મહાભારત · અધ્યાય 1.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.7.1
शप्तस्तु भृगुणा वह्निः क्रुद्धो वाक्यमथाब्रवीत् ।
किमिदं साहसं ब्रह्मन्कृतवानसि मां प्रति ॥ १.७.१ ॥
ભૃગુએ શાપ આપ્યો ત્યારે અગ્નિ ક્રોધે ભરાઈ આ વચનો બોલ્યો — હે બ્રહ્મન્, તમે મારી પ્રત્યે આ કેવું સાહસ કર્યું?
1.7.2
धर्मे प्रयतमानस्य सत्यं च वदतः समम् ।
पृष्टो यदब्रवं सत्यं व्यभिचारोऽत्र को मम ॥ १.७.२ ॥
ધર્મમાં પ્રયત્નશીલ અને સત્ય સમભાવે બોલનાર હું, પૂછાતાં જે સત્ય કહ્યું, તેમાં મારો શો દોષ?
1.7.3
पृष्टो हिसाक्षीयः साक्ष्यं जानानोऽप्यन्यथा वदेत् ।
स पूर्वानात्मनः सप्त कुले हन्यात्तथाऽपरान् ॥ १.७.३ ॥
પૂછાયેલો સાક્ષી સત્ય જાણવા છતાં ઊલટું બોલે, તો તે પોતાના કુળની પહેલાંની સાત પેઢીઓ અને પછીનાઓનો પણ નાશ કરે છે.
1.7.4
यश्च कार्यार्थतत्त्वज्ञो जानानोऽपि न भाषते ।
सोऽपि तेनैव पापेन लिप्यते नात्र संशयः ॥ १.७.४ ॥
કાર્યનું તત્ત્વ જાણવા છતાં જે બોલતો નથી, તે પણ એ જ પાપથી લિપ્ત થાય છે — આમાં સંશય નથી.
1.7.5
शक्तोऽहमपि शप्तुं त्वां मान्यास्तु ब्राह्मणा मम ।
जानतोऽपि च ते ब्रह्मन्कथयिष्ये निबोध तत् ॥ १.७.५ ॥
હું પણ તને શાપ આપવા સમર્થ છું; પણ બ્રાહ્મણો મારા માટે માનનીય છે. હે બ્રહ્મન્, તમે જાણતા હોવા છતાં હું તે કહીશ — સાંભળો.
1.7.6
योगेन बहुधाऽऽत्मानं कृत्वा तिष्ठामि मूर्तिषु ।
अग्निहोत्रेषु सत्रेषु क्रियासु च मखेषु च ॥ १.७.६ ॥
યોગથી હું મારી જાતને અનેક રૂપોમાં ધારણ કરીને અગ્નિહોત્રો, સત્રો, ક્રિયાઓ અને યજ્ઞોમાં સ્થિત રહું છું.
1.7.7
वेदोक्तेन विधानेन मयि यद्धूयते हविः ।
देवताः पितरश्चैव तेन तृप्ता भवन्ति वै ॥ १.७.७ ॥
વેદોક્ત વિધિથી મારામાં જે હવિ હોમાય છે, તેનાથી દેવો અને પિતૃઓ ખરેખર તૃપ્ત થાય છે.
1.7.8
आपो देवगणाः सर्वे आपः पितृगणास्तथा ।
दर्शश्च पौर्णमासश्च देवानां पितृभिः सह ॥ १.७.८ ॥
જળ જ સર્વ દેવગણ છે; જળ જ પિતૃગણ પણ છે. દર્શ અને પૌર્ણમાસ યજ્ઞ દેવો અને પિતૃઓ સાથે જોડાયેલા છે.
1.7.9
देवताः पितरस्तस्मात्पितरश्चापि देवताः ।
एकीभूताश्च दृश्यन्ते पृथक्त्वेन च पर्वसु ॥ १.७.९ ॥
તેથી દેવો પિતૃઓ છે, અને પિતૃઓ પણ દેવો છે. તેઓ એકરૂપ હોવા છતાં પર્વોમાં જુદા જુદા દેખાય છે.
1.7.10
देवताः पितरश्चैव भुञ्जते मयि यद्भुतम् ।
देवतानां पितॄणां च मुखमेतदहं स्मृतम् ॥ १.७.१० ॥
દેવો અને પિતૃઓ મારામાં જે અર્પાય છે તે ભોગવે છે. દેવો અને પિતૃઓનું આ મુખ હું જ કહેવાયો છું.
1.7.11
अमावास्यां हि पितरः पौर्णमास्यां हि देवताः ।
मन्मुखेनैव हूयन्ते भुञ्जते च हुतं हविः ॥ १.७.११ ॥
અમાવસ્યાએ પિતૃઓ અને પૂર્ણિમાએ દેવો મારા મુખ દ્વારા જ આહુતિ પામે છે અને અર્પિત હવિ ભોગવે છે.
1.7.12
सर्वभक्षः कथं त्वेषां भविष्यामि मुखं त्वहम् ।
चिन्तयित्वा ततो वह्निश्चके संहारमात्मनः ॥ १.७.१२ ॥
'આમનું મુખ બનીને હું સર્વભક્ષી કેવી રીતે થઈશ?' એમ વિચારીને પછી અગ્નિએ પોતાનો જ સંહાર કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.
1.7.13
द्विजानामग्निहोत्रेषु यज्ञसत्रक्रियासु च ।
निरोंकारवषट्काराः स्वधास्वाहाविवर्जिताः ॥ १.७.१३ ॥
બ્રાહ્મણોના અગ્નિહોત્રોમાં અને યજ્ઞ-સત્રની ક્રિયાઓમાં ઓંકાર, વષટ્કાર, સ્વધા અને સ્વાહા રહિત થયા.
1.7.14
विनाऽग्निना प्रजाः सर्वास्तत आसन्सुदुःखिताः ।
अथर्षयः समुद्विग्ना देवान् गत्वाब्रुवन्वचः ॥ १.७.१४ ॥
અગ્નિ વિના ત્યારે સર્વ પ્રજાઓ અત્યંત દુઃખી થઈ. પછી ઉદ્વિગ્ન ઋષિઓ દેવો પાસે જઈને આ વચન બોલ્યા.
1.7.15
अग्निनाशात्क्रियाभ्रांशाद्भ्रान्ता लोकास्त्रयोऽनघाः ।
विधध्वमत्र यत्कार्यं न स्यात्कालात्ययो यथा ॥ १.७.१५ ॥
હે નિષ્પાપો! અગ્નિના નાશ અને ક્રિયાઓના ભ્રંશથી ત્રણે લોક ભ્રાન્ત થયા છે. અહીં જે કરવાનું છે તેની વ્યવસ્થા કરો, જેથી સમય વ્યર્થ ન જાય.
1.7.16
अथर्षयश्च देवाश्च ब्रह्माणमुपगम्य तु ।
अग्नेरावेदयञ्शापं क्रियासंहारमेव च ॥ १.७.१६ ॥
પછી ઋષિઓ અને દેવોએ બ્રહ્મા પાસે જઈને અગ્નિને મળેલા શાપ અને ક્રિયાઓના નાશના સમાચાર આપ્યા.
1.7.17
भृगुणा वै महाभाग शप्तोऽग्निः कारणान्तरे ।
कथं देवमुखो भूत्वा यज्ञभागाग्रभुक् तथा ॥ १.७.१७ ॥
હે મહાભાગ! ભૃગુએ બીજા કારણે અગ્નિને શાપ આપ્યો હતો. દેવોનું મુખ બનીને યજ્ઞભાગનો અગ્રભોક્તા એવો તે કેવી રીતે આવો થયો?
1.7.18
हुतभुक्सर्वलोकेषु सर्वभक्षत्वमेष्यति ।
श्रुत्वा तु तद्वचस्तेषामग्निमाहूय विश्वकृत् ॥ १.७.१८ ॥
હવિર્ભોક્તા અગ્નિ સર્વ લોકોમાં સર્વભક્ષક થશે. તેમનાં એ વચન સાંભળીને વિશ્વકર્તાએ અગ્નિને બોલાવ્યો.
1.7.19
उवाच वचनं श्लक्ष्णं भूतभावनमव्ययम् ।
लोकानामिह सर्वेषां त्वं कर्ता चान्त एव च ॥ १.७.१९ ॥
તેણે કોમળ વચનો કહ્યાં: હે ભૂતોના પાલક, અવ્યય, અહીં સર્વ લોકોના કર્તા અને અંત પણ તમે જ છો.
1.7.20
त्वं धारयसि लोकांस्त्रीन्क्रियाणां च प्रवर्तकः ।
स तथा कुरु लोकेश नोच्छिद्येरन्यथा क्रियाः ॥ १.७.२० ॥
તમે જ ત્રણે લોકને ધારણ કરો છો અને ક્રિયાઓના પ્રવર્તક છો. તો હે લોકેશ, તેમ જ કરો, નહીંતર ક્રિયાઓ ખંડિત થશે.
1.7.21
कस्मादेवं विमूढस्त्वमीश्वरः सन् हुताशेन ।
त्वं पवित्रं सदा लोके सर्वभूतगतिश्च ह ॥ १.७.२१ ॥
ઈશ્વર હોવા છતાં તમે અગ્નિથી આ રીતે કેમ મોહિત થયા? તમે જ જગતમાં સદા પવિત્ર કરનાર અને સર્વ ભૂતોની ગતિ છો.
1.7.22
न त्वं सर्वशरीरेण सर्वभक्षत्वमेष्यसि ।
अपाने ह्यर्चिषो यास्ते सर्वं भक्ष्यन्ति ताः शिखिन् ॥ १.७.२२ ॥
તમે સંપૂર્ણ શરીરથી સર્વભક્ષકતા પામશો નહીં; હે શિખિન્, અપાનમાં રહેલી તમારી જ્વાલાઓ જ બધું ભક્ષશે.
1.7.23
क्रव्यादा च तनुर्या ते सा सर्वं भक्षयिष्यति ।
यथा सूर्यांशुभिः स्पृष्टं सर्वं शुचि विभाव्यते ॥ १.७.२३ ॥
અને તમારું જે ક્રવ્યાદ શરીર છે, તે બધું ખાશે. જેમ સૂર્યકિરણોથી સ્પર્શાયેલું બધું શુદ્ધ દેખાય છે.
1.7.24
तथा त्वदर्चिर्निर्दग्धं सर्वं शुचि भविष्यति ।
त्वमग्ने परमं तेजः स्वप्रभावाद्विनिर्गतम् ॥ १.७.२४ ॥
એ જ રીતે તમારી જ્વાળાથી બળીને બધું શુદ્ધ થશે. હે અગ્નિ, તમે પોતાના પ્રભાવથી નીકળેલું પરમ તેજ છો.
1.7.25
स्वतेजसैव तं शापं कुरु सत्यमृषेर्विभो ।
देवानां चात्मनो भागं गृहाण त्वं मुखे हुतम् ॥ १.७.२५ ॥
હે વિભુ, તમારા પોતાના તેજથી જ એ ઋષિનો શાપ સત્ય કરો. દેવતાઓનો અને તમારો ભાગ તમારા મુખમાં હુત રૂપે સ્વીકારો.
1.7.26
एवमस्त्विति तं वह्निः प्रत्युवाच पितामहम् ।
जगाम शासनं कर्तुं देवस्य परमेष्ठिनः ॥ १.७.२६ ॥
'એમ જ થાઓ' કહીને અગ્નિએ પિતામહને ઉત્તર આપ્યો અને પરમેષ્ઠી દેવની આજ્ઞા પાળવા ચાલ્યો ગયો.
1.7.27
देवर्षयश्च मुदितास्ततो जग्मुर्यथागतम् ।
ऋषयश्च यथा पूर्वं क्रियाः सर्वाः प्रचक्रिरे ॥ १.७.२७ ॥
દેવર્ષિઓ પ્રસન્ન થઈને જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ગયા; ઋષિઓએ પહેલાંની જેમ બધી ક્રિયાઓ ફરી કરી.
1.7.28
दिवि देवा मुमुदिरे भूतसङ्घाश्च लौकिकाः ।
अग्निश्च परमां प्रीतिमवाप हतकल्मषः ॥ १.७.२८ ॥
સ્વર્ગમાં દેવતાઓ આનંદિત થયા, લોકના પ્રાણીસમૂહો પણ; અગ્નિ પણ પાપમુક્ત થઈને પરમ પ્રસન્નતા પામ્યો.
1.7.29
एवं स भगवाञ्छापं लेभेऽग्निर्भृगुतः पुरा ।
एवमेष पुरा वृत्त हतिहासोऽग्निशापजः।
पुलोम्नश्च विनाशोऽयं च्यवनस्य च संभवः ॥ १.७.२९ ॥
આ રીતે ભગવાન અગ્નિએ પૂર્વે ભૃગુ પાસેથી શાપ મેળવ્યો. અગ્નિશાપથી ઉત્પન્ન થયેલી આ કથા પૂર્વે આ રીતે જ બની હતી — પુલોમાનો વિનાશ અને ચ્યવનનો જન્મ આ જ.