মহাভারত · অধ্যায় 1.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.68.1
देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
सिंहव्याघ्रमृगाणां च पन्नगानां पतत्त्रिणाम् ॥ १.६८.१ ॥
দেবতা, দানব, গন্ধর্ব, উরগ, রাক্ষস, সিংহ, ব্যাঘ্র, মৃগ, সর্প ও পক্ষীদের (কথা)।
1.68.2
अन्येषां चैव भूतानां संभवं भगवन्नहम् ।
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन मानुषेषु महात्मनाम्।
जन्म कर्म च भूतानामेतेषामनुपूर्वशः ॥ १.६८.२ ॥
হে ভগবান, অন্যান্য প্রাণীদের উৎপত্তি এবং বিশেষত মানুষের মধ্যে জন্মগ্রহণকারী মহাত্মাদের প্রকৃত বৃত্তান্ত শুনতে চাই। এঁদের জন্ম ও কর্ম ক্রমানুসারে শুনতে ইচ্ছা করি।
1.68.3
मानुषेषु मनुष्येन्द्र संभूता ये दिवौकसः ।
प्रथमं दानवाश्चैव तांस्ते वक्ष्यामि सर्वशः ॥ १.६८.३ ॥
হে মনুজেন্দ্র, মানুষের মধ্যে যাঁরা স্বর্গবাসী রূপে জন্মেছিলেন, তাঁদের মধ্যে প্রথমে দানবেরা। তাঁদের সকলের বৃত্তান্ত আমি আপনাকে সম্পূর্ণভাবে বলব।
1.68.4
विप्रचित्तिरिति ख्यातो य आसीद्दानवर्षभः ।
जरासन्ध इति ख्यातः स आसीन्मनुजर्षभः ॥ १.६८.४ ॥
বিপ্রচিত্তি নামে খ্যাত যে দানবশ্রেষ্ঠ ছিলেন, তিনিই মনুষ্যশ্রেষ্ঠ জরাসন্ধ নামে বিখ্যাত হলেন।
1.68.5
दितेः पुत्रस्तु यो राजन्हिरण्यकशिपुः स्मृतः ।
स जज्ञे मानुषे लोके शिशुपालो नरर्षभः ॥ १.६८.५ ॥
হে রাজন, দিতির যে পুত্র হিরণ্যকশিপু বলে স্মৃত, তিনিই মানবলোকে নরশ্রেষ্ঠ শিশুপাল রূপে জন্মগ্রহণ করেছিলেন।
1.68.6
संह्लाद इति विख्यातः प्रह्लादस्यानुजस्तु यः ।
स शल्य इति विख्यातो जज्ञे वाहीकपुङ्गवः ॥ १.६८.६ ॥
প্রহ্লাদের কনিষ্ঠ ভ্রাতা সংহ্লাদ নামে খ্যাত যিনি, তিনিই শল্য নামে বাহ্লীকদের শ্রেষ্ঠ হয়ে জন্মগ্রহণ করেছিলেন।
1.68.7
अनुह्लादस्तु तेजस्वी योऽभूत्ख्यातो जघन्यजः ।
धृष्टकेतुरिति ख्यातः स बभूव नरेश्वरः ॥ १.६८.७ ॥
তেজস্বী অনুহ্লাদ, যিনি কনিষ্ঠ হিসেবে খ্যাত ছিলেন, তিনি ধৃষ্টকেতু নামে বিখ্যাত রাজা হলেন।
1.68.8
यस्तु राजञ्शिबिर्नाम दैतेयः परिकीर्तितः ।
द्रुम इत्यभिविख्यातः स आसीद्भुवि पार्थिवः ॥ १.६८.८ ॥
হে রাজন্, শিবি নামে কথিত দৈত্য পৃথিবীতে দ্রুম নামে বিখ্যাত রাজা হয়েছিলেন।
1.68.9
बाष्कलो नाम यस्तेषामासीदसुरसत्तमः ।
भगदत्त इति ख्यातः सं जज्ञे पुरुषर्षभः ॥ १.६८.९ ॥
তাঁদের মধ্যে বাষ্কল নামে অসুরশ্রেষ্ঠ ছিলেন, যিনি ভগদত্ত নামে পুরুষশ্রেষ্ঠ হয়ে জন্মালেন।
1.68.10
अयःशिरा अश्वशिरा अयःशङ्कुश्च वीर्यवान् ।
तथा गगनमूर्धा च वेगवांश्चात्र पञ्चमः ॥ १.६८.१० ॥
অয়ঃশিরা, অশ্বশিরা, অয়ঃশঙ্কু, বীর্যবান, তথা গগনমূর্ধা এবং পঞ্চম বেগবান।
1.68.11
पञ्चैते जज्ञिरे राजन्वीर्यवन्तो महासुराः ।
केकयेषु महात्मानः पार्थिवर्षभसत्तमाः।
केतुमानिति विख्यातो यस्ततोऽन्यःप्रतापवान् ॥ १.६८.११ ॥
হে রাজন্, এই পাঁচ বীর্যবান মহাসুর কেকয়দের মধ্যে মহাত্মা রাজশ্রেষ্ঠ হয়ে জন্মালেন; তাঁদের মধ্যে অন্য একজন প্রতাপশালী কেতুমান নামে বিখ্যাত হলেন।
1.68.12
अमितौजा इति ख्यातः सोग्रकर्मा नराधिपः ।
स्वर्भानुरिति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः ॥ १.६८.१२ ॥
অমিতৌজা নামে খ্যাত সেই উগ্রকর্মা নরপতি ছিলেন; আর শ্রীমান মহাসুর স্বর্ভানু নামে বিখ্যাত হলেন।
1.68.13
उग्रसेन इति ख्यात उग्रकर्मा नराधिपः ।
यस्त्वश्व इति विख्यातः श्रीमानासीन्महासुरः ॥ १.६८.१३ ॥
উগ্রসেন নামে খ্যাত, উগ্রকর্মা সেই নরাধিপ; যিনি অশ্ব নামে বিখ্যাত ছিলেন, সেই শ্রীমান ছিলেন মহাসুর।
1.68.14
अशोको नाम राजाऽभून्महावीर्योऽपराजितः ।
तस्मादवरजो यस्तु राजन्नश्वपतिः स्मृतः ॥ १.६८.१४ ॥
অশোক নামে এক রাজা ছিলেন, তিনি মহাবীর্যবান ও অপরাজিত ছিলেন। হে রাজন, তাঁর কনিষ্ঠ ভ্রাতা অশ্বপতি নামে স্মৃত হয়েছিলেন।
1.68.15
दैतेयः सोऽभवद्राजा हार्दिक्यो मनुजर्षभः ।
वृषपर्वेति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः ॥ १.६८.१५ ॥
তিনি দৈত্য, হার্দিক্য, মনুষ্যশ্রেষ্ঠ রাজা হয়েছিলেন; সেই শ্রীমান মহাসুর বৃষপর্বা নামে বিখ্যাত ছিলেন।
1.68.16
दीर्घप्रज्ञ इति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ।
अजकस्त्ववरो राजन्य आसीद्वृषपर्वणः ॥ १.६८.१६ ॥
দীর্ঘপ্রজ্ঞ নামে খ্যাত তিনি পৃথিবীতে রাজা হলেন; হে রাজন, বৃষপর্বার কনিষ্ঠ অজক ক্ষত্রিয় রাজপুত্র ছিলেন।
1.68.17
स शाल्व इति विख्यातः पृथिव्यामभवन्नृपः ।
अश्वग्रीव इति ख्यातः सत्ववान्यो महासुरः ॥ १.६८.१७ ॥
তিনি শাল্ব নামে খ্যাত হয়ে পৃথিবীতে রাজা হলেন; অশ্বগ্রীব নামে খ্যাত সত্ত্ববান মহাসুর তিনি।
1.68.18
रोचमान इति ख्यातः पृथिव्यां कोऽभवन्नृपः ।
सूक्ष्मस्तु मतिमान्राजन्कीर्तिमान्यः प्रकीर्तितः ॥ १.६८.१८ ॥
রোচমান নামে খ্যাত তিনি পৃথিবীতে রাজা হলেন; হে রাজন, সূক্ষ্মবুদ্ধি ও কীর্তিমান বলে তিনি প্রশংসিত হলেন।
1.68.19
बृहद्रथ इति ख्यातः क्षितावासीत्स पार्थिवः ।
तुहुण्ड इति विख्यातो य आसीदसुरोत्तमः ॥ १.६८.१९ ॥
বৃহদ্রথ নামে খ্যাত সেই রাজা পৃথিবীতে ছিলেন; তুহুণ্ড নামে বিখ্যাত ছিলেন যিনি, তিনি শ্রেষ্ঠ অসুর ছিলেন।
1.68.20
सेनाबिन्दुरिति ख्यातः स बूभव नराधिपः ।
इषुमान्नाम यस्तेषामसुराणां बलाधिकः ॥ १.६८.२० ॥
সেনাবিন্দু নামে খ্যাত সেই নরাধিপ হয়েছিলেন; তাদের মধ্যে ইষুমান নামে যিনি, তিনি অসুরদের মধ্যে সর্বাধিক বলশালী ছিলেন।
1.68.21
नग्नजिन्नाम राजासीद्भुवि विख्यातविक्रमः ।
एकचक्र इति ख्यात आसीद्यस्तु महासुरः ॥ १.६८.२१ ॥
পৃথিবীতে নগ্নজিৎ নামে বিখ্যাত পরাক্রমী এক রাজা ছিলেন; একচক্র নামে যিনি খ্যাত ছিলেন, তিনি মহাসুর ছিলেন।
1.68.22
प्रतिविन्घ्य इति ख्यातो बभूव प्रथितः क्षितौ ।
विरूपाक्षस्तु दैतेयश्चित्रयोधी महासुरः ॥ १.६८.२२ ॥
প্রতিবিন্ধ্য নামে খ্যাত হয়ে তিনি পৃথিবীতে প্রসিদ্ধ হলেন; আর বিরূপাক্ষ, দিতির পুত্র, বিচিত্রযোদ্ধা মহাসুর ছিলেন।
1.68.23
चित्रधर्मेति विख्यातः क्षितावासीत्स पार्थिवः ।
हरस्त्वरिहरो वीर आसीद्यो दानवोत्तमः ॥ १.६८.२३ ॥
চিত্রধর্মা নামে খ্যাত সেই রাজা পৃথিবীতে ছিলেন; হর, অরিহর নামক বীর, দানবদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ ছিলেন।
1.68.24
सुबाहुरिति विख्यातः श्रीमानासीत्स पार्थिवः ।
अहरस्तु महातेजाः शत्रुपक्षक्षयंकरः ॥ १.६८.२४ ॥
সুবাহু নামে খ্যাত সেই শ্রীমান রাজা ছিলেন; অহর, মহাতেজস্বী, শত্রুপক্ষের বিনাশক ছিলেন।
1.68.25
बाह्लिको नाम राजा स बभूव प्रथितः क्षितौ ।
निचन्द्रश्चन्द्रवक्त्रस्तु य आसीदसुरोत्तमः ॥ १.६८.२५ ॥
বাহ্লিক নামে এক রাজা পৃথিবীতে বিখ্যাত ছিলেন। চন্দ্রমুখ নিচন্দ্র ছিলেন শ্রেষ্ঠ অসুর।
1.68.26
मुञ्जकेश इति ख्यातः श्रीमानासीत्स पार्थिवः ।
निकुम्भस्त्वजितः संख्ये महामतिरजायत ॥ १.६८.२६ ॥
মুঞ্জকেশ নামে খ্যাত সেই শ্রীমান রাজা ছিলেন। যুদ্ধে অজেয় মহামতি নিকুম্ভ জন্মগ্রহণ করলেন।
1.68.27
भूमौ भूमिपतिश्रेष्ठो देवाधिप इति स्मृतः ।
शरभो नाम यस्तेषां दैतेयानां महासुरः ॥ १.६८.२७ ॥
পৃথিবীর রাজাদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ, দেবাধিপতি বলে স্মৃত। সেই দৈত্যদের মধ্যে শরভ নামে মহাসুর।
1.68.28
पौरवो नाम राजर्षिः स बभूव नरोत्तमः ।
कुपटस्तु महावीर्यः श्रीमान्राजन्महासुरः ॥ १.६८.२८ ॥
পৌরব নামে সেই রাজর্ষি নরশ্রেষ্ঠ হলেন। মহাবীর্য কপট, হে রাজন, মহাসুর।
1.68.29
सुपार्श्व इति विख्यातः क्षितौ जज्ञे महीपतिः ।
कपटस्तु राजन्राजर्षिः क्षितौ जज्ञे महासुरः ॥ १.६८.२९ ॥
সুপার্শ্ব নামে বিখ্যাত ভূপতি পৃথিবীতে জন্মালেন। হে রাজন, কপট রাজর্ষি পৃথিবীতে মহাসুর রূপে জন্মালেন।
1.68.30
पार्वतेय इति ख्यातः काञ्चनाचलसन्निभः ।
द्वितीयः शलभस्तेषामसुराणां बभूव ह ॥ १.६८.३० ॥
পার্বতেয় নামে খ্যাত, সোনার পর্বতের মতো। সেই অসুরদের মধ্যে দ্বিতীয় ছিলেন শলভ।
1.68.31
प्रह्लादो नाम बाह्लीकः स बभूव नराधिपः ।
चन्द्रस्तु दितिजश्रेष्ठो लोके ताराधिपोपमः ॥ १.६८.३१ ॥
প্রহ্লাদ নামে বাহ্লীক সেই রাজা হলেন। আর দিতির সন্তানদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ চন্দ্র জগতে তারকাধিপতির (চন্দ্রের) মতো ছিলেন।
1.68.32
चन्द्रवर्मेति विख्यातः काम्बोजानां नराधिपः ।
अर्क इत्यभिविख्यातो यस्तु दानवपुङ्गवः ॥ १.६८.३२ ॥
কাম্বোজদের রাজা চন্দ্রবর্মা নামে বিখ্যাত হলেন। আর দানবশ্রেষ্ঠ যিনি, তিনি অর্ক নামে প্রসিদ্ধ।
1.68.33
ऋषिको नाम राजर्षिर्बभूव नृपसत्तमः ।
मृतपा इति विख्यातो य आसीदसुरोत्तमः ॥ १.६८.३३ ॥
ঋষিক নামে রাজর্ষি নৃপশ্রেষ্ঠ হলেন। আর যিনি অসুরোত্তম ছিলেন, তিনি মৃতপা নামে বিখ্যাত।
1.68.34
पश्चिमानूपकं विद्धि तं नृपं नृपसत्तम ।
गविष्ठस्तु महातेजा यः प्रख्यातो महासुरः ॥ १.६८.३४ ॥
হে নৃপশ্রেষ্ঠ, সেই রাজাকে পশ্চিম আনূপক বলে জেনো। আর মহাতেজা গবিষ্ঠ, যিনি মহাসুর হিসেবে প্রখ্যাত ছিলেন।
1.68.35
द्रुमसेन इति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ।
मयूर इति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः ॥ १.६८.३५ ॥
পৃথিবীতে দ্রুমসেন নামে প্রসিদ্ধ তিনি রাজা হলেন। আর মযূর নামে বিখ্যাত ঐশ্বর্যশালী মহাসুর।
1.68.36
स विश्व इति विख्यातो बभूव पृथिवीपतिः ।
सुपर्ण इति विख्यातस्तस्मादवरजस्तु यः ॥ १.६८.३६ ॥
তিনি বিশ্ব নামে বিখ্যাত পৃথিবীপতি হলেন। আর তাঁর কনিষ্ঠ, যিনি সুপর্ণ নামে বিখ্যাত ছিলেন।
1.68.37
कालकीर्तिरिति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ।
चन्द्रहन्तेति यस्तेषां कीर्तितः प्रवरोऽसुरः ॥ १.६८.३७ ॥
কালকীর্তি নামে খ্যাত সেই রাজা পৃথিবীতে হলেন। তাঁদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ অসুর চন্দ্রহন্তা নামে কীর্তিত হলেন।
1.68.38
शुनको नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ।
विनाशनस्तु चन्द्रस्य य आख्यातो महासुरः ॥ १.६८.३८ ॥
শুনক নামক রাজর্ষি সেই নরাধিপ হলেন। চন্দ্রের বিনাশক বলে কথিত মহাসুর ছিলেন বিনাশন।
1.68.39
जानकिर्नाम विख्यातः सोऽभवन्मनुजाधिपः ।
दीर्घजिह्वस्तु कौरव्य य उक्तो दानवर्षभः ॥ १.६८.३९ ॥
জানকি নামে খ্যাত তিনি মনুজাধিপতি হলেন। হে কৌরব্য, দানবশ্রেষ্ঠ বলে কথিত ছিলেন দীর্ঘজিহ্ব।
1.68.40
काशिराजः स विख्यातः पृथिव्यां पृथिवीपते ।
ग्रहं तु सुषुवे यं तु सिंहिकार्केन्दुमर्दनम्।
स क्राथ इति विख्यातो बभूव मनुजाधिपः ॥ १.६८.४० ॥
হে পৃথিবীপতি, পৃথিবীতে খ্যাত কাশীরাজ তিনিই। সিংহিকা যাঁকে গ্রহরূপে প্রসব করেছিলেন, সূর্য-চন্দ্রকে মর্দনকারী সেই ক্রাথ নামে খ্যাত মনুজাধিপ হলেন।
1.68.41
दनायुषस्तु पुत्राणां चतुर्णां प्रवरोऽसुरः ।
विक्षरो नाम तेजस्वी वसुमित्रो नृपः स्मृतः ॥ १.६८.४१ ॥
দনায়ুর চার পুত্রের মধ্যে শ্রেষ্ঠ অসুর তেজস্বী বিক্ষর নামে ছিলেন; বসুমিত্র নামক রাজাও স্মৃত হয়েছেন।
1.68.42
द्वितीयो विक्षराद्यस्तु नराधिप महासुरः ।
पाण्ड्यराष्ट्राधिप इति विख्यातः सोऽभवन्नृपः ॥ १.६८.४२ ॥
হে নরাধিপ, বিক্ষরের পরে দ্বিতীয় যে মহাসুর ছিলেন, তিনি পাণ্ড্যরাষ্ট্রাধিপ নামে খ্যাত রাজা হলেন।
1.68.43
बली वीर इति ख्यातो यस्त्वासीदसुरोत्तमः ।
पौण्ड्रमात्स्यक इत्येवं बभूव स नराधिपः ॥ १.६८.४३ ॥
বলী ও বীর নামে খ্যাত, অসুরদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ যে ছিল, সে এভাবে পৌণ্ড্রমাৎস্যক নামে নরাধিপ হয়েছিল।
1.68.44
वृत्र इत्यभिविख्यातो यस्तु राजन्महासुरः ।
मणिमान्नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ॥ १.६८.४४ ॥
হে রাজন, বৃত্র নামে বিখ্যাত যে মহাসুর ছিল, সে মণিমান নামে রাজর্ষি নরাধিপ হয়েছিল।
1.68.45
क्रोधहन्तेति यस्तस्य बभूवावरजोऽसुरः ।
दण्ड इत्यभिविख्यातः स आसीन्नृपतिः क्षितौ ॥ १.६८.४५ ॥
ক্রোধহন্তা নামে তার যে কনিষ্ঠ অসুর ছিল, সে দণ্ড নামে বিখ্যাত হয়ে পৃথিবীর রাজা হয়েছিল।
1.68.46
क्रोधवर्धन इत्येवं यस्त्वन्यः परिकीर्तितः ।
दण्डधार इति ख्यातः सोऽभवन्मनुजर्षभः ॥ १.६८.४६ ॥
ক্রোধবর্ধন নামে অন্য একজনের কথা বলা হয়েছে; সে দণ্ডধার নামে বিখ্যাত হয়ে মনুষ্যশ্রেষ্ঠ রাজা হয়েছিল।
1.68.47
कालेयानां तु ये पुत्रास्तेषामष्टौ नराधिपाः ।
जज्ञिरे राजशार्दूल शार्दूलसमविक्रमाः ॥ १.६८.४७ ॥
কালেয়দের যে পুত্ররা ছিল, তাদের মধ্যে আটজন রাজা জন্মেছিল। হে রাজশার্দূল, তারা বাঘের সমান বিক্রমশালী ছিল।
1.68.48
मगधेषु जयत्सेनस्तेषामासीत्स पार्थिवः ।
अष्टानां प्रवरस्तेषां कालेयानां महासुरः ॥ १.६८.४८ ॥
মগধে তাদের মধ্যে জয়ৎসেন নামে সেই রাজা ছিল। কালেয়দের সেই আটজনের মধ্যে সে শ্রেষ্ঠ মহাসুর ছিল।
1.68.49
द्वितीयस्तु ततस्तेषां श्रीमान्हरिहयोपमः ।
अपराजित इत्येवं स बभूव नराधिपः ॥ १.६८.४९ ॥
তাঁদের মধ্যে দ্বিতীয়জন, ইন্দ্রের সমতুল্য শ্রীমান, অপরাজিত নামে বিখ্যাত নরাধিপ হলেন।
1.68.50
तृतीयस्तु महातेजा महामायो महासुरः ।
निषादाधिपतिर्जज्ञे भुवि भीमपराक्रमः ॥ १.६८.५० ॥
তৃতীয়জন মহাতেজস্বী, মহামায়াবী মহাসুর; পৃথিবীতে তিনি নিষাদদের অধিপতি রূপে জন্মালেন, ভয়ংকর পরাক্রমী।
1.68.51
तेषामन्यतमो यस्तु चतुर्थः परिकीर्तितः ।
श्रेणिमानिति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः ॥ १.६८.५१ ॥
তাঁদের মধ্যে যাঁকে চতুর্থ বলা হয়েছে, তিনি শ্রেণিমান নামে পৃথিবীতে বিখ্যাত, রাজর্ষিদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ।
1.68.52
पञ्चमस्त्वभवत्तेषां प्रवरो यो महासुरः ।
महौजा इति विख्यातो बभूवेह परन्दपः ॥ १.६८.५२ ॥
তাঁদের মধ্যে পঞ্চম, শ্রেষ্ঠ মহাসুর, মহৌজা নামে বিখ্যাত হয়ে এখানে শত্রুতাপন হলেন।
1.68.53
षष्ठस्तु मतिमान्यो वै तेषामासीन्महासुरः ।
अभीरुरिति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः ॥ १.६८.५३ ॥
তাঁদের মধ্যে ষষ্ঠ, বুদ্ধিমান মহাসুর, অভীরু নামে পৃথিবীতে বিখ্যাত রাজর্ষিদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ হলেন।
1.68.54
समुद्रसेनस्तु नृपस्तेषामेवाभवद्गणात् ।
विश्रुतः सागरान्तायां क्षितौ धर्मार्थतत्त्ववित् ॥ १.६८.५४ ॥
তাঁদেরই দল থেকে সমুদ্রসেন নামে এক রাজা হলেন; সমুদ্র-সীমা পর্যন্ত পৃথিবীতে বিখ্যাত, ধর্ম ও অর্থের তত্ত্বজ্ঞ।
1.68.55
बृहन्नामाष्टमस्तेषां कालेयानां नराधिप ।
बभूव राजा धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः ॥ १.६८.५५ ॥
হে নরাধিপ! তাঁদের মধ্যে অষ্টম বৃহন্নামা কালেয়দের রাজা হলেন; তিনি ধর্মাত্মা ও সর্বভূতের হিতে নিরত ছিলেন।
1.68.56
कुक्षिस्तु राजन्विख्यातो दानवानां महाबलः ।
पार्वतीय इति ख्यातः काञ्चनाचलसन्निभः ॥ १.६८.५६ ॥
হে রাজন! দানবদের মধ্যে কুক্ষি নামে মহাবলী খ্যাত ছিলেন; তিনি 'পার্বতীয়' নামে পরিচিত ছিলেন, সোনার পর্বতের মতো ছিলেন।
1.68.57
क्रथनश्च महावीर्यः श्रीमान्राजा महासुरः ।
सूर्याक्ष इति विख्यातः क्षितौ जज्ञे महीपतिः ॥ १.६८.५७ ॥
ক্রথন, মহাবীর্য, শ্রীমান রাজা ও মহাসুর, পৃথিবীতে সূর্যাক্ষ নামে খ্যাত হয়ে জন্মালেন।
1.68.58
असुराणां तु यः सकूर्यः श्रीमांश्चैव महासुरः ।
दरदो नाम बाह्लीको वरः सर्वमहीक्षिताम् ॥ १.६८.५८ ॥
অসুরদের মধ্যে যিনি সকূর্যের সঙ্গী ছিলেন, সেই শ্রীমান মহাসুর দরদ নামে বাহ্লীক ছিলেন; তিনি সকল ভূপতিদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ।
1.68.59
गणः क्रोधवशो नाम यस्ते राजन्प्रकीर्तितः ।
ततः संजज्ञिरे वीराः क्षिताविह नराधिपाः ॥ १.६८.५९ ॥
হে রাজন! আপনাকে যে গণের নাম 'ক্রোধবশ' বলা হয়েছে, সেই গণ থেকে এখানে পৃথিবীতে বীর নরাধিপগণ জন্মালেন।
1.68.60
मद्रकः कर्णवेष्टश्च सिद्धार्थः कीटकस्तथा ।
सुवीरश्च सुबाहुश्च महावीरोऽथ बाह्लिकः ॥ १.६८.६० ॥
মদ্রক, কর্ণবেষ্ট, সিদ্ধার্থ, কীটক, আর সুবীর, সুবাহু এবং মহাবীর বাহ্লীক।
1.68.61
क्रथो विचित्रः सुरथः श्रीमान्नीलश्च भूमिपः ।
चीरवासाश्च कौरव्य भूमिपालश्च नामतः ॥ १.६८.६१ ॥
ক্রথ, বিচিত্র, সুরথ, শ্রীমান নীল, ভূমিপতি, হে কৌরব্য, বল্কলবসনধারী ভূমিপাল—নামে পরিচিত।
1.68.62
दन्तवक्त्रश्च नामासीद्दुर्जयश्चैव दानवः ।
रुक्मी च नृपशार्दूलो राजा च जनमेजयः ॥ १.६८.६२ ॥
দন্তবক্ত্র নামে এক ছিলেন; দুর্জয় নামের দানবও; রুক্মী, নৃপশার্দূল এবং রাজা জনমেজয়ও ছিলেন।
1.68.63
आषाढो वायुवेगश्च भूरितेजास्तथैव च ।
एकलव्यः सुमित्रश्च वाटधानोऽथ गोमुखः ॥ १.६८.६३ ॥
আষাঢ়, বায়ুবেগ, তেমনি মহাতেজস্বী; একলব্য, সুমিত্র, বাটধান, তারপর গোমুখ।
1.68.64
कारूषकाश्च राजानः क्षेमधूर्तिस्तथैव च ।
श्रुतायुरुद्वहश्चैव बृहत्सेनस्तथैव च ॥ १.६८.६४ ॥
কারূষক রাজারা, ক্ষেমধূর্তিও তেমনি; শ্রুতায়ু, উদ্বহ ও বৃহৎসেনও তেমনি।
1.68.65
क्षेमोग्रतीर्थः कुहरः कलिङ्गेषु नराधिपः ।
मतिमांश्च मनुष्येन्द्र ईश्वरश्चेति विश्रुतः ॥ १.६८.६५ ॥
কলিঙ্গদের মধ্যে ক্ষেমোগ্রতীর্থ, কুহর, নরাধিপ; বুদ্ধিমান মনুষ্যেন্দ্র ও ঈশ্বর—এভাবে প্রখ্যাত।
1.68.66
गणात्क्रोधवशादेष राजपूगोऽभवत्क्षितौ ।
जातः पुरा महाभागो महाकीर्तिर्महाबलः ॥ १.६८.६६ ॥
গণ থেকে, ক্রোধবশে এই রাজপূগ পৃথিবীতে হলেন; পূর্বে জাত এই মহাভাগ, মহাকীর্তি, মহাবল।
1.68.67
कालनेमिरिति ख्यातो दानवानां महाबलः ।
स कंस इति विख्यात उग्रसेनसुतो बली ॥ १.६८.६७ ॥
কালনেমি নামে খ্যাত, দানবদের মহাবলশালী সে। সে-ই কংস নামে বিখ্যাত, উগ্রসেনের বলবান পুত্র।
1.68.68
यस्त्वासीद्देवको नाम देवराजसमद्युतिः ।
स गन्धर्वपतिर्मुख्यः क्षितौ जज्ञे नराधिपः ॥ १.६८.६८ ॥
দেবরাজের সমতুল্য দীপ্তিমান দেবক নামে যিনি ছিলেন, গন্ধর্বদের প্রধান অধিপতি, তিনি পৃথিবীতে নরাধিপ রূপে জন্মগ্রহণ করেন।
1.68.69
बृहस्पतेर्बृहत्कीर्तेर्देवर्षेर्विद्धि भारत ।
अंशाद्द्रोणं समुत्पन्नं भारद्वाजमयोनिजम् ॥ १.६८.६९ ॥
হে ভরতবংশধর, বৃহস্পতি ও মহাকীর্তি দেবর্ষির অংশ থেকে দ্রোণ জন্মেছিলেন বলে জেনে রাখো; ভরদ্বাজের পুত্র তিনি, যোনিজ নন।
1.68.71
धन्विनां नृपशार्दूल यः सर्वास्त्रविदुत्तमः ।
धनुर्वेदे च वेदे च यं तं वेदविदो विदुः।
वरिष्ठं चित्रकर्माणं द्रोणं स्वकुलवर्धनम् ॥ १.६८.७१ ॥
হে নৃপশার্দূল, ধনুর্ধরদের মধ্যে যিনি সর্বাস্ত্রবিদদের শ্রেষ্ঠ; ধনুর্বেদে ও বেদে বেদজ্ঞরা যাঁকে জানেন, সেই শ্রেষ্ঠ, অদ্ভুতকর্মা, নিজ কুলের বর্ধনকারী দ্রোণ।
1.68.72
महादेवान्तकाभ्यां च कामात्क्रोधाच्च भारत ।
एकत्वमुपसंपद्य जज्ञे शूरः परन्तपः ॥ १.६८.७२ ॥
হে ভরতবংশধর, মহাদেব ও যমের সঙ্গে কাম ও ক্রোধবশত একত্ব লাভ করে শূর ও পরন্তপ একজন জন্মগ্রহণ করেন।
1.68.73
अश्वत्थामा महावीर्यः शत्रुपक्षभयावहः ।
वीरः कमलपत्राक्षः क्षितावासीन्नराधिपः ॥ १.६८.७३ ॥
মহাবীর্য অশ্বত্থামা, শত্রুপক্ষের ভয়বহ, বীর, পদ্মপলাশলোচন, পৃথিবীতে নরাধিপ হয়েছিলেন।
1.68.74
जज्ञिरे वसवस्त्वष्टौ गङ्गायां शन्तनोः सुताः ।
वसिष्ठस्य च शापेन नियोगाद्वासवस्य च ॥ १.६८.७४ ॥
বসিষ্ঠের অভিশাপে ও বাসবের (ইন্দ্রের) আজ্ঞায় গঙ্গার গর্ভে শান্তনুর আট বসু-পুত্র জন্মগ্রহণ করেন।
1.68.75
तेषामवरजो भीष्मः कुरूणामभयङ्करः ।
मतिमान्वेदविद्वाग्मी शत्रुपक्षक्षयङ्करः ॥ १.६८.७५ ॥
তাঁদের মধ্যে কনিষ্ঠ ভীষ্ম; কুরুদের অভয়দাতা, বুদ্ধিমান, বেদজ্ঞ, বাগ্মী, শত্রুপক্ষের বিনাশকারী।
1.68.76
जामदग्न्येन रामेण सर्वास्त्रविदुषां वरः ।
योऽप्युध्यत महातेजा भार्गवेण महात्मना ॥ १.६८.७६ ॥
জমদগ্নির পুত্র রামের সঙ্গে — সর্বাস্ত্রবিদ্দের শ্রেষ্ঠের সঙ্গে — সেই মহাতেজা ভীষ্ম মহাত্মা ভার্গবের সঙ্গেও যুদ্ধ করেছিলেন।
1.68.77
यस्तु राजन्कृपो नाम ब्रह्मर्षिरभवत्क्षितौ ।
रुद्राणां तु गणाद्विद्धि संभूतमतिपौरुषम् ॥ १.६८.७७ ॥
হে রাজন, যিনি পৃথিবীতে কৃপ নামে ব্রহ্মর্ষি হয়েছিলেন, তাঁকে রুদ্রগণ থেকে জাত, অতি পরাক্রমী বলে জানো।
1.68.78
शकुनिर्नाम यस्त्वासीद्राजा लोके महारथः ।
द्वापरं विद्धि तं राजन्संभूतमरिमर्दनम् ॥ १.६८.७८ ॥
জগতে শকুনি নামে যে মহারথ রাজা ছিলেন, হে রাজন, তাঁকে দ্বাপর থেকে জাত শত্রুমর্দন বলে জানো।
1.68.79
सात्यकिः सत्यसन्धश्च योऽसौ वृष्णिकुलोद्वहः ।
पक्षात्स जज्ञे मरुतां देवानामरिमर्दनः ॥ १.६८.७९ ॥
সত্যসন্ধ সাত্যকি — বৃষ্ণিকুলের ধারক — তিনি দেবতাদের মরুৎগণের এক অংশ থেকে জন্মগ্রহণ করা শত্রুমর্দন।
1.68.80
द्रुपदश्चैव राजर्षिस्तत एवाभवद्गणात् ।
मानुषे नृप लोकेऽस्मिन्सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.६८.८० ॥
দ্রুপদও সেই গণ থেকেই রাজর্ষি রূপে জন্মেছিলেন। হে রাজা, এই মনুষ্যলোকে তিনি সকল অস্ত্রধারীর মধ্যে শ্রেষ্ঠ হয়েছিলেন।
1.68.81
ततश्च कृतवर्माणं विद्धि राजञ्जनाधिपम् ।
तमप्रतिमकर्माणं क्षत्रियर्षभसत्तमम् ॥ १.६८.८१ ॥
তারপর, হে রাজা, কৃতবর্মাকে জনাধিপ বলে জানো। তিনি অতুলনীয় কর্মা, ক্ষত্রিয়দের মধ্যে বৃষভের ন্যায় শ্রেষ্ঠ।
1.68.82
मरुतां तु गणाद्विद्धि संजातमरिमर्दनम् ।
विराटं नाम राजानं परराष्ट्रप्रतापनम् ॥ १.६८.८२ ॥
মরুৎগণ থেকেই জন্ম নেওয়া শত্রুদমনকারীকে জানো। তিনি বিরাট নামক রাজা, অন্য রাষ্ট্রের তাপদায়ক।
1.68.83
अरिष्टायास्तु यः पुत्रो हंस इत्यभिविश्रुतः ।
स गन्धर्वपतिर्जज्ञे कुरुवंशविवर्धनः ॥ १.६८.८३ ॥
অরিষ্টার যে পুত্র হংস নামে বিখ্যাত, তিনি গন্ধর্বপতি রূপে জন্মালেন এবং কুরুবংশের বর্ধনকারী হলেন।
1.68.84
धृतराष्ट्र इति ख्यातः कृष्णद्वैपायनात्मजः ।
दीर्घबाहुर्महातेजाः प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः
मातुर्दोषादृषेः कोपादन्ध एव व्यजायत ॥ १.६८.८४ ॥
ধৃতরাষ্ট্র নামে খ্যাত, কৃষ্ণদ্বৈপায়নের পুত্র, দীর্ঘবাহু, মহাতেজা, প্রজ্ঞাচক্ষু রাজা। মাতার দোষে এবং ঋষির ক্রোধে তিনি অন্ধ হয়েই জন্মালেন।
1.68.85
मरुतां तु गणाद्वीरः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
पाण्डुर्जज्ञे महाबाहुस्तव पूर्वपितामहः।
तस्यैवावरजो भ्राता महासत्वो महाबलः ॥ १.६८.८५ ॥
মরুৎগণ থেকেই বীর, সকল অস্ত্রধারীর শ্রেষ্ঠ, মহাবাহু পাণ্ডু জন্মালেন; তিনি তোমার পূর্বপিতামহ। তাঁর কনিষ্ঠ ভ্রাতাও মহাসত্ত্ব ও মহাবলশালী ছিলেন।
1.68.86
धर्मात्तु सुमहाभागं पुत्रं पुत्रवतां वरम् ।
विदुरं विद्धि तं लोके जातं बुद्धिमतां वरम् ॥ १.६८.८६ ॥
ধর্ম থেকে অত্যন্ত সৌভাগ্যবান, পুত্রবানদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ এক পুত্র জন্মাল। জগতে বুদ্ধিমানদের মধ্যে শ্রেষ্ঠরূপে জাত তাঁকে বিদুর বলে জানো।
1.68.87
कलेरंशस्तु संजज्ञे भुवि दुर्योधनो नृपः ।
दुर्बद्धिर्दुर्मतिश्चैव कुरूणामयशस्करः ॥ १.६८.८७ ॥
কলির অংশরূপে পৃথিবীতে দুর্যোধন নামে এক রাজা জন্মালেন। তিনি দুর্বুদ্ধি ও দুর্মতি ছিলেন এবং কুরুদের অপযশের কারণ হলেন।
1.68.88
जगतो यस्तु सर्वस्य विद्विष्टः कलिपूरुषः ।
यः सर्वां घातयामास पृथिवीं पृथिवीपते ॥ १.६८.८८ ॥
জগতের সবার দ্বারা বিদ্বেষিত কলিপুরুষ — হে পৃথিবীপতি, যিনি সমগ্র পৃথিবীকে বিনষ্ট করিয়েছিলেন।
1.68.89
उद्दीपितं येन वैरं भूतान्तकरणं महत् ।
पौलस्त्या भ्रातरश्चास्य जज्ञिरे मनुजेष्विह ॥ १.६८.८९ ॥
যার দ্বারা এই মহা বৈর প্রজ্বলিত হলো — প্রাণীদের বিনাশের কারণ — তার ভ্রাতা পৌলস্ত্যগণ এখানে মানুষের মধ্যে জন্মালেন।
1.68.90
शतं दुःशासनादीनां सर्वेषां क्रूरकर्मणाम् ।
दुर्मुखो दुःसहश्चैव ये चान्ये नानुकीर्तिताः ॥ १.६८.९० ॥
দুঃশাসন প্রমুখ শত জন — সকলেই নিষ্ঠুরকর্মা; দুর্মুখ, দুঃসহ এবং যাঁদের নাম উল্লেখ করা হয়নি তাঁরা।
1.68.91
दुर्योधनसहायास्ते पौलस्त्या भरतर्षभ ।
वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च धार्तराष्ट्रः शताधिकः ॥ १.६८.९१ ॥
তারা দুর্যোধনের সহায়ক পৌলস্ত্যগণ — হে ভরতশ্রেষ্ঠ। বৈশ্যাপুত্র যুযুৎসু এবং ধৃতরাষ্ট্রের শতাধিক পুত্রের একজনও।
1.68.92
ज्येष्ठानुज्येष्ठतामेषां नामधेयानि वा विभो ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामानुपूर्व्येण कीर्तय ॥ १.६८.९२ ॥
হে বিভো, ধৃতরাষ্ট্রের এই পুত্রদের নাম ও জ্যেষ্ঠ-কনিষ্ঠের ক্রম যথাক্রমে বলুন।
1.68.93
दुर्योधनो युयुत्सुश्च राजन्दुःशासनस्तथा ।
दुःसहो दुःशलश्चैव दुर्मुखश्च तथापरः ॥ १.६८.९३ ॥
দুর্যোধন, যুযুৎসু, হে রাজন, দুঃশাসন, তথা দুঃসহ, দুঃশল, দুর্মুখ আর অপর একজন।
1.68.94
विविंशतिर्विकर्णश्च जलसन्धः सुलोचनः ।
विन्दानुविन्दौ दुर्धर्षः सुबाहुर्दुष्प्रधर्षणः ॥ १.६८.९४ ॥
বিবিংশতি, বিকর্ণ, জলসন্ধ, সুলোচন, বিন্দ ও অনুবিন্দ, দুর্ধর্ষ, সুবাহু, দুষ্প্রধর্ষণ।
1.68.95
दुर्मर्षणो दुर्मुखश्च दुष्कर्णः कर्ण एव च ।
चत्रोपचित्रौ चित्राक्षश्चारुचित्राङ्गदश्च ह ॥ १.६८.९५ ॥
দুর্মর্ষণ, দুর্মুখ, দুষ্কর্ণ, কর্ণ ও, চিত্র ও উপচিত্র, চিত্রাক্ষ ও চারুচিত্রাঙ্গদ।
1.68.96
दुर्मदो दुष्प्रहर्षश्च विवित्सुर्विकटः समः ।
ऊर्णनाभः पद्मनाभस्तथा नन्दोपनन्दकौ ॥ १.६८.९६ ॥
দুর্মদ, দুষ্প্রহর্ষ, বিবিৎসু, বিকট, সম, ঊর্ণনাভ, পদ্মনাভ এবং নন্দ ও উপনন্দ।
1.68.97
सेनापतिः सुषेणश्च कुण्डोदरमहोदरौ ।
चित्रबाहुश्चित्रवर्मा सुवर्मा दुर्विरोचनः ॥ १.६८.९७ ॥
সেনাপতি, সুষেণ, কুণ্ডোদর ও মহোদর, চিত্রবাহু, চিত্রবর্মা, সুবর্মা, দুর্বিরোচন।
1.68.98
अयोबाहुर्महाबाहुश्चित्रचापसुकुण्डलौ ।
भीमवेगो भीमबलो बलाकी भीमविक्रमः ॥ १.६८.९८ ॥
অয়োবাহু, মহাবাহু, চিত্রচাপ ও সুকুণ্ডল, ভীমবেগ, ভীমবল, বলাকী, ভীমবিক্রম।
1.68.99
उग्रायुधो भीमशरः कनकायुर्दृढायुधः ।
दृढवर्मा दृढक्षत्रः सोमकीर्तिरनूदरः ॥ १.६८.९९ ॥
উগ্রায়ুধ, ভীমশর, কনকায়ু, দৃঢ়ায়ুধ, দৃঢ়বর্মা, দৃঢ়ক্ষত্র, সোমকীর্তি ও অনূদর।
1.68.100
जरासन्धो दृढसन्धः सत्यसन्धः सहस्रवाक् ।
उग्रश्रवा उग्रसेनः क्षेममूर्तिस्तथैव च ॥ १.६८.१०० ॥
জরাসন্ধ, দৃঢ়সন্ধ, সত্যসন্ধ, সহস্রবাক্, উগ্রশ্রবা, উগ্রসেন এবং ক্ষেমমূর্তিও তেমনই।
1.68.101
अपराजितः पण्डितको विशालाक्षो दुराधनः ॥ १.६८.१०१ ॥
অপরাজিত, পণ্ডিতক, বিশালাক্ষ ও দুরাধন।
1.68.102
दृढहस्तः सुहस्तश्च वातवेगसुवर्चसौ ।
आदित्यकेतुर्बह्वाशी नागदत्तानुयायिनौ ॥ १.६८.१०२ ॥
দৃঢ়হস্ত ও সুহস্ত, বাতবেগ ও সুবর্চস, আদিত্যকেতু, বহ্বাশী, নাগদত্তের অনুগামী দুইজন।
1.68.103
कवाची निषङ्गी दण्डी दण्डधारो धनुर्ग्रहः ।
उग्रो भीमरथो वीरो वीरबाहुरलोलुपः ॥ १.६८.१०३ ॥
কবচী, নিষঙ্গী, দণ্ডী, দণ্ডধার, ধনুর্গ্রহ, উগ্র, ভীমরথ, বীর, বীরবাহু ও অলোলুপ।
1.68.104
अभयो रौद्रकर्मा च तथा दृढरथश्च यः ।
अनाधृष्यः कुम्डभेदी विरावी दीर्घलोचनः ॥ १.६८.१०४ ॥
অভয়, রৌদ্রকর্মা, তথা দৃঢ়রথ, যিনি অনাধৃষ্য, কুণ্ডভেদী, বিরাবী ও দীর্ঘলোচন।
1.68.105
दीर्घबाहुर्महाबाहुर्व्यूढोरुः कनकाङ्गदः ।
कुण्डजश्चित्रकश्चैव दुःशला च शताधिका ॥ १.६८.१०५ ॥
দীর্ঘবাহু, মহাবাহু, ব্যূঢ়োরু, স্বর্ণাঙ্গদ কনকাঙ্গদ, কুণ্ডজ, চিত্রক এবং দুঃশলা—আর শতাধিক।
1.68.106
वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च धार्तराष्ट्रः शताधिकः ।
एतदेकशतं राजन्कन्या चैका प्रकीर्तिता ॥ १.६८.१०६ ॥
বৈশ্যপুত্র যুযুৎসু, ধৃতরাষ্ট্রের পুত্র—শতাধিক। হে রাজন, এরা একশো এক; আর একটি কন্যার কথাও বলা হয়েছে।
1.68.107
नामधेयानुपूर्व्या च ज्येष्ठानुज्येष्ठतां विदुः ।
सर्वे त्वतिरथाः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ १.६८.१०७ ॥
নামের ক্রমে এবং জ্যেষ্ঠ-কনিষ্ঠের ক্রমে তাঁরা পরিচিত ছিলেন। তাঁরা সকলেই অতিরথ, বীর ও যুদ্ধবিশারদ।
1.68.108
सर्वे वेदविदश्चैव राजञ्शास्त्रे च परागाः ।
सर्वे सङ्घ्रामविद्यासु विद्याभिजनशोभिनः ॥ १.६८.१०८ ॥
হে রাজন, তাঁরা সকলেই বেদজ্ঞ ও শাস্ত্রে পারদর্শী ছিলেন। সকলেই যুদ্ধবিদ্যায় নিপুণ, বিদ্যা ও কুলগৌরবে উজ্জ্বল।
1.68.109
सर्वेषामनुरूपाश्च कृता दारा महीपते ।
दुःशलां समये राजसिन्धुराजाय कौरवः ॥ १.६८.१०९ ॥
হে মহীপতি, তাঁদের সকলের জন্য উপযুক্ত পত্নী স্থির করা হয়েছিল। যথাসময়ে কৌরব দুঃশলাকে সিন্ধুরাজের হাতে সমর্পণ করেন।
1.68.110
जयद्रथाय प्रददौ सौबलानुमते तदा ।
धर्मस्यांशं तु राजानं विद्धि राजन्युधिष्ठिरम् ॥ १.६८.११० ॥
সৌবলের অনুমতিতে তখন তিনি জয়দ্রথকে দান করলেন। হে রাজন, রাজা যুধিষ্ঠিরকে ধর্মের অংশ বলে জানুন।
1.68.111
भीमसेनं तु वातस्य देवराजस्य चार्जुनम् ।
अश्विनोस्तु तथैवांशौ रूपेणाप्रतिमौ भुवि ॥ १.६८.१११ ॥
ভীমসেন বায়ুর এবং অর্জুন দেবরাজ ইন্দ্রের অংশ; তেমনই অশ্বিনীকুমারদ্বয়ের দুই অংশ, পৃথিবীতে রূপে অতুলনীয়।
1.68.112
नकुलः सहदेवश्च सर्वभूतमनोहरौ ।
स्युवर्चा इति ख्यातः सोमपुत्रः प्रतापवान् ॥ १.६८.११२ ॥
নকুল ও সহদেব সকল প্রাণীর মন হরণকারী; আর সোমের পুত্র প্রতাপশালী স্যুবর্চা নামে খ্যাত।
1.68.113
सोऽभिमन्युर्बृहत्कीर्तिरर्जुनस्य सुतोऽभवत् ।
यस्यावतरणे राजन्सुरान्सोमोऽब्रवीदिदम् ॥ १.६८.११३ ॥
সেই অভিমন্যু, মহাকীর্তিমান, অর্জুনের পুত্র হলেন; হে রাজন, যাঁর অবতরণের সময় সোম দেবতাদের এই কথা বললেন।
1.68.114
नाहं दद्यां प्रियं पुत्रं मम प्राणैर्गरीयसम् ।
समयः क्रियतामेष न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ १.६८.११४ ॥
আমার প্রাণের চেয়েও প্রিয় পুত্রকে আমি দেব না। এই চুক্তি করা হোক; এটি লঙ্ঘন করা সম্ভব নয়।
1.68.115
सुरकार्यं हि नः कार्यमसुराणां क्षितौ वधः ।
तत्र यास्यत्ययं वर्चा न च स्थास्यति वै चिरम् ॥ १.६८.११५ ॥
দেবতাদের কাজই আমাদের কাজ, আর পৃথিবীতে অসুরবধও। সেখানে এই বর্চা যাবে; সে দীর্ঘকাল থাকবে না।
1.68.116
ऐन्द्रिर्नरस्तु भविता यस्य नारायणः सखा ।
सोर्जुनेत्यभिविख्यातः पाण्डोः पुत्रः प्रतापवान् ॥ १.६८.११६ ॥
নারায়ণ যাঁর সখা, তিনি ইন্দ্রের পুত্র নর হবেন। তিনি অর্জুন নামে খ্যাত, পাণ্ডুর প্রতাপশালী পুত্র।
1.68.117
तस्यायं भविता पुत्रो बालो भुवि महारथः ।
ततः षोडशवर्षाणि स्थास्यत्यमरसत्तमाः ॥ १.६८.११७ ॥
তাঁর এই পুত্র হবে, পৃথিবীতে বালক মহারথী। হে দেবশ্রেষ্ঠগণ, সে ষোলো বছর এখানে থাকবে।
1.68.118
अस्य षोडशवर्षस्य स सङ्ग्रामो भविष्यति ।
यत्रांशा वः करिष्यन्ति कर्म वीरनिषूदनम् ॥ १.६८.११८ ॥
তাঁর ষোলো বছর বয়সে সেই যুদ্ধ হবে, যেখানে তোমাদের অংশগুলি বীরদের সংহারকারী কর্ম করবে।
1.68.119
नरनारायणाभ्यां तु स सङ्ग्रामो विनाकृतः ।
चक्रव्यूहं समास्थाय योधयिष्यन्ति वःसुराः ॥ १.६८.११९ ॥
নর ও নারায়ণ ছাড়া সেই যুদ্ধ হবে না। হে দেবতাগণ, চক্রব্যূহ রচনা করে তারা তোমাদের সঙ্গে যুদ্ধ করবে।
1.68.120
विमुखाञ्छात्रवान्सर्वान्कारयिष्यति मे सुतः ।
बालः प्रविश्य च व्यूहमभेद्यं विचरिष्यति ॥ १.६८.१२० ॥
আমার পুত্র বালক হলেও সব শত্রুকে পৃষ্ঠ প্রদর্শনে বাধ্য করবে। অভেদ্য ব্যূহে প্রবেশ করে সে বিচরণ করবে।
1.68.121
महारथानां वीराणां कदनं च करिष्यति ।
सर्वेषामेव शत्रूणां चतुर्थांशं नयिष्यति ॥ १.६८.१२१ ॥
সে মহারথী বীরদের সংহার করবে; সব শত্রুর চতুর্থাংশকে যমলোকে পাঠাবে।
1.68.122
दिनार्धेन महाबाहुः प्रेतराजपुरं प्रति ।
ततो महारथैर्वीरैः समेत्य बहुशो रणे ॥ १.६८.१२२ ॥
মহাবাহু অর্ধদিনে প্রেতরাজের নগরের দিকে যাবেন। তারপর মহারথ বীরদের সঙ্গে যুদ্ধে বহুবার মিলিত হয়ে।
1.68.123
दिनक्षये महाबाहुर्मया भूयः समेष्यति ।
एकं वंशकरं पुत्रं वीरं वै जनयिष्यति ॥ १.६८.१२३ ॥
দিনের শেষে মহাবাহু আমার সঙ্গে আবার মিলিত হবেন। তিনি বংশ রক্ষাকারী একটি বীর পুত্রের জন্ম দেবেন।
1.68.124
प्रनष्टं भारतं वंशं स भूयो धारयिष्यति ।
एतत्सोमवचः श्रुत्वा तथास्त्विति दिवौकसः ॥ १.६८.१२४ ॥
ধ্বংসপ্রাপ্ত ভরতবংশকে তিনি আবার ধারণ করবেন। সোমের এই বাক্য শুনে স্বর্গবাসী দেবতারা বললেন, 'তাই হোক'।
1.68.125
प्रत्यूचुः सहिताः सर्वे ताराधिपमपूजयन् ।
एवं ते कथितं राजंस्तव जन्म पितुः पितुः
प्रत्यूचुः सहिताः सर्वे ताराधिपमपूजयन् ।
एवं ते कथितं राजंस्तव जन्म पितुः पितुः ॥ १.६८.१२५ ॥
সকলে একসঙ্গে উত্তর দিয়ে তারাপতি চন্দ্রের পূজা করলেন। হে রাজন, এভাবে তোমার পূর্বপুরুষদের জন্মকথা আমি তোমাকে বললাম।
1.68.126
अग्नेर्भागं तु विद्धि त्वं धृष्टद्युम्नं महारथम् ।
शिखण्डिनमथो राजंस्त्रीपूर्वं विद्धि राक्षसम् ॥ १.६८.१२६ ॥
হে রাজন, মহারথ ধৃষ্টদ্যুম্নকে অগ্নির অংশ বলে জানো। শিখণ্ডীকেও জানো; তিনি পূর্বে নারী ছিলেন এমন এক রাক্ষস বলে জেনো।
1.68.127
द्रौपदेयाश्च ये पञ्च बभूवुर्भरतर्षभ ।
विश्वान्देवगणान्विद्धि संजातान्भरतर्षभ ॥ १.६८.१२७ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, দ্রৌপদীর যে পাঁচ পুত্র জন্মেছিলেন, তাঁদের বিশ্বদেবগণ থেকে জাত বলে জানো। হে ভরতশ্রেষ্ঠ, তাঁরা দেবগণের থেকে উৎপন্ন বলে জেনো।
1.68.128
प्रतिविन्ध्यः सुतसोमः श्रुतकीर्तिस्तथापरः ।
नाकुलिस्तु शतानीकः श्रुतसेनश्च वीर्यवान् ॥ १.६८.१२८ ॥
প্রতিবিন্ধ্য, সুতসোম, শ্রুতকীর্তি, আর অন্যজন নাকুলি শতানীক, এবং বীর্যবান শ্রুতসেন।
1.68.129
शूरो नाम यदुश्रेष्ठो वसुदेवपिताऽभवत् ।
तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणासदृशी भुवि। ॥ १.६८.१२९ ॥
যদুশ্রেষ্ঠ শূর, যিনি বসুদেবের পিতা হলেন; তাঁর পৃথা নামে এক কন্যা ছিল, পৃথিবীতে রূপে যার তুলনা ছিল না।
1.68.130
पितुः स्वस्रीयपुत्राय सोऽनपत्याय वीर्यवान् ।
अग्रमग्रे प्रतिज्ञाय स्वस्यापत्यस्य वै तदा ॥ १.६८.१३० ॥
বীর্যবান সেই শূর, সন্তানহীন স্বসার পুত্রকে — নিজের সন্তান দেওয়ার প্রতিশ্রুতি আগে থেকেই দিয়ে রেখে — তখন।
1.68.131
अग्रजातेति तां कन्यां शूरोऽनुग्रहकाङ्क्षया ।
अददत्कुन्तिभोजाय स तां दुहितरं तदा ॥ १.६८.१३१ ॥
'এ অগ্রজা' এই বলে অনুগ্রহ প্রত্যাশায় শূর সেই কন্যাকে কুন্তিভোজকে দান করলেন; তখন তিনি তাঁর কন্যাকে তাঁর হাতে সমর্পণ করলেন।
1.68.132
सा नियुक्ता पितुर्गेहे ब्राह्मणातिथिपूजने ।
उग्रं पर्यचरद्धोरं ब्राह्मणं संशितव्रतम् ॥ १.६८.१३२ ॥
সেই কন্যা পিতার গৃহে ব্রাহ্মণ ও অতিথিদের পূজায় নিযুক্ত ছিলেন; কঠোরব্রতী, উগ্র ও ভয়ংকর এক ব্রাহ্মণের সেবা তিনি করতেন।
1.68.133
निकूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः ।
समुग्रं शंसितात्मानं सर्वयत्नैरतोषयत् ॥ १.६८.१३३ ॥
ধর্মে গূঢ় দৃঢ়সংকল্প বলে যাঁকে দুর্বাসা বলে জানা ছিল, সেই উগ্র ও সংযতাত্মা ঋষিকে তিনি সর্বপ্রয়ত্নে সন্তুষ্ট করলেন।
1.68.134
तुष्टोऽभिचारसंयुक्तमाचचक्षे यथाविधि ।
उवाच चैनां भगवान्प्रीतोऽस्मि सुभगे तव ॥ १.६८.१३४ ॥
সন্তুষ্ট হয়ে তিনি যথাবিধি অভিচার-মন্ত্র তাঁকে বললেন এবং বললেন, "হে সুভগে, আমি তোমার প্রতি প্রসন্ন।"
1.68.135
यं यं देवं त्वमेतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि ।
तस्य तस्य प्रसादात्त्वं देवि पुत्राञ्जनिष्यसि ॥ १.६८.१३५ ॥
"যে যে দেবতাকে তুমি এই মন্ত্রে আহ্বান করবে, হে দেবী, তাঁর তাঁর প্রসাদে তুমি পুত্রসন্তান লাভ করবে।"
1.68.136
एवमुक्ता च सा बाला तदा कौतूहलान्विता ।
कन्या सती देवमर्कमाजुहाव यशस्विनी ॥ १.६८.१३६ ॥
এইরূপ বলা হলে সেই কৌতূহলে পূর্ণ বালিকা, সতী, যশস্বিনী কন্যা তখন দেবতা অর্ককে, অর্থাৎ সূর্যকে আহ্বান করলেন।
1.68.137
प्रकाशकर्ता भगवांस्तस्यां गर्भं दधौ तदा ।
अजीजनत्सुतं चास्यां सर्वशस्त्रभृतांवरम् ॥ १.६८.१३७ ॥
আলো দানকারী ভগবান তখন তাঁর মধ্যে গর্ভ ধারণ করলেন; তাঁর থেকে সমস্ত অস্ত্রধারীদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ একটি পুত্র জন্মগ্রহণ করল।
1.68.138
सकुण्डलं सकवचं देवगर्भं श्रियान्वितम् ।
दिवाकरसमं दीप्त्या चारुसर्वाङ्गभूषितम् ॥ १.६८.१३८ ॥
কুণ্ডল ও কবচধারী, দেবগর্ভজাত, শ্রীমান, দীপ্তিতে সূর্যের সমান, সুন্দর সমস্ত অঙ্গে অলংকৃত।
1.68.139
निगूहमाना जातं वै बन्धुपक्षभयात्तदा ।
उत्ससर्ज जले कुन्ती तं कुमारं यशस्विनम् ॥ १.६८.१३९ ॥
আত্মীয়পক্ষের ভয়ে জাত সেই শিশুটিকে গোপন রাখতে রাখতে কুন্তী তখন সেই যশস্বী কুমারকে জলে ভাসিয়ে দিলেন।
1.68.140
तमुत्सृष्टं जले गर्भं राधाभर्ता महायशाः ।
राधायाः कल्पयामास पुत्रं सोऽधिरथस्तदा ॥ १.६८.१४० ॥
জলে নিক্ষিপ্ত সেই গর্ভকে রাধার স্বামী মহাযশা অধিরথ তখন রাধার পুত্ররূপে গ্রহণ করলেন।
1.68.141
चक्रतुर्नामधेयं च तस्य बालस्य तावुभौ ।
दंपती वसुषेणेति दिक्षु सर्वासु विश्रुतम् ॥ १.६८.१४१ ॥
সেই দম্পতি উভয়ে সেই বালকের নাম রাখলেন বসুষেণ, যা সর্বদিকে বিখ্যাত হলো।
1.68.142
संवर्धमानो बलवान्सर्वास्त्रेषूत्तमोऽभवत् ।
वेदाङ्गानि च सर्वाणि जजाप जपतां वरः ॥ १.६८.१४२ ॥
বড় হয়ে বলবান সেই বালক সকল অস্ত্রে উত্তম হলেন; জপকারীদের শ্রেষ্ঠ হয়ে তিনি বেদের সকল অঙ্গ জপ করলেন।
1.68.143
यस्मिन्काले जपन्नास्ते धीमान्सत्यपराक्रमः ।
नादेयं ब्राह्मणेष्वासीत्तस्मिन्काले महात्मनः ॥ १.६८.१४३ ॥
যে সময়ে বুদ্ধিমান ও সত্যপরাক্রমী সেই মহাত্মা জপে রত থাকতেন, সেই সময় ব্রাহ্মণদের কিছুই তাঁর অদেয় ছিল না।
1.68.144
तमिन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा पुत्रार्थे भूतभावनः ।
ययाचे कुण्डले वीरं कवचं च सहाङ्गजम् ॥ १.६८.१४४ ॥
ভূতপালক ইন্দ্র ব্রাহ্মণরূপ ধারণ করে নিজ পুত্রের জন্য সেই বীরের কাছে কুণ্ডল ও দেহজাত কবচ ভিক্ষা চাইলেন।
1.68.145
उत्कृत्य कर्णो ह्यददत्कवचं कुण्डले तथा ।
शक्तिं शक्रो ददौ तस्मै विस्मितश्चेदमब्रवीत् ॥ १.६८.१४५ ॥
কর্ণ কবচ কেটে দিলেন, কুণ্ডলও দিলেন। তখন বিস্মিত শক্র তাঁকে একটি শক্তি দিয়ে এই কথা বললেন।
1.68.146
देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
यस्मिन्क्षेप्स्यसि दुर्धर्ष स एको न भविष्यति ॥ १.६८.१४६ ॥
হে দুর্ধর্ষ, দেবতা, অসুর, মানুষ, গন্ধর্ব, উরগ ও রাক্ষসদের মধ্যে তুমি যার উপর এটি নিক্ষেপ করবে, সে একা থাকবে না।
1.68.147
पुरा नाम च तस्यासीद्वसुषेण इति क्षितौ ।
ततो वैकर्तनः कर्णः कर्मणा तेन सोऽभवत् ॥ १.६८.१४७ ॥
পূর্বে পৃথিবীতে তাঁর নাম ছিল বসুষেণ; তারপর সেই কর্মের ফলে তিনি বৈকর্তন কর্ণ হলেন।
1.68.148
आमुक्तकवचो वीरो यस्तु जज्ञे महायशाः ।
स कर्ण इति विख्यातः पृथायाः प्रथमः सुतः ॥ १.६८.१४८ ॥
কবচ পরিহিত অবস্থায় জন্ম নেওয়া সেই বীর, মহাযশা, কর্ণ নামে বিখ্যাত হলেন; তিনি পৃথার প্রথম পুত্র।
1.68.149
स तु सूतकुले वीरो ववृधे राजसत्तम ।
कर्णं नरवरश्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ १.६८.१४९ ॥
হে রাজশ্রেষ্ঠ, সেই বীর সূতকুলে বেড়ে উঠলেন। কর্ণ, শ্রেষ্ঠ মানুষদেরও মধ্যে উত্তম, সকল অস্ত্রধারীর মধ্যে শ্রেষ্ঠ।
1.68.150
दुर्योधनस्य सचिवं मित्रं शत्रुविनाशनम् ।
दिवाकरस्य तं विद्धि राजन्नंशमनुत्तमम् ॥ १.६८.१५० ॥
তিনি দুর্যোধনের সচিব ও মিত্র, শত্রুবিনাশক। হে রাজন্, তাঁকে দিবাকরের (সূর্যের) শ্রেষ্ঠ অংশ বলে জানুন।
1.68.151
यस्तु नारायणो नाम देवदेवः सनातनः ।
तस्यांशो मानुषेष्वासीद्वासुदेवः प्रतापवान् ॥ १.६८.१५१ ॥
যিনি নারায়ণ নামে সনাতন দেবদেব, মানুষের মধ্যে তাঁর অংশ হলেন প্রতাপশালী বাসুদেব।
1.68.152
शेषस्यांशश्च नागस्य बलदेवो महाबलः ।
सनत्कुमारं प्रद्युम्नं विद्धि राजन्महौजसम् ॥ १.६८.१५२ ॥
শেষনাগের অংশ মহাবল বলদেব। হে রাজন, জেনো যে সনৎকুমারই মহাতেজস্বী প্রদ্যুম্ন।
1.68.153
एवमन्ये मनुष्येन्द्रा बहवोंशा दिवौकसाम् ।
जज्ञिरे वसुदेवस्य कुले कुलविवर्धनाः ॥ १.६८.१५३ ॥
এভাবেই দেবতাদের অন্যান্য বহু অংশ মনুষ্যরাজরূপে বসুদেবের বংশে জন্মগ্রহণ করে সেই কুলের বৃদ্ধি ঘটান।
1.68.154
गणस्त्वप्सरसां यो वै मया राजन्प्रकीर्तितः ।
तस्य भागः क्षितौ जज्ञे नियोगाद्वासवस्य ह ॥ १.६८.१५४ ॥
হে রাজন, আমি যে অপ্সরাগণের দলের কথা বলেছি, তাঁদের একটি অংশ ইন্দ্রের আদেশে পৃথিবীতে জন্ম নিয়েছিল।
1.68.155
तानि षोडशदेवीनां सहस्राणि नराधिप ।
बभूवुर्मानुषे लोके वासुदेवपरिग्रहः ॥ १.६८.१५५ ॥
হে নরাধিপ, সেই ষোলো হাজার দেবী মনুষ্যলোকে বাসুদেবের পত্নী হলেন।
1.68.156
श्रियस्तु भागः संजज्ञे रत्यर्थं पृथिवीतले ।
भीष्मकस्य कुले साध्वी रुक्मिणी नाम नामतः ॥ १.६८.१५६ ॥
শ্রীর অংশ রতির জন্য পৃথিবীতে জন্ম নিল; ভীষ্মকের বংশে রুক্মিণী নামে সাধ্বী জন্মগ্রহণ করলেন।
1.68.157
द्रौपदी त्वथ संजज्ञे शची भागादनिन्दिता ।
द्रुपदस्य कुले जाता वेदिमध्यादनिन्दिता ॥ १.६८.१५७ ॥
তারপর শচীর অংশ থেকে নিন্দাহীনা দ্রৌপদী জন্মগ্রহণ করলেন; দ্রুপদের বংশে বেদীর মধ্য থেকে জন্ম নিলেন সেই নিন্দাহীনা।
1.68.158
नातिह्रस्वा न महती नीलोत्पलसुगन्धिनी ।
पद्मायताक्षी सुश्रोणी स्वसिताञ्चितमूर्धजा ॥ १.६८.१५८ ॥
তিনি অতি খর্বাকৃতিও নন, অতি দীর্ঘাকৃতিও নন; নীলপদ্মের সুগন্ধযুক্তা; পদ্মের মতো আয়ত নয়না, সুন্দর শ্রোণীযুক্তা; সুন্দর কৃষ্ণবর্ণ কুঞ্চিত কেশযুক্তা।
1.68.159
सर्वलक्षणसंपन्ना वैदूर्यमणिसंनिभा ।
पञ्चानां पुरुषेन्द्राणां चित्तप्रमथनी रहः ॥ १.६८.१५९ ॥
সর্বলক্ষণযুক্তা, বৈদূর্যমণির ন্যায় দীপ্তিময়ী; পাঁচ পুরুষশ্রেষ্ঠের চিত্তকে নির্জনে আলোড়িতকারিণী।
1.68.160
सिद्धिर्धृतिश्च ये देव्यौ पञ्चानां मातरौ तु ते ।
कुन्ती माद्री च जज्ञाते मतिस्तु कुबलात्मजा ॥ १.६८.१६० ॥
সিদ্ধি ও ধৃতি নামে যে দুই দেবী ছিলেন, তাঁরাই পাঁচজনের মাতা হলেন: কুন্তী ও মাদ্রী জন্ম নিলেন; আর কুবলের কন্যা মতিও।
1.68.161
इति देवासुराणां ते गन्धर्वाप्सरसां तथा ।
अंशावतरणं राजन्राक्षसानां च कीर्तितम् ॥ १.६८.१६१ ॥
হে রাজন, এইভাবে দেবতা, অসুর, গন্ধর্ব, অপ্সরা এবং রাক্ষসদের অংশাবতরণ বর্ণিত হলো।
1.68.162
ये पृथिव्यां समुद्भूता राजानो युद्धदुर्मदाः ।
महात्मानो यदूनां च ये जाता विपुले कुले ॥ १.६८.१६२ ॥
যাঁরা পৃথিবীতে উদ্ভূত রাজারা, যুদ্ধে উন্মত্ত; আর বিপুল কুলে জন্মানো যদুবংশের মহাত্মারা।
1.68.163
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मया ते परिकीर्तिताः ।
धन्यं यशस्यं पुत्रीयमायुष्यं विजयावहम् ॥ १.६८.१६३ ॥
ব্রাহ্মণ, ক্ষত্রিয় ও বৈশ্যদের কথা আমি বর্ণনা করেছি। এই কাহিনী ধন, যশ, পুত্র, দীর্ঘায়ু ও বিজয় দানকারী।
1.68.164
इदमंशावतरणं श्रोतव्यमनसूयता ।
अंशावतरणं श्रुत्वा देवगन्धर्वरक्षसाम् ॥ १.६८.१६४ ॥
ঈর্ষাহীন ব্যক্তির এই অংশাবতরণ শোনা উচিত। দেব, গন্ধর্ব ও রাক্ষসদের অংশাবতরণ শুনে…
1.68.165
प्रभवाप्ययवित्प्राज्ञो न कृच्छ्रेष्ववसीदति ॥ १.६८.१६५ ॥
সৃষ্টি ও লয় জানা প্রাজ্ঞ ব্যক্তি কষ্টের মধ্যে অবসন্ন হন না।