મહાભારત · અધ્યાય 1.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.68.1
देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
सिंहव्याघ्रमृगाणां च पन्नगानां पतत्त्रिणाम् ॥ १.६८.१ ॥
દેવો, દાનવો, ગંધર્વો, ઉરગો, રાક્ષસો, સિંહો, વાઘો, મૃગો, સર્પો અને પક્ષીઓની (કથા).
1.68.2
अन्येषां चैव भूतानां संभवं भगवन्नहम् ।
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन मानुषेषु महात्मनाम्।
जन्म कर्म च भूतानामेतेषामनुपूर्वशः ॥ १.६८.२ ॥
હે ભગવન્, અન્ય પ્રાણીઓની ઉત્પત્તિ અને ખાસ કરીને મનુષ્યોમાં જન્મેલા મહાત્માઓનું યથાર્થ વૃત્તાંત સાંભળવા ઇચ્છું છું. આમનો જન્મ અને કર્મ ક્રમાનુસાર સાંભળવા ઇચ્છું છું.
1.68.3
मानुषेषु मनुष्येन्द्र संभूता ये दिवौकसः ।
प्रथमं दानवाश्चैव तांस्ते वक्ष्यामि सर्वशः ॥ १.६८.३ ॥
હે મનુજેન્દ્ર, મનુષ્યોમાં જન્મેલા દિવૌકસોમાં પ્રથમ દાનવો હતા. તે સર્વેનું વૃત્તાંત હું તમને સંપૂર્ણ રીતે કહીશ.
1.68.4
विप्रचित्तिरिति ख्यातो य आसीद्दानवर्षभः ।
जरासन्ध इति ख्यातः स आसीन्मनुजर्षभः ॥ १.६८.४ ॥
વિપ્રચિત્તિ નામે પ્રસિદ્ધ જે દાનવશ્રેષ્ઠ હતો, તે જ મનુષ્યશ્રેષ્ઠ જરાસંધ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.
1.68.5
दितेः पुत्रस्तु यो राजन्हिरण्यकशिपुः स्मृतः ।
स जज्ञे मानुषे लोके शिशुपालो नरर्षभः ॥ १.६८.५ ॥
હે રાજન્, દિતિનો જે પુત્ર હિરણ્યકશિપુ કહેવાયો છે, તે જ મનુષ્યલોકમાં નરશ્રેષ્ઠ શિશુપાલ તરીકે જન્મ્યો.
1.68.6
संह्लाद इति विख्यातः प्रह्लादस्यानुजस्तु यः ।
स शल्य इति विख्यातो जज्ञे वाहीकपुङ्गवः ॥ १.६८.६ ॥
પ્રહ્લાદનો નાનો ભાઈ સંહ્લાદ નામે પ્રસિદ્ધ હતો, તે જ શલ્ય નામે વાહીકોમાં શ્રેષ્ઠ થઈને જન્મ્યો.
1.68.7
अनुह्लादस्तु तेजस्वी योऽभूत्ख्यातो जघन्यजः ।
धृष्टकेतुरिति ख्यातः स बभूव नरेश्वरः ॥ १.६८.७ ॥
તેજસ્વી અનુહ્લાદ, જે સૌથી નાનો તરીકે પ્રસિદ્ધ હતો, તે ધૃષ્ટકેતુ નામે રાજા બન્યો.
1.68.8
यस्तु राजञ्शिबिर्नाम दैतेयः परिकीर्तितः ।
द्रुम इत्यभिविख्यातः स आसीद्भुवि पार्थिवः ॥ १.६८.८ ॥
હે રાજન્, શિબિ નામે કહેવાયેલો દૈત્ય પૃથ્વી પર દ્રુમ નામે વિખ્યાત રાજા બન્યો.
1.68.9
बाष्कलो नाम यस्तेषामासीदसुरसत्तमः ।
भगदत्त इति ख्यातः सं जज्ञे पुरुषर्षभः ॥ १.६८.९ ॥
તેમનામાં બાષ્કલ નામે અસુરશ્રેષ્ઠ હતો, જે ભગદત્ત નામે પુરુષશ્રેષ્ઠ રૂપે જન્મ્યો.
1.68.10
अयःशिरा अश्वशिरा अयःशङ्कुश्च वीर्यवान् ।
तथा गगनमूर्धा च वेगवांश्चात्र पञ्चमः ॥ १.६८.१० ॥
અયઃશિરા, અશ્વશિરા, અયઃશંકુ, વીર્યવાન, તેમજ ગગનમૂર્ધા અને પાંચમો વેગવાન.
1.68.11
पञ्चैते जज्ञिरे राजन्वीर्यवन्तो महासुराः ।
केकयेषु महात्मानः पार्थिवर्षभसत्तमाः।
केतुमानिति विख्यातो यस्ततोऽन्यःप्रतापवान् ॥ १.६८.११ ॥
હે રાજન્, આ પાંચ વીર્યવાન મહાસુરો કેકયોમાં મહાત્મા રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ રૂપે જન્મ્યા; તેમાંનો બીજો પ્રતાપી કેતુમાન નામે વિખ્યાત થયો.
1.68.12
अमितौजा इति ख्यातः सोग्रकर्मा नराधिपः ।
स्वर्भानुरिति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः ॥ १.६८.१२ ॥
અમિતૌજા નામે વિખ્યાત તે ઉગ્રકર્મા નરાધિપ હતો; અને જે શ્રીમાન મહાસુર હતો તે સ્વર્ભાનુ નામે વિખ્યાત થયો.
1.68.13
उग्रसेन इति ख्यात उग्रकर्मा नराधिपः ।
यस्त्वश्व इति विख्यातः श्रीमानासीन्महासुरः ॥ १.६८.१३ ॥
ઉગ્રસેન નામે પ્રખ્યાત, ઉગ્ર કર્મો કરનાર તે નરાધિપ; જે અશ્વ નામે વિખ્યાત હતો, તે શ્રીમાન મહાસુર હતો.
1.68.14
अशोको नाम राजाऽभून्महावीर्योऽपराजितः ।
तस्मादवरजो यस्तु राजन्नश्वपतिः स्मृतः ॥ १.६८.१४ ॥
અશોક નામે એક રાજા થયો, જે મહાપરાક્રમી અને અપરાજિત હતો. હે રાજન, તેનો નાનો ભાઈ અશ્વપતિ તરીકે સ્મરાયો હતો.
1.68.15
दैतेयः सोऽभवद्राजा हार्दिक्यो मनुजर्षभः ।
वृषपर्वेति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः ॥ १.६८.१५ ॥
તે દૈત્ય, હાર્દિક્ય, મનુષ્યોમાં ઋષભ સમાન રાજા થયો; તે શ્રીમાન મહાસુર વૃષપર્વા નામે વિખ્યાત હતો.
1.68.16
दीर्घप्रज्ञ इति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ।
अजकस्त्ववरो राजन्य आसीद्वृषपर्वणः ॥ १.६८.१६ ॥
દીર્ઘપ્રજ્ઞ નામે પ્રખ્યાત તે પૃથ્વી પર રાજા થયો; હે રાજન, વૃષપર્વાનો નાનો અજક ક્ષત્રિય રાજકુમાર હતો.
1.68.17
स शाल्व इति विख्यातः पृथिव्यामभवन्नृपः ।
अश्वग्रीव इति ख्यातः सत्ववान्यो महासुरः ॥ १.६८.१७ ॥
તે શાલ્વ નામે વિખ્યાત થઈ પૃથ્વી પર રાજા થયો; અશ્વગ્રીવ નામે ખ્યાત, સત્ત્વવાન તે મહાસુર હતો.
1.68.18
रोचमान इति ख्यातः पृथिव्यां कोऽभवन्नृपः ।
सूक्ष्मस्तु मतिमान्राजन्कीर्तिमान्यः प्रकीर्तितः ॥ १.६८.१८ ॥
રોચમાન નામે પ્રખ્યાત તે પૃથ્વી પર રાજા થયો; હે રાજન, સૂક્ષ્મ બુદ્ધિવાળો અને કીર્તિમાન તરીકે વખણાયો.
1.68.19
बृहद्रथ इति ख्यातः क्षितावासीत्स पार्थिवः ।
तुहुण्ड इति विख्यातो य आसीदसुरोत्तमः ॥ १.६८.१९ ॥
બૃહદ્રથ નામે ખ્યાત તે રાજા પૃથ્વી પર હતો; તુહુંડ નામે વિખ્યાત જે હતો તે શ્રેષ્ઠ અસુર હતો.
1.68.20
सेनाबिन्दुरिति ख्यातः स बूभव नराधिपः ।
इषुमान्नाम यस्तेषामसुराणां बलाधिकः ॥ १.६८.२० ॥
સેનાબિંદુ નામે ખ્યાત તે નરાધિપ થયો; તે અસુરોમાં ઇષુમાન નામે જે હતો તે સૌથી બળવાન હતો.
1.68.21
नग्नजिन्नाम राजासीद्भुवि विख्यातविक्रमः ।
एकचक्र इति ख्यात आसीद्यस्तु महासुरः ॥ १.६८.२१ ॥
નગ્નજિત નામે વિખ્યાત પરાક્રમી રાજા પૃથ્વી પર હતો; એકચક્ર નામે ખ્યાત જે હતો તે મહાસુર હતો.
1.68.22
प्रतिविन्घ्य इति ख्यातो बभूव प्रथितः क्षितौ ।
विरूपाक्षस्तु दैतेयश्चित्रयोधी महासुरः ॥ १.६८.२२ ॥
પ્રતિવિંધ્ય નામે ખ્યાત થઈને તે પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ થયો; અને વિરૂપાક્ષ, દિતિનો પુત્ર, વિચિત્ર યોદ્ધો મહાસુર હતો.
1.68.23
चित्रधर्मेति विख्यातः क्षितावासीत्स पार्थिवः ।
हरस्त्वरिहरो वीर आसीद्यो दानवोत्तमः ॥ १.६८.२३ ॥
ચિત્રધર્મા નામે ખ્યાત તે રાજા પૃથ્વી પર હતો; હર, અરિહર નામનો વીર, દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
1.68.24
सुबाहुरिति विख्यातः श्रीमानासीत्स पार्थिवः ।
अहरस्तु महातेजाः शत्रुपक्षक्षयंकरः ॥ १.६८.२४ ॥
સુબાહુ નામે ખ્યાત તે શ્રીમાન રાજા હતો; અહર, મહાતેજસ્વી, શત્રુપક્ષનો નાશ કરનાર હતો.
1.68.25
बाह्लिको नाम राजा स बभूव प्रथितः क्षितौ ।
निचन्द्रश्चन्द्रवक्त्रस्तु य आसीदसुरोत्तमः ॥ १.६८.२५ ॥
બાહ્લિક નામે એક રાજા પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ થયો. ચંદ્રમુખ નિચંદ્ર શ્રેષ્ઠ અસુર હતો.
1.68.26
मुञ्जकेश इति ख्यातः श्रीमानासीत्स पार्थिवः ।
निकुम्भस्त्वजितः संख्ये महामतिरजायत ॥ १.६८.२६ ॥
મુંજકેશ નામે પ્રસિદ્ધ શ્રીમાન રાજા તે હતો. યુદ્ધમાં અજેય મહામતિ નિકુંભ જન્મ્યો.
1.68.27
भूमौ भूमिपतिश्रेष्ठो देवाधिप इति स्मृतः ।
शरभो नाम यस्तेषां दैतेयानां महासुरः ॥ १.६८.२७ ॥
પૃથ્વીના રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, દેવાધિપ તરીકે સ્મરાયેલો. તે દૈત્યોમાં શરભ નામે મહાસુર.
1.68.28
पौरवो नाम राजर्षिः स बभूव नरोत्तमः ।
कुपटस्तु महावीर्यः श्रीमान्राजन्महासुरः ॥ १.६८.२८ ॥
પૌરવ નામે તે રાજર્ષિ નરશ્રેષ્ઠ થયો. મહાપરાક્રમી કપટ, હે રાજન, મહાસુર.
1.68.29
सुपार्श्व इति विख्यातः क्षितौ जज्ञे महीपतिः ।
कपटस्तु राजन्राजर्षिः क्षितौ जज्ञे महासुरः ॥ १.६८.२९ ॥
સુપાર્શ્વ નામે વિખ્યાત ભૂપતિ પૃથ્વી પર જન્મ્યો. હે રાજન, કપટ રાજર્ષિ પૃથ્વી પર મહાસુર તરીકે જન્મ્યો.
1.68.30
पार्वतेय इति ख्यातः काञ्चनाचलसन्निभः ।
द्वितीयः शलभस्तेषामसुराणां बभूव ह ॥ १.६८.३० ॥
પાર્વતેય નામે વિખ્યાત, સોનાના પર્વત જેવો. તે અસુરોમાં બીજો શલભ થયો.
1.68.31
प्रह्लादो नाम बाह्लीकः स बभूव नराधिपः ।
चन्द्रस्तु दितिजश्रेष्ठो लोके ताराधिपोपमः ॥ १.६८.३१ ॥
પ્રહ્લાદ નામનો બાહ્લીક તે રાજા થયો. અને દિતિપુત્રોમાં શ્રેષ્ઠ ચંદ્ર જગતમાં તારાધિપતિ (ચંદ્ર) સમાન હતો.
1.68.32
चन्द्रवर्मेति विख्यातः काम्बोजानां नराधिपः ।
अर्क इत्यभिविख्यातो यस्तु दानवपुङ्गवः ॥ १.६८.३२ ॥
કંબોજોનો રાજા ચંદ્રવર્મા નામે પ્રસિદ્ધ થયો. અને દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ જે હતો તે અર્ક નામે પ્રસિદ્ધ હતો.
1.68.33
ऋषिको नाम राजर्षिर्बभूव नृपसत्तमः ।
मृतपा इति विख्यातो य आसीदसुरोत्तमः ॥ १.६८.३३ ॥
ઋષિક નામે રાજર્ષિ નૃપોમાં શ્રેષ્ઠ થયો. અને અસુરોમાં ઉત્તમ જે હતો તે મૃતપા નામે પ્રસિદ્ધ હતો.
1.68.34
पश्चिमानूपकं विद्धि तं नृपं नृपसत्तम ।
गविष्ठस्तु महातेजा यः प्रख्यातो महासुरः ॥ १.६८.३४ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ, તે રાજાને પશ્ચિમ આનૂપક જાણ. અને મહાતેજસ્વી ગવિષ્ઠ, જે મહાસુર તરીકે પ્રખ્યાત હતો.
1.68.35
द्रुमसेन इति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ।
मयूर इति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः ॥ १.६८.३५ ॥
પૃથ્વી પર દ્રુમસેન નામે પ્રસિદ્ધ તે રાજા થયો. અને મયૂર નામે પ્રખ્યાત શ્રીમાન મહાસુર.
1.68.36
स विश्व इति विख्यातो बभूव पृथिवीपतिः ।
सुपर्ण इति विख्यातस्तस्मादवरजस्तु यः ॥ १.६८.३६ ॥
તે વિશ્વ નામે પ્રખ્યાત પૃથ્વીપતિ થયો. અને તેનાથી નાનો, જે સુપર્ણ નામે પ્રખ્યાત હતો.
1.68.37
कालकीर्तिरिति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ।
चन्द्रहन्तेति यस्तेषां कीर्तितः प्रवरोऽसुरः ॥ १.६८.३७ ॥
પૃથ્વી પર કાલકીર્તિ નામે પ્રખ્યાત તે રાજા થયો. તેમનામાં શ્રેષ્ઠ અસુર ચંદ્રહંતા તરીકે કહેવાયો.
1.68.38
शुनको नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ।
विनाशनस्तु चन्द्रस्य य आख्यातो महासुरः ॥ १.६८.३८ ॥
શુનક નામે રાજર્ષિ તે નરાધિપ થયો. ચંદ્રનો વિનાશક જે મહાસુર કહેવાયો તે વિનાશન હતો.
1.68.39
जानकिर्नाम विख्यातः सोऽभवन्मनुजाधिपः ।
दीर्घजिह्वस्तु कौरव्य य उक्तो दानवर्षभः ॥ १.६८.३९ ॥
જાનકી નામે પ્રસિદ્ધ તે મનુજાધિપ થયો. હે કૌરવ્ય, દાનવશ્રેષ્ઠ તરીકે કહેવાયેલો તે દીર્ઘજિહ્વ હતો.
1.68.40
काशिराजः स विख्यातः पृथिव्यां पृथिवीपते ।
ग्रहं तु सुषुवे यं तु सिंहिकार्केन्दुमर्दनम्।
स क्राथ इति विख्यातो बभूव मनुजाधिपः ॥ १.६८.४० ॥
હે પૃથ્વીપતિ, પૃથ્વી પર પ્રખ્યાત કાશીરાજ તે જ છે. સિંહિકાએ જેને ગ્રહરૂપે જન્મ આપ્યો, સૂર્ય-ચંદ્રનો મર્દન કરનાર તે ક્રાથ નામે પ્રખ્યાત મનુજાધિપ થયો.
1.68.41
दनायुषस्तु पुत्राणां चतुर्णां प्रवरोऽसुरः ।
विक्षरो नाम तेजस्वी वसुमित्रो नृपः स्मृतः ॥ १.६८.४१ ॥
દનાયુના ચાર પુત્રોમાં શ્રેષ્ઠ અસુર વિક્ષર નામે તેજસ્વી હતો; વસુમિત્ર નામે રાજા પણ સ્મરાયો છે.
1.68.42
द्वितीयो विक्षराद्यस्तु नराधिप महासुरः ।
पाण्ड्यराष्ट्राधिप इति विख्यातः सोऽभवन्नृपः ॥ १.६८.४२ ॥
હે નરાધિપ, વિક્ષર પછી બીજો જે મહાસુર હતો, તે પાંડ્યરાષ્ટ્રાધિપ નામે પ્રખ્યાત રાજા થયો.
1.68.43
बली वीर इति ख्यातो यस्त्वासीदसुरोत्तमः ।
पौण्ड्रमात्स्यक इत्येवं बभूव स नराधिपः ॥ १.६८.४३ ॥
બલી અને વીર નામે પ્રખ્યાત, અસુરોમાં જે ઉત્તમ હતો, તે પૌણ્ડ્રમાત્સ્યક નામે એ રીતે નરાધિપ થયો.
1.68.44
वृत्र इत्यभिविख्यातो यस्तु राजन्महासुरः ।
मणिमान्नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ॥ १.६८.४४ ॥
હે રાજન, વૃત્ર નામે પ્રખ્યાત જે મહાસુર હતો, તે મણિમાન નામે રાજર્ષિ નરાધિપ થયો.
1.68.45
क्रोधहन्तेति यस्तस्य बभूवावरजोऽसुरः ।
दण्ड इत्यभिविख्यातः स आसीन्नृपतिः क्षितौ ॥ १.६८.४५ ॥
ક્રોધહંતા નામે જે તેનો નાનો ભાઈ અસુર હતો, તે દંડ નામે પ્રખ્યાત થઈને પૃથ્વી પર રાજા થયો.
1.68.46
क्रोधवर्धन इत्येवं यस्त्वन्यः परिकीर्तितः ।
दण्डधार इति ख्यातः सोऽभवन्मनुजर्षभः ॥ १.६८.४६ ॥
ક્રોધવર્ધન નામે બીજો કહેવાયો; તે જ દંડધાર નામે પ્રખ્યાત થઈને મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ રાજા થયો.
1.68.47
कालेयानां तु ये पुत्रास्तेषामष्टौ नराधिपाः ।
जज्ञिरे राजशार्दूल शार्दूलसमविक्रमाः ॥ १.६८.४७ ॥
કાલેયોના જે પુત્રો હતા, તેમાંથી આઠ રાજાઓ જન્મ્યા. હે રાજશાર્દૂલ, તેઓ વાઘ સમાન પરાક્રમી હતા.
1.68.48
मगधेषु जयत्सेनस्तेषामासीत्स पार्थिवः ।
अष्टानां प्रवरस्तेषां कालेयानां महासुरः ॥ १.६८.४८ ॥
મગધમાં તેઓમાંનો જયત્સેન નામે તે રાજા હતો. કાલેયોના તે આઠમાં તે શ્રેષ્ઠ મહાસુર હતો.
1.68.49
द्वितीयस्तु ततस्तेषां श्रीमान्हरिहयोपमः ।
अपराजित इत्येवं स बभूव नराधिपः ॥ १.६८.४९ ॥
તેમનામાં બીજો, ઇન્દ્ર સમાન શ્રીમાન, 'અપરાજિત' નામે પ્રસિદ્ધ નરાધિપ થયો.
1.68.50
तृतीयस्तु महातेजा महामायो महासुरः ।
निषादाधिपतिर्जज्ञे भुवि भीमपराक्रमः ॥ १.६८.५० ॥
ત્રીજો મહાતેજસ્વી, મહામાયાવી મહાસુર હતો; તે પૃથ્વી પર નિષાદોનો અધિપતિ થઈને જન્મ્યો, ભયંકર પરાક્રમી.
1.68.51
तेषामन्यतमो यस्तु चतुर्थः परिकीर्तितः ।
श्रेणिमानिति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः ॥ १.६८.५१ ॥
તેમનામાંથી ચોથો જેનું વર્ણન છે, તે 'શ્રેણિમાન' નામે પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ, રાજર્ષિઓમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
1.68.52
पञ्चमस्त्वभवत्तेषां प्रवरो यो महासुरः ।
महौजा इति विख्यातो बभूवेह परन्दपः ॥ १.६८.५२ ॥
તેમનામાં પાંચમો, શ્રેષ્ઠ મહાસુર, 'મહૌજા' નામે પ્રસિદ્ધ થઈ અહીં શત્રુઓને તપાવનાર થયો.
1.68.53
षष्ठस्तु मतिमान्यो वै तेषामासीन्महासुरः ।
अभीरुरिति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः ॥ १.६८.५३ ॥
તેમનામાં છઠ્ઠો, બુદ્ધિમાન મહાસુર, 'અભીરુ' નામે પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ, રાજર્ષિઓમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
1.68.54
समुद्रसेनस्तु नृपस्तेषामेवाभवद्गणात् ।
विश्रुतः सागरान्तायां क्षितौ धर्मार्थतत्त्ववित् ॥ १.६८.५४ ॥
તેમના જ જૂથમાંથી 'સમુદ્રસેન' નામનો રાજા થયો; સમુદ્ર સુધી પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ, ધર્મ-અર્થના તત્ત્વનો જ્ઞાતા.
1.68.55
बृहन्नामाष्टमस्तेषां कालेयानां नराधिप ।
बभूव राजा धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः ॥ १.६८.५५ ॥
હે નરાધિપ! તેમાંનો આઠમો બૃહન્નામા કાલેયોનો રાજા બન્યો; તે ધર્માત્મા હતો અને સર્વભૂતોના હિતમાં રત રહેતો.
1.68.56
कुक्षिस्तु राजन्विख्यातो दानवानां महाबलः ।
पार्वतीय इति ख्यातः काञ्चनाचलसन्निभः ॥ १.६८.५६ ॥
હે રાજન! દાનવોમાં કુક્ષી નામે મહાબળવાન વિખ્યાત હતો; તે 'પાર્વતીય' નામે જાણીતો હતો, સોનાના પર્વત જેવો.
1.68.57
क्रथनश्च महावीर्यः श्रीमान्राजा महासुरः ।
सूर्याक्ष इति विख्यातः क्षितौ जज्ञे महीपतिः ॥ १.६८.५७ ॥
ક્રથન, મહાપરાક્રમી, શ્રીમાન રાજા અને મહાસુર, પૃથ્વી પર સૂર્યાક્ષ નામે વિખ્યાત થઈને જન્મ્યો.
1.68.58
असुराणां तु यः सकूर्यः श्रीमांश्चैव महासुरः ।
दरदो नाम बाह्लीको वरः सर्वमहीक्षिताम् ॥ १.६८.५८ ॥
અસુરોમાં સકૂર્ય સાથેનો શ્રીમાન મહાસુર દરદ નામનો બાહ્લીક હતો; તે સર્વ ભૂપાલોમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
1.68.59
गणः क्रोधवशो नाम यस्ते राजन्प्रकीर्तितः ।
ततः संजज्ञिरे वीराः क्षिताविह नराधिपाः ॥ १.६८.५९ ॥
હે રાજન! તમને કહેવાયેલા 'ક્રોધવશ' નામના ગણમાંથી અહીં પૃથ્વી પર વીર નરાધિપો જન્મ્યા.
1.68.60
मद्रकः कर्णवेष्टश्च सिद्धार्थः कीटकस्तथा ।
सुवीरश्च सुबाहुश्च महावीरोऽथ बाह्लिकः ॥ १.६८.६० ॥
મદ્રક, કર્ણવેષ્ટ, સિદ્ધાર્થ, કીટક, તેમજ સુવીર, સુબાહુ અને મહાવીર બાહ્લીક.
1.68.61
क्रथो विचित्रः सुरथः श्रीमान्नीलश्च भूमिपः ।
चीरवासाश्च कौरव्य भूमिपालश्च नामतः ॥ १.६८.६१ ॥
ક્રથ, વિચિત્ર, સુરથ, શ્રીમાન નીલ, ભૂમિપાલ, હે કૌરવ્ય, વલ્કલવસ્ત્રધારી ભૂમિપાલ—નામથી પ્રસિદ્ધ.
1.68.62
दन्तवक्त्रश्च नामासीद्दुर्जयश्चैव दानवः ।
रुक्मी च नृपशार्दूलो राजा च जनमेजयः ॥ १.६८.६२ ॥
દંતવક્ત્ર નામનો હતો; દુર્જય નામનો દાનવ પણ; રુક્મી, નૃપશાર્દૂલ અને રાજા જનમેજય પણ હતા.
1.68.63
आषाढो वायुवेगश्च भूरितेजास्तथैव च ।
एकलव्यः सुमित्रश्च वाटधानोऽथ गोमुखः ॥ १.६८.६३ ॥
આષાઢ, વાયુવેગ અને તેવો જ ભૂરિતેજસ્વી; એકલવ્ય, સુમિત્ર, વાટધાન અને પછી ગોમુખ.
1.68.64
कारूषकाश्च राजानः क्षेमधूर्तिस्तथैव च ।
श्रुतायुरुद्वहश्चैव बृहत्सेनस्तथैव च ॥ १.६८.६४ ॥
કારૂષક રાજાઓ અને ક્ષેમધૂર્તિ પણ એમ જ; શ્રુતાયુ, ઉદ્વહ અને બૃહત્સેન પણ એમ જ.
1.68.65
क्षेमोग्रतीर्थः कुहरः कलिङ्गेषु नराधिपः ।
मतिमांश्च मनुष्येन्द्र ईश्वरश्चेति विश्रुतः ॥ १.६८.६५ ॥
કલિંગોમાં ક્ષેમોગ્રતીર્થ, કુહર, નરાધિપ; બુદ્ધિમાન મનુષ્યેન્દ્ર અને ઈશ્વર—એ રીતે પ્રસિદ્ધ.
1.68.66
गणात्क्रोधवशादेष राजपूगोऽभवत्क्षितौ ।
जातः पुरा महाभागो महाकीर्तिर्महाबलः ॥ १.६८.६६ ॥
ગણમાંથી, ક્રોધવશ થઈને આ રાજપૂગ પૃથ્વી પર થયો; પૂર્વે જન્મેલો આ મહાભાગ, મહાકીર્તિ, મહાબળવાન.
1.68.67
कालनेमिरिति ख्यातो दानवानां महाबलः ।
स कंस इति विख्यात उग्रसेनसुतो बली ॥ १.६८.६७ ॥
કાલનેમિ નામે વિખ્યાત, દાનવોમાં મહાબળવાન તે. તે જ કંસ નામે પ્રસિદ્ધ થયો, ઉગ્રસેનનો બળવાન પુત્ર.
1.68.68
यस्त्वासीद्देवको नाम देवराजसमद्युतिः ।
स गन्धर्वपतिर्मुख्यः क्षितौ जज्ञे नराधिपः ॥ १.६८.६८ ॥
દેવરાજ ઇન્દ્ર સમાન તેજસ્વી દેવક નામનો જે હતો, તે ગંધર્વોનો મુખ્ય સ્વામી પૃથ્વી પર નરાધિપ તરીકે જન્મ્યો.
1.68.69
बृहस्पतेर्बृहत्कीर्तेर्देवर्षेर्विद्धि भारत ।
अंशाद्द्रोणं समुत्पन्नं भारद्वाजमयोनिजम् ॥ १.६८.६९ ॥
હે ભારત, બૃહસ્પતિ અને મહાકીર્તિ દેવર્ષિના અંશથી દ્રોણ ઉત્પન્ન થયો એમ જાણ. ભારદ્વાજનો પુત્ર તે યોનિજ નહોતો.
1.68.71
धन्विनां नृपशार्दूल यः सर्वास्त्रविदुत्तमः ।
धनुर्वेदे च वेदे च यं तं वेदविदो विदुः।
वरिष्ठं चित्रकर्माणं द्रोणं स्वकुलवर्धनम् ॥ १.६८.७१ ॥
હે નૃપશાર્દૂલ, ધનુર્ધરોમાં જે બધાં અસ્ત્રોના ઉત્તમ જ્ઞાતા છે; ધનુર્વેદ અને વેદમાં વેદજ્ઞો જેને જાણે છે, તે શ્રેષ્ઠ, અદ્ભુતકર્મી, પોતાના કુળને વધારનાર દ્રોણ.
1.68.72
महादेवान्तकाभ्यां च कामात्क्रोधाच्च भारत ।
एकत्वमुपसंपद्य जज्ञे शूरः परन्तपः ॥ १.६८.७२ ॥
હે ભારત, મહાદેવ અને યમ સાથે કામ અને ક્રોધથી એકત્વ પામીને શૂર અને પરંતપ ઉત્પન્ન થયો.
1.68.73
अश्वत्थामा महावीर्यः शत्रुपक्षभयावहः ।
वीरः कमलपत्राक्षः क्षितावासीन्नराधिपः ॥ १.६८.७३ ॥
મહાપરાક્રમી અશ્વત્થામા, શત્રુપક્ષને ભય આપનાર, વીર, કમળનયન, પૃથ્વી પર નરાધિપ થયો.
1.68.74
जज्ञिरे वसवस्त्वष्टौ गङ्गायां शन्तनोः सुताः ।
वसिष्ठस्य च शापेन नियोगाद्वासवस्य च ॥ १.६८.७४ ॥
વસિષ્ઠના શાપથી અને વાસવ (ઇન્દ્ર)ના આદેશથી ગંગાથી શંતનુના આઠ વસુ-પુત્રો જન્મ્યા.
1.68.75
तेषामवरजो भीष्मः कुरूणामभयङ्करः ।
मतिमान्वेदविद्वाग्मी शत्रुपक्षक्षयङ्करः ॥ १.६८.७५ ॥
તેમાં સૌથી નાના ભીષ્મ હતા; કુરુઓને અભય આપનારા, બુદ્ધિમાન, વેદજ્ઞ, વાગ્મી અને શત્રુપક્ષનો ક્ષય કરનારા.
1.68.76
जामदग्न्येन रामेण सर्वास्त्रविदुषां वरः ।
योऽप्युध्यत महातेजा भार्गवेण महात्मना ॥ १.६८.७६ ॥
જમદગ્નિના પુત્ર રામ સાથે — સર્વ અસ્ત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ — એ મહાતેજસ્વી ભીષ્મે મહાત્મા ભાર્ગવ સાથે પણ યુદ્ધ કર્યું.
1.68.77
यस्तु राजन्कृपो नाम ब्रह्मर्षिरभवत्क्षितौ ।
रुद्राणां तु गणाद्विद्धि संभूतमतिपौरुषम् ॥ १.६८.७७ ॥
હે રાજન્, જે પૃથ્વી પર કૃપ નામે બ્રહ્મર્ષિ થયા, તેમને રુદ્રોના ગણમાંથી જન્મેલા, અતિ પરાક્રમી જાણો.
1.68.78
शकुनिर्नाम यस्त्वासीद्राजा लोके महारथः ।
द्वापरं विद्धि तं राजन्संभूतमरिमर्दनम् ॥ १.६८.७८ ॥
જગતમાં શકુનિ નામે જે મહારથી રાજા હતા, હે રાજન્, તેમને દ્વાપરથી જન્મેલા શત્રુમર્દન જાણો.
1.68.79
सात्यकिः सत्यसन्धश्च योऽसौ वृष्णिकुलोद्वहः ।
पक्षात्स जज्ञे मरुतां देवानामरिमर्दनः ॥ १.६८.७९ ॥
સત્યસંધ સાત્યકિ — વૃષ્ણિકુળનો ભાર ઉઠાવનાર — તે દેવોના મરુતોના એક અંશમાંથી જન્મેલા શત્રુમર્દન હતા.
1.68.80
द्रुपदश्चैव राजर्षिस्तत एवाभवद्गणात् ।
मानुषे नृप लोकेऽस्मिन्सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.६८.८० ॥
દ્રુપદ પણ તે ગણમાંથી જ રાજર્ષિ રૂપે જન્મ્યા. હે રાજન, આ મનુષ્યલોકમાં તેઓ સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ બન્યા.
1.68.81
ततश्च कृतवर्माणं विद्धि राजञ्जनाधिपम् ।
तमप्रतिमकर्माणं क्षत्रियर्षभसत्तमम् ॥ १.६८.८१ ॥
પછી, હે રાજન, કૃતવર્માને જનાધિપ જાણો. તે અપ્રતિમ કર્મવાળો, ક્ષત્રિયોમાં વૃષભ સમાન શ્રેષ્ઠ હતો.
1.68.82
मरुतां तु गणाद्विद्धि संजातमरिमर्दनम् ।
विराटं नाम राजानं परराष्ट्रप्रतापनम् ॥ १.६८.८२ ॥
મરુતોના ગણમાંથી જ જન્મેલા શત્રુમર્દનને જાણો. તે વિરાટ નામનો રાજા હતો, પરરાષ્ટ્રોને તપાવનારો.
1.68.83
अरिष्टायास्तु यः पुत्रो हंस इत्यभिविश्रुतः ।
स गन्धर्वपतिर्जज्ञे कुरुवंशविवर्धनः ॥ १.६८.८३ ॥
અરિષ્ટાનો જે પુત્ર હંસ નામે વિખ્યાત હતો, તે ગંધર્વોનો પતિ રૂપે જન્મ્યો અને કુરુવંશને વધારનારો બન્યો.
1.68.84
धृतराष्ट्र इति ख्यातः कृष्णद्वैपायनात्मजः ।
दीर्घबाहुर्महातेजाः प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः
मातुर्दोषादृषेः कोपादन्ध एव व्यजायत ॥ १.६८.८४ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર નામે વિખ્યાત, કૃષ્ણદ્વૈપાયનનો પુત્ર, દીર્ઘબાહુ, મહાતેજસ્વી, પ્રજ્ઞાચક્ષુ રાજા. માતાના દોષ અને ઋષિના ક્રોધથી તે આંધળો જ જન્મ્યો.
1.68.85
मरुतां तु गणाद्वीरः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
पाण्डुर्जज्ञे महाबाहुस्तव पूर्वपितामहः।
तस्यैवावरजो भ्राता महासत्वो महाबलः ॥ १.६८.८५ ॥
મરુતોના ગણમાંથી જ વીર, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, મહાબાહુ પાંડુ જન્મ્યા; તે તારા પૂર્વ પિતામહ હતા. તેમના નાના ભાઈ પણ મહાસત્ત્વ અને મહાબળવાન હતા.
1.68.86
धर्मात्तु सुमहाभागं पुत्रं पुत्रवतां वरम् ।
विदुरं विद्धि तं लोके जातं बुद्धिमतां वरम् ॥ १.६८.८६ ॥
ધર્મથી અત્યંત ભાગ્યશાળી, પુત્રવાનોમાં શ્રેષ્ઠ એવો પુત્ર જન્મ્યો. જગતમાં બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ રૂપે જન્મેલા તેને વિદુર જાણો.
1.68.87
कलेरंशस्तु संजज्ञे भुवि दुर्योधनो नृपः ।
दुर्बद्धिर्दुर्मतिश्चैव कुरूणामयशस्करः ॥ १.६८.८७ ॥
કલિના અંશ રૂપે પૃથ્વી પર દુર્યોધન નામે રાજા જન્મ્યો. તે દુર્બુદ્ધિ અને દુર્મતિ હતો, કુરુઓને અપકીર્તિ લાવનાર હતો.
1.68.88
जगतो यस्तु सर्वस्य विद्विष्टः कलिपूरुषः ।
यः सर्वां घातयामास पृथिवीं पृथिवीपते ॥ १.६८.८८ ॥
જગતના સર્વનો દ્વેષી કલિપુરુષ — હે પૃથ્વીપતિ, જેણે સમગ્ર પૃથ્વીનો સંહાર કરાવ્યો.
1.68.89
उद्दीपितं येन वैरं भूतान्तकरणं महत् ।
पौलस्त्या भ्रातरश्चास्य जज्ञिरे मनुजेष्विह ॥ १.६८.८९ ॥
જેણે આ મહાન વૈર પ્રજ્વલિત કર્યું — પ્રાણીઓના વિનાશનું કારણ — તેના ભાઈઓ પૌલસ્ત્યો અહીં મનુષ્યોમાં જન્મ્યા.
1.68.90
शतं दुःशासनादीनां सर्वेषां क्रूरकर्मणाम् ।
दुर्मुखो दुःसहश्चैव ये चान्ये नानुकीर्तिताः ॥ १.६८.९० ॥
દુઃશાસન વગેરે સો — સૌ ક્રૂર કર્મ કરનારા; દુર્મુખ, દુઃસહ અને જેમના નામ નથી કહેવાયાં તે બીજા.
1.68.91
दुर्योधनसहायास्ते पौलस्त्या भरतर्षभ ।
वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च धार्तराष्ट्रः शताधिकः ॥ १.६८.९१ ॥
તેઓ દુર્યોધનના સહાયક પૌલસ્ત્યો હતા — હે ભરતશ્રેષ્ઠ. વૈશ્યપુત્ર યુયુત્સુ અને ધૃતરાષ્ટ્રના સોથી વધુ પુત્રોમાંનો એક પણ.
1.68.92
ज्येष्ठानुज्येष्ठतामेषां नामधेयानि वा विभो ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामानुपूर्व्येण कीर्तय ॥ १.६८.९२ ॥
હે વિભો, ધૃતરાષ્ટ્રના આ પુત્રોનાં નામ અને તેમનો જ્યેષ્ઠ-કનિષ્ઠ ક્રમ ક્રમશઃ કહો.
1.68.93
दुर्योधनो युयुत्सुश्च राजन्दुःशासनस्तथा ।
दुःसहो दुःशलश्चैव दुर्मुखश्च तथापरः ॥ १.६८.९३ ॥
દુર્યોધન, યુયુત્સુ, હે રાજન, દુઃશાસન તથા દુઃસહ અને દુઃશલ, દુર્મુખ અને બીજો.
1.68.94
विविंशतिर्विकर्णश्च जलसन्धः सुलोचनः ।
विन्दानुविन्दौ दुर्धर्षः सुबाहुर्दुष्प्रधर्षणः ॥ १.६८.९४ ॥
વિવિંશતિ, વિકર્ણ, જલસંધ, સુલોચન, વિંદ અને અનુવિંદ, દુર્ધર્ષ, સુબાહુ અને દુષ્પ્રધર્ષણ.
1.68.95
दुर्मर्षणो दुर्मुखश्च दुष्कर्णः कर्ण एव च ।
चत्रोपचित्रौ चित्राक्षश्चारुचित्राङ्गदश्च ह ॥ १.६८.९५ ॥
દુર્મર્ષણ, દુર્મુખ અને દુષ્કર્ણ, કર્ણ પણ, ચિત્ર અને ઉપચિત્ર, ચિત્રાક્ષ અને ચારુચિત્રાંગદ.
1.68.96
दुर्मदो दुष्प्रहर्षश्च विवित्सुर्विकटः समः ।
ऊर्णनाभः पद्मनाभस्तथा नन्दोपनन्दकौ ॥ १.६८.९६ ॥
દુર્મદ, દુષ્પ્રહર્ષ, વિવિત્સુ, વિકટ અને સમ, ઊર્ણનાભ, પદ્મનાભ તથા નંદ અને ઉપનંદ.
1.68.97
सेनापतिः सुषेणश्च कुण्डोदरमहोदरौ ।
चित्रबाहुश्चित्रवर्मा सुवर्मा दुर्विरोचनः ॥ १.६८.९७ ॥
સેનાપતિ અને સુષેણ, કુંડોદર અને મહોદર, ચિત્રબાહુ, ચિત્રવર્મા, સુવર્મા અને દુર્વિરોચન.
1.68.98
अयोबाहुर्महाबाहुश्चित्रचापसुकुण्डलौ ।
भीमवेगो भीमबलो बलाकी भीमविक्रमः ॥ १.६८.९८ ॥
અયોબાહુ, મહાબાહુ, ચિત્રચાપ અને સુકુંડલ, ભીમવેગ, ભીમબળ, બલાકી, ભીમવિક્રમ.
1.68.99
उग्रायुधो भीमशरः कनकायुर्दृढायुधः ।
दृढवर्मा दृढक्षत्रः सोमकीर्तिरनूदरः ॥ १.६८.९९ ॥
ઉગ્રાયુધ, ભીમશર, કનકાયુ, દૃઢાયુધ, દૃઢવર્મા, દૃઢક્ષત્ર, સોમકીર્તિ અને અનૂદર.
1.68.100
जरासन्धो दृढसन्धः सत्यसन्धः सहस्रवाक् ।
उग्रश्रवा उग्रसेनः क्षेममूर्तिस्तथैव च ॥ १.६८.१०० ॥
જરાસંધ, દૃઢસંધ, સત્યસંધ, સહસ્રવાક્, ઉગ્રશ્રવા, ઉગ્રસેન અને ક્ષેમમૂર્તિ પણ એ જ રીતે.
1.68.101
अपराजितः पण्डितको विशालाक्षो दुराधनः ॥ १.६८.१०१ ॥
અપરાજિત, પંડિતક, વિશાલાક્ષ અને દુરાધન.
1.68.102
दृढहस्तः सुहस्तश्च वातवेगसुवर्चसौ ।
आदित्यकेतुर्बह्वाशी नागदत्तानुयायिनौ ॥ १.६८.१०२ ॥
દૃઢહસ્ત અને સુહસ્ત, વાતવેગ અને સુવર્ચસ, આદિત્યકેતુ, બહ્વાશી, નાગદત્તના બે અનુયાયીઓ.
1.68.103
कवाची निषङ्गी दण्डी दण्डधारो धनुर्ग्रहः ।
उग्रो भीमरथो वीरो वीरबाहुरलोलुपः ॥ १.६८.१०३ ॥
કવચી, નિષંગી, દંડી, દંડધાર, ધનુર્ગ્રહ, ઉગ્ર, ભીમરથ, વીર, વીરબાહુ અને અલોલુપ.
1.68.104
अभयो रौद्रकर्मा च तथा दृढरथश्च यः ।
अनाधृष्यः कुम्डभेदी विरावी दीर्घलोचनः ॥ १.६८.१०४ ॥
અભય, રૌદ્રકર્મા, તથા દૃઢરથ, અનાધૃષ્ય, કુંડભેદી, વિરાવી અને દીર્ઘલોચન.
1.68.105
दीर्घबाहुर्महाबाहुर्व्यूढोरुः कनकाङ्गदः ।
कुण्डजश्चित्रकश्चैव दुःशला च शताधिका ॥ १.६८.१०५ ॥
દીર્ઘબાહુ, મહાબાહુ, વ્યૂઢોરુ, કનકાંગદ, કુંડજ, ચિત્રક, દુઃશલા—અને સો કરતાં વધુ.
1.68.106
वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च धार्तराष्ट्रः शताधिकः ।
एतदेकशतं राजन्कन्या चैका प्रकीर्तिता ॥ १.६८.१०६ ॥
વૈશ્યપુત્ર યુયુત્સુ, ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર—સો કરતાં વધુ. હે રાજન, એ એકસો એક છે; અને એક કન્યા પણ કહેવાઈ છે.
1.68.107
नामधेयानुपूर्व्या च ज्येष्ठानुज्येष्ठतां विदुः ।
सर्वे त्वतिरथाः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ १.६८.१०७ ॥
નામોના ક્રમમાં અને જ્યેષ્ઠ-કનિષ્ઠના ક્રમમાં તેઓ જાણીતા હતા. તેઓ સૌ અતિરથી, શૂરવીર અને યુદ્ધકુશળ હતા.
1.68.108
सर्वे वेदविदश्चैव राजञ्शास्त्रे च परागाः ।
सर्वे सङ्घ्रामविद्यासु विद्याभिजनशोभिनः ॥ १.६८.१०८ ॥
હે રાજન, તેઓ સૌ વેદજ્ઞ હતા અને શાસ્ત્રોમાં પારંગત હતા. સૌ યુદ્ધવિદ્યામાં કુશળ હતા અને વિદ્યા તથા કુલગૌરવથી શોભતા હતા.
1.68.109
सर्वेषामनुरूपाश्च कृता दारा महीपते ।
दुःशलां समये राजसिन्धुराजाय कौरवः ॥ १.६८.१०९ ॥
હે મહીપતિ, તેમના સૌ માટે યોગ્ય પત્નીઓ કરવામાં આવી. કૌરવે યોગ્ય સમયે દુઃશલાને સિંધુરાજને આપી.
1.68.110
जयद्रथाय प्रददौ सौबलानुमते तदा ।
धर्मस्यांशं तु राजानं विद्धि राजन्युधिष्ठिरम् ॥ १.६८.११० ॥
સૌબલની સંમતિથી ત્યારે તેણે જયદ્રથને આપી. હે રાજન્, રાજા યુધિષ્ઠિરને ધર્મનો અંશ જાણો.
1.68.111
भीमसेनं तु वातस्य देवराजस्य चार्जुनम् ।
अश्विनोस्तु तथैवांशौ रूपेणाप्रतिमौ भुवि ॥ १.६८.१११ ॥
ભીમસેન વાયુનો અને અર્જુન દેવરાજ ઇન્દ્રનો અંશ; એ જ રીતે અશ્વિનીકુમારોના બે અંશ, જે પૃથ્વી પર રૂપમાં અનુપમ છે.
1.68.112
नकुलः सहदेवश्च सर्वभूतमनोहरौ ।
स्युवर्चा इति ख्यातः सोमपुत्रः प्रतापवान् ॥ १.६८.११२ ॥
નકુલ અને સહદેવ સર્વ પ્રાણીઓનું મન હરનારા છે; અને સોમનો પુત્ર પ્રતાપી સ્યુવર્ચા નામે પ્રખ્યાત છે.
1.68.113
सोऽभिमन्युर्बृहत्कीर्तिरर्जुनस्य सुतोऽभवत् ।
यस्यावतरणे राजन्सुरान्सोमोऽब्रवीदिदम् ॥ १.६८.११३ ॥
તે અભિમન્યુ, મહાકીર્તિવાળો, અર્જુનનો પુત્ર થયો; હે રાજન્, જેના અવતરણ સમયે સોમે દેવતાઓને આ કહ્યું.
1.68.114
नाहं दद्यां प्रियं पुत्रं मम प्राणैर्गरीयसम् ।
समयः क्रियतामेष न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ १.६८.११४ ॥
મારા પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય પુત્ર હું નહીં આપું. આ કરાર કરવામાં આવે; તેનું ઉલ્લંઘન શક્ય નથી.
1.68.115
सुरकार्यं हि नः कार्यमसुराणां क्षितौ वधः ।
तत्र यास्यत्ययं वर्चा न च स्थास्यति वै चिरम् ॥ १.६८.११५ ॥
દેવોનું કાર્ય એ અમારું કાર્ય છે; પૃથ્વી પર અસુરોનો વધ પણ. ત્યાં આ વર્ચા જશે અને લાંબો સમય રહેશે નહીં.
1.68.116
ऐन्द्रिर्नरस्तु भविता यस्य नारायणः सखा ।
सोर्जुनेत्यभिविख्यातः पाण्डोः पुत्रः प्रतापवान् ॥ १.६८.११६ ॥
નારાયણ જેમનો સખા હશે, તે ઇન્દ્રનો પુત્ર નર થશે. અર્જુન નામે પ્રસિદ્ધ પ્રતાપી પાંડુનો પુત્ર તે જ છે.
1.68.117
तस्यायं भविता पुत्रो बालो भुवि महारथः ।
ततः षोडशवर्षाणि स्थास्यत्यमरसत्तमाः ॥ १.६८.११७ ॥
તેનો આ પુત્ર થશે, પૃથ્વી પર બાળ મહારથી. હે અમરશ્રેષ્ઠો, તે સોળ વર્ષ અહીં રહેશે.
1.68.118
अस्य षोडशवर्षस्य स सङ्ग्रामो भविष्यति ।
यत्रांशा वः करिष्यन्ति कर्म वीरनिषूदनम् ॥ १.६८.११८ ॥
તેની સોળ વર્ષની વયે તે યુદ્ધ થશે; જેમાં તમારા અંશો વીરોનો સંહાર કરનારું કર્મ કરશે.
1.68.119
नरनारायणाभ्यां तु स सङ्ग्रामो विनाकृतः ।
चक्रव्यूहं समास्थाय योधयिष्यन्ति वःसुराः ॥ १.६८.११९ ॥
નર અને નારાયણ વિના તે યુદ્ધ થશે નહીં. હે દેવો, ચક્રવ્યૂહ રચીને તેઓ તમારી સામે લડશે.
1.68.120
विमुखाञ्छात्रवान्सर्वान्कारयिष्यति मे सुतः ।
बालः प्रविश्य च व्यूहमभेद्यं विचरिष्यति ॥ १.६८.१२० ॥
મારો પુત્ર બાળક છતાં સર્વ શત્રુઓને પીઠ ફેરવીને ભાગવા મજબૂર કરશે. અભેદ્ય વ્યૂહમાં પ્રવેશીને તે વિચરશે.
1.68.121
महारथानां वीराणां कदनं च करिष्यति ।
सर्वेषामेव शत्रूणां चतुर्थांशं नयिष्यति ॥ १.६८.१२१ ॥
તે મહારથી વીરોનો સંહાર કરશે; સર્વ શત્રુઓનો ચોથો ભાગ યમલોકે મોકલશે.
1.68.122
दिनार्धेन महाबाहुः प्रेतराजपुरं प्रति ।
ततो महारथैर्वीरैः समेत्य बहुशो रणे ॥ १.६८.१२२ ॥
મહાબાહુ અડધા દિવસમાં પ્રેતરાજના નગર તરફ જશે. પછી મહારથી વીરો સાથે યુદ્ધમાં અનેકવાર સામનો કરીને.
1.68.123
दिनक्षये महाबाहुर्मया भूयः समेष्यति ।
एकं वंशकरं पुत्रं वीरं वै जनयिष्यति ॥ १.६८.१२३ ॥
દિવસના અંતે મહાબાહુ ફરી મને મળશે. વંશ ચલાવનાર એક વીર પુત્રને તે અવશ્ય જન્મ આપશે.
1.68.124
प्रनष्टं भारतं वंशं स भूयो धारयिष्यति ।
एतत्सोमवचः श्रुत्वा तथास्त्विति दिवौकसः ॥ १.६८.१२४ ॥
નષ્ટ થયેલા ભરતવંશને તે ફરી ધારણ કરશે. સોમના આ વચન સાંભળીને સ્વર્ગવાસી દેવો બોલ્યા, 'એમ જ થાઓ'.
1.68.125
प्रत्यूचुः सहिताः सर्वे ताराधिपमपूजयन् ।
एवं ते कथितं राजंस्तव जन्म पितुः पितुः
प्रत्यूचुः सहिताः सर्वे ताराधिपमपूजयन् ।
एवं ते कथितं राजंस्तव जन्म पितुः पितुः ॥ १.६८.१२५ ॥
બધાએ સાથે મળીને ઉત્તર આપ્યો અને તારાધિપતિ ચંદ્રની પૂજા કરી. રાજન, આ રીતે તારા પૂર્વજોનો જન્મ મેં તને કહ્યો.
1.68.126
अग्नेर्भागं तु विद्धि त्वं धृष्टद्युम्नं महारथम् ।
शिखण्डिनमथो राजंस्त्रीपूर्वं विद्धि राक्षसम् ॥ १.६८.१२६ ॥
હે રાજન, મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્નને અગ્નિનો અંશ જાણ. શિખંડીને પણ જાણ; તે પૂર્વે સ્ત્રી હતો એવો રાક્ષસ છે એમ જાણ.
1.68.127
द्रौपदेयाश्च ये पञ्च बभूवुर्भरतर्षभ ।
विश्वान्देवगणान्विद्धि संजातान्भरतर्षभ ॥ १.६८.१२७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, દ્રૌપદીના જે પાંચ પુત્રો જન્મ્યા, તેમને વિશ્વદેવગણોથી જન્મેલા જાણ. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેઓ દેવગણોથી ઉત્પન્ન થયા એમ જાણ.
1.68.128
प्रतिविन्ध्यः सुतसोमः श्रुतकीर्तिस्तथापरः ।
नाकुलिस्तु शतानीकः श्रुतसेनश्च वीर्यवान् ॥ १.६८.१२८ ॥
પ્રતિવિંધ્ય, સુતસોમ, શ્રુતકીર્તિ, તથા બીજો નાકુલિ શતાનીક અને વીર્યવાન શ્રુતસેન.
1.68.129
शूरो नाम यदुश्रेष्ठो वसुदेवपिताऽभवत् ।
तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणासदृशी भुवि। ॥ १.६८.१२९ ॥
યદુશ્રેષ્ઠ શૂર, જે વસુદેવના પિતા થયા; તેમને પૃથા નામની કન્યા હતી, જે પૃથ્વી પર રૂપમાં અનુપમ હતી.
1.68.130
पितुः स्वस्रीयपुत्राय सोऽनपत्याय वीर्यवान् ।
अग्रमग्रे प्रतिज्ञाय स्वस्यापत्यस्य वै तदा ॥ १.६८.१३० ॥
વીર્યવાન શૂરે, સંતાનવિહીન બહેનના પુત્રને — પોતાની સંતતિ આપવાનું પહેલેથી વચન આપ્યું હોવાથી — ત્યારે.
1.68.131
अग्रजातेति तां कन्यां शूरोऽनुग्रहकाङ्क्षया ।
अददत्कुन्तिभोजाय स तां दुहितरं तदा ॥ १.६८.१३१ ॥
'આ અગ્રજા છે' એમ કહી, કૃપાની ઇચ્છાથી શૂરે તે કન્યા કુંતિભોજને આપી; ત્યારે તેણે પોતાની પુત્રી તેને સોંપી.
1.68.132
सा नियुक्ता पितुर्गेहे ब्राह्मणातिथिपूजने ।
उग्रं पर्यचरद्धोरं ब्राह्मणं संशितव्रतम् ॥ १.६८.१३२ ॥
તે પિતાના ઘરે બ્રાહ્મણો અને અતિથિઓની પૂજામાં નિયુક્ત હતી; કઠોર વ્રતધારી, ઉગ્ર અને ભયંકર એવા એક બ્રાહ્મણની તેણે સેવા કરી.
1.68.133
निकूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः ।
समुग्रं शंसितात्मानं सर्वयत्नैरतोषयत् ॥ १.६८.१३३ ॥
ધર્મમાં ગૂઢ દૃઢ નિશ્ચયવાળા તરીકે જાણીતા તે દુર્વાસાને — ઉગ્ર અને સંયમિત આત્માવાળાને — તેણે બધા પ્રયત્નોથી પ્રસન્ન કર્યા.
1.68.134
तुष्टोऽभिचारसंयुक्तमाचचक्षे यथाविधि ।
उवाच चैनां भगवान्प्रीतोऽस्मि सुभगे तव ॥ १.६८.१३४ ॥
સંતુષ્ટ થઈ તેમણે વિધિ પ્રમાણે અભિચાર-મંત્ર કહ્યો અને કહ્યું, "હે સુભગે, હું તારા પર પ્રસન્ન છું."
1.68.135
यं यं देवं त्वमेतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि ।
तस्य तस्य प्रसादात्त्वं देवि पुत्राञ्जनिष्यसि ॥ १.६८.१३५ ॥
"જે જે દેવને તું આ મંત્રથી બોલાવીશ, હે દેવી, તેના તેના પ્રસાદથી તું પુત્રોને જન્મ આપીશ."
1.68.136
एवमुक्ता च सा बाला तदा कौतूहलान्विता ।
कन्या सती देवमर्कमाजुहाव यशस्विनी ॥ १.६८.१३६ ॥
આમ કહેવાતાં, કુતૂહલથી ભરેલી તે બાળા, સતી, યશસ્વિની કન્યાએ ત્યારે દેવ અર્ક, એટલે કે સૂર્યને આહ્વાન કર્યું.
1.68.137
प्रकाशकर्ता भगवांस्तस्यां गर्भं दधौ तदा ।
अजीजनत्सुतं चास्यां सर्वशस्त्रभृतांवरम् ॥ १.६८.१३७ ॥
પ્રકાશ આપનારા ભગવાને ત્યારે તેનામાં ગર્ભ ધારણ કર્યો; તેનાથી શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવો પુત્ર જન્મ્યો.
1.68.138
सकुण्डलं सकवचं देवगर्भं श्रियान्वितम् ।
दिवाकरसमं दीप्त्या चारुसर्वाङ्गभूषितम् ॥ १.६८.१३८ ॥
કુંડળ અને કવચ ધારણ કરેલ, દેવગર્ભથી જન્મેલ, શોભાયુક્ત, તેજમાં સૂર્ય સમાન, સર્વ સુંદર અંગોથી શણગારાયેલ.
1.68.139
निगूहमाना जातं वै बन्धुपक्षभयात्तदा ।
उत्ससर्ज जले कुन्ती तं कुमारं यशस्विनम् ॥ १.६८.१३९ ॥
બંધુપક્ષના ભયથી જન્મેલા તે બાળકને છુપાવતાં કુંતીએ ત્યારે તે યશસ્વી કુમારને પાણીમાં છોડી દીધો.
1.68.140
तमुत्सृष्टं जले गर्भं राधाभर्ता महायशाः ।
राधायाः कल्पयामास पुत्रं सोऽधिरथस्तदा ॥ १.६८.१४० ॥
પાણીમાં છોડી દેવાયેલા તે ગર્ભને રાધાના પતિ મહાયશસ્વી અધિરથે ત્યારે રાધાના પુત્ર તરીકે અપનાવ્યો.
1.68.141
चक्रतुर्नामधेयं च तस्य बालस्य तावुभौ ।
दंपती वसुषेणेति दिक्षु सर्वासु विश्रुतम् ॥ १.६८.१४१ ॥
તે બંને દંપતીએ તે બાળકનું નામ વસુષેણ પાડ્યું, જે સર્વ દિશાઓમાં વિખ્યાત થયું.
1.68.142
संवर्धमानो बलवान्सर्वास्त्रेषूत्तमोऽभवत् ।
वेदाङ्गानि च सर्वाणि जजाप जपतां वरः ॥ १.६८.१४२ ॥
વધીને બળવાન બનેલો તે સર્વ અસ્ત્રોમાં ઉત્તમ થયો; જપ કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ તે વેદાંગોના સર્વ ભાગોનો જપ કરતો.
1.68.143
यस्मिन्काले जपन्नास्ते धीमान्सत्यपराक्रमः ।
नादेयं ब्राह्मणेष्वासीत्तस्मिन्काले महात्मनः ॥ १.६८.१४३ ॥
જે સમયે તે બુદ્ધિમાન અને સત્યપરાક્રમી મહાત્મા જપ કરતો રહેતો, તે સમયે બ્રાહ્મણોને તેની પાસેથી કંઈ પણ અદેય નહોતું.
1.68.144
तमिन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा पुत्रार्थे भूतभावनः ।
ययाचे कुण्डले वीरं कवचं च सहाङ्गजम् ॥ १.६८.१४४ ॥
જીવોના પાલક ઇન્દ્રે બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને પોતાના પુત્ર માટે તે વીર પાસે કુંડળ અને શરીર સાથે જન્મેલું કવચ માગ્યાં.
1.68.145
उत्कृत्य कर्णो ह्यददत्कवचं कुण्डले तथा ।
शक्तिं शक्रो ददौ तस्मै विस्मितश्चेदमब्रवीत् ॥ १.६८.१४५ ॥
કર્ણે કવચ કાપીને આપ્યું, કુંડળ પણ એ જ રીતે આપ્યાં. આશ્ચર્યચકિત થયેલા શક્રે તેને એક શક્તિ આપી અને આ કહ્યું.
1.68.146
देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
यस्मिन्क्षेप्स्यसि दुर्धर्ष स एको न भविष्यति ॥ १.६८.१४६ ॥
હે દુર્ધર્ષ, દેવો, અસુરો, મનુષ્યો, ગંધર્વો, ઉરગો અને રાક્ષસોમાંથી જેના પર તું આ છોડીશ, તે એકલો નહીં રહે.
1.68.147
पुरा नाम च तस्यासीद्वसुषेण इति क्षितौ ।
ततो वैकर्तनः कर्णः कर्मणा तेन सोऽभवत् ॥ १.६८.१४७ ॥
પહેલાં પૃથ્વી પર તેનું નામ વસુષેણ હતું; પછી તે કર્મને કારણે તે વૈકર્તન કર્ણ થયો.
1.68.148
आमुक्तकवचो वीरो यस्तु जज्ञे महायशाः ।
स कर्ण इति विख्यातः पृथायाः प्रथमः सुतः ॥ १.६८.१४८ ॥
કવચ પહેરીને જન્મેલો તે વીર, મહાયશસ્વી, કર્ણ નામે વિખ્યાત થયો; તે પૃથાનો પ્રથમ પુત્ર હતો.
1.68.149
स तु सूतकुले वीरो ववृधे राजसत्तम ।
कर्णं नरवरश्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ १.६८.१४९ ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ, તે વીર સૂતકુળમાં ઉછર્યો. કર્ણ, શ્રેષ્ઠ પુરુષોમાં પણ ઉત્તમ, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ.
1.68.150
दुर्योधनस्य सचिवं मित्रं शत्रुविनाशनम् ।
दिवाकरस्य तं विद्धि राजन्नंशमनुत्तमम् ॥ १.६८.१५० ॥
તે દુર્યોધનનો સચિવ અને મિત્ર, શત્રુઓનો નાશક છે. હે રાજન્, તેને દિવાકર (સૂર્ય)નો ઉત્તમ અંશ જાણો.
1.68.151
यस्तु नारायणो नाम देवदेवः सनातनः ।
तस्यांशो मानुषेष्वासीद्वासुदेवः प्रतापवान् ॥ १.६८.१५१ ॥
જે નારાયણ નામના સનાતન દેવોના દેવ છે, તેમનો અંશ મનુષ્યોમાં પ્રતાપી વાસુદેવ થયો.
1.68.152
शेषस्यांशश्च नागस्य बलदेवो महाबलः ।
सनत्कुमारं प्रद्युम्नं विद्धि राजन्महौजसम् ॥ १.६८.१५२ ॥
શેષનાગનો અંશ મહાબલી બલદેવ થયો. હે રાજન, જાણ કે સનત્કુમાર જ મહાતેજસ્વી પ્રદ્યુમ્ન હતા.
1.68.153
एवमन्ये मनुष्येन्द्रा बहवोंशा दिवौकसाम् ।
जज्ञिरे वसुदेवस्य कुले कुलविवर्धनाः ॥ १.६८.१५३ ॥
એ જ રીતે દેવતાઓના બીજા અનેક અંશો મનુષ્યોના રાજા થઈને વસુદેવના કુળમાં જન્મ્યા અને કુળની વૃદ્ધિ કરનારા થયા.
1.68.154
गणस्त्वप्सरसां यो वै मया राजन्प्रकीर्तितः ।
तस्य भागः क्षितौ जज्ञे नियोगाद्वासवस्य ह ॥ १.६८.१५४ ॥
હે રાજન, મેં જે અપ્સરાઓના ગણનું વર્ણન કર્યું, તેનો એક અંશ ઇન્દ્રની આજ્ઞાથી પૃથ્વી પર જન્મ્યો.
1.68.155
तानि षोडशदेवीनां सहस्राणि नराधिप ।
बभूवुर्मानुषे लोके वासुदेवपरिग्रहः ॥ १.६८.१५५ ॥
હે નરાધિપ, તે સોળ હજાર દેવીઓ મનુષ્યલોકમાં વાસુદેવની પત્નીઓ થઈ.
1.68.156
श्रियस्तु भागः संजज्ञे रत्यर्थं पृथिवीतले ।
भीष्मकस्य कुले साध्वी रुक्मिणी नाम नामतः ॥ १.६८.१५६ ॥
શ્રીનો અંશ રતિ માટે પૃથ્વી પર જન્મ્યો; ભીષ્મકના કુળમાં રુક્મિણી નામની સાધ્વી જન્મી.
1.68.157
द्रौपदी त्वथ संजज्ञे शची भागादनिन्दिता ।
द्रुपदस्य कुले जाता वेदिमध्यादनिन्दिता ॥ १.६८.१५७ ॥
પછી શચીના અંશથી નિર્દોષ દ્રૌપદી જન્મી; દ્રુપદના કુળમાં વેદીના મધ્યભાગમાંથી જન્મેલી તે નિર્દોષ હતી.
1.68.158
नातिह्रस्वा न महती नीलोत्पलसुगन्धिनी ।
पद्मायताक्षी सुश्रोणी स्वसिताञ्चितमूर्धजा ॥ १.६८.१५८ ॥
તે અતિ ટૂંકી કે અતિ ઊંચી નહોતી; નીલકમળ જેવી સુગંધવાળી; કમળ જેવી દીર્ઘ આંખોવાળી, સુંદર કટિવાળી; સુંદર કાળા વાંકડિયા વાળવાળી.
1.68.159
सर्वलक्षणसंपन्ना वैदूर्यमणिसंनिभा ।
पञ्चानां पुरुषेन्द्राणां चित्तप्रमथनी रहः ॥ १.६८.१५९ ॥
સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, વૈદૂર્ય મણિ સમાન તેજસ્વી; પાંચ પુરુષેન્દ્રોના ચિત્તને એકાંતમાં મંથન કરનારી.
1.68.160
सिद्धिर्धृतिश्च ये देव्यौ पञ्चानां मातरौ तु ते ।
कुन्ती माद्री च जज्ञाते मतिस्तु कुबलात्मजा ॥ १.६८.१६० ॥
સિદ્ધિ અને ધૃતિ નામની જે બે દેવીઓ હતી તે જ પાંચના માતા થયા: કુંતી અને માદ્રી જન્મ્યા; અને કુબલની પુત્રી મતિ.
1.68.161
इति देवासुराणां ते गन्धर्वाप्सरसां तथा ।
अंशावतरणं राजन्राक्षसानां च कीर्तितम् ॥ १.६८.१६१ ॥
હે રાજન્, એ રીતે દેવો, અસુરો, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને રાક્ષસોના અંશાવતરણનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું.
1.68.162
ये पृथिव्यां समुद्भूता राजानो युद्धदुर्मदाः ।
महात्मानो यदूनां च ये जाता विपुले कुले ॥ १.६८.१६२ ॥
પૃથ્વી પર ઉત્પન્ન થયેલા, યુદ્ધમાં મદોન્મત્ત રાજાઓ; અને વિશાળ કુળમાં જન્મેલા યદુઓના મહાત્માઓ.
1.68.163
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मया ते परिकीर्तिताः ।
धन्यं यशस्यं पुत्रीयमायुष्यं विजयावहम् ॥ १.६८.१६३ ॥
બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો અને વૈશ્યોનું મેં વર્ણન કર્યું છે. આ કથા ધન, યશ, પુત્રો, દીર્ઘાયુ અને વિજય આપનારી છે.
1.68.164
इदमंशावतरणं श्रोतव्यमनसूयता ।
अंशावतरणं श्रुत्वा देवगन्धर्वरक्षसाम् ॥ १.६८.१६४ ॥
ઈર્ષ્યા વિનાના માણસે આ અંશાવતરણ સાંભળવું જોઈએ. દેવ, ગંધર્વ અને રાક્ષસોનું અંશાવતરણ સાંભળીને…
1.68.165
प्रभवाप्ययवित्प्राज्ञो न कृच्छ्रेष्ववसीदति ॥ १.६८.१६५ ॥
ઉત્પત્તિ અને લય જાણનાર પ્રાજ્ઞ વ્યક્તિ કષ્ટોમાં ડૂબી જતો નથી.