ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.7.1
शप्तस्तु भृगुणा वह्निः क्रुद्धो वाक्यमथाब्रवीत् ।
किमिदं साहसं ब्रह्मन्कृतवानसि मां प्रति ॥ १.७.१ ॥
ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੁਆਰਾ ਸਰਾਪਿਤ ਅਗਨੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ — ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦੁਸਾਹਸ ਕੀਤਾ?
1.7.2
धर्मे प्रयतमानस्य सत्यं च वदतः समम् ।
पृष्टो यदब्रवं सत्यं व्यभिचारोऽत्र को मम ॥ १.७.२ ॥
ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੈਂ, ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਜੋ ਸੱਚ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੀ ਦੋਸ਼?
1.7.3
पृष्टो हिसाक्षीयः साक्ष्यं जानानोऽप्यन्यथा वदेत् ।
स पूर्वानात्मनः सप्त कुले हन्यात्तथाऽपरान् ॥ १.७.३ ॥
ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਗਵਾਹ ਸੱਚ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ ਉਲਟਾ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਅਗਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
1.7.4
यश्च कार्यार्थतत्त्वज्ञो जानानोऽपि न भाषते ।
सोऽपि तेनैव पापेन लिप्यते नात्र संशयः ॥ १.७.४ ॥
ਕਾਰਜ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ ਜੋ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
1.7.5
शक्तोऽहमपि शप्तुं त्वां मान्यास्तु ब्राह्मणा मम ।
जानतोऽपि च ते ब्रह्मन्कथयिष्ये निबोध तत् ॥ १.७.५ ॥
ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ; ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਣਯੋਗ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਉਹ ਗੱਲ ਕਹਾਂਗਾ — ਸੁਣੋ।
1.7.6
योगेन बहुधाऽऽत्मानं कृत्वा तिष्ठामि मूर्तिषु ।
अग्निहोत्रेषु सत्रेषु क्रियासु च मखेषु च ॥ १.७.६ ॥
ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅਗਨੀਹੋਤਰਾਂ, ਸਤਰਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
1.7.7
वेदोक्तेन विधानेन मयि यद्धूयते हविः ।
देवताः पितरश्चैव तेन तृप्ता भवन्ति वै ॥ १.७.७ ॥
ਵੇਦੋਕਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਵਿ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1.7.8
आपो देवगणाः सर्वे आपः पितृगणास्तथा ।
दर्शश्च पौर्णमासश्च देवानां पितृभिः सह ॥ १.७.८ ॥
ਜਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਹਨ; ਜਲ ਹੀ ਪਿਤਰਗਣ ਵੀ ਹਨ। ਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਪੌਰਣਮਾਸ ਯੱਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ।
1.7.9
देवताः पितरस्तस्मात्पितरश्चापि देवताः ।
एकीभूताश्च दृश्यन्ते पृथक्त्वेन च पर्वसु ॥ १.७.९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਪਿਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
1.7.10
देवताः पितरश्चैव भुञ्जते मयि यद्भुतम् ।
देवतानां पितॄणां च मुखमेतदहं स्मृतम् ॥ १.७.१० ॥
ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਅਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੁਖ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.7.11
अमावास्यां हि पितरः पौर्णमास्यां हि देवताः ।
मन्मुखेनैव हूयन्ते भुञ्जते च हुतं हविः ॥ १.७.११ ॥
ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਰਪਿਤ ਹਵਿ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
1.7.12
सर्वभक्षः कथं त्वेषां भविष्यामि मुखं त्वहम् ।
चिन्तयित्वा ततो वह्निश्चके संहारमात्मनः ॥ १.७.१२ ॥
'ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖ ਬਣ ਕੇ ਮੈਂ ਸਰਵਭਕਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵਾਂਗਾ?' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।
1.7.13
द्विजानामग्निहोत्रेषु यज्ञसत्रक्रियासु च ।
निरोंकारवषट्काराः स्वधास्वाहाविवर्जिताः ॥ १.७.१३ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਗਨੀਹੋਤਰਾਂ ਅਤੇ ਯੱਗ-ਸਤਰ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਓਂਕਾਰ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ, ਸ੍ਵਧਾ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਨਾ ਰਹੇ।
1.7.14
विनाऽग्निना प्रजाः सर्वास्तत आसन्सुदुःखिताः ।
अथर्षयः समुद्विग्ना देवान् गत्वाब्रुवन्वचः ॥ १.७.१४ ॥
ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਦਵਿਗਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
1.7.15
अग्निनाशात्क्रियाभ्रांशाद्भ्रान्ता लोकास्त्रयोऽनघाः ।
विधध्वमत्र यत्कार्यं न स्यात्कालात्ययो यथा ॥ १.७.१५ ॥
ਹੇ ਨਿਰਮਲ ਦੇਵਤਿਓ! ਅਗਨੀ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਗੜਨ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਭਰਮਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮਾਂ ਨਾ ਗੁਜ਼ਰੇ।
1.7.16
अथर्षयश्च देवाश्च ब्रह्माणमुपगम्य तु ।
अग्नेरावेदयञ्शापं क्रियासंहारमेव च ॥ १.७.१६ ॥
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਰਾਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ।
1.7.17
भृगुणा वै महाभाग शप्तोऽग्निः कारणान्तरे ।
कथं देवमुखो भूत्वा यज्ञभागाग्रभुक् तथा ॥ १.७.१७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬਣ ਕੇ ਯੱਗ-ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭੋਗਣਹਾਰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ?
1.7.18
हुतभुक्सर्वलोकेषु सर्वभक्षत्वमेष्यति ।
श्रुत्वा तु तद्वचस्तेषामग्निमाहूय विश्वकृत् ॥ १.७.१८ ॥
ਹਵਿਭੋਗੀ ਅਗਨੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬਭੱਖਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਤਾ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
1.7.19
उवाच वचनं श्लक्ष्णं भूतभावनमव्ययम् ।
लोकानामिह सर्वेषां त्वं कर्ता चान्त एव च ॥ १.७.१९ ॥
ਉਸਨੇ ਕੋਮਲ ਬਚਨ ਕਹੇ: ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।
1.7.20
त्वं धारयसि लोकांस्त्रीन्क्रियाणां च प्रवर्तकः ।
स तथा कुरु लोकेश नोच्छिद्येरन्यथा क्रियाः ॥ १.७.२० ॥
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਲੋਕੇਸ਼, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਰਮ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੇ।
1.7.21
कस्मादेवं विमूढस्त्वमीश्वरः सन् हुताशेन ।
त्वं पवित्रं सदा लोके सर्वभूतगतिश्च ह ॥ १.७.२१ ॥
ਈਸ਼ਵਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗ ਕਾਰਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰਬ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਹੋ।
1.7.22
न त्वं सर्वशरीरेण सर्वभक्षत्वमेष्यसि ।
अपाने ह्यर्चिषो यास्ते सर्वं भक्ष्यन्ति ताः शिखिन् ॥ १.७.२२ ॥
ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਬਣੋਗੇ; ਹੇ ਸ਼ਿਖੀ, ਅਪਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣਗੀਆਂ।
1.7.23
क्रव्यादा च तनुर्या ते सा सर्वं भक्षयिष्यति ।
यथा सूर्यांशुभिः स्पृष्टं सर्वं शुचि विभाव्यते ॥ १.७.२३ ॥
ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਜੋ ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁੱਧ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
1.7.24
तथा त्वदर्चिर्निर्दग्धं सर्वं शुचि भविष्यति ।
त्वमग्ने परमं तेजः स्वप्रभावाद्विनिर्गतम् ॥ १.७.२४ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਲਾਟ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਪਰਮ ਤੇਜ ਹੋ।
1.7.25
स्वतेजसैव तं शापं कुरु सत्यमृषेर्विभो ।
देवानां चात्मनो भागं गृहाण त्वं मुखे हुतम् ॥ १.७.२५ ॥
ਹੇ ਵਿਭੂ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰੋ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਹੁਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।
1.7.26
एवमस्त्विति तं वह्निः प्रत्युवाच पितामहम् ।
जगाम शासनं कर्तुं देवस्य परमेष्ठिनः ॥ १.७.२६ ॥
'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੇਵ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ।
1.7.27
देवर्षयश्च मुदितास्ततो जग्मुर्यथागतम् ।
ऋषयश्च यथा पूर्वं क्रियाः सर्वाः प्रचक्रिरे ॥ १.७.२७ ॥
ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਿਸ ਰਾਹ ਆਏ ਸਨ ਉਸੇ ਰਾਹ ਵਾਪਸ ਗਏ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਰੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਫਿਰ ਕੀਤੀਆਂ।
1.7.28
दिवि देवा मुमुदिरे भूतसङ्घाश्च लौकिकाः ।
अग्निश्च परमां प्रीतिमवाप हतकल्मषः ॥ १.७.२८ ॥
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੀਵ-ਸਮੂਹ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ; ਅਗਨੀ ਵੀ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪਾ ਗਿਆ।
1.7.29
एवं स भगवाञ्छापं लेभेऽग्निर्भृगुतः पुरा ।
एवमेष पुरा वृत्त हतिहासोऽग्निशापजः।
पुलोम्नश्च विनाशोऽयं च्यवनस्य च संभवः ॥ १.७.२९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ। ਅਗਨੀ-ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਰੀ ਸੀ — ਪੁਲੋਮਾ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ ਦਾ ਜਨਮ ਇਹੀ ਹੈ।