महाभारत · अध्याय 1.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.65.1
य एते कीर्तिता ब्रह्मन्ये चान्ये नानुकीर्तिताः ।
सम्यक्ताञ्श्रोतुमिच्छामिराज्ञश्चान्यान्सहस्रशः ॥ १.६५.१ ॥
हे ब्राह्मणा, येथे ज्यांचे कीर्तन झाले आहे आणि ज्यांचे झाले नाही, त्या राजांबद्दल आणि हजारो इतर राजांबद्दल मला पूर्णपणे ऐकायचे आहे.
1.65.2
यदर्थमिह संभूता देवकल्पा महारथाः ।
भुवि तन्मे महाभाग सम्यगाख्यातुमर्हसि ॥ १.६५.२ ॥
हे महाभागा, देवतुल्य हे महारथी कोणत्या हेतूने पृथ्वीवर येथे जन्मले, ते मला पूर्णपणे सांगणे आपल्याला योग्य आहे.
1.65.3
रहस्यं खल्विदं राजन्देवानामिति नः श्रुतम् ।
तत्तु ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवे ॥ १.६५.३ ॥
हे राजा, हे देवांचे रहस्य आहे असे आम्ही ऐकले आहे. स्वयंभूला नमस्कार करून ते मी तुला सांगेन.
1.65.4
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षित्रयां पुरा ।
जामदग्न्यस्तपस्तेपे महेन्द्रे पर्वतोत्तमे ॥ १.६५.४ ॥
पूर्वी जामदग्न्य (परशुराम) यांनी एकवीस वेळा पृथ्वी क्षत्रियरहित करून श्रेष्ठ पर्वत महेंद्रावर तपश्चर्या केली.
1.65.5
तदा निःक्षत्रिये लोके भार्गवेण कृते सति ।
ब्राह्मणान्क्षत्रिया राजन्सुतार्थिन्योऽभिचक्रमुः ॥ १.६५.५ ॥
हे राजा, भार्गवाने जग क्षत्रियरहित केल्यावर, पुत्राची इच्छा करणाऱ्या क्षत्रिय स्त्रिया ब्राह्मणांकडे गेल्या.
1.65.6
ताभिः सह समापेतुर्ब्राह्मणाः संशितव्रताः ।
ऋतावृतौ नरव्याघ्र न कामान्नानृतौ तथा ॥ १.६५.६ ॥
हे नरव्याघ्रा, कठोर व्रतधारी ब्राह्मण त्यांच्याशी एकत्र आले; ते ऋतुकाळी झाले, कामवासनेने नव्हे, तसेच अऋतुकाळीही नव्हे.
1.65.7
तेभ्यश्च तेभिरे गर्भं क्षत्रियास्ताः सहस्रशः ।
ततः सुषुविरे राजन्क्षत्रियान्वीर्यवत्तरान् ॥ १.६५.७ ॥
त्या ब्राह्मणांपासून क्षत्रिय स्त्रियांनी हजारोंच्या संख्येने गर्भधारणा केली. हे राजा, नंतर त्यांनी अत्यंत पराक्रमी क्षत्रिय पुत्रांना जन्म दिला.
1.65.8
कुमारांश्च कुमारीश्च पुनः क्षत्राभिवृद्धये ।
एवं तद्ब्राह्मणैः क्षत्रं क्षत्रियासु तपस्विभिः ॥ १.६५.८ ॥
क्षत्र वाढवण्यासाठी त्यांनी पुन्हा पुत्र व कन्या यांना जन्म दिला. अशा प्रकारे तपस्वी ब्राह्मणांनी क्षत्रिय स्त्रियांमध्ये क्षत्र वाढवले.
1.65.9
जातं वृद्धं च धर्मेण सुदीर्गेणायुषान्वितम् ।
चत्वारोऽपि ततो वर्णा बभूवुर्ब्राह्मणोत्तराः ॥ १.६५.९ ॥
धर्माने ते जन्मले, वाढले आणि अतिदीर्घ आयुष्याने युक्त झाले. तेव्हा ब्राह्मणांना प्रधान मानणारे चारही वर्ण निर्माण झाले.
1.65.10
अभ्यगच्छन्नृतौ नारीं न कामान्नानृतौ तथा ।
तथैवान्यानि भूतानि तिर्यग्योनिगतान्यपि ॥ १.६५.१० ॥
ऋतुकाळातच ते स्त्रीजवळ जात असत; कामवासनेने नव्हे, आणि ऋतुकाळाबाहेरही नव्हे. त्याचप्रमाणे तिर्यक् योनीत जन्मलेले इतर प्राणीही तसेच करत.
1.65.11
ऋतौ दारांश्च गच्छन्ति तत्तथा भरतर्षभ ।
ततोऽवर्धन्त धर्मेण सहस्रशतजीविनः ॥ १.६५.११ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, ते ऋतुकाळातच पत्नींजवळ जात असत. अशा रीतीने धर्माने ते वाढले आणि शेकडो-हजारो वर्षे जगले.
1.65.12
ताः प्रजाः पृथिवीपाल धर्मव्रतपरायणाः ।
आधिभिर्व्याधिभिश्चैव विमुक्ताः सर्वशो नराः ॥ १.६५.१२ ॥
हे पृथ्वीपाला, ती प्रजा धर्म आणि व्रतांमध्ये तत्पर होती; मनुष्य मानसिक व शारीरिक सर्व प्रकारच्या रोगांपासून पूर्णपणे मुक्त होते.
1.65.13
अथेमां सागरोपान्तां गां गजेन्द्रगताखिलाम् ।
अध्यतिष्ठत्पुनः क्षत्रं सशैलवनपत्तनाम् ॥ १.६५.१३ ॥
नंतर समुद्रापर्यंत पसरलेली ही पृथ्वी, उत्तम हत्तींसह, पर्वत, वने व नगरांसह, क्षत्रियांनी पुन्हा ताब्यात घेतली.
1.65.14
प्रशासति पुनः क्षत्रे धर्मेणेमां वसुन्धराम् ।
ब्राह्मणाद्यास्ततो वर्णा लेभिरे मुदमुत्तमाम् ॥ १.६५.१४ ॥
क्षत्रिय धर्माने पुन्हा ही पृथ्वी राज्य करू लागले, तेव्हा ब्राह्मणादी वर्णांना उत्तम आनंद प्राप्त झाला.
1.65.15
कामक्रोधोद्भवान्दोषान्निरस्य च नराधिपाः ।
धर्मेण दण्डं दण्डेषु प्रणयन्तोऽन्वपालयन् ॥ १.६५.१५ ॥
काम व क्रोधापासून उत्पन्न होणारे दोष दूर करून, नरेश धर्माने दंडनीयांना दंड देत प्रजेचे रक्षण करीत.
1.65.16
तथा धर्मपरे क्षत्रे सहस्राक्षः शतक्रतुः ।
स्वादु देशे च काले च ववर्षाप्याययन्प्रजाः ॥ १.६५.१६ ॥
अशा प्रकारे क्षत्रिय धर्मपरायण झाले असता, सहस्राक्ष शतक्रतू इंद्रानेही योग्य देशी व योग्य काळी गोड पाऊस पाडून प्रजांचे पोषण केले.
1.65.17
न बाल एव म्रियते तदा कश्चिज्जनाधिप ।
न च स्त्रियं प्रजानाति कश्चिदप्राप्तयौवनाम् ॥ १.६५.१७ ॥
हे जनाधिपा! त्या काळी कोणताही बालक मरत नसे, आणि यौवन न आलेल्या स्त्रीचा मृत्यू झाला असे कोणालाही माहीत नसे.
1.65.18
एवमायुष्मतीभिस्तु प्रजाभिर्भरतर्षभ ।
इयं सागरपर्यन्ता ससापूर्यत मेदिनी ॥ १.६५.१८ ॥
हे भरतर्षभा! अशा प्रकारे दीर्घायुषी प्रजांनी समुद्रापर्यंतची ही पृथ्वी भरून गेली.
1.65.19
ईजिरे च महायज्ञैः क्षत्रिया बहुदक्षिणैः ।
साङ्गोपनिषदान्वेदान्विप्राश्चाधीयते तदा ॥ १.६५.१९ ॥
त्या काळी क्षत्रिय भरपूर दक्षिणा देऊन महायज्ञ करीत असत, आणि ब्राह्मण अंग व उपनिषदांसह वेदांचे अध्ययन करीत.
1.65.20
न च विक्रीणते ब्र्हम ब्राह्मणाश्च तदा नृप ।
न च शूद्रसमभ्याशे वेदानुच्चारयन्त्युत ॥ १.६५.२० ॥
त्या काळी ब्राह्मण वेद विकत नसत, आणि शूद्राच्या जवळ वेदांचे उच्चारणही करीत नसत.
1.65.21
कारयन्तः कृषिं गोभिस्तथा वैश्याः क्षिताविह ।
युञ्जते धुरि नो गाश्च कृशाङ्गांश्चाप्यजीवयन् ॥ १.६५.२१ ॥
येथे पृथ्वीवर वैश्य गायींकडून शेती करवीत; ते आमच्या गायींना जोखडात जुंपत आणि कृश गायींनाही जिवंत ठेवत.
1.65.22
फेनपांश्च तथा वत्सान्न दुहन्ति स्म मानवाः ।
न कूटमानैर्वणिजः पण्यं विक्रीणते तदा ॥ १.६५.२२ ॥
त्या काळी लोक वासरांना फेस पिऊ देत, गाईंचे दूध काढीत नसत; व्यापारी खोट्या मापांनी माल विकत नसत.
1.65.23
कर्माणि च नरव्याघ्र धर्मोपेतानि मानवाः ।
धर्ममेवानुपश्यन्तश्चक्रुर्धर्मपरायणाः ॥ १.६५.२३ ॥
हे नरव्याघ्रा, लोक धर्मयुक्त कर्मे करीत; केवळ धर्माकडे पाहून, धर्मपरायण होऊन ते कर्म करीत.
1.65.24
स्वकर्मनिरताश्चासन्सर्वे वर्णा नराधिप ।
एवं तदा नरव्याघ्र धर्मो न ह्रसते क्वचित् ॥ १.६५.२४ ॥
हे नराधिपा, त्या काळी सर्व वर्ण आपापल्या कर्मात निरत होते. हे नरव्याघ्रा, अशा रीतीने धर्म कधीही ऱ्हास पावला नाही.
1.65.25
काले गावः प्रसूयन्ते नार्यश्च भरतर्षभ ।
भवन्त्यृतुषु वृक्षाणां पुष्पाणि च फलानि च ॥ १.६५.२५ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, गायी योग्य काळी वासरांना जन्म देत आणि स्त्रियाही तसेच; ऋतूनुसार वृक्षांना फुले व फळे येत.
1.65.26
एवं कृतयुगे सम्यग्वर्तमाने तदा नृप ।
आपूर्यत मही कृत्स्ना प्राणिभिर्बहुभिर्भृशम् ॥ १.६५.२६ ॥
हे नृपा, कृतयुगात त्या वेळी असे सर्व सम्यक चालले असता संपूर्ण पृथ्वी अनेक प्राण्यांनी अत्यंत भरून गेली.
1.65.27
एवं समुदिते लोके मानुषे भरतर्षभ ।
असुरा जज्ञिरे क्षेत्रे राज्ञां तु मनुजेश्वर ॥ १.६५.२७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, हे मनुजेश्वरा, मानवलोक असा सम्यक वाढल्यावर राजांच्या गर्भक्षेत्रात असुर जन्माला आले.
1.65.28
आदित्यैर्हि तदा दैत्या बहुशो निर्जिता युधि ।
ऐश्वर्याद्धंशिताः स्वर्गात्संबभूवुः क्षिताविह ॥ १.६५.२८ ॥
तेव्हा आदित्यांनी युद्धात दैत्यांना अनेक वेळा जिंकले; आपल्या ऐश्वर्यापासून खाली पाडले गेलेले ते स्वर्गातून येथे पृथ्वीवर जन्माला आले.
1.65.29
इह देवत्वमिच्छन्तो मानुषेषु तपस्विनः ।
जज्ञिरे भुवि भूतेषु तेषु तेष्वसुरा विभो ॥ १.६५.२९ ॥
हे विभो, येथे देवत्वाची इच्छा धरणारे तपस्वी असुर मानवांमध्ये आणि पृथ्वीवरील विविध प्राण्यांमध्ये, त्या त्या रूपात जन्माला आले.
1.65.30
गोष्वश्वेषु च राजेन्द्र खरोष्ट्रमहिषेषु च ।
क्रव्यात्सु चैव भूतेषु गजेषु च मृगेषु च ॥ १.६५.३० ॥
हे राजेंद्रा, गायी आणि घोडे यांमध्ये, गाढव, उंट व म्हशी यांमध्ये, मांसभक्षक प्राण्यांमध्ये, हत्तींमध्ये आणि हरणांमध्येही (असुर जन्माला आले).
1.65.31
जातैरिह महीपाल जायमानैश्च तैर्मही ।
न शशाकात्मनात्मानमियं धारयितुं धरा ॥ १.६५.३१ ॥
हे महीपाला, येथे जन्मलेल्या आणि जन्मत असलेल्या त्यांच्यामुळे ही पृथ्वी स्वतःलाच सावरू शकली नाही.
1.65.32
अथ जाता महीपालाः केचिद्बहुमदान्विताः ।
दितेः पुत्रा दनोश्चैव तदा लोकादिह च्युताः ॥ १.६५.३२ ॥
तेव्हा दिती आणि दनूचे काही पुत्र, अत्यंत गर्वाने भरलेले, या लोकातून च्युत होऊन राजे म्हणून जन्मले.
1.65.33
वीर्यवन्तोऽवलिप्तास्ते नानारूपधरा महीम् ।
इमां सागरपर्यन्तां परीयुररिमर्दनाः ॥ १.६५.३३ ॥
वीर्यवान, गर्विष्ठ, नाना रूपे धारण करणारे ते शत्रुमर्दन सागरापर्यंत पसरलेल्या या पृथ्वीभोवती फिरू लागले.
1.65.34
ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्शूद्रांश्चैवाप्यपीडयन् ।
अन्यानि चैव सत्वानि पीडयामासुरोजसा ॥ १.६५.३४ ॥
त्यांनी ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र यांनाही पीडा दिली, आणि इतर प्राण्यांनाही आपल्या बळाने छळले.
1.65.35
त्रासयन्तोऽभिनिघ्नन्तः सर्वभूतगणांश्च ते ।
विचेरुः सर्वशो राजन्महीं शतसहस्रशः ॥ १.६५.३५ ॥
हे राजा, ते सर्व प्राणिगणांना भयभीत करत आणि मारत, लाखोंच्या संख्येने सर्वत्र पृथ्वीवर फिरू लागले.
1.65.36
आश्रमस्थान्महर्षींश्च धर्षयन्तस्ततस्ततः ।
अब्रह्मण्या वीर्यमदा मत्ता मदबलेन च ॥ १.६५.३६ ॥
आश्रमांत राहणाऱ्या महर्षींनाही इकडे-तिकडे छळत, ब्राह्मणद्वेषी, पराक्रमाच्या मदाने उन्मत्त, मदबलाने मत्त झालेले...
1.65.37
एवं वीर्यबलोत्सिक्तैर्भूरियं तैर्महासुरैः ।
पीड्यमाना मही राजन्ब्रह्माणमुपचक्रमे ॥ १.६५.३७ ॥
अशा प्रकारे पराक्रम आणि बलाच्या गर्वाने उन्मत्त झालेल्या त्या महासुरांनी पीडित होऊन, हे राजा, पृथ्वी ब्रह्मदेवाकडे गेली.
1.65.38
न ह्यमी भूतसत्वौघाः पन्नगाः सनगां महीम् ।
तदा धारयितुं शेकुराक्रान्तां दानवैर्बलात् ॥ १.६५.३८ ॥
तेव्हा हे भूतसमूह आणि नागही दानवांनी बळजबरीने आक्रमिलेल्या पर्वतांसह पृथ्वीला धारण करण्यास समर्थ झाले नाहीत.
1.65.39
ततो मही महीपाल भारार्ता भयपीडिता ।
जगाम शरणं देवं सर्वभूतपितामहम् ॥ १.६५.३९ ॥
तेव्हा, हे महीपाला, भाराने पीडित आणि भयाने त्रस्त झालेली पृथ्वी सर्व भूतांचे पितामह अशा देवाला शरण गेली.
1.65.40
सा संवृतं महाभागैर्देवद्विजमहर्षिभिः ।
ददर्श देवं ब्रह्माणं लोककर्तारमव्ययम् ॥ १.६५.४० ॥
ती महाभाग्यशाली देव, द्विज आणि महर्षींनी वेढलेल्या, लोकांचा कर्ता आणि अविनाशी देव ब्रह्माला पाहती झाली.
1.65.41
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च बन्दिकर्मसु निष्ठितैः ।
वन्द्यमानं मुदोपतैर्ववन्दे चैनमेत्य सा ॥ १.६५.४१ ॥
गंधर्व आणि अप्सरा स्तुतिपाठकांचे काम करत आनंदाने येऊन ज्यांची स्तुती करत होत्या, त्या देवाजवळ जाऊन तिने त्यांना वंदन केले.
1.65.42
अथ विज्ञापयामास भूमिस्तं शरणार्थिनी ।
सन्निधौ लोकपालानां सर्वेषामेव भारत ॥ १.६५.४२ ॥
मग शरणार्थी पृथ्वीने, हे भारता, सर्व लोकपालांच्या सान्निध्यात त्याला आपली विनंती सांगितली.
1.65.43
तत्प्रधानात्मनस्तस्य भूमेः कृत्यं स्वयंभुवः ।
पूर्वमेवाभवद्राजन्विदितं परमेष्ठिनः ॥ १.६५.४३ ॥
हे राजा, प्रधानात्मा स्वयंभू परमेष्ठींना पृथ्वीचे ते कार्य आधीपासूनच ज्ञात होते.
1.65.44
स्रष्टा हि जगतः कस्मान्न संबुध्येत भारत ।
ससुरासुरलोकानामशेषेण मनोगतम् ॥ १.६५.४४ ॥
हे भारता, जगाचा निर्माता का बरे जाणणार नाही? सुर आणि असुर लोकांच्या मनातील गोष्ट तो पूर्णपणे जाणतो.
1.65.45
तामुवाच महाराज भूमिं भूमिपतिः प्रभुः ।
प्रभवः सर्वभूतानामीशः शंभुः प्रजापतिः ॥ १.६५.४५ ॥
हे महाराजा, भूमिपती, सर्व भूतांचा उगम, ईश, शंभू आणि प्रजापती असा प्रभू तिला म्हणाला.
1.65.46
यदर्थमभिसंप्राप्ता मत्सकाशं वसुन्धरे ।
तदर्थं सन्नियोक्ष्यामि सर्वानेव दिवौकसः ॥ १.६५.४६ ॥
हे वसुंधरे, ज्या कारणासाठी तू माझ्याजवळ आलीस, त्याच कारणासाठी मी सर्व स्वर्गवासी देवांना नियुक्त करीन.
1.65.47
उत्तिष्ठ गच्छ वसुधे स्वस्थानमिति साऽगमत् ।
इत्युक्त्वा स महीं देवो ब्रह्मा राजन्विसृज्य च।
आदिदेश तदा सर्वान्विबुधान्भूतकृत्स्वयम् ॥ १.६५.४७ ॥
"उठ, हे वसुधे, आपल्या स्थानी जा" असे म्हणून ती गेली. हे राजा, देव ब्रह्मदेवाने त्या पृथ्वीला निरोप देऊन, भूतांचा निर्माता म्हणून स्वतः सर्व विबुधांना आज्ञा दिली.
1.65.48
अस्या भूमेर्निरसितुं भारं भागैः पृथक्पृथक् ।
अस्यामेव प्रसूयध्वं तिरोधायेति चाब्रवीत् ॥ १.६५.४८ ॥
"या पृथ्वीचा भार दूर करण्यासाठी तुम्ही सर्वांनी वेगवेगळ्या अंशांनी हिच्यातच जन्म घ्या" असे तो म्हणाला.
1.65.49
तथैव च समानीय गन्धर्वाप्सरसां गणान् ।
उवाच भगवान्सर्वानिदं वचनमर्थवत् ॥ १.६५.४९ ॥
याचप्रमाणे भगवंतांनी गंधर्व आणि अप्सरांचे गण एकत्र बोलावून त्या सर्वांना हे सार्थक वचन सांगितले.
1.65.50
स्वैः स्वैरंशैः प्रसूयध्वं यथेष्टं मानेषेषु च ।
अथ शक्रादयः सर्वे श्रुत्वा सुरगुरोर्वचः।
तथ्यमर्थ्यं च पथ्यं च तस्य ते जगृहुस्तदा ॥ १.६५.५० ॥
आपापल्या अंशांनी मनुष्यांमध्ये इच्छेनुसार जन्म घ्या. तेव्हा इंद्रादी सर्व देवांनी देवगुरूचे वचन ऐकून ते सत्य, हितकारक व कल्याणकारी मानून स्वीकारले.
1.65.51
अथ ते सर्वशोंशैः स्वैर्गन्तुं भूमिं कृतक्षणाः ।
नारायणममित्रघ्नं वैकुण्ठमुपचक्रमुः ॥ १.६५.५१ ॥
मग ते सर्वजण आपापल्या अंशांसह पृथ्वीवर जाण्याचा क्षण निश्चित करून शत्रुघ्न नारायणाच्या, वैकुंठाजवळ गेले.
1.65.52
यः स चक्रगदापाणिः पीतवासाः शितिप्रभः ।
पद्मनाभः सुरारिघ्नः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः ॥ १.६५.५२ ॥
चक्र आणि गदा हाती धारण करणारा, पीतांबर परिधान केलेला, निळ्या तेजाचा, पद्मनाभ, देवशत्रूंचा नाश करणारा, विशाल सुंदर वक्र नेत्रांचा तो.
1.65.53
प्रजापतिपतिर्देवः सुरनाथो महाबलः ।
श्रीवत्साङ्को हृषीकेशः सर्वदैवतपूजितः ॥ १.६५.५३ ॥
प्रजापतींचाही पती असलेला देव, देवांचा नाथ, महाबलवान, श्रीवत्स चिन्हांकित, इंद्रियांचा स्वामी हृषीकेश, सर्व देवांनी पूजिलेला.
1.65.54
तं भुवः शोधनायेन्द्र उवाच पुरुषोत्तमम् ।
अंशेनावतरेत्येवं तथेत्याह च तं हरिः ॥ १.६५.५४ ॥
पृथ्वीच्या शुद्धीसाठी इंद्राने त्या पुरुषोत्तमाला म्हटले, "अंशाने अवतीर्ण व्हा." तेव्हा हरि त्याला म्हणाले, "तसेच होवो."