महाभारत · अध्याय 1.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.68.1
देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
सिंहव्याघ्रमृगाणां च पन्नगानां पतत्त्रिणाम् ॥ १.६८.१ ॥
देव, दानव, गंधर्व, उरग, राक्षस, सिंह, व्याघ्र, मृग, सर्प आणि पक्षी यांची (कथा).
1.68.2
अन्येषां चैव भूतानां संभवं भगवन्नहम् ।
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन मानुषेषु महात्मनाम्।
जन्म कर्म च भूतानामेतेषामनुपूर्वशः ॥ १.६८.२ ॥
हे भगवन्, इतर प्राण्यांची उत्पत्ती आणि विशेषतः मनुष्यांमध्ये जन्मलेल्या महात्म्यांचे यथार्थ वृत्त ऐकण्याची माझी इच्छा आहे. यांचे जन्म आणि कर्म क्रमाने ऐकू इच्छितो.
1.68.3
मानुषेषु मनुष्येन्द्र संभूता ये दिवौकसः ।
प्रथमं दानवाश्चैव तांस्ते वक्ष्यामि सर्वशः ॥ १.६८.३ ॥
हे मनुजेन्द्रा, मनुष्यांमध्ये जन्मलेल्या दिवौकसांमध्ये प्रथम दानव होते. त्या सर्वांचे वृत्त मी तुम्हाला पूर्णपणे सांगेन.
1.68.4
विप्रचित्तिरिति ख्यातो य आसीद्दानवर्षभः ।
जरासन्ध इति ख्यातः स आसीन्मनुजर्षभः ॥ १.६८.४ ॥
विप्रचित्ती नावाने प्रसिद्ध असलेला जो दानवश्रेष्ठ होता, तोच मनुष्यश्रेष्ठ जरासंध म्हणून प्रसिद्ध झाला.
1.68.5
दितेः पुत्रस्तु यो राजन्हिरण्यकशिपुः स्मृतः ।
स जज्ञे मानुषे लोके शिशुपालो नरर्षभः ॥ १.६८.५ ॥
हे राजा, दितीचा जो पुत्र हिरण्यकशिपू म्हणून स्मरला जातो, तोच मानवलोकात नरश्रेष्ठ शिशुपाल म्हणून जन्मला.
1.68.6
संह्लाद इति विख्यातः प्रह्लादस्यानुजस्तु यः ।
स शल्य इति विख्यातो जज्ञे वाहीकपुङ्गवः ॥ १.६८.६ ॥
प्रह्लादाचा धाकटा भाऊ संह्लाद नावाने प्रसिद्ध होता, तोच शल्य नावाने वाहीकांमध्ये श्रेष्ठ म्हणून जन्मला.
1.68.7
अनुह्लादस्तु तेजस्वी योऽभूत्ख्यातो जघन्यजः ।
धृष्टकेतुरिति ख्यातः स बभूव नरेश्वरः ॥ १.६८.७ ॥
तेजस्वी अनुह्लाद हा सर्वात धाकटा म्हणून प्रसिद्ध होता; तो धृष्टकेतू नावाचा राजा झाला.
1.68.8
यस्तु राजञ्शिबिर्नाम दैतेयः परिकीर्तितः ।
द्रुम इत्यभिविख्यातः स आसीद्भुवि पार्थिवः ॥ १.६८.८ ॥
हे राजन्, शिबि नावाने ओळखला गेलेला दैत्य पृथ्वीवर द्रुम नावाचा प्रसिद्ध राजा झाला.
1.68.9
बाष्कलो नाम यस्तेषामासीदसुरसत्तमः ।
भगदत्त इति ख्यातः सं जज्ञे पुरुषर्षभः ॥ १.६८.९ ॥
त्यांच्यामध्ये बाष्कल नावाचा असुरश्रेष्ठ होता; तो भगदत्त नावाचा पुरुषश्रेष्ठ म्हणून जन्मला.
1.68.10
अयःशिरा अश्वशिरा अयःशङ्कुश्च वीर्यवान् ।
तथा गगनमूर्धा च वेगवांश्चात्र पञ्चमः ॥ १.६८.१० ॥
अयःशिरा, अश्वशिरा, अयःशंकू, वीर्यवान, तसेच गगनमूर्धा आणि पाचवा वेगवान.
1.68.11
पञ्चैते जज्ञिरे राजन्वीर्यवन्तो महासुराः ।
केकयेषु महात्मानः पार्थिवर्षभसत्तमाः।
केतुमानिति विख्यातो यस्ततोऽन्यःप्रतापवान् ॥ १.६८.११ ॥
हे राजन्, हे पाच वीर्यवान महासुर केकयांमध्ये महात्मे राजश्रेष्ठ म्हणून जन्मले; त्यांच्यातील दुसरा प्रतापवान केतुमान म्हणून प्रसिद्ध झाला.
1.68.12
अमितौजा इति ख्यातः सोग्रकर्मा नराधिपः ।
स्वर्भानुरिति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः ॥ १.६८.१२ ॥
अमितौजा नावाने प्रसिद्ध असलेला तो उग्रकर्मा नरपती होता; आणि जो श्रीमान महासुर होता तो स्वर्भानू नावाने प्रसिद्ध झाला.
1.68.13
उग्रसेन इति ख्यात उग्रकर्मा नराधिपः ।
यस्त्वश्व इति विख्यातः श्रीमानासीन्महासुरः ॥ १.६८.१३ ॥
उग्रसेन नावाने प्रसिद्ध, उग्र कर्मे करणारा तो नराधिप; जो अश्व नावाने विख्यात होता, तो श्रीमान महासुर होता.
1.68.14
अशोको नाम राजाऽभून्महावीर्योऽपराजितः ।
तस्मादवरजो यस्तु राजन्नश्वपतिः स्मृतः ॥ १.६८.१४ ॥
अशोक नावाचा एक राजा झाला, जो महापराक्रमी आणि अपराजित होता. हे राजा, त्याचा धाकटा भाऊ अश्वपती म्हणून स्मरला गेला.
1.68.15
दैतेयः सोऽभवद्राजा हार्दिक्यो मनुजर्षभः ।
वृषपर्वेति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः ॥ १.६८.१५ ॥
तो दैत्य, हार्दिक्य, मनुष्यांमध्ये वृषभ असा राजा झाला; तो श्रीमान महासुर वृषपर्वा नावाने विख्यात होता.
1.68.16
दीर्घप्रज्ञ इति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ।
अजकस्त्ववरो राजन्य आसीद्वृषपर्वणः ॥ १.६८.१६ ॥
दीर्घप्रज्ञ नावाने प्रसिद्ध तो पृथ्वीवर राजा झाला; हे राजा, वृषपर्व्याचा धाकटा अजक क्षत्रिय राजकुमार होता.
1.68.17
स शाल्व इति विख्यातः पृथिव्यामभवन्नृपः ।
अश्वग्रीव इति ख्यातः सत्ववान्यो महासुरः ॥ १.६८.१७ ॥
तो शाल्व नावाने प्रसिद्ध होऊन पृथ्वीवर राजा झाला; अश्वग्रीव नावाने ख्यात, सत्त्ववान असा तो महासुर होता.
1.68.18
रोचमान इति ख्यातः पृथिव्यां कोऽभवन्नृपः ।
सूक्ष्मस्तु मतिमान्राजन्कीर्तिमान्यः प्रकीर्तितः ॥ १.६८.१८ ॥
रोचमान नावाने प्रसिद्ध तो पृथ्वीवर राजा झाला; हे राजा, सूक्ष्म बुद्धीचा व कीर्तिमान म्हणून तो प्रशंसिला गेला.
1.68.19
बृहद्रथ इति ख्यातः क्षितावासीत्स पार्थिवः ।
तुहुण्ड इति विख्यातो य आसीदसुरोत्तमः ॥ १.६८.१९ ॥
बृहद्रथ नावाने प्रसिद्ध असलेला तो राजा पृथ्वीवर होता; तुहुण्ड नावाने विख्यात असलेला तो श्रेष्ठ असुर होता.
1.68.20
सेनाबिन्दुरिति ख्यातः स बूभव नराधिपः ।
इषुमान्नाम यस्तेषामसुराणां बलाधिकः ॥ १.६८.२० ॥
सेनाबिंदु नावाने प्रसिद्ध तो नराधिप झाला; त्या असुरांत इषुमान नावाचा सर्वाधिक बलवान होता.
1.68.21
नग्नजिन्नाम राजासीद्भुवि विख्यातविक्रमः ।
एकचक्र इति ख्यात आसीद्यस्तु महासुरः ॥ १.६८.२१ ॥
नग्नजित नावाचा विख्यात पराक्रमी राजा पृथ्वीवर होता; एकचक्र नावाने प्रसिद्ध जो होता, तो महासुर होता.
1.68.22
प्रतिविन्घ्य इति ख्यातो बभूव प्रथितः क्षितौ ।
विरूपाक्षस्तु दैतेयश्चित्रयोधी महासुरः ॥ १.६८.२२ ॥
प्रतिविन्ध्य नावाने प्रसिद्ध होऊन तो पृथ्वीवर प्रथित झाला; आणि विरूपाक्ष, दितीचा पुत्र, विचित्र योद्धा असा महासुर होता.
1.68.23
चित्रधर्मेति विख्यातः क्षितावासीत्स पार्थिवः ।
हरस्त्वरिहरो वीर आसीद्यो दानवोत्तमः ॥ १.६८.२३ ॥
चित्रधर्मा नावाने विख्यात तो राजा पृथ्वीवर होता; हर, अरिहर नावाचा वीर, दानवांत श्रेष्ठ होता.
1.68.24
सुबाहुरिति विख्यातः श्रीमानासीत्स पार्थिवः ।
अहरस्तु महातेजाः शत्रुपक्षक्षयंकरः ॥ १.६८.२४ ॥
सुबाहू नावाने विख्यात तो श्रीमान राजा होता; अहर, महातेजस्वी, शत्रुपक्षाचा नाश करणारा होता.
1.68.25
बाह्लिको नाम राजा स बभूव प्रथितः क्षितौ ।
निचन्द्रश्चन्द्रवक्त्रस्तु य आसीदसुरोत्तमः ॥ १.६८.२५ ॥
बाह्लिक नावाचा राजा पृथ्वीवर प्रसिद्ध झाला. चंद्रमुख निचंद्र हा श्रेष्ठ असुर होता.
1.68.26
मुञ्जकेश इति ख्यातः श्रीमानासीत्स पार्थिवः ।
निकुम्भस्त्वजितः संख्ये महामतिरजायत ॥ १.६८.२६ ॥
मुञ्जकेश नावाने प्रसिद्ध असलेला श्रीमान राजा तो होता. युद्धात अजिंक्य महामती निकुंभ जन्मला.
1.68.27
भूमौ भूमिपतिश्रेष्ठो देवाधिप इति स्मृतः ।
शरभो नाम यस्तेषां दैतेयानां महासुरः ॥ १.६८.२७ ॥
भूमीवरील राजांमध्ये श्रेष्ठ, देवाधिप म्हणून स्मरलेला. त्या दैत्यांमध्ये शरभ नावाचा महासुर.
1.68.28
पौरवो नाम राजर्षिः स बभूव नरोत्तमः ।
कुपटस्तु महावीर्यः श्रीमान्राजन्महासुरः ॥ १.६८.२८ ॥
पौरव नावाचा तो राजर्षी नरश्रेष्ठ झाला. महापराक्रमी कपट, हे राजन, महासुर.
1.68.29
सुपार्श्व इति विख्यातः क्षितौ जज्ञे महीपतिः ।
कपटस्तु राजन्राजर्षिः क्षितौ जज्ञे महासुरः ॥ १.६८.२९ ॥
सुपार्श्व नावाने प्रसिद्ध भूपती पृथ्वीवर जन्मला. हे राजन, कपट राजर्षी पृथ्वीवर महासुर म्हणून जन्मला.
1.68.30
पार्वतेय इति ख्यातः काञ्चनाचलसन्निभः ।
द्वितीयः शलभस्तेषामसुराणां बभूव ह ॥ १.६८.३० ॥
पार्वतेय नावाने प्रसिद्ध, सोन्याच्या पर्वतासारखा. त्या असुरांमध्ये दुसरा शलभ झाला.
1.68.31
प्रह्लादो नाम बाह्लीकः स बभूव नराधिपः ।
चन्द्रस्तु दितिजश्रेष्ठो लोके ताराधिपोपमः ॥ १.६८.३१ ॥
प्रह्लाद नावाचा बाह्लीक तो राजा झाला. आणि दितिपुत्रांमध्ये श्रेष्ठ असलेला चंद्र जगात ताऱ्यांच्या अधिपतीसारखा होता.
1.68.32
चन्द्रवर्मेति विख्यातः काम्बोजानां नराधिपः ।
अर्क इत्यभिविख्यातो यस्तु दानवपुङ्गवः ॥ १.६८.३२ ॥
कांबोजांचा राजा चंद्रवर्मा नावाने प्रसिद्ध झाला. आणि दानवांमध्ये श्रेष्ठ असलेला अर्क नावाने प्रसिद्ध होता.
1.68.33
ऋषिको नाम राजर्षिर्बभूव नृपसत्तमः ।
मृतपा इति विख्यातो य आसीदसुरोत्तमः ॥ १.६८.३३ ॥
ऋषिक नावाचा राजर्षी नृपांमध्ये श्रेष्ठ झाला. आणि असुरांमध्ये उत्तम असलेला मृतपा नावाने प्रसिद्ध होता.
1.68.34
पश्चिमानूपकं विद्धि तं नृपं नृपसत्तम ।
गविष्ठस्तु महातेजा यः प्रख्यातो महासुरः ॥ १.६८.३४ ॥
हे नृपश्रेष्ठा, त्या राजाला पश्चिम आनूपक समज. आणि महातेजस्वी गविष्ठ, जो महासुर म्हणून प्रख्यात होता.
1.68.35
द्रुमसेन इति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ।
मयूर इति विख्यातः श्रीमान्यस्तु महासुरः ॥ १.६८.३५ ॥
पृथ्वीवर द्रुमसेन नावाने प्रसिद्ध तो राजा झाला. आणि मयूर नावाने प्रसिद्ध असलेला श्रीमान महासुर.
1.68.36
स विश्व इति विख्यातो बभूव पृथिवीपतिः ।
सुपर्ण इति विख्यातस्तस्मादवरजस्तु यः ॥ १.६८.३६ ॥
तो विश्व नावाने प्रसिद्ध पृथ्वीपती झाला. आणि त्याच्याहून धाकटा, जो सुपर्ण नावाने प्रसिद्ध होता.
1.68.37
कालकीर्तिरिति ख्यातः पृथिव्यां सोऽभवन्नृपः ।
चन्द्रहन्तेति यस्तेषां कीर्तितः प्रवरोऽसुरः ॥ १.६८.३७ ॥
पृथ्वीवर कालकीर्ती नावाने प्रसिद्ध असा तो राजा झाला. त्यांच्यात श्रेष्ठ असुराचे नाव चंद्रहन्ता असे सांगितले आहे.
1.68.38
शुनको नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ।
विनाशनस्तु चन्द्रस्य य आख्यातो महासुरः ॥ १.६८.३८ ॥
शुनक नावाचा राजर्षी तो नराधिप झाला. चंद्राचा नाश करणारा जो महासुर सांगितला आहे, तो विनाशन होता.
1.68.39
जानकिर्नाम विख्यातः सोऽभवन्मनुजाधिपः ।
दीर्घजिह्वस्तु कौरव्य य उक्तो दानवर्षभः ॥ १.६८.३९ ॥
जानकी नावाने प्रसिद्ध असा तो मनुजाधिप झाला. हे कौरव्य, दानवांमध्ये श्रेष्ठ म्हणून सांगितलेला तो दीर्घजिह्व होता.
1.68.40
काशिराजः स विख्यातः पृथिव्यां पृथिवीपते ।
ग्रहं तु सुषुवे यं तु सिंहिकार्केन्दुमर्दनम्।
स क्राथ इति विख्यातो बभूव मनुजाधिपः ॥ १.६८.४० ॥
हे पृथ्वीपते, पृथ्वीवर प्रसिद्ध असा काशिराज तोच. सिंहिकेने ज्याला ग्रहरूपाने जन्म दिला, सूर्य-चंद्राचे मर्दन करणारा तोच क्राथ नावाने प्रसिद्ध मनुजाधिप झाला.
1.68.41
दनायुषस्तु पुत्राणां चतुर्णां प्रवरोऽसुरः ।
विक्षरो नाम तेजस्वी वसुमित्रो नृपः स्मृतः ॥ १.६८.४१ ॥
दनायूच्या चार पुत्रांमध्ये श्रेष्ठ असुर विक्षर नावाचा तेजस्वी होता; वसुमित्र नावाचा राजाही स्मरला गेला.
1.68.42
द्वितीयो विक्षराद्यस्तु नराधिप महासुरः ।
पाण्ड्यराष्ट्राधिप इति विख्यातः सोऽभवन्नृपः ॥ १.६८.४२ ॥
हे नराधिपा, विक्षरानंतरचा दुसरा जो महासुर होता, तो पांड्यराष्ट्राधिप नावाने प्रसिद्ध राजा झाला.
1.68.43
बली वीर इति ख्यातो यस्त्वासीदसुरोत्तमः ।
पौण्ड्रमात्स्यक इत्येवं बभूव स नराधिपः ॥ १.६८.४३ ॥
बली आणि वीर म्हणून प्रसिद्ध असलेला, असुरांमध्ये जो श्रेष्ठ होता, तो पौण्ड्रमात्स्यक या नावाने असा नराधिप झाला.
1.68.44
वृत्र इत्यभिविख्यातो यस्तु राजन्महासुरः ।
मणिमान्नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ॥ १.६८.४४ ॥
हे राजन्, वृत्र नावाने प्रसिद्ध असलेला महासुर मणिमान नावाचा राजर्षी नराधिप झाला.
1.68.45
क्रोधहन्तेति यस्तस्य बभूवावरजोऽसुरः ।
दण्ड इत्यभिविख्यातः स आसीन्नृपतिः क्षितौ ॥ १.६८.४५ ॥
क्रोधहन्ता नावाचा जो त्याचा धाकटा भाऊ असुर होता, तो दण्ड नावाने प्रसिद्ध होऊन पृथ्वीवर राजा झाला.
1.68.46
क्रोधवर्धन इत्येवं यस्त्वन्यः परिकीर्तितः ।
दण्डधार इति ख्यातः सोऽभवन्मनुजर्षभः ॥ १.६८.४६ ॥
क्रोधवर्धन नावाचा दुसरा सांगितला गेला; तोच दण्डधार नावाने प्रसिद्ध होऊन मनुष्यांमधील श्रेष्ठ राजा झाला.
1.68.47
कालेयानां तु ये पुत्रास्तेषामष्टौ नराधिपाः ।
जज्ञिरे राजशार्दूल शार्दूलसमविक्रमाः ॥ १.६८.४७ ॥
कालेयांचे जे पुत्र होते, त्यांपैकी आठ राजे जन्मले. हे राजशार्दूला, ते वाघासारखे पराक्रमी होते.
1.68.48
मगधेषु जयत्सेनस्तेषामासीत्स पार्थिवः ।
अष्टानां प्रवरस्तेषां कालेयानां महासुरः ॥ १.६८.४८ ॥
मगधात त्यांच्यामधील जयत्सेन नावाचा तो राजा होता. कालेयांच्या त्या आठांमध्ये तो श्रेष्ठ महासुर होता.
1.68.49
द्वितीयस्तु ततस्तेषां श्रीमान्हरिहयोपमः ।
अपराजित इत्येवं स बभूव नराधिपः ॥ १.६८.४९ ॥
त्यांच्यातील दुसरा, इंद्रासारखा श्रीमान, 'अपराजित' नावाने प्रसिद्ध असा नराधिप झाला.
1.68.50
तृतीयस्तु महातेजा महामायो महासुरः ।
निषादाधिपतिर्जज्ञे भुवि भीमपराक्रमः ॥ १.६८.५० ॥
तिसरा महातेजस्वी, महामायावी महासुर होता; तो पृथ्वीवर निषादांचा अधिपती म्हणून जन्मला, भयंकर पराक्रमी.
1.68.51
तेषामन्यतमो यस्तु चतुर्थः परिकीर्तितः ।
श्रेणिमानिति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः ॥ १.६८.५१ ॥
त्यांच्यापैकी चौथा म्हणून ज्याचा उल्लेख केला आहे, तो 'श्रेणिमान' नावाने प्रसिद्ध, राजर्षींमध्ये श्रेष्ठ होता.
1.68.52
पञ्चमस्त्वभवत्तेषां प्रवरो यो महासुरः ।
महौजा इति विख्यातो बभूवेह परन्दपः ॥ १.६८.५२ ॥
त्यांच्यातील पाचवा, सर्वश्रेष्ठ महासुर, 'महौजा' नावाने प्रसिद्ध होऊन येथे शत्रूंना तापवणारा झाला.
1.68.53
षष्ठस्तु मतिमान्यो वै तेषामासीन्महासुरः ।
अभीरुरिति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः ॥ १.६८.५३ ॥
त्यांच्यातील सहावा, बुद्धिमान महासुर, 'अभीरु' नावाने पृथ्वीवर प्रसिद्ध, राजर्षींमध्ये श्रेष्ठ होता.
1.68.54
समुद्रसेनस्तु नृपस्तेषामेवाभवद्गणात् ।
विश्रुतः सागरान्तायां क्षितौ धर्मार्थतत्त्ववित् ॥ १.६८.५४ ॥
त्यांच्याच गटातून 'समुद्रसेन' नावाचा राजा झाला; समुद्रापर्यंत पृथ्वीवर प्रसिद्ध, धर्म आणि अर्थाच्या तत्त्वाचा जाणकार.
1.68.55
बृहन्नामाष्टमस्तेषां कालेयानां नराधिप ।
बभूव राजा धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः ॥ १.६८.५५ ॥
हे नराधिपा! त्यांच्यातील आठवा बृहन्नामा कालेयांचा राजा झाला; तो धर्मात्मा होता आणि सर्वभूतांच्या हितात रत होता.
1.68.56
कुक्षिस्तु राजन्विख्यातो दानवानां महाबलः ।
पार्वतीय इति ख्यातः काञ्चनाचलसन्निभः ॥ १.६८.५६ ॥
हे राजा! दानवांमध्ये कुक्षी नावाचा महाबली प्रसिद्ध होता; तो 'पार्वतीय' नावाने ओळखला जात होता आणि सोन्याच्या पर्वतासारखा होता.
1.68.57
क्रथनश्च महावीर्यः श्रीमान्राजा महासुरः ।
सूर्याक्ष इति विख्यातः क्षितौ जज्ञे महीपतिः ॥ १.६८.५७ ॥
क्रथन, महापराक्रमी, श्रीमान राजा व महासुर, पृथ्वीवर सूर्याक्ष नावाने प्रसिद्ध होऊन जन्मला.
1.68.58
असुराणां तु यः सकूर्यः श्रीमांश्चैव महासुरः ।
दरदो नाम बाह्लीको वरः सर्वमहीक्षिताम् ॥ १.६८.५८ ॥
असुरांमध्ये सकूर्यासह असलेला श्रीमान महासुर दरद नावाचा बाह्लीक होता; तो सर्व भूपालांमध्ये श्रेष्ठ होता.
1.68.59
गणः क्रोधवशो नाम यस्ते राजन्प्रकीर्तितः ।
ततः संजज्ञिरे वीराः क्षिताविह नराधिपाः ॥ १.६८.५९ ॥
हे राजा! तुम्हाला सांगितलेल्या 'क्रोधवश' नावाच्या गणातून येथे पृथ्वीवर वीर नराधिप जन्मले.
1.68.60
मद्रकः कर्णवेष्टश्च सिद्धार्थः कीटकस्तथा ।
सुवीरश्च सुबाहुश्च महावीरोऽथ बाह्लिकः ॥ १.६८.६० ॥
मद्रक, कर्णवेष्ट, सिद्धार्थ, कीटक, तसेच सुवीर, सुबाहू आणि महावीर बाह्लीक.
1.68.61
क्रथो विचित्रः सुरथः श्रीमान्नीलश्च भूमिपः ।
चीरवासाश्च कौरव्य भूमिपालश्च नामतः ॥ १.६८.६१ ॥
क्रथ, विचित्र, सुरथ, श्रीमान नील, भूमिपाल, हे कौरव्या, चीरवस्त्रधारी भूमिपाल—नावाने प्रसिद्ध.
1.68.62
दन्तवक्त्रश्च नामासीद्दुर्जयश्चैव दानवः ।
रुक्मी च नृपशार्दूलो राजा च जनमेजयः ॥ १.६८.६२ ॥
दन्तवक्त्र नावाचा होता; दुर्जय नावाचा दानवही; रुक्मी, नृपश्रेष्ठ आणि राजा जनमेजय हेही होते.
1.68.63
आषाढो वायुवेगश्च भूरितेजास्तथैव च ।
एकलव्यः सुमित्रश्च वाटधानोऽथ गोमुखः ॥ १.६८.६३ ॥
आषाढ, वायुवेग आणि तसाच भूरितेजस्वी; एकलव्य, सुमित्र, वाटधान आणि मग गोमुख.
1.68.64
कारूषकाश्च राजानः क्षेमधूर्तिस्तथैव च ।
श्रुतायुरुद्वहश्चैव बृहत्सेनस्तथैव च ॥ १.६८.६४ ॥
कारूषक राजे आणि क्षेमधूर्ती तसाच; श्रुतायु, उद्वह आणि बृहत्सेनही तसेच.
1.68.65
क्षेमोग्रतीर्थः कुहरः कलिङ्गेषु नराधिपः ।
मतिमांश्च मनुष्येन्द्र ईश्वरश्चेति विश्रुतः ॥ १.६८.६५ ॥
कलिंगांमध्ये क्षेमोग्रतीर्थ, कुहर, नराधिप; बुद्धिमान मनुष्येन्द्र आणि ईश्वर—असे प्रसिद्ध.
1.68.66
गणात्क्रोधवशादेष राजपूगोऽभवत्क्षितौ ।
जातः पुरा महाभागो महाकीर्तिर्महाबलः ॥ १.६८.६६ ॥
गणातून, क्रोधाच्या वशाने हा राजपूग पृथ्वीवर झाला; पूर्वी जन्मलेला हा महाभाग, महाकीर्ती, महाबलवान.
1.68.67
कालनेमिरिति ख्यातो दानवानां महाबलः ।
स कंस इति विख्यात उग्रसेनसुतो बली ॥ १.६८.६७ ॥
कालनेमी नावाने प्रसिद्ध, दानवांमधील महाबलवान तो. तोच कंस नावाने विख्यात झाला, उग्रसेनाचा बलवान पुत्र.
1.68.68
यस्त्वासीद्देवको नाम देवराजसमद्युतिः ।
स गन्धर्वपतिर्मुख्यः क्षितौ जज्ञे नराधिपः ॥ १.६८.६८ ॥
देवराज इंद्राप्रमाणे तेजस्वी देवक नावाचा जो होता, तो गंधर्वांचा प्रमुख स्वामी पृथ्वीवर नराधिप म्हणून जन्मला.
1.68.69
बृहस्पतेर्बृहत्कीर्तेर्देवर्षेर्विद्धि भारत ।
अंशाद्द्रोणं समुत्पन्नं भारद्वाजमयोनिजम् ॥ १.६८.६९ ॥
हे भारता, बृहस्पती आणि महाकीर्ती देवर्षी यांच्या अंशातून द्रोण उत्पन्न झाला असे जाण. भारद्वाजाचा पुत्र तो योनिजन्मा नव्हता.
1.68.71
धन्विनां नृपशार्दूल यः सर्वास्त्रविदुत्तमः ।
धनुर्वेदे च वेदे च यं तं वेदविदो विदुः।
वरिष्ठं चित्रकर्माणं द्रोणं स्वकुलवर्धनम् ॥ १.६८.७१ ॥
हे नृपशार्दूला, धनुर्धरांमध्ये जो सर्व अस्त्रे जाणणारा उत्तम आहे; धनुर्वेद आणि वेदांत वेदज्ञ ज्याला जाणतात, तो श्रेष्ठ, अद्भुत कर्मा, स्वकुलवर्धन द्रोण.
1.68.72
महादेवान्तकाभ्यां च कामात्क्रोधाच्च भारत ।
एकत्वमुपसंपद्य जज्ञे शूरः परन्तपः ॥ १.६८.७२ ॥
हे भारता, महादेव आणि यम यांच्याशी काम आणि क्रोधामुळे एकत्व पावून, शूर परंतप उत्पन्न झाला.
1.68.73
अश्वत्थामा महावीर्यः शत्रुपक्षभयावहः ।
वीरः कमलपत्राक्षः क्षितावासीन्नराधिपः ॥ १.६८.७३ ॥
महापराक्रमी अश्वत्थामा, शत्रुपक्षाला भय देणारा, वीर, कमलनयन, पृथ्वीवर नराधिप झाला.
1.68.74
जज्ञिरे वसवस्त्वष्टौ गङ्गायां शन्तनोः सुताः ।
वसिष्ठस्य च शापेन नियोगाद्वासवस्य च ॥ १.६८.७४ ॥
वसिष्ठांच्या शापाने आणि वासवाच्या (इंद्राच्या) आज्ञेने गंगेच्या ठायी शंतनूचे आठ वसु-पुत्र जन्मले.
1.68.75
तेषामवरजो भीष्मः कुरूणामभयङ्करः ।
मतिमान्वेदविद्वाग्मी शत्रुपक्षक्षयङ्करः ॥ १.६८.७५ ॥
त्यांच्यात कनिष्ठ भीष्म होते; कुरूंना अभय देणारे, बुद्धिमान, वेदज्ञ, वक्ते आणि शत्रुपक्षाचा क्षय करणारे.
1.68.76
जामदग्न्येन रामेण सर्वास्त्रविदुषां वरः ।
योऽप्युध्यत महातेजा भार्गवेण महात्मना ॥ १.६८.७६ ॥
जमदग्नीचा पुत्र राम — सर्व अस्त्रविद्यांमध्ये श्रेष्ठ — त्याच्याशीही, आणि महात्मा भार्गवाशीही, या महातेजस्वी भीष्मांनी युद्ध केले.
1.68.77
यस्तु राजन्कृपो नाम ब्रह्मर्षिरभवत्क्षितौ ।
रुद्राणां तु गणाद्विद्धि संभूतमतिपौरुषम् ॥ १.६८.७७ ॥
हे राजा, जो पृथ्वीवर कृप नावाचा ब्रह्मर्षी झाला, त्याला रुद्रगणांपासून जन्मलेला, अत्यंत पराक्रमी असे जाण.
1.68.78
शकुनिर्नाम यस्त्वासीद्राजा लोके महारथः ।
द्वापरं विद्धि तं राजन्संभूतमरिमर्दनम् ॥ १.६८.७८ ॥
जगात शकुनी नावाचा जो महारथी राजा होता, हे राजा, त्याला द्वापरापासून जन्मलेला शत्रुमर्दन असे जाण.
1.68.79
सात्यकिः सत्यसन्धश्च योऽसौ वृष्णिकुलोद्वहः ।
पक्षात्स जज्ञे मरुतां देवानामरिमर्दनः ॥ १.६८.७९ ॥
सत्यसंध सात्यकी — वृष्णिकुलाचा भार वाहणारा — तो देवांच्या मरुतांच्या एका अंशातून जन्मलेला शत्रुमर्दन होता.
1.68.80
द्रुपदश्चैव राजर्षिस्तत एवाभवद्गणात् ।
मानुषे नृप लोकेऽस्मिन्सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.६८.८० ॥
द्रुपद हाही त्या गणातूनच राजर्षी म्हणून जन्मला. हे राजा, या मानवी जगात तो सर्व शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ ठरला.
1.68.81
ततश्च कृतवर्माणं विद्धि राजञ्जनाधिपम् ।
तमप्रतिमकर्माणं क्षत्रियर्षभसत्तमम् ॥ १.६८.८१ ॥
नंतर, हे राजा, कृतवर्म्याला जनाधिप म्हणून जाण. तो अप्रतिम कर्मे करणारा, क्षत्रियांमधील वृषभासारखा श्रेष्ठ होता.
1.68.82
मरुतां तु गणाद्विद्धि संजातमरिमर्दनम् ।
विराटं नाम राजानं परराष्ट्रप्रतापनम् ॥ १.६८.८२ ॥
मरुतांच्या गणातूनच जन्मलेला शत्रूंचा मर्दन करणारा जाण. तो विराट नावाचा राजा होता, परराष्ट्रांना तापवणारा.
1.68.83
अरिष्टायास्तु यः पुत्रो हंस इत्यभिविश्रुतः ।
स गन्धर्वपतिर्जज्ञे कुरुवंशविवर्धनः ॥ १.६८.८३ ॥
अरिष्टेचा जो पुत्र हंस नावाने प्रसिद्ध होता, तो गंधर्वांचा अधिपती म्हणून जन्मला आणि कुरुवंश वाढवणारा ठरला.
1.68.84
धृतराष्ट्र इति ख्यातः कृष्णद्वैपायनात्मजः ।
दीर्घबाहुर्महातेजाः प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः
मातुर्दोषादृषेः कोपादन्ध एव व्यजायत ॥ १.६८.८४ ॥
धृतराष्ट्र नावाने प्रसिद्ध, कृष्णद्वैपायनाचा पुत्र, दीर्घबाहू, महातेजस्वी, प्रज्ञाचक्षू राजा. मातेच्या दोषाने आणि ऋषींच्या क्रोधाने तो आंधळाच जन्मला.
1.68.85
मरुतां तु गणाद्वीरः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
पाण्डुर्जज्ञे महाबाहुस्तव पूर्वपितामहः।
तस्यैवावरजो भ्राता महासत्वो महाबलः ॥ १.६८.८५ ॥
मरुतांच्या गणातूनच वीर, सर्व शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ, महाबाहू पांडु जन्मला; तो तुझा पूर्वपितामह होता. त्याचा धाकटा भाऊही महासत्त्व आणि महाबलवान होता.
1.68.86
धर्मात्तु सुमहाभागं पुत्रं पुत्रवतां वरम् ।
विदुरं विद्धि तं लोके जातं बुद्धिमतां वरम् ॥ १.६८.८६ ॥
धर्मापासून अत्यंत भाग्यवान, पुत्रवंतांमध्ये श्रेष्ठ असा पुत्र जन्मला. जगात बुद्धिमंतांमध्ये श्रेष्ठ म्हणून जन्मलेल्या त्याला विदुर म्हणून जाण.
1.68.87
कलेरंशस्तु संजज्ञे भुवि दुर्योधनो नृपः ।
दुर्बद्धिर्दुर्मतिश्चैव कुरूणामयशस्करः ॥ १.६८.८७ ॥
कलीचा अंश म्हणून पृथ्वीवर दुर्योधन नावाचा राजा जन्मला. तो दुर्बुद्धी आणि दुर्मती होता, कौरवांना अपकीर्ती आणणारा होता.
1.68.88
जगतो यस्तु सर्वस्य विद्विष्टः कलिपूरुषः ।
यः सर्वां घातयामास पृथिवीं पृथिवीपते ॥ १.६८.८८ ॥
जगातील सर्वांचा द्वेष्य कलिपुरुष — हे पृथ्वीपते, ज्याने सर्व पृथ्वीचा संहार घडवून आणला.
1.68.89
उद्दीपितं येन वैरं भूतान्तकरणं महत् ।
पौलस्त्या भ्रातरश्चास्य जज्ञिरे मनुजेष्विह ॥ १.६८.८९ ॥
ज्याने हे महान वैर पेटवले — भूतांच्या संहाराला कारण असलेले — त्याचे बंधू पौलस्त्य येथे मनुष्यांमध्ये जन्मले.
1.68.90
शतं दुःशासनादीनां सर्वेषां क्रूरकर्मणाम् ।
दुर्मुखो दुःसहश्चैव ये चान्ये नानुकीर्तिताः ॥ १.६८.९० ॥
दुःशासनादी शंभर — सर्व क्रूरकर्मे करणारे; दुर्मुख, दुःसह आणि ज्यांची नावे सांगितली नाहीत ते इतर.
1.68.91
दुर्योधनसहायास्ते पौलस्त्या भरतर्षभ ।
वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च धार्तराष्ट्रः शताधिकः ॥ १.६८.९१ ॥
ते दुर्योधनाचे सहायक पौलस्त्य होते — हे भरतश्रेष्ठा. वैश्यपुत्र युयुत्सू आणि धृतराष्ट्राचा शंभराहून अधिक पुत्रांपैकी एक.
1.68.92
ज्येष्ठानुज्येष्ठतामेषां नामधेयानि वा विभो ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामानुपूर्व्येण कीर्तय ॥ १.६८.९२ ॥
हे विभो, धृतराष्ट्राच्या या पुत्रांची नावे आणि त्यांचा ज्येष्ठ-कनिष्ठ क्रम अनुक्रमाने सांगा.
1.68.93
दुर्योधनो युयुत्सुश्च राजन्दुःशासनस्तथा ।
दुःसहो दुःशलश्चैव दुर्मुखश्च तथापरः ॥ १.६८.९३ ॥
दुर्योधन, युयुत्सु, हे राजा, दुःशासन तसेच दुःसह आणि दुःशल, दुर्मुख आणि आणखी एक.
1.68.94
विविंशतिर्विकर्णश्च जलसन्धः सुलोचनः ।
विन्दानुविन्दौ दुर्धर्षः सुबाहुर्दुष्प्रधर्षणः ॥ १.६८.९४ ॥
विविंशति, विकर्ण, जलसंध, सुलोचन, विंद आणि अनुविंद, दुर्धर्ष, सुबाहु आणि दुष्प्रधर्षण.
1.68.95
दुर्मर्षणो दुर्मुखश्च दुष्कर्णः कर्ण एव च ।
चत्रोपचित्रौ चित्राक्षश्चारुचित्राङ्गदश्च ह ॥ १.६८.९५ ॥
दुर्मर्षण, दुर्मुख आणि दुष्कर्ण, कर्णही, चित्र आणि उपचित्र, चित्राक्ष आणि चारुचित्रांगद.
1.68.96
दुर्मदो दुष्प्रहर्षश्च विवित्सुर्विकटः समः ।
ऊर्णनाभः पद्मनाभस्तथा नन्दोपनन्दकौ ॥ १.६८.९६ ॥
दुर्मद, दुष्प्रहर्ष, विवित्सु, विकट आणि सम, ऊर्णनाभ, पद्मनाभ तसेच नंद आणि उपनंद.
1.68.97
सेनापतिः सुषेणश्च कुण्डोदरमहोदरौ ।
चित्रबाहुश्चित्रवर्मा सुवर्मा दुर्विरोचनः ॥ १.६८.९७ ॥
सेनापती आणि सुषेण, कुंडोदर आणि महोदर, चित्रबाहू, चित्रवर्मा, सुवर्मा आणि दुर्विरोचन.
1.68.98
अयोबाहुर्महाबाहुश्चित्रचापसुकुण्डलौ ।
भीमवेगो भीमबलो बलाकी भीमविक्रमः ॥ १.६८.९८ ॥
अयोबाहू, महाबाहू, चित्रचाप आणि सुकुंडल, भीमवेग, भीमबल, बलाकी, भीमविक्रम.
1.68.99
उग्रायुधो भीमशरः कनकायुर्दृढायुधः ।
दृढवर्मा दृढक्षत्रः सोमकीर्तिरनूदरः ॥ १.६८.९९ ॥
उग्रायुध, भीमशर, कनकायु, दृढायुध, दृढवर्मा, दृढक्षत्र, सोमकीर्ती आणि अनूदर.
1.68.100
जरासन्धो दृढसन्धः सत्यसन्धः सहस्रवाक् ।
उग्रश्रवा उग्रसेनः क्षेममूर्तिस्तथैव च ॥ १.६८.१०० ॥
जरासंध, दृढसंध, सत्यसंध, सहस्रवाक्, उग्रश्रवा, उग्रसेन आणि क्षेममूर्ती हेच तसेच.
1.68.101
अपराजितः पण्डितको विशालाक्षो दुराधनः ॥ १.६८.१०१ ॥
अपराजित, पण्डितक, विशालाक्ष आणि दुराधन.
1.68.102
दृढहस्तः सुहस्तश्च वातवेगसुवर्चसौ ।
आदित्यकेतुर्बह्वाशी नागदत्तानुयायिनौ ॥ १.६८.१०२ ॥
दृढहस्त आणि सुहस्त, वातवेग आणि सुवर्चस, आदित्यकेतू, बह्वाशी, नागदत्ताचे दोन अनुयायी.
1.68.103
कवाची निषङ्गी दण्डी दण्डधारो धनुर्ग्रहः ।
उग्रो भीमरथो वीरो वीरबाहुरलोलुपः ॥ १.६८.१०३ ॥
कवची, निषंगी, दंडी, दंडधार, धनुर्ग्रह, उग्र, भीमरथ, वीर, वीरबाहू आणि अलोलुप.
1.68.104
अभयो रौद्रकर्मा च तथा दृढरथश्च यः ।
अनाधृष्यः कुम्डभेदी विरावी दीर्घलोचनः ॥ १.६८.१०४ ॥
अभय, रौद्रकर्मा, तसेच दृढरथ, अनाधृष्य, कुंडभेदी, विरावी आणि दीर्घलोचन.
1.68.105
दीर्घबाहुर्महाबाहुर्व्यूढोरुः कनकाङ्गदः ।
कुण्डजश्चित्रकश्चैव दुःशला च शताधिका ॥ १.६८.१०५ ॥
दीर्घबाहु, महाबाहु, व्यूढोरु, सोन्याच्या बाजूबंदांचा कनकाङ्गद, कुंडज, चित्रक, दुःशला आणि शताधिक.
1.68.106
वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च धार्तराष्ट्रः शताधिकः ।
एतदेकशतं राजन्कन्या चैका प्रकीर्तिता ॥ १.६८.१०६ ॥
वैश्यपुत्र युयुत्सु आणि धृतराष्ट्राचा पुत्र—शताधिक. हे राजा, हे एकशे एक आहेत; आणि एक कन्याही सांगितली आहे.
1.68.107
नामधेयानुपूर्व्या च ज्येष्ठानुज्येष्ठतां विदुः ।
सर्वे त्वतिरथाः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ १.६८.१०७ ॥
नावांच्या क्रमाने आणि ज्येष्ठ-कनिष्ठतेनुसार ते ओळखले जात. ते सर्व अतिरथी, शूर आणि युद्धनिपुण होते.
1.68.108
सर्वे वेदविदश्चैव राजञ्शास्त्रे च परागाः ।
सर्वे सङ्घ्रामविद्यासु विद्याभिजनशोभिनः ॥ १.६८.१०८ ॥
राजा, ते सर्व वेदज्ञ होते आणि शास्त्रात निपुण होते. सर्व युद्धविद्येत कुशल होते आणि विद्या व कुलीनतेने शोभणारे होते.
1.68.109
सर्वेषामनुरूपाश्च कृता दारा महीपते ।
दुःशलां समये राजसिन्धुराजाय कौरवः ॥ १.६८.१०९ ॥
हे महीपती, त्या सर्वांसाठी योग्य पत्नी निवडल्या गेल्या. योग्य वेळी कौरवाने दुःशला सिंधुराजाला दिली.
1.68.110
जयद्रथाय प्रददौ सौबलानुमते तदा ।
धर्मस्यांशं तु राजानं विद्धि राजन्युधिष्ठिरम् ॥ १.६८.११० ॥
सौबलाच्या संमतीने तेव्हा तिने जयद्रथाला दिले. हे राजा, राजा युधिष्ठिराला धर्माचा अंश समज.
1.68.111
भीमसेनं तु वातस्य देवराजस्य चार्जुनम् ।
अश्विनोस्तु तथैवांशौ रूपेणाप्रतिमौ भुवि ॥ १.६८.१११ ॥
भीमसेन वायूचा आणि अर्जुन देवराज इंद्राचा अंश; तसेच अश्विनीकुमारांचे दोन अंश, जे पृथ्वीवर रूपात अतुलनीय आहेत.
1.68.112
नकुलः सहदेवश्च सर्वभूतमनोहरौ ।
स्युवर्चा इति ख्यातः सोमपुत्रः प्रतापवान् ॥ १.६८.११२ ॥
नकुल आणि सहदेव सर्व प्राण्यांचे मन हरण करणारे; आणि सोमाचा पुत्र प्रतापी स्युवर्चा नावाने प्रसिद्ध.
1.68.113
सोऽभिमन्युर्बृहत्कीर्तिरर्जुनस्य सुतोऽभवत् ।
यस्यावतरणे राजन्सुरान्सोमोऽब्रवीदिदम् ॥ १.६८.११३ ॥
तो अभिमन्यू, महाकीर्तिमान, अर्जुनाचा पुत्र झाला; हे राजा, ज्याच्या अवतरणाच्या वेळी सोमाने देवांना हे सांगितले.
1.68.114
नाहं दद्यां प्रियं पुत्रं मम प्राणैर्गरीयसम् ।
समयः क्रियतामेष न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ १.६८.११४ ॥
माझ्या प्राणांपेक्षाही प्रिय पुत्र मी देणार नाही. हा करार करावा; याचे उल्लंघन करणे शक्य नाही.
1.68.115
सुरकार्यं हि नः कार्यमसुराणां क्षितौ वधः ।
तत्र यास्यत्ययं वर्चा न च स्थास्यति वै चिरम् ॥ १.६८.११५ ॥
देवांचे कार्य हेच आमचे कार्य; पृथ्वीवर असुरांचा वधही. तेथे हा वर्चा जाईल आणि दीर्घकाळ राहणार नाही.
1.68.116
ऐन्द्रिर्नरस्तु भविता यस्य नारायणः सखा ।
सोर्जुनेत्यभिविख्यातः पाण्डोः पुत्रः प्रतापवान् ॥ १.६८.११६ ॥
नारायण ज्याचा सखा असेल, तो इंद्राचा पुत्र नर होईल. अर्जुन या नावाने प्रसिद्ध असलेला पराक्रमी पांडूचा पुत्र तोच आहे.
1.68.117
तस्यायं भविता पुत्रो बालो भुवि महारथः ।
ततः षोडशवर्षाणि स्थास्यत्यमरसत्तमाः ॥ १.६८.११७ ॥
त्याचा हा पुत्र होईल, पृथ्वीवर बालक महारथी. हे अमरश्रेष्ठांनो, तो सोळा वर्षे येथे राहील.
1.68.118
अस्य षोडशवर्षस्य स सङ्ग्रामो भविष्यति ।
यत्रांशा वः करिष्यन्ति कर्म वीरनिषूदनम् ॥ १.६८.११८ ॥
त्याचे सोळा वर्षांचे असताना ते युद्ध होईल; त्यात तुमचे अंश वीरांचा संहार करणारे कर्म करतील.
1.68.119
नरनारायणाभ्यां तु स सङ्ग्रामो विनाकृतः ।
चक्रव्यूहं समास्थाय योधयिष्यन्ति वःसुराः ॥ १.६८.११९ ॥
नर आणि नारायण यांच्याशिवाय ते युद्ध होणार नाही. हे देवांनो, चक्रव्यूह रचून ते तुमच्याशी युद्ध करतील.
1.68.120
विमुखाञ्छात्रवान्सर्वान्कारयिष्यति मे सुतः ।
बालः प्रविश्य च व्यूहमभेद्यं विचरिष्यति ॥ १.६८.१२० ॥
माझा पुत्र बालक असूनही सर्व शत्रूंना पाठ फिरवायला लावील. अभेद्य व्यूहात प्रवेश करून तो संचार करील.
1.68.121
महारथानां वीराणां कदनं च करिष्यति ।
सर्वेषामेव शत्रूणां चतुर्थांशं नयिष्यति ॥ १.६८.१२१ ॥
तो महारथी वीरांचा संहार करील; सर्व शत्रूंपैकी चौथा भाग यमलोकी पाठवील.
1.68.122
दिनार्धेन महाबाहुः प्रेतराजपुरं प्रति ।
ततो महारथैर्वीरैः समेत्य बहुशो रणे ॥ १.६८.१२२ ॥
महाबाहू अर्ध दिवसात प्रेतराजाच्या नगराकडे जाईल. मग महारथी वीरांशी रणात अनेक वेळा सामना करून.
1.68.123
दिनक्षये महाबाहुर्मया भूयः समेष्यति ।
एकं वंशकरं पुत्रं वीरं वै जनयिष्यति ॥ १.६८.१२३ ॥
दिवसाच्या अखेरीस महाबाहू पुन्हा माझी भेट घेईल. वंश चालवणारा एक वीर पुत्र तो निश्चितच जन्माला घालेल.
1.68.124
प्रनष्टं भारतं वंशं स भूयो धारयिष्यति ।
एतत्सोमवचः श्रुत्वा तथास्त्विति दिवौकसः ॥ १.६८.१२४ ॥
नष्ट झालेल्या भरतवंशाला तो पुन्हा धारण करेल. सोमाचे हे शब्द ऐकून स्वर्गवासी देव म्हणाले, 'तसेच होवो'.
1.68.125
प्रत्यूचुः सहिताः सर्वे ताराधिपमपूजयन् ।
एवं ते कथितं राजंस्तव जन्म पितुः पितुः
प्रत्यूचुः सहिताः सर्वे ताराधिपमपूजयन् ।
एवं ते कथितं राजंस्तव जन्म पितुः पितुः ॥ १.६८.१२५ ॥
सर्वांनी एकत्र उत्तर दिले आणि ताराधिपती चंद्राची पूजा केली. राजा, अशा प्रकारे तुझ्या पूर्वजांचा जन्म मी तुला सांगितला.
1.68.126
अग्नेर्भागं तु विद्धि त्वं धृष्टद्युम्नं महारथम् ।
शिखण्डिनमथो राजंस्त्रीपूर्वं विद्धि राक्षसम् ॥ १.६८.१२६ ॥
राजा, महारथी धृष्टद्युम्नाला अग्नीचा अंश समज. शिखंडीलाही जाण; तो पूर्वी स्त्री असलेला राक्षस होता हे समज.
1.68.127
द्रौपदेयाश्च ये पञ्च बभूवुर्भरतर्षभ ।
विश्वान्देवगणान्विद्धि संजातान्भरतर्षभ ॥ १.६८.१२७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, द्रौपदीचे जे पाच पुत्र जन्मले, त्यांना विश्वदेव गणांपासून जन्मलेले समज. हे भरतश्रेष्ठा, ते देवगणांपासून उत्पन्न झाले असे समज.
1.68.128
प्रतिविन्ध्यः सुतसोमः श्रुतकीर्तिस्तथापरः ।
नाकुलिस्तु शतानीकः श्रुतसेनश्च वीर्यवान् ॥ १.६८.१२८ ॥
प्रतिविन्ध्य, सुतसोम, श्रुतकीर्ति, तसेच दुसरा नाकुली शतानीक आणि वीर्यवान श्रुतसेन.
1.68.129
शूरो नाम यदुश्रेष्ठो वसुदेवपिताऽभवत् ।
तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणासदृशी भुवि। ॥ १.६८.१२९ ॥
यदुश्रेष्ठ शूर, जो वसुदेवाचा पिता झाला, त्याला पृथा नावाची कन्या होती, जी पृथ्वीवर रूपात अतुलनीय होती.
1.68.130
पितुः स्वस्रीयपुत्राय सोऽनपत्याय वीर्यवान् ।
अग्रमग्रे प्रतिज्ञाय स्वस्यापत्यस्य वै तदा ॥ १.६८.१३० ॥
वीर्यवान शूर, निपुत्रिक असलेल्या आपल्या बहिणीच्या मुलाला — आपली संतती देण्याचे आधीच वचन दिलेले असल्याने — तेव्हा.
1.68.131
अग्रजातेति तां कन्यां शूरोऽनुग्रहकाङ्क्षया ।
अददत्कुन्तिभोजाय स तां दुहितरं तदा ॥ १.६८.१३१ ॥
'ही अग्रजा आहे' असे म्हणून, कृपा मिळवण्याच्या इच्छेने शूराने ती कन्या कुंतिभोजाला दिली; तेव्हा त्याने आपली कन्या त्याला अर्पण केली.
1.68.132
सा नियुक्ता पितुर्गेहे ब्राह्मणातिथिपूजने ।
उग्रं पर्यचरद्धोरं ब्राह्मणं संशितव्रतम् ॥ १.६८.१३२ ॥
ती पित्याच्या घरी ब्राह्मण आणि अतिथींच्या पूजेसाठी नियुक्त होती; कठोर व्रत पाळणाऱ्या, उग्र आणि भयंकर अशा एका ब्राह्मणाची तिने सेवा केली.
1.68.133
निकूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः ।
समुग्रं शंसितात्मानं सर्वयत्नैरतोषयत् ॥ १.६८.१३३ ॥
धर्मात गूढ दृढनिश्चय असलेला म्हणून ज्याला दुर्वास म्हणून ओळखले जाई, त्या उग्र व संयमी आत्म्याच्या ब्राह्मणाला तिने सर्व प्रयत्नांनी संतुष्ट केले.
1.68.134
तुष्टोऽभिचारसंयुक्तमाचचक्षे यथाविधि ।
उवाच चैनां भगवान्प्रीतोऽस्मि सुभगे तव ॥ १.६८.१३४ ॥
संतुष्ट होऊन त्यांनी यथाविधी अभिचार-मंत्र सांगितला आणि म्हणाले, "हे सुभगे, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे."
1.68.135
यं यं देवं त्वमेतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि ।
तस्य तस्य प्रसादात्त्वं देवि पुत्राञ्जनिष्यसि ॥ १.६८.१३५ ॥
"ज्या ज्या देवतेला तू या मंत्राने आवाहन करशील, हे देवी, त्याच्या त्याच्या प्रसादाने तू पुत्रांना जन्म देशील."
1.68.136
एवमुक्ता च सा बाला तदा कौतूहलान्विता ।
कन्या सती देवमर्कमाजुहाव यशस्विनी ॥ १.६८.१३६ ॥
असे सांगितल्यावर ती कुतूहलाने भरलेली बालिका, सती, यशस्विनी कन्या तेव्हा अर्क देवाला, म्हणजे सूर्याला आवाहन करती झाली.
1.68.137
प्रकाशकर्ता भगवांस्तस्यां गर्भं दधौ तदा ।
अजीजनत्सुतं चास्यां सर्वशस्त्रभृतांवरम् ॥ १.६८.१३७ ॥
प्रकाश देणाऱ्या भगवंतांनी तेव्हा तिच्या ठायी गर्भ धारण केला; तिच्यापासून सर्व शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ असा पुत्र जन्मला.
1.68.138
सकुण्डलं सकवचं देवगर्भं श्रियान्वितम् ।
दिवाकरसमं दीप्त्या चारुसर्वाङ्गभूषितम् ॥ १.६८.१३८ ॥
कुंडले आणि कवच धारण केलेला, देवांच्या गर्भातून जन्मलेला, शोभेने युक्त, तेजात सूर्यासमान, सर्व सुंदर अंगांनी अलंकृत.
1.68.139
निगूहमाना जातं वै बन्धुपक्षभयात्तदा ।
उत्ससर्ज जले कुन्ती तं कुमारं यशस्विनम् ॥ १.६८.१३९ ॥
नातेवाईकांच्या भीतीने जन्मलेल्या त्या बालकाला लपवत असलेल्या कुंतीने तेव्हा त्या यशस्वी कुमाराला पाण्यात सोडून दिले.
1.68.140
तमुत्सृष्टं जले गर्भं राधाभर्ता महायशाः ।
राधायाः कल्पयामास पुत्रं सोऽधिरथस्तदा ॥ १.६८.१४० ॥
पाण्यात सोडलेला तो गर्भ राधेचा पती महायशस्वी अधिरथ याने तेव्हा राधेला पुत्र म्हणून स्वीकारला.
1.68.141
चक्रतुर्नामधेयं च तस्य बालस्य तावुभौ ।
दंपती वसुषेणेति दिक्षु सर्वासु विश्रुतम् ॥ १.६८.१४१ ॥
त्या दोघा दांपत्याने त्या बालकाचे नाव वसुषेण ठेवले, जे सर्व दिशांमध्ये प्रसिद्ध झाले.
1.68.142
संवर्धमानो बलवान्सर्वास्त्रेषूत्तमोऽभवत् ।
वेदाङ्गानि च सर्वाणि जजाप जपतां वरः ॥ १.६८.१४२ ॥
वाढत जाऊन बलवान झालेला तो सर्व शस्त्रांत उत्तम ठरला; जपकर्त्यांत श्रेष्ठ असा तो वेदांगांचा सर्व जप करू लागला.
1.68.143
यस्मिन्काले जपन्नास्ते धीमान्सत्यपराक्रमः ।
नादेयं ब्राह्मणेष्वासीत्तस्मिन्काले महात्मनः ॥ १.६८.१४३ ॥
ज्या काळात तो बुद्धिमान आणि सत्यपराक्रमी महात्मा जप करीत राहत असे, त्या काळात ब्राह्मणांना त्याच्याकडून काहीही अदेय नव्हते.
1.68.144
तमिन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा पुत्रार्थे भूतभावनः ।
ययाचे कुण्डले वीरं कवचं च सहाङ्गजम् ॥ १.६८.१४४ ॥
भूतांचा पालनकर्ता इंद्र ब्राह्मणाचे रूप घेऊन आपल्या पुत्राकरिता त्या वीराकडे कुंडले आणि शरीराबरोबर जन्मलेले कवच याचना करता झाला.
1.68.145
उत्कृत्य कर्णो ह्यददत्कवचं कुण्डले तथा ।
शक्तिं शक्रो ददौ तस्मै विस्मितश्चेदमब्रवीत् ॥ १.६८.१४५ ॥
कर्णाने कवच कापून दिले, तसेच कुंडलेही दिली. तेव्हा चकित झालेल्या शक्राने त्याला एक शक्ती दिली आणि हे म्हटले.
1.68.146
देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
यस्मिन्क्षेप्स्यसि दुर्धर्ष स एको न भविष्यति ॥ १.६८.१४६ ॥
हे दुर्धर्ष, देव, असुर, मनुष्य, गंधर्व, उरग आणि राक्षस यांपैकी ज्याच्यावर तू हे सोडशील, तो एकटा राहणार नाही.
1.68.147
पुरा नाम च तस्यासीद्वसुषेण इति क्षितौ ।
ततो वैकर्तनः कर्णः कर्मणा तेन सोऽभवत् ॥ १.६८.१४७ ॥
पूर्वी पृथ्वीवर त्याचे नाव वसुषेण होते; नंतर त्या कर्मामुळे तो वैकर्तन कर्ण झाला.
1.68.148
आमुक्तकवचो वीरो यस्तु जज्ञे महायशाः ।
स कर्ण इति विख्यातः पृथायाः प्रथमः सुतः ॥ १.६८.१४८ ॥
कवच घालून जन्मलेला तो वीर, महायशस्वी, कर्ण या नावाने प्रसिद्ध झाला; तो पृथेचा पहिला पुत्र होता.
1.68.149
स तु सूतकुले वीरो ववृधे राजसत्तम ।
कर्णं नरवरश्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ १.६८.१४९ ॥
हे राजश्रेष्ठा, तो वीर सूतकुलात वाढला. कर्ण, श्रेष्ठ नरांतही उत्तम, सर्व शस्त्रधारींत श्रेष्ठ.
1.68.150
दुर्योधनस्य सचिवं मित्रं शत्रुविनाशनम् ।
दिवाकरस्य तं विद्धि राजन्नंशमनुत्तमम् ॥ १.६८.१५० ॥
तो दुर्योधनाचा सचिव व मित्र, शत्रूंचा नाश करणारा आहे. हे राजा, त्याला दिवाकराचा (सूर्याचा) उत्तम अंश समज.
1.68.151
यस्तु नारायणो नाम देवदेवः सनातनः ।
तस्यांशो मानुषेष्वासीद्वासुदेवः प्रतापवान् ॥ १.६८.१५१ ॥
जो नारायण नावाचा सनातन देवांचा देव आहे, त्याचा अंश मानवांमध्ये प्रतापी वासुदेव झाला.
1.68.152
शेषस्यांशश्च नागस्य बलदेवो महाबलः ।
सनत्कुमारं प्रद्युम्नं विद्धि राजन्महौजसम् ॥ १.६८.१५२ ॥
शेषनागाचा अंश महाबली बलदेव झाला. हे राजा, सनत्कुमारच महातेजस्वी प्रद्युम्न होता हे जाण.
1.68.153
एवमन्ये मनुष्येन्द्रा बहवोंशा दिवौकसाम् ।
जज्ञिरे वसुदेवस्य कुले कुलविवर्धनाः ॥ १.६८.१५३ ॥
याचप्रमाणे देवांचे इतर अनेक अंश मनुष्यांचे राजे होऊन वसुदेवाच्या कुलात जन्मले आणि कुलाची वृद्धी करणारे झाले.
1.68.154
गणस्त्वप्सरसां यो वै मया राजन्प्रकीर्तितः ।
तस्य भागः क्षितौ जज्ञे नियोगाद्वासवस्य ह ॥ १.६८.१५४ ॥
हे राजा, मी ज्या अप्सरांच्या गणाचे वर्णन केले, त्याचा एक अंश इंद्राच्या आज्ञेने पृथ्वीवर जन्मला.
1.68.155
तानि षोडशदेवीनां सहस्राणि नराधिप ।
बभूवुर्मानुषे लोके वासुदेवपरिग्रहः ॥ १.६८.१५५ ॥
हे नराधिपा, ते सोळा हजार देवी मानवलोकात वासुदेवाच्या पत्नी झाल्या.
1.68.156
श्रियस्तु भागः संजज्ञे रत्यर्थं पृथिवीतले ।
भीष्मकस्य कुले साध्वी रुक्मिणी नाम नामतः ॥ १.६८.१५६ ॥
श्रीचा अंश रतीसाठी पृथ्वीवर जन्मला; भीष्मकाच्या कुलात रुक्मिणी नावाची साध्वी जन्मली.
1.68.157
द्रौपदी त्वथ संजज्ञे शची भागादनिन्दिता ।
द्रुपदस्य कुले जाता वेदिमध्यादनिन्दिता ॥ १.६८.१५७ ॥
नंतर शचीच्या अंशातून निर्दोष द्रौपदी जन्मली; द्रुपदाच्या कुलात वेदीच्या मध्यातून जन्मलेली ती निर्दोष होती.
1.68.158
नातिह्रस्वा न महती नीलोत्पलसुगन्धिनी ।
पद्मायताक्षी सुश्रोणी स्वसिताञ्चितमूर्धजा ॥ १.६८.१५८ ॥
ती फार बुटकी नव्हती, फार उंच नव्हती; निळ्या कमळासारखा सुगंध असलेली; कमळासारखे दीर्घ डोळे व सुंदर कंबर असलेली; काळ्या सुंदर कुरळ्या केसांची.
1.68.159
सर्वलक्षणसंपन्ना वैदूर्यमणिसंनिभा ।
पञ्चानां पुरुषेन्द्राणां चित्तप्रमथनी रहः ॥ १.६८.१५९ ॥
सर्व शुभलक्षणांनी युक्त, वैडूर्यमण्यासारखी तेजस्वी; पाच पुरुषश्रेष्ठांच्या मनाला एकांतात विचलित करणारी.
1.68.160
सिद्धिर्धृतिश्च ये देव्यौ पञ्चानां मातरौ तु ते ।
कुन्ती माद्री च जज्ञाते मतिस्तु कुबलात्मजा ॥ १.६८.१६० ॥
सिद्धी आणि धृती या दोन देवी पाच जणांच्या माता झाल्या: कुंती आणि माद्री जन्मल्या; आणि कुबलाची कन्या मति.
1.68.161
इति देवासुराणां ते गन्धर्वाप्सरसां तथा ।
अंशावतरणं राजन्राक्षसानां च कीर्तितम् ॥ १.६८.१६१ ॥
हे राजा, अशा प्रकारे देव, असुर, गंधर्व, अप्सरा आणि राक्षस यांच्या अंशावतरणाचे वर्णन केले गेले.
1.68.162
ये पृथिव्यां समुद्भूता राजानो युद्धदुर्मदाः ।
महात्मानो यदूनां च ये जाता विपुले कुले ॥ १.६८.१६२ ॥
पृथ्वीवर जन्मलेले, युद्धात मदोन्मत्त झालेले राजे; आणि विशाल कुलात जन्मलेले यदुवंशातील महात्मे.
1.68.163
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मया ते परिकीर्तिताः ।
धन्यं यशस्यं पुत्रीयमायुष्यं विजयावहम् ॥ १.६८.१६३ ॥
ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य यांचे मी वर्णन केले. ही कथा धन, कीर्ती, पुत्र, दीर्घायुष्य आणि विजय देणारी आहे.
1.68.164
इदमंशावतरणं श्रोतव्यमनसूयता ।
अंशावतरणं श्रुत्वा देवगन्धर्वरक्षसाम् ॥ १.६८.१६४ ॥
मत्सरहीन मनुष्याने हे अंशावतरण ऐकावे. देव, गंधर्व आणि राक्षस यांचे अंशावतरण ऐकून…
1.68.165
प्रभवाप्ययवित्प्राज्ञो न कृच्छ्रेष्ववसीदति ॥ १.६८.१६५ ॥
उत्पत्ती आणि लय जाणणारा प्राज्ञ संकटांत खचत नाही.