોહતા નહોતા; વેપારીઓ ખોટાં માપથી માલ વેચતા નહોતા.
1.65.23
कर्माणि च नरव्याघ्र धर्मोपेतानि मानवाः ।
धर्ममेवानुपश्यन्तश्चक्रुर्धर्मपरायणाः ॥ १.६५.२३ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, લોકો ધર્મયુક્ત કર્મો કરતા; કેવળ ધર્મને જ દૃષ્ટિમાં રાખીને, ધર્મપરાયણ થઈને તેઓ કર્મ કરતા.
1.65.24
स्वकर्मनिरताश्चासन्सर्वे वर्णा नराधिप ।
एवं तदा नरव्याघ्र धर्मो न ह्रसते क्वचित् ॥ १.६५.२४ ॥
હે નરાધિપ, તે સમયે સર્વ વર્ણો પોતપોતાના કર્મમાં નિરત રહેતા હતા. હે નરવ્યાઘ્ર, આ રીતે ધર્મ ક્યારેય ઘટતો નહોતો.
1.65.25
काले गावः प्रसूयन्ते नार्यश्च भरतर्षभ ।
भवन्त्यृतुषु वृक्षाणां पुष्पाणि च फलानि च ॥ १.६५.२५ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ગાયો યોગ્ય સમયે વિયાતી, સ્ત્રીઓ પણ એમ જ; ઋતુઓમાં વૃક્ષોને ફૂલ અને ફળ આવતાં.
1.65.26
एवं कृतयुगे सम्यग्वर्तमाने तदा नृप ।
आपूर्यत मही कृत्स्ना प्राणिभिर्बहुभिर्भृशम् ॥ १.६५.२६ ॥
હે રાજન્, કૃતયુગમાં ત્યારે આ રીતે બધું સારી રીતે ચાલતું હતું, અને આખી પૃથ્વી અનેક પ્રાણીઓથી અત્યંત ભરાઈ ગઈ.
1.65.27
एवं समुदिते लोके मानुषे भरतर्षभ ।
असुरा जज्ञिरे क्षेत्रे राज्ञां तु मनुजेश्वर ॥ १.६५.२७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હે મનુજેશ્વર, માનવલોક આ રીતે સમૃદ્ધ થતાં, રાજાઓના ગર્ભક્ષેત્રમાં અસુરો જન્મ્યા.
1.65.28
आदित्यैर्हि तदा दैत्या बहुशो निर्जिता युधि ।
ऐश्वर्याद्धंशिताः स्वर्गात्संबभूवुः क्षिताविह ॥ १.६५.२८ ॥
ત્યારે આદિત્યોએ યુદ્ધમાં દૈત્યોને અનેક વાર હરાવ્યા; પોતાના ઐશ્વર્યથી પાડી દેવાયેલા તેઓ સ્વર્ગમાંથી અહીં પૃથ્વી પર જન્મ્યા.
1.65.29
इह देवत्वमिच्छन्तो मानुषेषु तपस्विनः ।
जज्ञिरे भुवि भूतेषु तेषु तेष्वसुरा विभो ॥ १.६५.२९ ॥
હે વિભુ, અહીં દેવત્વની ઇચ્છા રાખનારા તપસ્વી અસુરો મનુષ્યોમાં અને પૃથ્વી પરના વિવિધ પ્રાણીઓમાં, તે તે રૂપે જન્મ્યા.
1.65.30
गोष्वश्वेषु च राजेन्द्र खरोष्ट्रमहिषेषु च ।
क्रव्यात्सु चैव भूतेषु गजेषु च मृगेषु च ॥ १.६५.३० ॥
હે રાજેન્દ્ર, ગાયો અને ઘોડાઓમાં, ગધેડા, ઊંટ અને ભેંસોમાં, માંસાહારી પ્રાણીઓમાં, હાથીઓમાં અને હરણોમાં પણ (અસુરો જન્મ્યા).
1.65.31
जातैरिह महीपाल जायमानैश्च तैर्मही ।
न शशाकात्मनात्मानमियं धारयितुं धरा ॥ १.६५.३१ ॥
હે મહીપાલ, અહીં જન્મેલા અને જન્મી રહેલા તેમના ભારથી આ પૃથ્વી પોતાને જ ધારણ કરી શકતી ન હતી.
1.65.32
अथ जाता महीपालाः केचिद्बहुमदान्विताः ।
दितेः पुत्रा दनोश्चैव तदा लोकादिह च्युताः ॥ १.६५.३२ ॥
ત્યારે દિતિ અને દનુના કેટલાક પુત્રો, અતિશય અભિમાનથી ભરેલા, આ લોકથી ચ્યુત થઈને રાજાઓ તરીકે જન્મ્યા.
1.65.33
वीर्यवन्तोऽवलिप्तास्ते नानारूपधरा महीम् ।
इमां सागरपर्यन्तां परीयुररिमर्दनाः ॥ १.६५.३३ ॥
વીર્યવાન, અભિમાની, અનેક રૂપ ધારણ કરનારા તે શત્રુમર્દનો સાગર સુધી ફેલાયેલી આ પૃથ્વી પર ફરવા લાગ્યા.
1.65.34
ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्शूद्रांश्चैवाप्यपीडयन् ।
अन्यानि चैव सत्वानि पीडयामासुरोजसा ॥ १.६५.३४ ॥
તેમણે બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો અને શૂદ્રોને પણ પીડ્યા, અને અન્ય જીવોને પણ પોતાના બળથી પીડ્યા.
1.65.35
त्रासयन्तोऽभिनिघ्नन्तः सर्वभूतगणांश्च ते ।
विचेरुः सर्वशो राजन्महीं शतसहस्रशः ॥ १.६५.३५ ॥
હે રાજન, તેઓ સર્વ પ્રાણીસમૂહોને ત્રાસ આપતા અને પ્રહાર કરતા, લાખોની સંખ્યામાં સર્વત્ર પૃથ્વી પર વિચરવા લાગ્યા.
1.65.36
आश्रमस्थान्महर्षींश्च धर्षयन्तस्ततस्ततः ।
अब्रह्मण्या वीर्यमदा मत्ता मदबलेन च ॥ १.६५.३६ ॥
આશ્રમોમાં વસતા મહર્ષિઓને પણ ઠેકઠેકાણે સતાવતા, બ્રાહ્મણ-વિરોધી, બળના મદથી ઉન્મત્ત, મદબળથી મત્ત...
1.65.37
एवं वीर्यबलोत्सिक्तैर्भूरियं तैर्महासुरैः ।
पीड्यमाना मही राजन्ब्रह्माणमुपचक्रमे ॥ १.६५.३७ ॥
આ રીતે બળ અને પરાક્રમના મદથી ઉન્મત્ત બનેલા તે મહાસુરોથી પીડાતી પૃથ્વી, હે રાજન, બ્રહ્મા પાસે ગઈ.
1.65.38
न ह्यमी भूतसत्वौघाः पन्नगाः सनगां महीम् ।
तदा धारयितुं शेकुराक्रान्तां दानवैर्बलात् ॥ १.६५.३८ ॥
ત્યારે આ ભૂતસમૂહો અને નાગો પણ દાનવોએ બળપૂર્વક આક્રમેલી પર્વતો સહિતની પૃથ્વીને ધારણ કરવા સમર્થ ન થયા.
1.65.39
ततो मही महीपाल भारार्ता भयपीडिता ।
जगाम शरणं देवं सर्वभूतपितामहम् ॥ १.६५.३९ ॥
ત્યારે, હે મહીપાલ, ભારથી પીડિત અને ભયથી સતાવાયેલી પૃથ્વી સર્વભૂતોના પિતામહ દેવને શરણે ગઈ.
1.65.40
सा संवृतं महाभागैर्देवद्विजमहर्षिभिः ।
ददर्श देवं ब्रह्माणं लोककर्तारमव्ययम् ॥ १.६५.४० ॥
તેણીએ મહાભાગ્યશાળી દેવો, દ્વિજો અને મહર્ષિઓથી ઘેરાયેલા, લોકકર્તા અને અવ્યય દેવ બ્રહ્માને જોયા.
1.65.41
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च बन्दिकर्मसु निष्ठितैः ।
वन्द्यमानं मुदोपतैर्ववन्दे चैनमेत्य सा ॥ १.६५.४१ ॥
ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ સ્તુતિપાઠકોના કાર્યમાં લાગીને આનંદથી આવીને જેમની સ્તુતિ કરતા હતા, તેમની પાસે જઈને તેણીએ તેમને વંદન કર્યા.
1.65.42
अथ विज्ञापयामास भूमिस्तं शरणार्थिनी ।
सन्निधौ लोकपालानां सर्वेषामेव भारत ॥ १.६५.४२ ॥
ત્યારે શરણાર્થી પૃથ્વીએ, હે ભારત, સર્વ લોકપાલોની હાજરીમાં તેમને પોતાની વિનંતી જણાવી.
1.65.43
तत्प्रधानात्मनस्तस्य भूमेः कृत्यं स्वयंभुवः ।
पूर्वमेवाभवद्राजन्विदितं परमेष्ठिनः ॥ १.६५.४३ ॥
હે રાજન, પ્રધાનાત્મા સ્વયંભૂ પરમેષ્ઠીને પૃથ્વીનું એ કાર્ય પહેલેથી જ જ્ઞાત હતું.
1.65.44
स्रष्टा हि जगतः कस्मान्न संबुध्येत भारत ।
ससुरासुरलोकानामशेषेण मनोगतम् ॥ १.६५.४४ ॥
હે ભારત, જગતના સર્જનહાર શા માટે ન જાણે? સુર અને અસુર લોકોના મનની વાત તે સંપૂર્ણપણે જાણે છે.
1.65.45
तामुवाच महाराज भूमिं भूमिपतिः प्रभुः ।
प्रभवः सर्वभूतानामीशः शंभुः प्रजापतिः ॥ १.६५.४५ ॥
હે મહારાજ, ભૂમિપતિ, સર્વ ભૂતોના ઉદ્ભવ, ઈશ, શંભુ અને પ્રજાપતિ પ્રભુએ તે ભૂમિને કહ્યું.
1.65.46
यदर्थमभिसंप्राप्ता मत्सकाशं वसुन्धरे ।
तदर्थं सन्नियोक्ष्यामि सर्वानेव दिवौकसः ॥ १.६५.४६ ॥
હે વસુંધરા, જે હેતુ માટે તું મારી પાસે આવી છે, તે જ હેતુ માટે હું સ્વર્ગવાસી સર્વ દેવોને નિયુક્ત કરીશ.
1.65.47
उत्तिष्ठ गच्छ वसुधे स्वस्थानमिति साऽगमत् ।
इत्युक्त्वा स महीं देवो ब्रह्मा राजन्विसृज्य च।
आदिदेश तदा सर्वान्विबुधान्भूतकृत्स्वयम् ॥ १.६५.४७ ॥
"ઊઠ, હે વસુધે, તારા સ્થાને જા" એમ કહેતાં તે ચાલી ગઈ. હે રાજન, દેવ બ્રહ્માએ તે પૃથ્વીને વિદાય આપી, અને ભૂતકૃત એવા તેમણે પોતે જ સર્વ વિબુધોને આજ્ઞા કરી.
1.65.48
अस्या भूमेर्निरसितुं भारं भागैः पृथक्पृथक् ।
अस्यामेव प्रसूयध्वं तिरोधायेति चाब्रवीत् ॥ १.६५.४८ ॥
"આ પૃથ્વીનો ભાર દૂર કરવા માટે તમે સૌ જુદા જુદા અંશોથી આની અંદર જ જન્મ લો" એમ તેમણે કહ્યું.
1.65.49
तथैव च समानीय गन्धर्वाप्सरसां गणान् ।
उवाच भगवान्सर्वानिदं वचनमर्थवत् ॥ १.६५.४९ ॥
એ જ રીતે ભગવાને ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના સમૂહોને એકઠા કરીને તે સૌને આ અર્થપૂર્ણ વચન કહ્યું.
1.65.50
स्वैः स्वैरंशैः प्रसूयध्वं यथेष्टं मानेषेषु च ।
अथ शक्रादयः सर्वे श्रुत्वा सुरगुरोर्वचः।
तथ्यमर्थ्यं च पथ्यं च तस्य ते जगृहुस्तदा ॥ १.६५.५० ॥
તમે પોતપોતાના અંશોથી મનુષ્યોમાં ઇચ્છા મુજબ જન્મ લો. ત્યારે ઇન્દ્ર વગેરે સર્વ દેવોએ દેવગુરુનું વચન સાંભળીને તેને સત્ય, હિતકારી અને કલ્યાણકારી માનીને સ્વીકાર્યું.
1.65.51
अथ ते सर्वशोंशैः स्वैर्गन्तुं भूमिं कृतक्षणाः ।
नारायणममित्रघ्नं वैकुण्ठमुपचक्रमुः ॥ १.६५.५१ ॥
પછી તેઓ સૌ પોતપોતાના અંશો સાથે પૃથ્વી પર જવાનો સમય નક્કી કરીને, શત્રુહંતા નારાયણ પાસે, વૈકુંઠમાં પહોંચ્યા.
1.65.52
यः स चक्रगदापाणिः पीतवासाः शितिप्रभः ।
पद्मनाभः सुरारिघ्नः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः ॥ १.६५.५२ ॥
ચક્ર અને ગદા હાથમાં ધારણ કરનાર, પીળાં વસ્ત્ર પહેરેલા, નીલ કાંતિવાળા, પદ્મનાભ, દેવશત્રુઓનો નાશ કરનાર, વિશાળ સુંદર વાંકા નેત્રોવાળા તે.
1.65.53
प्रजापतिपतिर्देवः सुरनाथो महाबलः ।
श्रीवत्साङ्को हृषीकेशः सर्वदैवतपूजितः ॥ १.६५.५३ ॥
પ્રજાપતિઓના પણ પતિ દેવ, દેવોના નાથ, મહાબળવાન, શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળા, ઇન્દ્રિયોના સ્વામી હૃષીકેશ, સર્વ દેવોએ પૂજિત.
1.65.54
तं भुवः शोधनायेन्द्र उवाच पुरुषोत्तमम् ।
अंशेनावतरेत्येवं तथेत्याह च तं हरिः ॥ १.६५.५४ ॥
પૃથ્વીની શુદ્ધિ માટે ઇન્દ્રે તે પુરુષોત્તમને કહ્યું, "અંશથી અવતાર લો." ત્યારે હરિએ તેને કહ્યું, "તેમ જ થાઓ."