మహాభారతం · అధ్యాయం 1.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.65.1
य एते कीर्तिता ब्रह्मन्ये चान्ये नानुकीर्तिताः ।
सम्यक्ताञ्श्रोतुमिच्छामिराज्ञश्चान्यान्सहस्रशः ॥ १.६५.१ ॥
బ్రాహ్మణుడా, ఇక్కడ కీర్తించబడిన వారిని, కీర్తించబడని ఇతరులను, రాజులైన వేలాది మంది ఇతరులను పూర్తిగా వినాలని కోరుతున్నాను.
1.65.2
यदर्थमिह संभूता देवकल्पा महारथाः ।
भुवि तन्मे महाभाग सम्यगाख्यातुमर्हसि ॥ १.६५.२ ॥
మహాభాగుడా, దేవతలతో సమానులైన ఈ మహారథులు ఏ ఉద్దేశంతో భూమిపై జన్మించారో, అది నాకు పూర్తిగా చెప్పడం తగినది.
1.65.3
रहस्यं खल्विदं राजन्देवानामिति नः श्रुतम् ।
तत्तु ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवे ॥ १.६५.३ ॥
రాజా, ఇది దేవతల రహస్యమని మేము విన్నాము. స్వయంభువుకు నమస్కరించి ఆ విషయాన్ని నీకు చెబుతాను.
1.65.4
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षित्रयां पुरा ।
जामदग्न्यस्तपस्तेपे महेन्द्रे पर्वतोत्तमे ॥ १.६५.४ ॥
పూర్వం జామదగ్న్యుడు (పరశురాముడు) ఇరవై ఒక్కసార్లు భూమిని క్షత్రియులు లేనిదిగా చేసి, ఉత్తమ పర్వతమైన మహేంద్రంపై తపస్సు చేశాడు.
1.65.5
तदा निःक्षत्रिये लोके भार्गवेण कृते सति ।
ब्राह्मणान्क्षत्रिया राजन्सुतार्थिन्योऽभिचक्रमुः ॥ १.६५.५ ॥
రాజా, భార్గవుడు లోకాన్ని క్షత్రియులు లేనిదిగా చేసినప్పుడు, పుత్రులను కోరిన క్షత్రియ స్త్రీలు బ్రాహ్మణుల వద్దకు వెళ్లారు.
1.65.6
ताभिः सह समापेतुर्ब्राह्मणाः संशितव्रताः ।
ऋतावृतौ नरव्याघ्र न कामान्नानृतौ तथा ॥ १.६५.६ ॥
నరవ్యాఘ్రా, కఠిన వ్రతులైన బ్రాహ్మణులు వారితో కలిశారు; అది ఋతుకాలంలోనే జరిగింది, కామంతో కాదు, అలాగే అసమయంలోనూ కాదు.
1.65.7
तेभ्यश्च तेभिरे गर्भं क्षत्रियास्ताः सहस्रशः ।
ततः सुषुविरे राजन्क्षत्रियान्वीर्यवत्तरान् ॥ १.६५.७ ॥
ఆ బ్రాహ్మణుల వలన క్షత్రియ స్త్రీలు వేలాదిగా గర్భం ధరించారు. ఓ రాజా, తరువాత వారు అత్యంత పరాక్రమవంతులైన క్షత్రియ పుత్రులను కన్నారు.
1.65.8
कुमारांश्च कुमारीश्च पुनः क्षत्राभिवृद्धये ।
एवं तद्ब्राह्मणैः क्षत्रं क्षत्रियासु तपस्विभिः ॥ १.६५.८ ॥
క్షత్ర వంశ వృద్ధికోసం వారు మళ్ళీ కుమారులను, కుమార్తెలను కన్నారు. ఈ విధంగా తపోధనులైన బ్రాహ్మణులు క్షత్రియ స్త్రీలలో క్షత్ర వంశాన్ని వృద్ధి చేశారు.
1.65.9
जातं वृद्धं च धर्मेण सुदीर्गेणायुषान्वितम् ।
चत्वारोऽपि ततो वर्णा बभूवुर्ब्राह्मणोत्तराः ॥ १.६५.९ ॥
ధర్మం వలన వారు జన్మించి పెరిగి అతి దీర్ఘాయుష్షుతో కూడినవారయ్యారు. అప్పుడు బ్రాహ్మణులు ప్రధానంగా ఉన్న నాలుగు వర్ణాలు ఏర్పడ్డాయి.
1.65.10
अभ्यगच्छन्नृतौ नारीं न कामान्नानृतौ तथा ।
तथैवान्यानि भूतानि तिर्यग्योनिगतान्यपि ॥ १.६५.१० ॥
ఋతుకాలంలోనే వారు స్త్రీని సమీపించారు; కామంతో కాదు, ఋతుకాలం కాని సమయంలో కూడా కాదు. అలాగే తిర్యగ్యోనులలో జన్మించిన ఇతర ప్రాణులు కూడా చేశాయి.
1.65.11
ऋतौ दारांश्च गच्छन्ति तत्तथा भरतर्षभ ।
ततोऽवर्धन्त धर्मेण सहस्रशतजीविनः ॥ १.६५.११ ॥
ఓ భరత శ్రేష్ఠా, ఋతుకాలంలోనే వారు భార్యలను సమీపించారు. ఈ విధంగా ధర్మం వలన వారు వృద్ధి చెంది వేల నూర్ల సంవత్సరాలు జీవించారు.
1.65.12
ताः प्रजाः पृथिवीपाल धर्मव्रतपरायणाः ।
आधिभिर्व्याधिभिश्चैव विमुक्ताः सर्वशो नराः ॥ १.६५.१२ ॥
ఓ భూపాలా, ఆ ప్రజలు ధర్మవ్రతాలలో నిష్ఠతో ఉన్నారు; మనుషులు మానసిక, శారీరక వ్యాధులన్నింటినుండి పూర్తిగా విముక్తులయ్యారు.
1.65.13
अथेमां सागरोपान्तां गां गजेन्द्रगताखिलाम् ।
अध्यतिष्ठत्पुनः क्षत्रं सशैलवनपत्तनाम् ॥ १.६५.१३ ॥
అప్పుడు సముద్రం వరకు విస్తరించిన ఈ భూమిని, శ్రేష్ఠ గజాలతో సహా, పర్వతాలు, అడవులు, నగరాలతో సహా, క్షత్రియులు మళ్లీ ఆక్రమించారు.
1.65.14
प्रशासति पुनः क्षत्रे धर्मेणेमां वसुन्धराम् ।
ब्राह्मणाद्यास्ततो वर्णा लेभिरे मुदमुत्तमाम् ॥ १.६५.१४ ॥
క్షత్రియులు ధర్మంతో మళ్లీ ఈ భూమిని పాలించినప్పుడు, బ్రాహ్మణుల నుండి మొదలుకొని వర్ణాలన్నీ అత్యున్నత ఆనందాన్ని పొందాయి.
1.65.15
कामक्रोधोद्भवान्दोषान्निरस्य च नराधिपाः ।
धर्मेण दण्डं दण्डेषु प्रणयन्तोऽन्वपालयन् ॥ १.६५.१५ ॥
కామక్రోధాల నుండి పుట్టే దోషాలను తొలగించి, రాజులు ధర్మంతో, శిక్షార్హులపై దండనను అమలు చేస్తూ ప్రజలను రక్షించారు.
1.65.16
तथा धर्मपरे क्षत्रे सहस्राक्षः शतक्रतुः ।
स्वादु देशे च काले च ववर्षाप्याययन्प्रजाः ॥ १.६५.१६ ॥
అలా క్షత్రియులు ధర్మంలో నిలిచినప్పుడు, సహస్రాక్షుడు శతక్రతువు అయిన ఇంద్రుడు కూడా తగిన దేశంలో, తగిన కాలంలో మధుర వర్షం కురిపించి ప్రజలను పోషించాడు.
1.65.17
न बाल एव म्रियते तदा कश्चिज्जनाधिप ।
न च स्त्रियं प्रजानाति कश्चिदप्राप्तयौवनाम् ॥ १.६५.१७ ॥
ఓ రాజా! ఆ కాలంలో ఎవరూ బాల్యంలోనే మరణించలేదు, యౌవనం రాని స్త్రీ మరణించినట్టు ఎవరికీ తెలియదు.
1.65.18
एवमायुष्मतीभिस्तु प्रजाभिर्भरतर्षभ ।
इयं सागरपर्यन्ता ससापूर्यत मेदिनी ॥ १.६५.१८ ॥
ఓ భరతర్షభా! ఈ విధంగా దీర్ఘాయువు గల ప్రజలతో సముద్రం వరకు ఈ భూమి నిండిపోయింది.
1.65.19
ईजिरे च महायज्ञैः क्षत्रिया बहुदक्षिणैः ।
साङ्गोपनिषदान्वेदान्विप्राश्चाधीयते तदा ॥ १.६५.१९ ॥
ఆ కాలంలో క్షత్రియులు విస్తారమైన దక్షిణలతో మహా యజ్ఞాలు చేసేవారు, బ్రాహ్మణులు అంగాలు, ఉపనిషత్తులతో వేదాలను అధ్యయనం చేసేవారు.
1.65.20
न च विक्रीणते ब्र्हम ब्राह्मणाश्च तदा नृप ।
न च शूद्रसमभ्याशे वेदानुच्चारयन्त्युत ॥ १.६५.२० ॥
ఆ కాలంలో బ్రాహ్మణులు వేదాన్ని అమ్మేవారు కాదు, శూద్రుని సమీపంలో వేదాలను ఉచ్చరించేవారు కాదు.
1.65.21
कारयन्तः कृषिं गोभिस्तथा वैश्याः क्षिताविह ।
युञ्जते धुरि नो गाश्च कृशाङ्गांश्चाप्यजीवयन् ॥ १.६५.२१ ॥
ఇక్కడ భూమిపై వైశ్యులు ఆవులతో వ్యవసాయం చేయించేవారు; మా ఆవులను నాగలికి కట్టి, చిక్కిన ఆవులనూ బతికించేవారు.
1.65.22
फेनपांश्च तथा वत्सान्न दुहन्ति स्म मानवाः ।
न कूटमानैर्वणिजः पण्यं विक्रीणते तदा ॥ १.६५.२२ ॥
ఆ కాలంలో ప్రజలు దూడలు పాల నురగను తాగేలా వదిలేవారు, పాలు పితకేవారు కాదు; వర్తకులు మోసపు కొలతలతో సరుకులు అమ్మేవారు కాదు.
1.65.23
कर्माणि च नरव्याघ्र धर्मोपेतानि मानवाः ।
धर्ममेवानुपश्यन्तश्चक्रुर्धर्मपरायणाः ॥ १.६५.२३ ॥
ఓ నరవ్యాఘ్రా, మానవులు ధర్మయుక్తమైన కర్మలు చేసేవారు; ధర్మాన్నే దృష్టిలో ఉంచుకొని, ధర్మపరాయణులై ఆచరించేవారు.
1.65.24
स्वकर्मनिरताश्चासन्सर्वे वर्णा नराधिप ।
एवं तदा नरव्याघ्र धर्मो न ह्रसते क्वचित् ॥ १.६५.२४ ॥
ఓ నరాధిపా, ఆ కాలంలో సకల వర్ణాలవారు తమ తమ స్వధర్మంలో నిమగ్నులై ఉండేవారు. ఓ నరవ్యాఘ్రా, ఈ విధంగా ధర్మం ఎప్పుడూ క్షీణించలేదు.
1.65.25
काले गावः प्रसूयन्ते नार्यश्च भरतर्षभ ।
भवन्त्यृतुषु वृक्षाणां पुष्पाणि च फलानि च ॥ १.६५.२५ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, ఆవులు సమయానికి ప్రసవించేవి, స్త్రీలూ అలాగే ప్రసవించేవారు; ఋతువులలో చెట్లకు పూలు, పండ్లు వచ్చేవి.
1.65.26
एवं कृतयुगे सम्यग्वर्तमाने तदा नृप ।
आपूर्यत मही कृत्स्ना प्राणिभिर्बहुभिर्भृशम् ॥ १.६५.२६ ॥
ఓ రాజా, కృతయుగంలో ఆ సమయంలో ఈ విధంగా అంతా సక్రమంగా జరుగుతుండగా, భూమి అంతా అనేక ప్రాణులతో నిండిపోయింది.
1.65.27
एवं समुदिते लोके मानुषे भरतर्षभ ।
असुरा जज्ञिरे क्षेत्रे राज्ञां तु मनुजेश्वर ॥ १.६५.२७ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, మానవలోకం ఈ విధంగా వృద్ధి చెందగా, మనుజేశ్వరా, రాజుల గర్భక్షేత్రాలలో అసురులు జన్మించారు.
1.65.28
आदित्यैर्हि तदा दैत्या बहुशो निर्जिता युधि ।
ऐश्वर्याद्धंशिताः स्वर्गात्संबभूवुः क्षिताविह ॥ १.६५.२८ ॥
ఆ కాలంలో ఆదిత్యులు యుద్ధంలో దైత్యులను అనేకసార్లు ఓడించారు; తమ ఐశ్వర్యం నుండి పడగొట్టబడిన వారు స్వర్గం నుండి ఇక్కడ భూమిపై జన్మించారు.
1.65.29
इह देवत्वमिच्छन्तो मानुषेषु तपस्विनः ।
जज्ञिरे भुवि भूतेषु तेषु तेष्वसुरा विभो ॥ १.६५.२९ ॥
ఓ విభూ, ఇక్కడ దేవత్వాన్ని కోరుకుంటూ తపస్సులు చేసిన అసురులు మానవుల్లోనూ, భూమిపై వివిధ ప్రాణుల్లోనూ, ఆయా రూపాల్లో జన్మించారు.
1.65.30
गोष्वश्वेषु च राजेन्द्र खरोष्ट्रमहिषेषु च ।
क्रव्यात्सु चैव भूतेषु गजेषु च मृगेषु च ॥ १.६५.३० ॥
రాజేంద్రా, ఆవులలో, గుర్రాలలో, గాడిదలు, ఒంటెలు, దున్నపోతులలో, మాంసాహారులైన ప్రాణులలో, ఏనుగులలో, జింకలలో కూడా (అసురులు జన్మించారు).
1.65.31
जातैरिह महीपाल जायमानैश्च तैर्मही ।
न शशाकात्मनात्मानमियं धारयितुं धरा ॥ १.६५.३१ ॥
ఓ మహీపాలా, ఇక్కడ జన్మించినవారి వల్ల, జన్మిస్తున్నవారి వల్ల, ఈ భూమి తనను తానే మోయలేకపోయింది.
1.65.32
अथ जाता महीपालाः केचिद्बहुमदान्विताः ।
दितेः पुत्रा दनोश्चैव तदा लोकादिह च्युताः ॥ १.६५.३२ ॥
అప్పుడు దితి, దనువుల కుమారుల్లో కొందరు, గొప్ప గర్వంతో నిండి, ఈ లోకం నుండి పడిపోయి రాజులుగా జన్మించారు.
1.65.33
वीर्यवन्तोऽवलिप्तास्ते नानारूपधरा महीम् ।
इमां सागरपर्यन्तां परीयुररिमर्दनाः ॥ १.६५.३३ ॥
బలవంతులు, అహంకారులు, వివిధ రూపాలు ధరించిన శత్రువులను అణచేవారు, సముద్రం వరకు ఉన్న ఈ భూమిని చుట్టుముట్టారు.
1.65.34
ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्शूद्रांश्चैवाप्यपीडयन् ।
अन्यानि चैव सत्वानि पीडयामासुरोजसा ॥ १.६५.३४ ॥
వారు బ్రాహ్మణులను, క్షత్రియులను, వైశ్యులను, శూద్రులను కూడా పీడించారు; ఇతర ప్రాణులను కూడా తమ బలంతో బాధించారు.
1.65.35
त्रासयन्तोऽभिनिघ्नन्तः सर्वभूतगणांश्च ते ।
विचेरुः सर्वशो राजन्महीं शतसहस्रशः ॥ १.६५.३५ ॥
ఓ రాజా, వారు అన్ని ప్రాణిసమూహాలను భయపెడుతూ, కొట్టుకుంటూ, వందల వేలుగా భూమంతటా సంచరించారు.
1.65.36
आश्रमस्थान्महर्षींश्च धर्षयन्तस्ततस्ततः ।
अब्रह्मण्या वीर्यमदा मत्ता मदबलेन च ॥ १.६५.३६ ॥
ఆశ్రమాలలో ఉన్న మహర్షులను ఇక్కడా అక్కడా బాధిస్తూ, బ్రాహ్మణ-విరోధులై, బల మదంతో ఉన్మత్తులై, మద బలంతో మత్తెక్కినవారై...
1.65.37
एवं वीर्यबलोत्सिक्तैर्भूरियं तैर्महासुरैः ।
पीड्यमाना मही राजन्ब्रह्माणमुपचक्रमे ॥ १.६५.३७ ॥
ఇలా బలగర్వంతో విజృంభించిన ఆ మహాసురులచే పీడింపబడిన భూమి, ఓ రాజా, బ్రహ్మను సమీపించింది.
1.65.38
न ह्यमी भूतसत्वौघाः पन्नगाः सनगां महीम् ।
तदा धारयितुं शेकुराक्रान्तां दानवैर्बलात् ॥ १.६५.३८ ॥
అప్పుడు ఈ భూత సమూహాలు, నాగులు కూడా దానవులచే బలవంతంగా ఆక్రమించబడిన పర్వతాలతో కూడిన భూమిని ధరించలేకపోయారు.
1.65.39
ततो मही महीपाल भारार्ता भयपीडिता ।
जगाम शरणं देवं सर्वभूतपितामहम् ॥ १.६५.३९ ॥
అప్పుడు, ఓ మహీపాలా, భారంతో బాధపడుతూ భయంతో పీడింపబడిన భూమి సర్వభూతాల పితామహుడైన దేవుని శరణు పొందింది.
1.65.40
सा संवृतं महाभागैर्देवद्विजमहर्षिभिः ।
ददर्श देवं ब्रह्माणं लोककर्तारमव्ययम् ॥ १.६५.४० ॥
ఆమె మహాభాగ్యులైన దేవతలు, ద్విజులు, మహర్షులచే చుట్టుముట్టబడిన, లోకకర్త, అవ్యయుడైన దేవుడు బ్రహ్మను చూసింది.
1.65.41
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च बन्दिकर्मसु निष्ठितैः ।
वन्द्यमानं मुदोपतैर्ववन्दे चैनमेत्य सा ॥ १.६५.४१ ॥
గంధర్వులు, అప్సరసలు స్తోత్రపాఠకుల కార్యంలో నిమగ్నమై ఆనందంగా వచ్చి స్తుతిస్తుండగా, ఆమె సమీపించి ఆయనకు నమస్కరించింది.
1.65.42
अथ विज्ञापयामास भूमिस्तं शरणार्थिनी ।
सन्निधौ लोकपालानां सर्वेषामेव भारत ॥ १.६५.४२ ॥
అప్పుడు శరణు కోరిన భూమి, ఓ భారతా, సర్వ లోకపాలుర సమక్షంలో ఆయనకు తన విన్నపం విన్నవించింది.
1.65.43
तत्प्रधानात्मनस्तस्य भूमेः कृत्यं स्वयंभुवः ।
पूर्वमेवाभवद्राजन्विदितं परमेष्ठिनः ॥ १.६५.४३ ॥
ఓ రాజా, ప్రధాన ఆత్మ అయిన స్వయంభువు పరమేష్ఠికి భూమి యొక్క ఆ కార్యం ముందే తెలిసి ఉంది.
1.65.44
स्रष्टा हि जगतः कस्मान्न संबुध्येत भारत ।
ससुरासुरलोकानामशेषेण मनोगतम् ॥ १.६५.४४ ॥
ఓ భారతా, జగత్తును సృష్టించినవాడు ఎందుకు తెలుసుకోడు? దేవ, అసుర లోకాల మనసులోని ఆలోచనలను అతడు పూర్తిగా తెలుసుకుంటాడు.
1.65.45
तामुवाच महाराज भूमिं भूमिपतिः प्रभुः ।
प्रभवः सर्वभूतानामीशः शंभुः प्रजापतिः ॥ १.६५.४५ ॥
ఓ మహారాజా, భూమిపతి, సర్వభూతాల ఉత్పత్తికి మూలమైన, ఈశుడు, శంభుడు, ప్రజాపతి అయిన ప్రభువు ఆ భూమితో ఇలా అన్నాడు.
1.65.46
यदर्थमभिसंप्राप्ता मत्सकाशं वसुन्धरे ।
तदर्थं सन्नियोक्ष्यामि सर्वानेव दिवौकसः ॥ १.६५.४६ ॥
ఓ వసుంధరా, ఏ ప్రయోజనం కోసం నా దగ్గరకు వచ్చావో, ఆ ప్రయోజనం కోసమే స్వర్గవాసులందరినీ నియోగిస్తాను.
1.65.47
उत्तिष्ठ गच्छ वसुधे स्वस्थानमिति साऽगमत् ।
इत्युक्त्वा स महीं देवो ब्रह्मा राजन्विसृज्य च।
आदिदेश तदा सर्वान्विबुधान्भूतकृत्स्वयम् ॥ १.६५.४७ ॥
"లేచి, ఓ వసుధా, నీ స్థానానికి వెళ్లు" అని చెప్పగా ఆమె వెళ్లిపోయింది. ఓ రాజా, దేవుడైన బ్రహ్మ ఆ భూమిని పంపి, అప్పుడు స్వయంగా భూతాలను సృష్టించినవాడిగా దేవతలందరికీ ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు.
1.65.48
अस्या भूमेर्निरसितुं भारं भागैः पृथक्पृथक् ।
अस्यामेव प्रसूयध्वं तिरोधायेति चाब्रवीत् ॥ १.६५.४८ ॥
"ఈ భూమి భారాన్ని తొలగించడానికి మీరంతా వేర్వేరు భాగాలుగా ఈమెలోనే జన్మించండి" అని అతడు అన్నాడు.
1.65.49
तथैव च समानीय गन्धर्वाप्सरसां गणान् ।
उवाच भगवान्सर्वानिदं वचनमर्थवत् ॥ १.६५.४९ ॥
ఆ విధంగానే భగవానుడు గంధర్వులను, అప్సరసల సమూహాలను సమకూర్చి, వారందరితో ఈ అర్థవంతమైన మాటను చెప్పాడు.
1.65.50
स्वैः स्वैरंशैः प्रसूयध्वं यथेष्टं मानेषेषु च ।
अथ शक्रादयः सर्वे श्रुत्वा सुरगुरोर्वचः।
तथ्यमर्थ्यं च पथ्यं च तस्य ते जगृहुस्तदा ॥ १.६५.५० ॥
మీ మీ అంశలతో మనుషులలో మీకు ఇష్టమైనట్లు జన్మించండి. అప్పుడు ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలంతా దేవగురువు మాటలు విని, అవి సత్యమైనవి, ప్రయోజనకరమైనవి, హితమైనవి అని భావించి స్వీకరించారు.
1.65.51
अथ ते सर्वशोंशैः स्वैर्गन्तुं भूमिं कृतक्षणाः ।
नारायणममित्रघ्नं वैकुण्ठमुपचक्रमुः ॥ १.६५.५१ ॥
అప్పుడు వారు అందరూ తమ తమ అంశలతో భూమికి వెళ్ళడానికి సమయం నిశ్చయించుకుని, శత్రుసంహారకుడైన నారాయణుని వైకుంఠంలో సమీపించారు.
1.65.52
यः स चक्रगदापाणिः पीतवासाः शितिप्रभः ।
पद्मनाभः सुरारिघ्नः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः ॥ १.६५.५२ ॥
చక్రం, గద చేతిలో ధరించి, పసుపు వస్త్రాలు ధరించి, నీలిమ కాంతి కలిగి, పద్మనాభుడు, దేవశత్రువులను సంహరించువాడు, విశాలమైన అందమైన, వంపు తిరిగిన కన్నులు కలవాడు—అతడు.
1.65.53
प्रजापतिपतिर्देवः सुरनाथो महाबलः ।
श्रीवत्साङ्को हृषीकेशः सर्वदैवतपूजितः ॥ १.६५.५३ ॥
ప్రజాపతులకు కూడా అధిపతి, దేవుడు, దేవతల నాథుడు, మహాబలుడు, శ్రీవత్స చిహ్నం కలవాడు, ఇంద్రియాల ప్రభువైన హృషీకేశుడు, సకల దేవతలచే పూజింపబడేవాడు.
1.65.54
तं भुवः शोधनायेन्द्र उवाच पुरुषोत्तमम् ।
अंशेनावतरेत्येवं तथेत्याह च तं हरिः ॥ १.६५.५४ ॥
భూమిని శుద్ధి చేయడానికి ఇంద్రుడు ఆ పురుషోత్తముడితో, 'అంశతో అవతరించు' అని పలికాడు. అప్పుడు హరి, 'అలాగే' అని అతనితో అన్నాడు.